Heroides

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Heroides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6865</id>
    <revision>
      <id>287267</id>
      <parentid>231891</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="0ee2onta8vvmsoa35c1efcn6njhgm4u" xml:space="preserve">{{titulus2
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistulae
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
|Genera=mythologia, heroides
}}

; Index
* [[Heroides/Epistula I|Epistula I (Penelope Vlixi)]]
* [[Heroides/Epistula II|Epistula II (Phyllis Demophoonti)]]
* [[Heroides/Epistula III|Epistula III (Briseis Achilli)]]
* [[Heroides/Epistula IV|Epistula IV (Phaedra Hippolyto)]]
* [[Heroides/Epistula V|Epistula V (Oenone Paridi)]]
* [[Heroides/Epistula VI|Epistula VI (Hypsipyle Iasoni)]]
* [[Heroides/Epistula VII|Epistula VII (Dido Aeneae)]]
* [[Heroides/Epistula VIII|Epistula VIII (Hermione Oresti)]]
* [[Heroides/Epistula IX|Epistula IX (Deianira Herculi)]]
* [[Heroides/Epistula X|Epistula X (Ariadne Theseo)]]
* [[Heroides/Epistula XI|Epistula XI (Canace Macareo)]]
* [[Heroides/Epistula XII|Epistula XII (Medea Iasoni)]]
* [[Heroides/Epistula XIII|Epistula XIII (Laodamia Protesilao)]]
* [[Heroides/Epistula XIV|Epistula XIV (Hypermestra Lynceo)]]
* [[Heroides/Epistula XV|Epistula XV (Sappho Phaoni)]]
* [[Heroides/Epistula XVI|Epistula XVI (Paris Helenae)]]
* [[Heroides/Epistula XVII|Epistula XVII (Helene Paridi)]]
* [[Heroides/Epistula XVIII|Epistula XVIII (Leander Heroni)]]
* [[Heroides/Epistula XIX|Epistula XIX (Hero Leandro)]]
* [[Heroides/Epistula XX|Epistula XX (Acontius Cydippae)]]
* [[Heroides/Epistula XXI|Epistula XXI (Cydippe Acontio)]]
{{finis}}

[[fr:Les Héroïdes]]</text>
      <sha1>0ee2onta8vvmsoa35c1efcn6njhgm4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6867</id>
    <revision>
      <id>287280</id>
      <parentid>136952</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7206" sha1="0gvvxhe5gq2lw88mrolgzlj1ee3ihj2" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula II&lt;/br&gt; (Phyllis Demophoonti)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula I (Penelope Vlixi)
|AnteNomen= ../Epistula I
|Post= Epistula III (Briseis Achilli)
|PostNomen= ../Epistula III
}}

&lt;poem&gt;

Hospita, Demophoon, tua te Rhodopeia Phyllis 
      ultra promissum tempus abesse queror.
cornua cum lunae pleno semel orbe coissent, 
      litoribus nostris ancora pacta tua est.
luna quater latuit, toto quater orbe recreuit
      nec uehit Actaeas Sithonis unda rates. 
tempora si numeres bene quae numeramus amantes,
      non uenit ante suam nostra querela diem. 
spes quoque lenta fuit. tarde quae credita laedunt
      credimus: inuita nunc es amante nocens.
saepe fui mendax pro te mihi, saepe putaui 
      alba procellosos uela referre notos. 
Thesea deuoui, quia te dimittere nollet; 
      nec tenuit cursus forsitan ille tuos. 
interdum timui, ne, dum uada tendis ad Hebri, 
      mersa foret cana naufraga puppis aqua. 
saepe deos supplex, ut tu, scelerate, ualeres, 
      cum prece turicremis sum uenerata focis; 
saepe, uidens uentos caelo pelagoque secundos, 
      ipsa mihi dixi: &quot;si ualet ille, uenit.&quot;
denique fidus amor, quidquid properantibus obstat, 
      finxit, et ad causas ingeniosa fui. 
at tu lentus abes! nec te iurata reducunt 
      numina, nec nostro motus amore redis. 
Demophoon, uentis et uerba et uela dedisti; 
      uela queror reditu, uerba carere fide. 
dic mihi, quid feci, nisi non sapienter amaui? 
      crimine te potui demeruisse meo?
unum in me scelus est, quod te, scelerate, recepi; 
      sed scelus hoc meriti pondus et instar habet.
pacta fides ubi nunc, commissaque dextera dextrae, 
      quique erat in falso plurimus ore deus? 
promissus socios ubi nunc Hymenaeus in annos, 
      qui mihi coniugii sponsor et obses erat? 
per mare, quod totum uentis agitatur et undis, 
      per quod nempe ieras, per quod iturus eras, 
perque tuum mihi iurasti, nisi fictus et ille est,
      concita qui uentis aequora mulcet, auum, 
per Venerem nimiumque mihi facientia tela,
      altera tela arcus, altera tela faces,
Iunonemque, toris quae praesidet alma maritis, 
      et per taediferae mystica sacra deae:
si de tot laesis sua numina quisque deorum 
      uindicet, in poenas non satis unus eris!
a, laceras etiam puppes furiosa refeci,
      ut, qua desererer, firma carina foret;
remigiumque dedi, quo me fugiturus abires. 
      heu! patior telis uulnera facta meis! 
credidimus blandis, quorum tibi copia, uerbis; 
      credidimus generi nominibusque tuis;
credidimus lacrimis. an et hae simulare docentur? 
      hae quoque habent artes, quaque iubentur, eunt? 
his quoque credidimus. quo iam tot pignora nobis? 
      parte satis potui qualibet inde capi. 
nec moueor, quod te iuui portuque locoque:
      debuit haec meriti summa fuisse mei! 
turpiter hospitium lecto cumulasse iugali 
      paenitet et lateri conseruisse latus. 
quae fuit ante illam, mallem suprema fuisset 
      nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori.
speraui melius, quia me meruisse putaui:
      quaecumque e merito spes uenit, aequa uenit. 
fallere credentem non est operosa puellam 
      gloria; simplicitas digna fauore fuit. 
sum decepta tuis et amans et femina uerbis;
      di faciant, laudis summa sit ista tuae! 
inter et Aegidas, media statuaris in urbe, 
      magnificus titulis stet pater ante suis;
cum fuerit Sciron lectus toruusque Procrustes 
      et Sinis et tauri mixtaque forma uiri
et domitae bello Thebae fusique Bimembres 
      et pulsata nigri regia caeca dei,
hoc tua post illos titulo signetur imago: 
      &quot;hic est cuius amans hospita capta dolo est.&quot;
de tanta rerum turba factisque parentis 
      sedit in ingenio Cressa relicta tuo. 
quod solum excusat, solum miraris in illo; 
      heredem patriae, perfide, fraudis agis. 
illa -- nec inuideo -- fruitur meliore marito 
      inque capistratis tigribus alta sedet.
at mea despecti fugiunt conubia Thraces, 
      quod ferar externum praeposuisse meis. 
atque aliquis &quot;iam nunc doctas eat,&quot; inquit, &quot;Athenas; 
      armiferam Thracen qui regat, alter erit. 
exitus acta probat.&quot; careat successibus, opto, 
      quisquis ab euentu facta notanda putat.
at si nostra tuo spumescant aequora remo, 
      iam mihi, iam dicar consuluisse meis.
sed neque consului, nec te mea regia tanget 
      fessaque Bistonia membra lauabis aqua.
illa meis oculis species abeuntis inhaeret, 
      cum premeret portus classis itura meos. 
ausus es amplecti colloque infusus amantis 
      oscula per longas iungere pressa moras 
cumque tuis lacrimis lacrimas confundere nostras, 
      quodque foret uelis aura secunda queri,
et mihi discedens suprema dicere uoce: 
      &quot;Phylli, fac expectes Demophoonta tuum!&quot;
expectem, qui me numquam uisurus abisti? 
      expectem pelago uela negata meo?
et tamen expecto. redeas modo serus amanti, 
      ut tua sit solo tempore lapsa fides! 
quid precor infelix? te iam tenet altera coniunx 
      forsitan et, nobis qui male fauit, amor; 
utque tibi excidimus, nullam, puto, Phyllida nosti. 
      ei mihi! si, quae sim Phyllis et unde, rogas!
quae tibi, Demophoon, longis erroribus acto 
      Threicios portus hospitiumque dedi, 
cuius opes auxere meae, cui diues egenti 
      munera multa dedi, multa datura fui;
quae tibi subieci latissima regna Lycurgi, 
      nomine femineo uix satis apta regi, 
qua patet umbrosum Rhodope glacialis ad Haemum
      et sacer admissas exigit Hebrus aquas, 
cui mea uirginitas auibus libata sinistris 
      castaque fallaci zona recincta manu.
pronuba Tisiphone thalamis ululauit in illis
      et cecinit maestum deuia carmen auis.
adfuit Allecto breuibus torquata colubris, 
      suntque sepulcrali lumina mota face.
maesta tamen scopulos fruticosaque litora calco;
      quaque patent oculis aequora lata meis,
siue die laxatur humus, seu frigida lucent 
      sidera, prospicio, quis freta uentus agat.
et quaecumque procul uenientia lintea uidi, 
      protinus illa meos auguror esse deos.
in freta procurro, uix me retinentibus undis, 
      mobile qua primas porrigit aequor aquas. 
quo magis accedunt, minus et minus utilis adsto:
      linquor et ancillis excipienda cado.
est sinus adductos modice falcatus in arcus; 
      ultima praerupta cornua mole rigent. 
hinc mihi suppositas inmittere corpus in undas 
      mens fuit -- et quoniam fallere pergis, erit. 
ad tua me fluctus proiectam litora portent 
      occurramque oculis intumulata tuis; 
duritia ferrum ut superes adamantaque teque 
      &quot;non tibi sic,&quot; dices, &quot;Phylli, sequendus eram!&quot;
saepe uenenorum sitis est mihi, saepe cruenta 
      traiectam gladio morte perire iuuat.
colla quoque, infidis quia se nectenda lacertis 
      praebuerunt, laqueis inplicuisse iuuat. 
stat nece matura tenerum pensare pudorem; 
      in necis electu parua futura mora est. 
inscribende meo causa inuidiosa sepulcro,
      aut hoc aut simili carmine notus eris: 
&quot;Phyllida Demophoon leto dedit hospes amantem;
      ille necis causam praebuit, ipsa manum.&quot;
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître II]]</text>
      <sha1>0gvvxhe5gq2lw88mrolgzlj1ee3ihj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6868</id>
    <revision>
      <id>287281</id>
      <parentid>136959</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7577" sha1="dev5z5g9jqqcz2okpgbuxf3lng8iirv" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula III&lt;/br&gt; (Briseis Achilli)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula II (Phyllis Demophoonti)
|AnteNomen= ../Epistula II
|Post= Epistula IV (Phaedra Hippolyto)
|PostNomen= ../Epistula IV
}}

&lt;poem&gt;

Quam legis, a rapta Briseide littera uenit
      uix bene barbarica Graeca notata manu. 
quascumque adspicies, lacrimae fecere lituras; 
      sed tamen et lacrimae pondera uocis habent. 
si mihi pauca queri de te dominoque uiroque 
      fas est, de domino pauca uiroque querar. 
non, ego poscenti quod sum cito tradita regi, 
      culpa tua est -- quamuis haec quoque culpa tua est; 
nam simul Eurybates me Talthybiusque uocarunt, 
      Eurybati data sum Talthybioque comes.
alter in alterius iactantes lumina uultum 
      quaerebant taciti, noster ubi esset amor. 
differri potui; poenae mora grata fuisset. 
      ei mihi! discedens oscula nulla dedi!
at lacrimas sine fine dedi rupique capillos;
      infelix iterum sum mihi uisa capi.
saepe ego decepto uolui custode reuerti;
      sed me qui timidam prenderet, hostis erat. 
si progressa forem, caperer ne nocte, timebam, 
      quamlibet ad Priami munus itura nurum.
sed data sim, quia danda fui. tot noctibus absum 
      nec repetor. cessas iraque lenta tua est. 
ipse Menoetiades tum, cum tradebar, in aurem 
      &quot;quid fles? hic paruo tempore,&quot; dixit, &quot;eris.&quot; 
non repetisse parum. pugnas ne reddar, Achille. 
      i nunc et cupidi nomen amantis habe! 
uenerunt ad te Telamone et Amyntore nati,
      ille gradu propior sanguinis, ille comes,
Laertaque satus, per quos comitata redirem 
      (auxerunt blandas grandia dona preces):
uiginti fuluos operoso ex aere lebetas
      et tripodas septem pondere et arte pares.
addita sunt illis auri bis quinque talenta, 
      bis sex adsueti uincere semper equi, 
quodque superuacuum est, forma praestante puellae 
      Lesbides, euersa corpora capta domo;
cumque tot his -- sed non opus est tibi coniuge -- coniunx 
      ex Agamemnoniis una puella tribus. 
si tibi ab Atride pretio redimenda fuissem, 
      quae dare debueras, accipere illa negas?
qua merui culpa fieri tibi uilis, Achille? 
      quo leuis a nobis tam cito fugit amor? 
an miseros tristis fortuna tenaciter urget, 
      nec uenit inceptis mollior hora meis? 
diruta Marte tuo Lyrnesia moenia uidi
      et fueram patriae pars ego magna meae. 
uidi consortes pariter generisque necisque 
      tres cecidisse: quibus, quae mihi, mater erat.
uidi, quantus erat, fusum tellure cruenta 
      pectora iactantem sanguinolenta uirum.
tot tamen amissis te conpensauimus unum; 
      tu dominus, tu uir, tu mihi frater eras. 
tu mihi, iuratus per numina matris aquosae, 
      utile dicebas ipse fuisse capi, -- 
scilicet ut, quamuis ueniam dotata, repellas 
      et mecum fugias quae tibi dantur opes! 
quin etiam fama est, cum crastina fulserit Eos, 
      te dare nubiferis lintea plena Notis. 
quod scelus ut pauidas miserae mihi contigit aures, 
      sanguinis atque animi pectus inane fuit.
ibis et -- o miseram! -- cui me, uiolente, relinquis? 
      quis mihi desertae mite leuamen erit? 
deuorer ante, precor, subito telluris hiatu 
      aut rutilo missi fulminis igne cremer, 
quam sine me Pthiis canescant aequora remis 
      et uideam puppes ire relicta tuas! 
si tibi iam reditusque placent patriique Penates, 
      non ego sum classi sarcina magna tuae. 
uictorem captiua sequar, non nupta maritum: 
      est mihi, quae lanas molliat, apta manus.
inter Achaeiadas longe pulcherrima matres 
      in thalamos coniunx ibit eatque tuos, 
digna nurus socero, Iouis Aeginaeque nepote, 
      cuique senex Nereus prosocer esse uelit. 
nos humiles famulaeque tuae data pensa trahemus 
      et minuent plenas stamina nostra colos. 
exagitet ne me tantum tua, deprecor, uxor,
      quae mihi nescio quo non erit aequa modo,
neue meos coram scindi patiare capillos 
      et leuiter dicas: &quot;haec quoque nostra fuit.&quot;
uel patiare licet, dum ne contempta relinquar;
      hic mihi -- uae miserae! -- concutit ossa metus. 
quid tamen expectas? Agamemnona paenitet irae 
      et iacet ante tuos Graecia maesta pedes. 
uince animos iramque tuam, qui cetera uincis! 
      quid lacerat Danaas inpiger Hector opes? 
arma cape, Aeacide, -- sed me tamen ante recepta -- 
      et preme turbatos Marte fauente uiros! 
propter me mota est, propter me desinat ira
      simque ego tristitiae causa modusque tuae.
nec tibi turpe puta precibus succumbere nostris; 
      coniugis Oenides uersus in arma prece est. 
res audita mihi, nota est tibi: fratribus orba 
      deuouit nati spemque caputque parens. 
bellum erat; ille ferox positis secessit ab armis 
      et patriae rigida mente negauit opem. 
sola uirum coniunx flexit -- felicior illa! -- 
      at mea pro nullo pondere uerba cadunt. 
nec tamen indignor nec me pro coniuge gessi 
      saepius in domini serua uocata torum.
me quaedam memini, dominam captiua uocabat -- 
      &quot;seruitio,&quot; dixi, &quot;nominis addis onus.&quot; 
per tamen ossa uiri subito male tecta sepulcro, 
      semper iudiciis ossa uerenda meis,
perque trium fortes animas, mea numina, fratrum, 
      qui bene pro patria cum patriaque iacent,
perque tuum nostrumque caput, quae iunximus una, 
      perque tuos enses, cognita tela meis,
nulla Mycenaeum sociasse cubilia mecum 
      iuro: fallentem deseruisse uelis.
si tibi nunc dicam, &quot;fortissime, tu quoque iura 
      nulla tibi sine me gaudia facta&quot; -- neges. 
at Danai maerere putant -- tibi plectra mouentur, 
      te tenet in tepido mollis amica sinu.
et quisquam quaerit, quare pugnare recuses -- 
      pugna nocet, citharae noxque Venusque iuuant. 
tutius est iacuisse toro, tenuisse puellam, 
      Threiciam digitis increpuisse lyram, 
quam manibus clipeos et acutae cuspidis hastam
      et galeam pressa sustinuisse coma.
sed tibi pro tutis insignia facta placebant, 
      partaque bellando gloria dulcis erat. 
an tantum, dum me caperes, fera bella probabas, 
      cumque mea patria laus tua uicta iacet? 
di melius! ualidoque, precor, uibrata lacerto 
      transeat Hectoreum Pelias hasta latus! 
mittite me, Danai! dominum legata rogabo 
      multaque mandatis oscula mixta feram. 
plus ego quam Phoenix, plus quam facundus Vlixes, 
      plus ego quam Teucri, credite, frater agam.
est aliquid collum solitis tetigisse lacertis 
      praesentisque oculos admonuisse suis!
sis licet immitis matrisque ferocior undis, 
      ut taceam, lacrimis conminuere meis. 
nunc quoque -- sic omnes Peleus pater inpleat annos, 
      sic eat auspiciis Pyrrhus ad arma tuis! -- 
respice sollicitam Briseida, fortis Achille, 
      nec miseram lenta ferreus ure mora; 
aut si uersus amor tuus est in taedia nostri, 
      quam sine te cogis uiuere, coge mori!
utque facis, coges. abiit corpusque colorque; 
      sustinet hoc animae spes tamen una tui. 
qua si destituor, repetam fratresque uirumque;
      nec tibi magnificum femina iussa mori. 
cur autem iubeas? stricto pete corpora ferro, 
      est mihi qui fosso pectore sanguis eat. 
me petat ille tuus, qui, si dea passa fuisset, 
      ensis in Atridae pectus iturus erat! 
a! potius serues nostram, tua munera, uitam! 
      quod dederas hosti uictor, amica rogo.
perdere quos melius possis, Neptunia praebent 
      Pergama; materiam caedis ab hoste pete! 
me modo, siue paras impellere remige classem, 
      siue manes, domini iure uenire iube!

&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître III]]</text>
      <sha1>dev5z5g9jqqcz2okpgbuxf3lng8iirv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10690</id>
    <revision>
      <id>287282</id>
      <parentid>136975</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7768" sha1="42gykmk3ly4lz8phi2f2jm7ruuag5ut" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula VI&lt;/br&gt; (Hypsipyle Iasoni)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula V (Oenone Paridi)
|AnteNomen= ../Epistula V
|Post= Epistula VII (Dido Aeneae)
|PostNomen= ../Epistula VII
}}

&lt;poem&gt;
Lemnias Hypsipyle Bacchi genus Aesone nato
      dicit: et in verbis pars quota mentis erat?

Litora Thessaliae reduci tetigisse carina
     diceris auratae vellere dives ovis.
gratulor incolumi quantum sinis; hoc tamen ipso
     debueram scripto certior esse tuo.
nam ne pacta tibi praeter mea regna redires,
     cum cuperes, ventos non habuisse potes:
quamlibet adverso signatur epistula vento,
     Hypsipyle missa digna salute fui!
Cur mihi fama prior quam littera nuntia venit:
     isse sacros Martis sub iuga panda boves,
seminibus iactis segetes adolesse virorum
     inque necem dextra non eguisse tua,
pervigilem spolium pecudis servasse draconem,
     rapta tamen forti vellera fulva manu?
hoc ego si possem timide credentibus &quot;ista
     ipse mihi scripsit&quot; dicere, quanta forem!
Quid queror officium lenti cessasse mariti?
     obsequium, maneo si tua, grande tuli.
barbara narratur venisse venefica tecum
     in mihi promissi parte recepta tori.
credula res amor est. utinam temeraria dicar
     criminibus falsis insimulasse virum!
nuper ab Haemoniis hospes mihi Thessalus oris
     venerat et tactum vix bene limen erat,
&quot;Aesonides,&quot; dixi, &quot;quid agit meus?&quot; ille pudore
     haesit in opposita lumina fixus humo.
protinus exilui tunicisque a pectore ruptis
     &quot;vivit? an,&quot; exclamo, &quot;me quoque fata vocant?&quot;
&quot;vivit,&quot; ait timidus; timidum iurare coegi.
     vix mihi teste deo credita vita tua est.
Utque animus rediit, tua facta requirere coepi:
     narrat aeripedes Martis arasse boves,
vipereos dentes in humum pro semine iactos
     et subito natos arma tulisse viros,
terrigenas populos civili Marte peremptos
     inplesse aetatis fata diurna suae.
devictus serpens. iterum, si vivat Iason,
     quaerimus; alternant spesque timorque fidem.
Singula dum narrat, studio cursuque loquendi
     detegit ingenio vulnera nostra suo.
heus, ubi pacta fides? ubi conubialia iura
     faxque sub arsuros dignior ire rogos?
non ego sum furto tibi cognita. pronuba Iuno
     affuit et sertis tempora vinctus Hymen.
at mihi nec Iuno nec Hymen, sed tristis Erinys
     praetulit infaustas sanguinolenta faces.
Quid mihi cum Minyis? quid cum Tritonide pinu?
     quid tibi cum patria, navita Tiphy, mea?
non erat hic aries villo spectabilis aureo,
     nec senis Aeetae regia Lemnos erat.
certa fui primo—sed me mala fata trahebant—
     hospita feminea pellere castra manu
Lemniadesque viros—nimium quoque!—vincere norunt:
     milite tam forti vita tuenda fuit!
Urbe virum vidi tectoque animoque recepi.
     hic tibi bisque aestas bisque cucurrit hiems.
tertia messis erat, cum tu dare vela coactus
     inplesti lacrimis talia verba tuis:
&quot;abstrahor, Hypsipyle. sed dent modo fata recursus;
     vir tuus hinc abeo, vir tibi semper ero.
quod tamen e nobis gravida celatur in alvo,
     vivat et eiusdem simus uterque parens!&quot;
Hactenus. et lacrimis in falsa cadentibus ora
     cetera te memini non potuisse loqui.
Ultimus e sociis sacram conscendis in Argon;
     illa volat, ventus concava vela tenet.
caerula propulsae subducitur unda carinae:
     terra tibi, nobis adspiciuntur aquae.
in latus omne patens turris circumspicit undas;
     huc feror et lacrimis osque sinusque madent.
per lacrimas specto cupidaeque faventia menti
     longius adsueto lumina nostra vident.
adde preces castas inmixtaque vota timori
     nunc quoque te salvo persoluenda mihi!
Vota ego persolvam? votis Medea fruetur!
     cor dolet atque ira mixtus abundat amor.
dona feram templis, vivum quod Iasona perdo?
     hostia pro damnis concidat icta meis?
Non equidem secura fui semperque verebar,
     ne pater Argolica sumeret urbe nurum.
Argolidas timui—nocuit mihi barbara paelex!
     non expectato vulnus ab hoste tuli.
nec facie meritisque placet, sed carmina novit
     diraque cantata pabula falce metit.
illa reluctantem cursu deducere Lunam
     nititur et tenebris abdere Solis equos;
illa refrenat aquas obliquaque flumina sistit,
     illa loco silvas vivaque saxa movet.
per tumulos errat passis discincta capillis
     certaque de tepidis colligit ossa rogis.
devovet absentis simulacraque cerea figit
     et miserum tenues in iecur urget acus.
et quae nescierim melius: male quaeritur herbis
     moribus et forma conciliandus amor.
Hanc potes amplecti thalamoque relictus in uno
     inpavidus somno nocte silente frui?
scilicet ut tauros, ita te iuga ferre coegit:
     quaque feros angues, te quoque mulcet ope.
adde quod adscribi factis procerumque tuisque
     se favet et titulo coniugis uxor obest.
atque aliquis Peliae de partibus acta venenis
     inputat et populum qui sibi credat habet:
non haec Aesonides, sed Phasias Aeetine
     aurea Phrixeae terga revellit ovis.
non probat Alcimede mater tua—consule matrem!—
     non pater, a gelido cui venit axe nurus.
illa sibi a Tanai Scythiaeque paludibus udae
     quaerat et a patria Phasidis usque virum.
Mobilis Aesonide vernaque incertior aura,
     cur tua polliciti pondere verba carent?
vir meus hinc ieras, vir non meus inde redisti—
     sim reducis coniunx, sicut euntis eram.
si te nobilitas generosaque nomina tangunt:
     en ego Minoo nata Thoante feror.
Bacchus avus: Bacchi coniunx redimita corona
     praeradiat stellis signa minora suis.
dos tibi Lemnos erit, terra ingeniosa colenti;
     me quoque dotalis inter habere potes.
Nunc etiam peperi. gratare ambobus, Iason—
     dulce mihi gravidae fecerat auctor onus.
felix in numero quoque sum prolemque gemellam
     pignora Lucina bina favente dedi.
si quaeris, cui sint similes, cognosceris illis:
     fallere non norunt, cetera patris habent;
legatos quos paene dedi pro matre ferendos;
     sed tenuit coeptas saeva noverca vias.
Medeam timui—plus est Medea noverca—
     Medeae faciunt ad scelus omne manus.
Spargere quae fratris potuit lacerata per agros
     corpora, pignoribus parceret illa meis?
hanc, tamen o demens Colchisque ablate venenis,
     diceris Hypsipyles praeposuisse toro?
turpiter illa virum cognovit adultera virgo,
     me tibi teque mihi taeda pudica dedit.
prodidit illa patrem—rapui de caede Thoanta.
     deseruit Colchos—me mea Lemnos habet.
Quid refert, scelerata piam si vincit? et ipso
     crimine dotata est emeruitque virum.
Lemniadum facinus culpo, non miror, Iason!
     quamlibet ignavis ipse dat arma dolor.
dic age, si ventis ut oportuit actus iniquis
     intrasses portus tuque comesque meos
obviaque exissem fetu comitante gemello—
     hiscere nempe tibi terra roganda fuit!—
quo vultu natos, quo me scelerate videres?
     perfidiae pretio qua nece dignus eras?
ipse quidem per me tutus sospesque fuisses,
     non quia tu dignus, sed quia mitis ego.
paelicis ipsa meos implessem sanguine vultus,
     quosque veneficiis abstulit illa suis.
Medeae Medea forem. quod si quid ab alto
     iustus adest votis Iuppiter ipse meis,
quod gemit Hypsipyle, lecti quoque subnuba nostri
     maereat et leges sentiat ipsa suas
utque ego destituor coniunx materque duorum,
     a totidem natis orba sit aque viro!
nec male parta diu teneat peiusque relinquat:
     exulet et toto quaerat in orbe fugam.
quam fratri germana fuit miseroque parenti
     filia tam natis, tam sit acerba viro!
cum mare, cum terras consumpserit, aera temptet;
     erret inops, exspes, caede cruenta sua.
haec ego, coniugio fraudata Thoantias, oro.
     vivite devoto nuptaque virque toro! 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître VI]]</text>
      <sha1>42gykmk3ly4lz8phi2f2jm7ruuag5ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10691</id>
    <revision>
      <id>287283</id>
      <parentid>136977</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9347" sha1="dwtanw418nfsw7egd31e2yl4ab9ynil" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula VII&lt;/br&gt; (Dido Aeneae)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula VI  (Hypsipyle Iasoni)
|AnteNomen= ../Epistula VI
|Post= Epistula VIII (Hermione Oresti)
|PostNomen= ../Epistula VIII
}}

&lt;poem&gt;
Accipe, Dardanide, moriturae carmen Elissae;
      quae legis a nobis ultima verba legi.

Sic ubi fata vocant, udis abiectus in herbis
     ad vada Maeandri concinit albus olor.
Nec quia te nostra sperem prece posse moveri,
     alloquor: adverso movimus ista deo!
sed meriti famam corpusque animumque pudicum
     cum male perdiderim, perdere verba leve est.

Certus es ire tamen miseramque relinquere Didon
     atque idem venti vela fidemque ferent.
certus es, Aenea, cum foedere solvere naves
     quaeque ubi sint nescis, Itala regna sequi.
nec nova Karthago, nec te crescentia tangunt
     moenia nec sceptro tradita summa tuo.
facta fugis, facienda petis; quaerenda per orbem
     altera, quaesita est altera terra tibi.
ut terram invenias, quis eam tibi tradet habendam?
     quis sua non notis arva tenenda dabit?
alter habendus amor tibi restat et altera Dido
     quamque iterum fallas, altera danda fides.
quando erit, ut condas instar Karthaginis urbem
     et videas populos altus ab arce tuos?
omnia ut eveniant, nec di tua vota morentur,
     unde tibi, quae te sic amet, uxor erit?
Uror ut inducto ceratae sulpure taedae,
     ut pia fumosis addita tura rogis.
Aeneas oculis vigilantis semper inhaeret;
     Aenean animo noxque diesque refert.
ille quidem male gratus et ad mea munera surdus
     et quo, si non sim stulta, carere velim.
non tamen Aenean, quamvis male cogitat, odi,
     sed queror infidum questaque peius amo.
parce, Venus, nurui, durumque amplectere fratrem,
     frater Amor; castris militet ille tuis.
aut ego quem coepi—neque enim dedignor—amare,
     materiam curae praebeat ille meae.
Fallor et ista mihi falso iactatur imago:
     matris ab ingenio dissidet ille suae.
te lapis et montes innataque rupibus altis
     robora, te saevae progenuere ferae
aut mare, quale vides agitari nunc quoque ventis:
     qua tamen adversis fluctibus ire paras?
quo fugis? obstat hiems. hiemis mihi gratia prosit!
     adspice ut eversas concitet Eurus aquas.
quod tibi malueram, sine me debere procellis;
     iustior est animo ventus et unda tuo.
Non ego sum tanti, quod non cessaris, inique,
     ut pereas, dum me per freta longa fugis.
exerces pretiosa odia et constantia magno,
     si, dum me careas, est tibi vile mori.
iam venti ponent, strataque aequaliter unda
     caeruleis Triton per mare curret equis.
tu quoque cum ventis utinam mutabilis esses
     et, nisi duritia robora vincis, eris.
quid, si nescires, insana quid aequora possunt,
     expertae totiens tam male credis aquae?
ut, pelago suadente etiam, retinacula solvas,
     multa tamen latus tristia pontus habet.
nec violasse fidem temptantibus aequora prodest;
     perfidiae poenas exigit ille locus,
praecipue cum laesus amor, quia mater Amorum
     nuda Cytheriacis edita fertur aquis.
Perdita ne perdam, timeo, noceamve nocenti
     neu bibat aequoreas naufragus hostis aquas.
vive, precor! sic te melius quam funere perdam,
     tu potius leti causa ferere mei.
finge, age, te rapido—nullum sit in omine pondus!—
     turbine deprendi; quid tibi mentis erit?
protinus occurrent falsae periuria linguae
     et Phrygia Dido fraude coacta mori;
coniugis ante oculos deceptae stabit imago
     tristis et effusis sanguinolenta comis.
quidquid id est &quot;tantum merui! concedite!&quot; dicas,
     quaeque cadent in te fulmina missa putes!
Da breve saevitiae spatium pelagique tuaeque;
     grande morae pretium tuta futura via est.
nec mihi tu curae; puero parcatur Iulo!
     te satis est titulum mortis habere meae.
quid puer Ascanius, quid di meruere Penates?
     ignibus ereptos obruet unda deos?
sed neque fers tecum, nec, quae mihi, perfide, iactas,
     presserunt umeros sacra paterque tuos.
omnia mentiris; neque enim tua fallere lingua
     incipit a nobis, primaque plector ego:
si quaeras ubi sit formosi mater Iuli—
     occidit a duro sola relicta viro!
haec mihi narraras, at me movere merentem.
     inde minor culpa poena futura mea est.
Nec mihi mens dubia est, quin te tua numina damnent:
     per mare, per terras septima iactat hiems.
fluctibus eiectum tuta statione recepi
     vixque bene audito nomine regna dedi.
his tamen officiis utinam contenta fuissem
     nec mea concubitu fama sepulta foret!
illa dies nocuit, qua nos declive sub antrum
     caeruleus subitis conpulit imber aquis.
audieram vocem; nymphas ululasse putavi:
     Eumenides fatis signa dedere meis.
Exige, laese pudor, poenas, violataque lecti
     iura neque ad cineres fama retenta meos!
vosque mei manes animaeque cinisque Sychaei,
     ad quas, me miseram, plena pudoris eo.
est mihi marmorea sacratus in aede Sychaeus;
     oppositae frondes velleraque alba tegunt.
hinc ego me sensi noto quater ore citari;
     ipse sono tenui dixit &quot;Elissa, veni!&quot;
Nulla mora est: venio, venio tibi debita coniunx,—
     sum tamen admisso tarda pudore meo!
da veniam culpae; decepit idoneus auctor;
     invidiam noxae detrahit ille meae.
diva parens seniorque pater, pia sarcina nati,
     spem mihi mansuri rite dedere viri.
si fuit errandum, causas habet error honestas:
     adde fidem, nulla parte pigendus erit.
Durat in extremum vitaeque novissima nostrae
     prosequitur fati, qui fuit ante, tenor:
occidit internas coniunx mactatus ad aras
     et sceleris tanti praemia frater habet,
exul agor cineresque viri patriamque relinquo
     et feror in dubias hoste sequente vias;
adplicor ignotis fratrique elapsa fretoque;
     quod tibi donavi, perfide, litus emo.
urbem constitui lateque patentia fixi
     moenia finitimis invidiosa locis.
bella tument. bellis peregrina et femina temptor
     vixque rudis portas urbis et arma paro.
mille procis placui, qui me coiere querentes
     nescio quem thalamis praeposuisse suis.
quid dubitas vinctam Gaetulo tradere Iarbae?
     praebuerim sceleri bracchia nostra tuo.
est etiam frater, cuius manus impia poscit
     respergi nostro sparsa cruore viri.
pone deos et quae tangendo sacra profanas!
     non bene caelestis impia dextra colit.
si tu cultor eras elapsis igne futurus,
     paenitet elapsos ignibus esse deos.
Forsitan et gravidam Didon, scelerate, relinquas
     parsque tui lateat corpore clausa meo.
accedet fatis matris miserabilis infans
     et nondum nato funeris auctor eris.
cumque parente sua frater morietur Iuli,
     poenaque conexos auferet una duos.
&quot;Sed iubet ire deus.&quot; vellem, vetuisset adire
     Punica nec Teucris pressa fuisset humus.
hoc duce nempe deo ventis agitaris iniquis
     et teris in rapido tempora longa freto?
Pergama vix tanto tibi erant repetenda labore,
     Hectore si vivo quanta fuere forent.
non patrium Simoenta petis, sed Thybridis undas,
     nempe ut pervenias quo cupis hospes eris.
utque latet vitatque tuis obtrusa carinis,
     vix tibi continget terra petita seni.
Hos potius populos in dotem ambage remissa
     accipe et advectas Pygmalionis opes.
Ilion in Tyriam transfer felicius urbem
     resque loco regis sceptraque sacra tene!
si tibi mens avida est belli, si quaerit Iulus,
     unde suo partus Marte triumphus eat,
quem superet, nequid desit praebebimus hostem;
     hic pacis leges, hic locus arma capit.
tu modo—per matrem fraternaque tela, sagittas,
     perque fugae comites, Dardana sacra, deos!—
sic superent, quoscumque tua de gente reportas
     Mars ferus et damni sit modus ille tui
Ascaniusque suos feliciter inpleat annos
     et senis Anchisae molliter ossa cubent!—
parce, precor, domui, quae se tibi tradit habendam!
     quod crimen dicis praeter amasse meum?
non ego sum Pthias magnisque oriunda Mycenis,
     nec steterunt in te virque paterque meus.
si pudet uxoris, non nupta, sed hospita dicar;
     dum tua sit Dido, quidlibet esse feret.
Nota mihi freta sunt Afrum plangentia litus;
     temporibus certis dantque negantque viam:
cum dabit aura viam, praebebis carbasa ventis;
     nunc levis eiectam continet alga ratem.
tempus ut observem, manda mihi: certius ibis,
     nec te, si cupies, ipsa manere sinam.
et socii requiem poscunt, laniataque classis
     postulat exiguas semirefecta moras.
pro meritis et siqua tibi debebimus ultra,
     pro spe coniugii tempora parva peto:
dum freta mitescunt et amor, dum temperat usum,
     fortiter edisco tristia posse pati.
Si minus, est animus nobis effundere vitam;
     in me crudelis non potes esse diu.
adspicias utinam, quae sit scribentis imago;
     scribimus, et gremio Troicus ensis adest;
perque genas lacrimae strictum labuntur in ensem,
     qui iam pro lacrimis sanguine tinctus erit.
quam bene conveniunt fato tua munera nostro!
     instruis impensa nostra sepulcra brevi.
nec mea nunc primum feriuntur pectora telo:
     ille locus saevi vulnus amoris habet.
Anna soror, soror Anna, meae male conscia culpae,
     iam dabis in cineres ultima dona meos.
nec consumpta rogis inscribar Elissa Sychaei,
     hoc tantum in tumuli marmore carmen erit:
praebuit aeneas et causam mortis et ensem.
     ipsa sua Dido concidit usa manu. 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître VII]]</text>
      <sha1>dwtanw418nfsw7egd31e2yl4ab9ynil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10692</id>
    <revision>
      <id>287284</id>
      <parentid>136982</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="1vtrany2z6g82k0d9kz6muzpw22unts" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula VII&lt;/br&gt; (Hermione Oresti)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula VII   (Dido Aeneae)
|AnteNomen= ../Epistula VII
|Post= Epistula IX (Deianira Herculi)
|PostNomen= ../Epistula IX
}}

&lt;poem&gt;
Alloquor Hermione nuper fratremque virumque
      nunc fratrem. nomen coniugis alter habet.

Pyrrhus Achillides, animosus imagine patris,
     inclusam contra iusque piumque tenet.
quod potui renui, ne non invita tenerer,
     cetera femineae non valuere manus.
&quot;quid facis, Aeacidae? non sum sine vindice!&quot; dixi
     &quot;haec tibi sub domino est, Pyrrhe, puella suo!&quot;
surdior ille freto clamantem nomen Orestis
     traxit inornatis in sua tecta comis.
quid gravius capta Lacedaemone serva tulissem,
     si raperet Graias barbara turba nurus?
parcius Andromachen vexavit Achaia victrix,
     cum Danaus Phrygias ureret ignis opes.
At tu, cura mei si te pia tangit, Oreste,
     inice non timidas in tua iura manus!
an si quis rapiat stabulis armenta reclusis,
     arma feras, rapta coniuge lentus eris?
sit socer exemplo nuptae repetitor ademptae,
     cui pia militiae causa puella fuit;
si pater ignavus vidua plorasset in aula,
     nupta foret Paridi mater, ut ante fuit.
Nec tu mille rates sinuosaque vela pararis
     nec numeros Danai militis: ipse veni!
sic quoque eram repetenda tamen, nec turpe marito
     aspera pro caro bella tulisse toro.
quid, quod avus nobis idem Pelopeius Atreus,
     et si non esses vir mihi, frater eras.
vir, precor, uxori, frater succurre sorori;
     instant officio nomina bina tuo.
Me tibi Tyndareus, vita gravis auctor et annis
     tradidit; arbitrium neptis habebat avus.

at pater Aeacidae promiserat inscius acti;
     plus patre, quo prior est ordine, posset avus.
cum tibi nubebam, nulli mea taeda nocebat;
     si iungar Pyrrho, tu mihi laesus eris.
et pater ignoscet nostro Menelaus amori;
     succubuit telis praepetis ipse dei.
quem sibi permisit, genero concedet amorem.
     proderit exemplo mater amata suo.
tu mihi, quod matri pater est. quas egerat olim
     Dardanius partes advena, Pyrrhus agit.
ille licet patriis sine fine superbiat actis;
     et tu quae referas facta parentis habes.
Tantalides omnes ipsumque regebat Achillem;
     hic pars militiae, dux erat ille ducum.
tu quoque habes proavum Pelopem Pelopisque parentem;
     si melius numeres, a Iove quintus eris.
Nec virtute cares. arma invidiosa tulisti;
     sed tu quid faceres? induit illa pater.
materia vellem fortis meliore fuisses;
     non lecta est operi, sed data causa tuo.
hanc tamen implesti; iuguloque Aegisthus aperto
     tecta cruentavit, quae pater ante tuus.
increpat Aeacides laudemque in crimina vertit;
     et tamen aspectus sustinet ille meos.
rumpor et ora mihi pariter cum mente tumescunt
     pectoraque inclusis ignibus usta dolent.
Hermione coram quisquamne obiecit Oresti,
     nec mihi sunt vires, nec ferus ensis adest!
flere licet certe; flendo diffundimus iram,
     perque sinum lacrimae fluminis instar eunt.
has semper solas habeo semperque profundo;
     ument incultae fonte perenne genae.
Num generis fato, quod nostros errat in annos,
     Tantalides matres apta rapina sumus?
non ego fluminei referam mendacia cygni
     nec querar in plumis delituisse Iovem.
qua duo porrectus longe freta distinet Isthmos,
     vecta peregrinis Hippodamia rotis.
Castori Amyclaeo et Amyclaeo Polluci
     reddita Moposia Taenaris urbe soror;
Taenaris Idaeo trans aequor ab hospite rapta
     Argolicas pro se vertit in arma manus.
vix equidem memini. memini tamen: omnia luctus,
     omnia solliciti plena timoris erant.
flebat avus Phoebeque soror fratresque gemelli,
     orabat superos Leda suumque Iovem.
ipsa ego non longos etiam tunc scissa capillos
     clamabam &quot;sine me, me sine, mater abis?&quot;
nam coniunx aberat. ne non Pelopeia credar,
     ecce Neoptolemo praeda parata fui.
Pelides utinam vitasset Apollinis arcus!
     damnaret nati facta proterva pater.
nec quondam placuit nec nunc placuisset Achilli
     abducta viduum coniuge flere virum.
quae mea caelestes iniuria fecit iniquos?
     quodve mihi miserae sidus obesse querar?
parva mea sine matre fui; pater arma ferebat;
     et duo cum vivant, orba duobus eram.
non tibi blanditias primis, mea mater, in annis
     incerto dictas ore puella tuli.
non ego captavi brevibus tua colla lacertis,
     nec gremio sedi sarcina grata tuo.
non cultus tibi cura mei, nec pacta marito
     intravi thalamos matre parante novos.
obvia prodieram reduci tibi—vera fatebor—
     nec facies nobis nota parentis erat!
te tamen esse Helenen, quod eras pulcherrima, sensi;
     ipsa requirebas quae tua nata foret.
Pars haec una mihi, coniunx bene cessit Orestes;
     is quoque, ni pro se pugnet, ademptus erit.
Pyrrhus habet captam reduce et victore parente;
     munus et hoc nobis diruta Troia dedit!
cum tamen altus equis Titan radiantibus instant,
     perfruor infelix liberiore malo;
nox ubi me thalamis ululantem et acerba gementem
     condidit in maesto procubuique toro,
pro somno lacrimis oculi funguntur obortis
     quaque licet fugio sicut ab hoste viro.
saepe malis stupeo rerumque oblita locique
     ignara tetigi Scyria membra manu;
utque nefas sensi, male corpora tacta relinquo
     et mihi pollutas credor habere manus.
saepe Neoptolemi pro nomine nomen Orestis
     exit, et errorem vocis ut omen amo.
Per genus infelix iuro generisque parentem,
     qui freta, qui terras et sua regna quatit;
per patris ossa tui, patrui mihi, quae tibi debent,
     quod se sub tumulo fortiter ulta iacent:
aut ego praemoriar primoque exstinguar in aevo,
     aut ego Tantalidae Tantalis uxor ero! 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître VIII]]</text>
      <sha1>1vtrany2z6g82k0d9kz6muzpw22unts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10693</id>
    <revision>
      <id>287285</id>
      <parentid>136989</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7816" sha1="8imrdsjelwe1p3gtgjko5nw6vo6oqns" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula IX&lt;/br&gt; (Deianira Herculi)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula VIII (Hermione Oresti)
|AnteNomen= ../Epistula VIII
|Post= Epistula X (Ariadne Theseo)
|PostNomen= ../Epistula X
}}

&lt;poem&gt;
Mittor ad Alciden a coniuge conscia mentis
      littera si coniunx Deianira tua est.

Gratulor Oechaliam titulis accedere nostris,
     victorem victae succubuisse queror.
fama Pelasgiadas subito pervenit in urbes
     decolor et factis infitianda tuis,
quem numquam Iuno seriesque inmensa laborum
     fregerit, huic Iolen inposuisse iugum.
hoc velit Eurystheus, velit hoc germana Tonantis,
     laetaque sit vitae labe noverca tuae.
at non ille velit, cui nox (si creditur) una
     non tanti, ut tantus conciperere, fuit.
Plus tibi quam Iuno nocuit Venus: illa premendo
     sustulit, haec humili sub pede colla tenet.
respice vindicibus pacatum viribus orbem,
     qua latam Nereus caerulus ambit humum.
se tibi pax terrae, tibi se tuta aequora debent;
     implesti meritis Solis utramque domum.
quod te laturum est, caelum prius ipse tulisti:
     Hercule supposito sidera fulsit Atlans.
quid nisi notitia est misero quaesita pudori,
     si cumulas sturpi facta priora nota?
tene ferunt geminos pressisse tenaciter angues,
     cum tener in cunis iam Iove dignus eras?
coepisti melius quam desinis; ultima primis
     cedunt: dissimiles hic vir et ille puer.
quem non mille ferae, quem non Stheneleius hostis,
     non potuit Iuno vincere, vincit Amor.
At bene nupta feror, quia nominer Herculis uxor,
     sitque socer, rapidis qui tonat altus equis.
quam male inaequales veniunt ad aratra iuvenci,
     tam premitur magno coniuge nupta minor.
non honor est sed onus species laesura ferentes:
     siqua voles apte nubere, nube pari.
vir mihi semper abest, et coniuge notior hospes
     monstraque terribiles persequiturque feras.
ipsa domo vidua votis operata pudicis
     torqueor, infesto ne vir ab hoste cadat;
inter serpentes aprosque avidosque leones
     iactor et haesuros terna per ora canes.
me pecudum fibrae simulacraque inania somni
     ominaque arcana nocte petita movent.

aucupor infelix incertae murmura famae
     speque timor dubia spesque timore cadit.
mater abest queriturque deo placuisse potenti,
     nec pater Amphitryon nec puer Hyllus adest.
arbiter Eurystheus astu Iunonis iniquae
     sentitur nobis iraque longa deae.
Haec mihi ferre parum; peregrinos addis amores,
     et mater de te quaelibet esse potest.
non ego Partheniis temeratam vallibus Augen
     nec referam partus, Ormeni nympha, tuos;
non tibi crimen erunt, Teuthrantia turba, sorores,
     quarum de populo nulla relicta tibi est.
una, recens crimen, referetur adultera nobis,
     unde ego sum Lydo facta noverca Lamo.
Maeandros, totiens qui terris errat in isdem,
     qui lassas in se saepe retorquet aquas,
vidit in Herculeo suspensa monilia collo,
     illo, cui caelum sarcina parva fuit.
non puduit fortes auro cohibere lacertos
     et solidis gemmas opposuisse toris?
nempe sub his animam pestis Nemeaea lacertis
     edidit, unde umerus tegmina laevus habet.
ausus es hirsutos mitra redimire capillos!
     aptior Herculeae populus alba comae.
nec te Maeonia lascivae more puellae
     incingi zona dedecuisse pudet?
non tibi succurrit crudi Diomedis imago,
     efferus humana qui dape pavit equas?
si te vidisset cultu Busiris in isto,
     huic victor victo nempe pudendus eras!
detrahat Antaeus duro redimicula collo,
     ne pigeat molli succubuisse viro!
Inter Ioniacas calathum tenuisse puellas
     diceris et dominae pertimuisse minas.
non fugis, Alcide, victricem mille laborum
     rasilibus calathis inposuisse manum
crassaque robusto deducis pollice fila
     aequaque formosae pensa rependis erae?
a! quotiens, digitis dum torques stamina duris,
     praevalidae fusos conminuere manus!
[Crederis infelix scuticae tremefactis habenis
     ante pedes dominae pertimuisse minas ...
eximiis pompis, immania semina laudim]
     factaque narrabas dissimulanda tibi:
scilicet: immanes elisis faucibus hydros
     infantem caudis involuisse manum;
ut Tegeaeus aper cupressifero Erymantho
     incubet et vasto pondere laedat humum;
non tibi Threiciis adfixa penatibus ora,
     non hominum pingues caede tacentur equae,
prodigiumque triplex, armenti dives Hiberi
     Geryones, quamvis in tribus unus erat;
inque canes totidem trunco digestus ab uno
     Cerberos implicitis angue minante comis;
quaeque redundabat fecundo vulnere serpens
     fertilis et damnis dives ab ipsa suis,
quique inter laevumque latus laevumque lacertum
     praegrave conpressa fauce pependit onus,
et male confisum pedibus formaque bimembri
     pulsum Thessalicis agmen equestre iugis.
Haec tu Sidonio potes insignitus amictu
     dicere? non cultu lingua retenta silet?
se quoque nympha tuis ornavit Dardanis armis
     et tulit a capto nota tropaea viro.
i nunc, tolle animos et fortia gesta recense:
     quo tu non esses, iure vir illa fuit.
qua tanto minor es, quanto te, maxime rerum,
     quam quos vicisti, vincere maius erat.
illi procedit rerum mensura tuarum,
     cede bonis: heres laudis amica tuae.
o pudor! hirsuti costis exuta leonis
     aspera texerunt vellera molle latus!
falleris et nescis: non sunt spolia illa leonis,
     sed tua, tuque feri victor es, illa tui.
femina tela tulit Lernaeis atra venenis,
     ferre gravem lana vix satis apta colum,
instruxitque manum clava domitrice ferarum
     vidit et in speculo coniugis arma sui.
Haec tamen audieram; licuit non credere famae,
     et venit ad sensus mollis ab aure dolor.
ante meos oculos adducitur advena paelex,
     nec mihi, quae patior, dissimulare licet!
non sinis averti: mediam captiva per urbem
     invitis oculis adspicienda venit.
nec venit incultis captarum more capillis:
     fortunam vultu fassa decente suam
ingreditur late lato spectabilis auro,
     qualiter in Phrygia tu quoque cultus eras;
dat vultum populo sublimis ut Hercule victo:
     Oechaliam vivo stare parente putes;
forsitan et pulsa Aetolide Deianira
     nomine deposito paelicis uxor erit,
Eurytidosque Ioles Atque Aonii Alcidae
     turpia famosus corpora iunget Hymen.
mens fugit admonitu, frigusque perambulat artus,
     et iacet in gremio languida facta manus.
Me quoque cum multis, sed me sine crimine amasti;
     ne pigeat, pugnae bis tibi causa fui.
cornua flens legit ripis Achelous in udis
     truncaque limosa tempora mersit aqua;
semivir occubuit in letifero Eueno
     Nessus et infecit sanguis equinus aquas.
sed quid ego haec refero? scribenti nuntia venit
     fama virum tunicae tabe perire meae.
ei mihi! quid feci? quo me furor egit amantem?
     impia quid dubitas Deianira mori?
An tuus in media coniunx lacerabitur Oeta,
     tu sceleris tanti causa superstes eris?
siquid adhuc habeo facti, cur Herculis uxor
     credar, coniugii mors mea pignus erit.
tu quoque cognosces in me, Meleagre, sororem!
     impia quid dubitas Deianira mori?
Heu devota domus! solio sedet Agrios alto;
     Oenea desertum nuda senecta premit;
exulat ignotis Tydeus germanus in oris;
     alter fatali vivus in igne fuit;
exegit ferrum sua per praecordia mater.
     impia quid dubitas Deianira mori?
Deprecor hoc unum per iura sacerrima lecti,
     ne videar fatis insidiata tuis.
Nessus, ut est avidum percussus harundine pectus,
     &quot;hic,&quot; dixit, &quot;vires sanguis amoris habet.&quot;
illita Nesseo misi tibi texta veneno.
     impia quid dubitas Deianira mori?
Iamque vale, seniorque pater germanaque Gorge
     et patria et patriae frater adempte tuae
et tu lux oculis hodierna novissima nostris
     virque—sed o possis!—et puer Hylle, vale! 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître IX]]</text>
      <sha1>8imrdsjelwe1p3gtgjko5nw6vo6oqns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10694</id>
    <revision>
      <id>287286</id>
      <parentid>136991</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7157" sha1="47m7k7c1xwtmqu5uvpo4sya5oi37jfs" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula X&lt;/br&gt; (Ariadne Theseo)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula IX (Deianira Herculi)
|AnteNomen= ../Epistula IX
|Post= Epistula XI (Canace Macareo)
|PostNomen= ../Epistula XI
}}

&lt;poem&gt;
Illa relicta feris etiam nunc, improbe Theseu
      vivit. Et haec aequa mente tulisse velis?

Mitius inveni quam te genus omne ferarum;
     credita non ulli quam tibi peius eram.

quae legis, ex illo, Theseu, tibi litore mitto
     unde tuam sine me vela tulere ratem,
in quo me somnusque meus male prodidit et tu,
     per facinus somnis insidiate meis.
Tempus erat, vitrea quo primum terra pruina
     spargitur et tectae fronde queruntur aves;
incertum vigilans ac somno languida movi
     Thesea prensuras semisupina manus:
nullus erat. referoque manus iterumque retempto
     perque torum moveo bracchia: nullus erat.
excussere metus somnum; conterrita surgo
     membraque sunt viduo praecipitata toro.
protinus adductis sonuerunt pectora palmis
     utque erat e somno turbida, rupta coma est.
Luna fuit; specto siquid nisi litora cernam;
     quod videant oculi, nil nisi litus habent.
nunc huc, nunc illuc et utroque sine ordine, curro,
     alta puellares tardat harena pedes.
interea toto clamanti litore &quot;Theseu!&quot;
     reddebant nomen concava saxa tuum
et quotiens ego te, totiens locus ipse vocabat;
     ipse locus miserae ferre volebat opem.
Mons fuit; apparent frutices in vertice rari;
     hinc scopulus raucis pendet adesus aquis.
adscendo; vires animus dabat; atque ita late
     aequora prospectu metior alta meo.
inde ego—nam ventis quoque sum crudelibus usa—
     vidi praecipiti carbasa tenta Noto.
aut vidi aut fuerant quae me vidisse putarem;
     frigidior glacie semianimisque fui.
nec languere diu patitur dolor. excitor illo,
     excitor et summa Thesea voce voco.
&quot;quo fugis?&quot; exclamo &quot;scelerate revertere Theseu!
     flecte ratem! numerum non habet illa suum!&quot;
Haec ego. quod voci deerat, plangore replebam;
     verbera cum verbis mixta fuere meis.
si non audires, ut saltem cernere posses:
     iactatae late signa dedere manus.
candidaque imposui longae velamina virgae
     scilicet oblitos admonitura mei.
iamque oculis ereptus eras. tum denique flevi;
     torpuerant molles ante dolore genae.
quid potius facerent, quam me mea lumina flerent,
     postquam desieram vela videre tua?
aut ego diffusis erravi sola capillis,
     qualis ab Ogygio concita Baccha deo;
aut mare prospiciens in saxo frigida sedi,
     quamque lapis sedes, tam lapis ipsa fui.
saepe torum repeto qui nos acceperat ambos,
     sed non acceptos exhibiturus erat
et tua quae possum pro te vestigia tango
     strataque quae membris intepuere tuis.
incumbo lacrimisque toro manante profusis
     &quot;pressimus&quot; exclamo &quot;te duo, redde duos!
venimus huc ambo; cur non discedimus ambo?
     perfide, pars nostri, lectule, maior ubi est?&quot;
Quid faciam? quo sola ferar? vacat insula cultu;
     non hominum video, non ego facta boum.
omne latus terrae cingit mare; navita nusquam.
     nulla per ambiguas puppis itura vias.
finge dari comitesque mihi ventosque ratemque,
     quid sequar? accessus terra paterna negat.
ut rate felici pacata per aequora labar,
     temperet ut ventos Aeolus; exul ero.
non ego te, Crete, centum digesta per urbes,
     adspiciam, puero cognita terra Iovi.
at pater et tellus iusto regnata parenti
     prodita sunt facto, nomina cara, meo,
cum tibi, ne victor tecto morerere recurvo,
     quae regerent passus, pro duce fila dedi.
tum mihi dicebas: &quot;per ego ipsa pericula iuro
     te fore, dum nostrum vivet uterque, meam.&quot;
Vivimus, et non sum, Theseu, tua, si modo vivis,
     femina periuri fraude sepulta viri.
me quoque, qua fratrem mactasses, improbe, clava!
     esset, quam dederas, morte soluta fides.
nunc ego non tantum, quae sum passura, recordor,
     sed quaecumque potest ulla relicta pati.
occurrunt animo pereundi mille figurae,
     morsque minus poenae quam mora mortis habet.
iam iam venturos aut hac aut suspicor illac,
     qui lanient avido viscera dente lupos.
forsitan et fulvos tellus alat ista leones?
     quis scit an et saevas tigridas insula habet.
et freta dicuntur magnas expellere phocas;
     quis vetat et gladios per latus ire meum?
Tantum ne religer dura captiva catena,
     neve traham serva grandia pensa manu,
cui pater est Minos, cui mater filia Phoebi,
     quodque magis memini, quae tibi pacta fui!
si mare, si terras porrectaque litora vidi,
     multa mihi terrae, multa minantur aquae.
caelum restabat; timeo simulacra deorum;
     destituor rapidis praeda cibusque feris.
sive colunt habitantque viri, diffidimus illis;
     externos didici laesa timere viros.
Viveret Androgeos utinam, nec facta luisses
     impia funeribus, Cecropi terra, tuis;
nec tua mactasset nodoso stipite, Theseu,
     ardua parte virum dextera, parte bovem;
nec tibi, quae reditus monstrarent, fila dedissem,
     fila per adductas saepe recepta manus.
non equidem miror, si stat victoria tecum
     strataque Cretaeam belua planxit humum.
non poterant figi praecordia ferrea cornu;
     ut te non tegeres, pectore tutus eras.
illic tu silices, illic adamanta tulisti,
     illic, qui silices, Thesea, vincat, habes.
Crudeles somni, quid me tenuistis inertem?
     aut semel aeterna nocte premenda fui.
vos quoque crudeles venti, nimiumque parati
     flaminaque in lacrimas officiosa meas;
dextera crudelis, quae me fratremque necavit,
     et data poscenti, nomen inane, fides:
in me iurarunt somnus ventusque fidesque:
     prodita sum causis una puella tribus.
Ergo ego nec lacrimas matris moritura videbo
     nec mea qui digitis lumina condat, erit.
spiritus infelix peregrinas ibit in auras
     nec positos artus unguet amica manus.
ossa superstabunt volucres inhumata marinae;
     haec sunt officiis digna sepulcra meis.
ibis Cecropios portus patriaque receptus,
     cum steteris urbis celsus in arce tuae
et bene narraris letum taurique virique
     sectaque per dubias saxea tecta vias;
me quoque narrato sola tellure relictam;
     non ego sum titulis subripienda tuis!
nec pater est Aegeus, nec tu Pittheidos Aethrae
     filius; auctores saxa fretumque tui.
Di facerent ut me summa de puppe videres,
     movisset vultus maesta figura tuos.
nunc quoque non oculis, sed qua potes, adspice mente
     haerentem scopulo quem vaga pulsat aqua;
adspice demissos lugentis more capillos
     et tunicas lacrimis sicut ab imbre graves!
corpus ut impulsae segetes aquilonibus horret
     litteraque articulo pressa tremente labat.
non te per meritum, quoniam male cessit, adoro;
     debita sit facto gratia nulla meo.
sed ne poena quidem. si non ego causa salutis,
     non tamen est cur sis tu mihi causa necis.
Has tibi plangendo lugubria pectora lassas
     infelix tendo trans freta lata manus;
hos tibi qui superant ostendo maesta capillos;
     per lacrimas oro, quas tua facta movent:
flecte ratem, Theseu, versoque relabere vento;
     si prius occidero, tu tamen ossa feres. 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître X]]</text>
      <sha1>47m7k7c1xwtmqu5uvpo4sya5oi37jfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10695</id>
    <revision>
      <id>287287</id>
      <parentid>136996</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6139" sha1="k73tvp9qqvwotj5jm0179tzzh3k902t" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula XI&lt;/br&gt; (Canace Macareo)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula X (Ariadne Theseo)
|AnteNomen= ../Epistula X
|Post= Epistula XII (Medea Iasoni)
|PostNomen= ../Epistula XII
}}

&lt;poem&gt;
Aeolis Aeolidae quam non habet ipsa salutem
      mittit et armata verba notata manu.

Siqua tamen caecis errabunt scripta lituris,
     oblitus a dominae caede libellus erit.
dextra tenet calamum, strictum tenet altera ferrum
     et iacet in gremio charta soluta meo.
haec est Aeolidos fratri scribentis imago;
     sic videor duro posse placere patri.
Ipse necis cuperem nostrae spectator adesset
     auctorisque oculis exigeretur opus
ut ferus est multoque suis truculentior euris,
     spectasset siccis vulnera nostra genis.
scilicet est aliquid cum saevis vivere ventis;
     ingenio populi convenit ille sui.
ille Noto Zephyroque et Sithonio Aquiloni
     imperat et pinnis, Eure proterve, tuis.
imperat heu! ventis; tumidae non imperat irae
     possidet et vitiis regna minora suis.
quid iuvat admotam per avorum nomina caelo
     inter cognatos posse referre Iovem?
num minus infestum, funebria munera, ferrum
     feminea teneo, non mea tela, manu?
O utinam, Macareu, quae nos commisit in unum,
     venisset leto serior hora meo!
cur umquam plus me, frater, quam frater amasti
     et tibi, non debet quod soror esse, fui?
ipsa quoque incalui, qualemque audire solebam,
     nescio quem sensi corde tepente deum.
fugerat ore color, macies adduxerat artus,
     sumebant minimos ora coacta cibos;

nec somni faciles et nox erat annua nobis
     et gemitum nullo laesa dolore dabam.
nec cur haec facerem, poteram mihi reddere causam
     nec noram quid amans esset; at illud eram.
Prima malum nutrix animo praesensit anili;
     prima mihi nutrix &quot;Aeoli,&quot; dixit, &quot;amas!&quot;
erubui gremioque pudor deiecit ocellos;
     haec satis in tacita signa fatentis erant.
iamque tumescebant vitiati pondera ventris
     aegraque furtivum membra gravabat onus.
quas mihi non herbas, quae non medicamina nutrix
     attulit audaci supposuitque manu,
ut penitus nostris—hoc te celavimus unum—
     visceribus crescens excuteretur onus!
a! nimium vivax admotis restitit infans
     artibus et tecto tutus ab hoste fuit.
iam noviens erat orta soror pulcherrima Phoebi
     et nova luciferos Luna movebat equos;
nescia, quae faceret subitos mihi causa dolores,
     et rudis ad partus et nova miles eram.
nec tenui vocem. &quot;quid&quot; ait &quot;tua crimina prodis?&quot;
     oraque clamantis conscia pressit anus.
quid faciam infelix? gemitus dolor edere cogit,
     sed timor et nutrix et pudor ipse vetant.
contineo gemitus elapsaque verba reprendo
     et cogor lacrimas combibere ipsa meas.
mors erat ante oculos et opem Lucina negabat
     et grave si morerer mors quoque crimen erat;
cum super incumbens scissa tunicaque comaque
     pressa refovisti pectora nostra tuis,
et mihi &quot;vive, soror, soror o carissima,&quot; aisti
     &quot;vive nec unius corpore perde duos.
spes bona det vires; fratri nam nupta futura es.
     illius de quo mater et uxor eris.&quot;
Mortua, crede mihi, tamen ad tua verba revixi
     et positum est uteri crimen onusque mei.
quid tibi grataris? media sedet Aeolus aula;
     crimina sunt oculis subripienda patris.
frugibus infantem ramisque albentis olivae
     et levibus vittis sedula celat anus
fictaque sacra facit dicitque precantia verba;
     dat populus sacris, dat pater ipse viam.
iam prope limen erat. patrias vagitus ad aures
     venit et indicio proditur ille suo.
eripit infantem mentitaque sacra revelat
     Aeolus. insana regia voce sonat.
ut mare fit tremulum, tenui cum stringitur aura,
     ut quatitur tepido fraxina virga Noto,
sic mea vibrari pallentia membra videres;
     quassus ab imposito corpore lectus erat.
inruit et nostrum vulgat clamore pudorem
     et vix a misero continet ore manus.
ipsa nihil praeter lacrimas pudibunda profudi.
     torpuerat gelido lingua retenta metu.
Iamque dari parvum canibusque avibusque nepotem
     iusserat in solis destituique locis.
vagitus dedit ille miser—sensisse putares—
     quaque suum poterat voce rogabat avum.
quid mihi tunc animi credis, germane, fuisse
     (nam potes ex animo colligere ipse tuo)
cum mea me coram silvas inimicus in altas
     viscera montanis ferret edenda lupis?
exierat thalamo. tunc demum pectora plangi
     contigit inque meas unguibus ire comas.
Interea patrius vultu maerente satelles
     venit et indignos edidit ore sonos:
'Aeolus hunc ensem mittit tibi'—tradidit ensem—
     'et iubet ex merito scire, quid iste velit.'
scimus et utemur violento fortiter ense;
     pectoribus condam dona paterna meis.
his mea muneribus, genitor, conubia donas?
     hac tua dote, pater, filia dives erit?
tolle procul, decepte, faces, Hymenaee, maritas
     et fuge turbato tecta nefanda pede!
ferte faces in me quas fertis, Erinyes atrae,
     et meus ex isto luceat igne rogus!
nubite felices Parca meliore sorores;
     amissae memores sed tamen este mei!
Quid puer admisit tam paucis editus horis?
     quo laesit facto vix bene natus avum?
si potuit meruisse necem, meruisse putetur;
     a! miser admisso plectitur ille meo!
nate, dolor matris, rapidarum praeda ferarum,
     ei mihi! natali dilacerate tuo,
nate, parum fausti miserabile pignus amoris,
     haec tibi prima dies, haec tibi summa fuit.
non mihi te licuit lacrimis perfundere iustis,
     in tua non tonsas ferre sepulcra comas;
non super incubui, non oscula frigida carpsi;
     diripiunt avidae viscera nostra ferae.
Ipsa quoque infantis cum vulnere prosequar umbras;
     nec mater fuero dicta nec orba diu.
tu tamen, o frustra miserae sperate sorori,
     sparsa, precor, nati collige membra tui
et refer ad matrem socioque impone sepulcro
     urnaque nos habeat quamlibet arta duos!
vive memor nostri lacrimasque in vulnera funde,
     neve reformida corpus amantis amans.
tu, rogo, dilectae nimium mandata sororis
     perfer! mandatum persequar ipsa patris. 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître XI]]</text>
      <sha1>k73tvp9qqvwotj5jm0179tzzh3k902t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides/Epistula XII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10696</id>
    <revision>
      <id>287288</id>
      <parentid>136999</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T01:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10003" sha1="ky38yfgl5gp3fk2udmed02a1r1w8kt1" xml:space="preserve">{{titulus
|OperaeTitulus=Heroides
|OperaeWikiPagina=Heroides
|SubTitulus=Epistula XII&lt;/br&gt; (Medea Iasoni)
|Scriptor=Publius Ovidius Naso
|Annus= Saeculo I a.Ch.n.
|AnnusMonstratus=26-16 a.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante= Epistula XI (Canace Macareo)
|AnteNomen= ../Epistula XI
|Post= Epistula XIII (Laodamia Protesilao)
|PostNomen= ../Epistula XIII
}}

&lt;poem&gt;
Exul inops comtempta novo Medea marito
      dicit, an a regnis tempora nulla vacant?

At tibi Colchorum, memini, regina vacavi,
     ars mea cum peteres ut tibi ferret opem!
tunc quae dispensant mortalia fila sorores,
     debuerant fusos evoluisse meos;
tum potui Medea mori bene! quidquid ab illo
     produxi vitae tempore, poena fuit.
Ei mihi! cur umquam iuvenalibus acta lacertis
     Phrixeam petiit Pelias arbor ovem?
cur umquam Colchi Magnetida vidimus Argon
     turbaque Phasiacam Graia bibistis aquam?
cur mihi plus aequo flavi placuere capilli
     et decor et linguae gratia ficta tuae?
aut, semel in nostras quoniam nova puppis harenas
     venerat audacis attuleratque viros,
isset anhelatos non praemedicatus in ignes
     inmemor Aesonides oraque adusta boum!
semina iecisset totidem sevisset et hostes,
     ut caderet cultu cultor ab ipse suo!
quantum perfidiae tecum, scelerate, perisset!
     dempta forent capiti quam mala multa meo!
Est aliqua ingrato meritum exprobrare voluptas;
     hac fruar, haec de te gaudia sola feram.
iussus inexpertam Colchos advertere puppim
     intrasti patriae regna beata meae.
hoc illic Medea fui, nova nupta quod hic est;
     quam pater est illi, tam mihi dives erat.
hic Ephyren bimarem, Scythia tenus ille nivosa
     omne tenet, Ponti qua plaga laeva iacet.
Accipit hospitio iuvenes Aeeta Pelasgos,
     et premitis pictos corpora Graia toros.

tunc ego te vidi, tunc coepi scire, quid esses;
     illa fuit mentis prima ruina meae.
et vidi et perii! nec notis ignibus arsi,
     ardet ut ad magnos pinea taeda deos.
et formosus eras et me mea fata trahebant:
     abstulerant oculi lumina nostra tui.
perfide, sensisti! quis enim bene celat amorem?
     eminet indicio prodita flamma suo.
Dicitur interea tibi lex, ut dura ferorum
     insolito premeres vomere colla boum.
Martis erant tauri plus quam per cornua saevi,
     quorum terribilis spiritus ignis erat,
aere pedes solidi praetentaque naribus aera,
     nigra per adflatus haec quoque facta suos.
semina praeterea populos genitura iuberis
     spargere devota lata per arva manu,
qui peterent natis secum tua corpora telis:
     illa est agricolae messis iniqua suo.
lumina custodis succumbere nescia somno
     ultimus est aliqua decipere arte labor.
Dixerat Aeetes: maesti consurgitis omnes,
     mensaque purpureos deserit alta toros.
quam tibi tunc longe regnum dotale Creusae
     et socer et magni nata Creontis erat?
tristis abis. oculis abeuntem prosequor udis
     et dixit tenui murmure lingua: &quot;vale!&quot;
ut positum tetigi thalamo male saucia lectum,
     acta est per lacrimas nox mihi quanta fuit.
ante oculos taurique meos segetesque nefandae,
     ante meos oculos pervigil anguis erat.
hinc amor, hinc timor est—ipsum timor auget amorem.
     mane erat et thalamo cara recepta soror
disiectamque comas aversaque in ora iacentem
     invenit et lacrimis omnia plena meis.
orat opem Minyis, alter petit, impetrat alter,
     Aesonio iuveni quod rogat illa, damus.
Est nemus et piceis et frondibus ilicis atrum,
     vix illuc radiis solis adire licet;
sunt in eo—fuerant certe—delubra Dianae:
     aurea barbarica stat dea facta manu.
noscis an exciderunt mecum loca? venimus illuc;
     orsus es infido sic prior ore loqui:
&quot;ius tibi et arbitrium nostrae fortuna salutis
     tradidit inque tua est vitaque morsque manu.
perdere posse sat est, siquem iuvet ipsa potestas;
     sed tibi servatus gloria maior ero.
per mala nostra precor, quorum potes esse levamen,
     per genus et numen cuncta videntis avi,
per triplices vultus arcanaque sacra Dianae
     et si forte aliquos gens habet ista deos:
o virgo, miserere mei, miserere meorum,
     effice me meritis tempus in omne tuum!
quodsi forte virum non dedignare Pelasgum—
     sed mihi tam faciles unde meosque deos?—
spiritus ante meus tenues vanescet in auras,
     quam thalamo, nisi tu, nupta sit ulla meo.
conscia sit Iuno sacris praefecta maritis
     et dea marmorea cuius in aede sumus!&quot;
Haec animum—et quota pars haec sunt?—movere puellae
     simplicis et dextrae dextera iuncta meae.
vidi etiam lacrimas—an pars est fraudis in illis?
     sic cito sum verbis capta puella tuis.
iungis et aeripedes inadusto corpore tauros
     et solidam iusso vomere findis humum.
arva venenatis pro semine dentibus imples,
     nascitur et gladios scutaque miles habet.
ipsa ego, quae dederam medicamina, pallida sedi,
     cum vidi subitos arma tenere viros,
donec terrigenae—facinus mirabile!—fratres
     inter se strictas conseruere manus.
Insopor ecce vigil squamis crepitantibus horrens
     sibilat et torto pectore verrit humum.
dotis opes ubi erant? ubi erat tibi regia coniunx
     quique maris gemini distinet Isthmos aquas?
illa ego, quae tibi sum nunc denique barbara facta,
     nunc tibi sum pauper, nunc tibi visa nocens,
flammea subduxi medicato lumina somno
     et tibi quae raperes vellera tuta dedi.
proditus est genitor, regnum patriamque reliqui,
     munus in exilio quod licet esse tuli,
virginitas facta est peregrini praeda latronis,
     optima cum cara matre relicta soror.
At non te fugiens sine me, germane, reliqui.
     deficit hoc uno littera nostra loco:
quod facere ausa mea est, non audet scribere dextra.
     sic ego, sed tecum, dilaceranda fui!
nec tamen extimui—quid enim post illa timerem?—
     credere me pelago femina iamque nocens.
numen ubi est? ubi di? meritas subeamus in alto,
     tu fraudis poenas, credulitatis ego.
Compressos utinam Symplegades elisissent
     nostraque adhaererent ossibus ossa tuis!
aut nos Scylla rapax canibus misisset edendos!
     debuit ingratis Scylla nocere viris.
quaeque vomit totidem fluctus totidemque resorbet,
     nos quoque Trinacriae subposuisset aquae!
sospes ad Haemonias victorque reverteris urbes;
     ponitur ad patrios aurea lana deos.
Quid referam Peliae natas pietate nocentes
     caesaque virginea membra paterna manu?
ut culpent alii, tibi me laudare necesse est,
     pro quo sum totiens esse coacta nocens.
ausus es—o iusto desunt sua verba dolori!—
     ausus es &quot;Aesonia&quot; dicere &quot;cede domo!&quot;
iussa domo cessi natis comitata duobus
     et, qui me sequitur semper, amore tui.
ut subito nostras Hymen cantatus ad aures
     venit et accenso lampades igne micant
tibiaque effundit socialia carmina vobis,
     at mihi funerea flebiliora tuba,
pertimui, nec adhuc tantum scelus esse putabam,
     sed tamen in toto pectore frigus erat.
turba ruunt et &quot;Hymen&quot; clamant &quot;Hymenaee!&quot; frequenter;
     quo propior vox haec, hoc mihi peius erat.
diversi flebant servi lacrimasque tegebant—
     quis vellet tanti nuntius esse mali?
me quoque quidquid erat potius nescire iuvabat,
     sed tamquam scirem, mens mea tristis erat,
cum minor e pueris iussus studione videndi
     constitit ad geminae limina prima foris:
&quot;hinc&quot; mihi &quot;mater adi! pompam pater&quot; inquit &quot;Iason
     ducit et adiunctos aureus urget equos!&quot;
protinus abscissa planxi mea pectora veste
     tuta nec a digitis ora fuere meis.
ire animus mediae suadebat in agmina turbae
     sertaque conpositis demere rapta comis.
vix me continui, quin sic laniata capillos
     clamarem &quot;meus est!&quot; iniceremque manus.
Laese pater, gaude! Colchi gaudete relicti!
     inferias umbrae fratris habete mei!
deseror amissis regno patriaque domoque
     coniuge, qui nobis omnia solus erat.
serpentes igitur potui taurosque furentes,
     unum non potui perdomuisse virum.
quaeque feros pepuli doctis medicatibus ignes,
     non valeo flammas effugere ipsa meas.
ipsi me cantus herbaeque artesque relinquunt
     nil dea, nil Hecates sacra potentis agunt.
non mihi grata dies, noctes vigilantur amarae
     et tener a misero pectore somnus abit.
quae me non possum, potui sopire draconem.
     utilior cuivis quam mihi cura mea est.
quos ego servavi, paelex amplectitur artus
     et nostri fructus illa laboris habet.
Forsitan et, stultae dum te iactare maritae
     quaeris et iniustis auribus apta loqui,
in faciem moresque meos nova crimina fingas.
     rideat et vitiis laeta sit illa meis.
rideat et Tyrio iaceat sublimis in ostro—
     flebit et ardores vincet adusta meos.
dum ferrum flammaeque aderunt sucusque veneni,
     hostis Medeae nullus inultus erit.
Quod si forte preces praecordia ferrea tangunt,
     nunc animis audi verba minora meis.
tam tibi sum supplex, quam tu mihi saepe fuisti,
     nec moror ante tuos procubuisse pedes.
si tibi sum vilis, communis respice natos:
     saeviet in partus dira noverca meos.
et nimium similes tibi sunt, et imagine tangor
     et quotiens video, lumina nostra madent.
per superos oro, per avitae lumina flammae,
     per meritum et natos, pignora nostra, duos,
redde torum, pro quo tot res insana reliqui!
     adde fidem dictis auxiliumque refer!
non ego te imploro contra taurosque virosque,
     utque tua serpens victa quiescat ope;
te peto, quem merui, quem nobis ipse dedisti,
     cum quo sum pariter facta parente parens.
Dos ubi sit, quaeris? campo numeravimus illo,
     qui tibi laturo vellus arandus erat.
aureus ille aries villo spectabilis alto,
     dos mea: &quot;quam&quot; dicam si tibi &quot;redde,&quot; neges.
dos mea tu sospes, dos est mea Graia iuventus.
     i nunc, Sisyphias, inprobe, confer opes.
quod vivis, quod habes nuptam socerumque potentes,
     hoc ipsum, ingratus quod potes esse, meum est.
quos equidem actutum—sed quid praedicere poenam
     attinet? ingentis parturit ira minas.
quo feret ira sequar. facti fortasse pigebit;
     et piget infido consuluisse viro.
viderit ista deus, qui nunc mea pectora versat.
     nescio quid certe mens mea maius agit. 
&lt;/poem&gt;
{{finis}}
[[fr:Les Héroïdes/Épître XII]]</text>
      <sha1>ky38yfgl5gp3fk2udmed02a1r1w8kt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Satyricon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10963</id>
    <revision>
      <id>287292</id>
      <parentid>269713</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T11:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* CII. */</comment>
      <origin>287292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221659" sha1="m0s6b7y70n7x5cs4movnx9yv0jqqwsu" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Petronius Arbiter
|OperaeTitulus= Satyricon liber
|OperaeWikiPagina= Satyricon
|Annus= Saeculo I p.C.n exeunte
|Genera=Mythistoriae, saturae
|Editio=Stutgardiae et Lipsiae, in aedibus Teubnerii, 1995, editio quarta; [[Wikipedia:de:Konrad Müller (Altphilologe)|Konrad Mueller]] recensuit
|Fons=[https://archive.org/details/petronii-satyricon-reliquiae-teubner-editio-quarta-1995/page/n50/mode/1up archive.org]
}}
&lt;div class=text&gt;

== I. ==
&quot;Num alio genere Furiarum declamatores inquietantur, qui clamant: 'Haec vulnera pro libertate publica excepi; hunc oculum pro vobis impendi: date mihi ducem, qui me ducat ad liberos meos, nam succisi poplites membra non sustinent'? Haec ipsa tolerabilia essent, si ad eloquentiam ituris viam facerent. Nunc et rerum tumore et sententiarum vanissimo strepitu hoc tantum proficiunt ut, cum in forum venerint, putent se in alium orbem terrarum delatos. Et ideo ego adulescentulos existimo in scholis stultissimos fieri, quia nihil ex his, quae in usu habemus, aut audiunt aut vident, sed piratas cum catenis in litore stantes, sed tyrannos edicta scribentes quibus imperent filiis ut patrum suorum capita praecidant, sed responsa in pestilentiam data, ut virgines tres aut plures immolentur, sed mellitos verborum globulos, et omnia dicta factaque quasi papavere et sesamo sparsa.

== II. ==
&quot;Qui inter haec nutriuntur, non magis sapere possunt quam bene olere qui in culina habitant. Pace vestra liceat dixisse, primi omnium eloquentiam perdidistis. Levibus enim atque inanibus sonis ludibria quaedam excitando, effecistis ut corpus orationis enervaretur et caderet. Nondum iuvenes declamationibus continebantur, cum Sophocles aut Euripides invenerunt verba quibus deberent loqui. Nondum umbraticus doctor ingenia deleverat, cum Pindarus novemque lyrici Homericis versibus canere timuerunt. Et ne poetas quidem ad testimonium citem, certe neque Platona neque Demosthenen ad hoc genus exercitationis accessisse video. Grandis et, ut ita dicam, pudica oratio non est maculosa nec turgida, sed naturali pulchritudine exsurgit. Nuper ventosa istaec et enormis loquacitas Athenas ex Asia commigravit animosque iuvenum ad magna surgentes veluti pestilenti quodam sidere adflavit, semelque corrupta regula eloquentia stetit et obmutuit. Ad summam, quis postea Thucydidis, quis Hyperidis ad famam processit? Ac ne carmen quidem sani coloris enituit, sed omnia quasi eodem cibo pasta non potuerunt usque ad senectutem canescere. Pictura quoque non alium exitum fecit, postquam Aegyptiorum audacia tam magnae artis compendiariam invenit.&quot;

== III. ==
Non est passus Agamemnon me diutius declamare in porticu, quam ipse in schola sudaverat, sed: &quot;Adulescens, inquit, quoniam sermonem habes non publici saporis et, quod rarissimum est, amas bonam mentem, non fraudabo te arte secreta. &lt;Nihil&gt; nimirum in his exercitationibus doctores peccant qui necesse habent cum insanientibus furere. Nam nisi dixerint quae adulescentuli probent, ut ait Cicero, 'soli in scolis relinquentur'. Sicut ficti adulatores cum cenas divitum captant, nihil prius meditantur quam id quod putant gratissimum auditoribus fore — nec enim aliter impetrabunt quod petunt, nisi quasdam insidias auribus fecerint — sic eloquentiae magister, nisi tanquam piscator eam imposuerit hamis escam, quam scierit appetituros esse pisciculos, sine spe praedae morabitur in scopulo.

== IV. ==
&quot;Quid ergo est? Parentes obiurgatione digni sunt, qui nolunt liberos suos severa lege proficere. Primum enim sic ut omnia, spes quoque suas ambitioni donant. Deinde cum ad vota properant, cruda adhuc studia in forum impellunt, et eloquentiam, qua nihil esse maius confitentur, pueris induunt adhuc nascentibus. Quod si paterentur laborum gradus fieri, ut sapientiae praeceptis animos componerent, ut verba atroci stilo effoderent, ut quod vellent imitari diti audirent, &lt;ut persuaderent&gt; sibi nihil esse magnificum quod pueris placeret: iam illa grandis oratio haberet maiestatis suae pondus. Nunc pueri in scholis ludunt, iuvenes ridentur in foro, et quod utroque turpius est, quod quisque &lt;puer&gt; perperam didicit, in senectute confiteri non vult. Sed ne me putes improbasse schedium Lucilianae humilitatis, quod sentio, et ipse carmine effingam:

== V. ==
&quot;Artis severae si quis ambit effectus
mentemque magnis applicat, prius mores
frugalitatis lege poliat exacta.
Nec curet alto regiam trucem vultu
cliensve cenas inpotentium captet,
nec perditis addictus obruat vino
mentis calorem; neve plausor in scenam
sedeat redemptus histrioniae addictus.
Sed sive armigerae rident Tritonidis arces,
seu Lacedaemonio tellus habitata colono
Sirenumque domus, det primos versibus annos
Maeoniumque bibat felici pectore fontem.
Mox et Socratico plenus grege mittat habenas
liber, et ingentis quatiat Demosthenis arma.
Hinc Romana manus circumfluat, et modo Graio
exonerata sono mutet suffusa saporem.
Interdum subducta foro det pagina cursum,
et fortuna sonet celeri distincta meatu.
Dent epulas et bella truci memorata canore,
grandiaque indomiti Ciceronis verba minentur.
Hi animum succinge bonis: sic flumine largo
plenus Pierio defundes pectore verba.&quot;

== VI. ==
Dum hunc diligentius audio, non notavi mihi Ascylti fugam &lt;. . .&gt; Et dum in hoc dictorum aestu in hortis incedo, ingens scolasticorum turba in porticum venit, ut apparebat, ab extemporali declamatione nescio cuius, qui Agamemnonis suasoriam exceperat. Dum ergo iuvenes sententias rident ordinemque totius dictionis infamant, opportune subduxi me et cursim Ascylton persequi coepi. Sed nec viam diligenter tenebam quia &lt;. . .&gt; nec quo loco stabulum esset sciebam. Itaque quocumque ieram, eodem revertabar, donec et cursu fatigatus et sudore iam madens accedo aniculam quandam, quae agreste holus vendebat et:

== VII. ==
&quot;Rogo, inquam, mater, numquid scis ubi ego habitem?&quot; Delectata est illa urbanitate tam stulta et: &quot;Quidni sciam?&quot; inquit, consurrexitque et coepit me praecedere. Divinam ego putabam et subinde ut in locum secretiorem venimus, centonem anus urbana reiecit et: &quot;Hic, inquit, debes habitare.&quot; Cum ego negarem me agnoscere domum, video quosdam inter titulos nudasque meretrices furtim spatiantes. Tarde, immo iam sero intellexi me in fornicem esse deductum. Execratus itaque aniculae insidias operui caput et per medium lupanar fugere coepi in alteram partem, cum ecce in ipso aditu occurrit mihi aeque lassus ac moriens Ascyltos: putares ab eadem anicula esse deductum. Itaque ut ridens eum consalutavi, quid in loco tam deformi faceret quaesivi.

== VIII. ==
Sudorem ille manibus detersit et: &quot;Si scires, inquit, quae mihi acciderunt. — Quid novi?&quot; inquam ego. At ille deficiens: &quot;Cum errarem, inquit, per totam civitatem nec invenirem quo loco stabulum reliquissem, accessit ad me pater familiae et ducem se itineris humanissime promisit. Per anfractus deinde obscurissimos egressus in hunc locum me perduxit, prolatoque peculis coepit rogare stuprum. Iam pro cella meretrix assem exegerat, iam ille mihi iniecerat manum et nisi valentior fuissem, dedissem poenas. &lt;. . .&gt; adeo ubique omnes mihi videbantur satureum bibisse &lt;. . .&gt; iunctis viribus molestum contempsimus.

&lt;. . .&gt;

== IX. ==
Quasi per caliginem vidi Gitona in crepidine semitae stantem et in eundem locum me conieci. Cum quaererem numquid nobis in prandium frater parasset, consedit puer super lectum et manantes lacrumas pollice extersit. Perturbatus ego habitu fratris, quid accidisset quaesivi. Et ille tarde quidem et invitus, sed postquam precibus etiam iracundiam miscui: &quot;Tuus, inquit, ist frater seu comes paulo ante in conductum accucurrit, coepitque mihi velle pudorem extorquere. Cum ego proclamarem, gladium strinxit et 'Si Lucretia es, inquit, Tarquinium invenisti'&quot;. Quibus ego auditis intentavi in oculos Ascylti manus et: &quot;Quid dicis, inquam, muliebris patientiae scortum, cuius ne spiritus purus est?&quot; Inhorrescere se finxit Ascyltos, mox sublatis fortius manibus longe maiore nisu clamavit: &quot;Non taces, inquit, gladiator obscene, quem de ruina harena dimisit? Non taces, nocturne percussor, qui ne tum quidem, cum fortiter faceres, cum pura muliere pugnasti, cuius eadem ratione in viridario frater fui, qua nunc in deversorio puer es. — Subduxisti te, inquam, a praeceptoris colloquio.

== X. ==
— Quid ego, homo stultissime, facere debui, cum fame morerer? An videlicet audirem sententias, id est vitrea fracta et somniorum interpretamenta? Multo me turpior es tu hercule, qui ut foris cenares, poetam laudasti&quot;. Itaque ex turpissima lite in risum diffusi pacatius ad reliqua secessimus. &lt;. . .&gt;

Rursus in memoriam revocatus iniuriae: &quot;Ascylte, inquam, intellego nobis convenire non posse. Itaque communes sarcinulas partiamur ac paupertatem nostram privatis questibus temptemus expellere. Et tu litteras scis et ego. Ne quaestibus tuis obstem, aliud aliquid promittam; alioqui mille causae quotidie nos collident et per totam urbem rumoribus different.&quot;

Non recusavit Ascyltos et: &quot;Hodie, inquit, quia tanquam scholastici ad cenam promisimus, non perdamus noctem. Cras autem, quia hoc libet, et habitationem mihi prospiciam et aliquem fratrem. — Tardum est, inquam, differre quod placet.&quot;

Hanc tam praecipitem divisionem libido faciebat; iam dudum enim amoliri cupiebam custodem molestum, ut veterem cum Gitone meo rationem reducerem. &lt;. . .&gt;

== XI. ==
Postquam lustravi oculis totam urbem, in cellulam redii, osculisque tandem bona fide exactis alligo artissimis complexibus puerum, fruorque votis usque ad invidiam felicibus. Nec adhuc quidem omnia erant facta, cum Ascyltos furtim se foribus admovit, discussisque fortissime claustris invenit me cum fratre ludentem. Risu itaque plausuque cellulam implevit, opertum me amiculo evoluit et: &quot;Quid agebas, inquit, frater sanctissime? Quid? Vesticontubernium facis?&quot; Nec se solum intra verba continuit, sed lorum de pera soluit et me coepit non perfunctorie verberare, adiectis etiam petulantibus dictis: &quot;Sic dividere cum fratre nolito.&quot; &lt;. . .&gt;

== XII. ==
Veniebamus in forum deficiente iam die, in quo notavimus frequentiam rerum venalium, non quidem pretiosarum sed tamen quarum fidem male ambulantem obscuritas temporis facillime tegeret. Cum ergo et ipsi raptum latrocinio pallium detulissemus, uti occasione opportunissima coepimus atque in quodam angulo laciniam extremam concutere, si quem forte emptorem splendor vestis posset adducere. Nec diu moratus rusticus quidam familiaris oculis meis cum muliercula comite propius accessit ac diligentius considerare pallium coepit. Invicem Ascyltos iniecit contemplationem super umeros rustici emptoris, ac subito exanimatus conticuit. Ac ne ipse quidem sine aliquo motu hominem conspexi, nam videbatur ille mihi esse, qui tunicam in solitudine invenerat. Plane is ipse erat. Sed cum Ascyltos timeret fidem oculorum, ne quid temere faceret, prius tanquam emptor propius accessit detraxitque umeris laciniam et diligentius temptavit.

== XIII. ==
O lusum fortunae mirabilem! Nam adhuc ne suturae quidem attulerat rusticus curiosas manus, sed tanquam mendici spolium etiam fastidiose venditabat. Ascyltos postquam depositum esse inviolatum vidit et personam vendentis contemptam, seduxit me paululum a turba et: &quot;Scis, inquit, frater, rediisse ad nos thesaurum de quo querebar? Illa est tunicula adhuc, ut apparet, intactis aureis plena. Quid ergo facimus, aut quo iure rem nostram vindicamus?&quot; Exhilaratus ego non tantum quia praedam videbam, sed etiam quod fortuna me a turpissima suspicione dimiserat, negavi circuitu agendum sed plane iure civili dimicandum, ut si nollet alienam rem domino reddere, ad interdictum veniret.

== XIV. ==
Contra Ascyltos leges timebat et: &quot;Quis, aiebat, hoc loco nos novit, aut quis habebit dicentibus fidem? Mihi plane placet emere, quamvis nostrum sit, quod agnoscimus, et parvo aere recuperare potius thesaurum, quam in ambiguam litem descendere:

Quid faciant leges, ubi sola pecunia regnat,
aut ubi paupertas vincere nulla potest?
Ipsi qui Cynica traducunt tempora pera,
non numquam nummis vendere vera solent.
Ergo iudicium nihil est nisi publica merces,
atque eques in causa qui sedet, empta probat.&quot;

Sed praeter unum dipondium, quo cicer lupinosque destinaveramus mercari, nihil ad manum erat. Itaque ne interim praeda discederet, vel minoris pallium addicere placuit ut pretium maioris compendii leviorem faceret iacturam. Cum primum ergo explicuimus mercem, mulier operto capite, quae cum rustico steterat, inspectis diligentius signis iniecit utramque laciniae manum magnaque vociferatione latrones tenere clamavit. Contra nos perturbati, ne videremur nihil agere, et ipsi scissam et sordidam tenere coepimus tunicam atque eadem invidia proclamare, nostra esse spolia quae illi possiderent. Sed nullo genere par erat causa, et cociones qui ad clamorem confluxerant, nostram scilicet de more ridebant invidiam, quod pro illa parte vindicabant pretiosissimam vestem, pro hac pannuciam ne centonibus quidem bonis dignam. Hinc Ascyltos bene risum discussit, qui silentio facto:

== XV. ==
&quot;Videmus, inquit, suam cuique rem esse carissimam; reddant nobis tunicam nostram et pallium suum recipiant.&quot; Etsi rustico mulierique placebat permutatio, advocati tamen iam paene nocturni, qui volebant pallium lucri facere, flagitabant uti apud se utraque deponerentur ac postero die iudex querelam inspiceret. Neque enim res tantum, quae viderentur in controversiam esse, sed longe aliud quaeri, &lt;quod&gt; in utraque parte scilicet latrocinii suspicio haberetur. Iam sequestri placebant, et nescio quis ex cocionibus, calvus, tuberosissimae frontis, qui solebat aliquando etiam causas agere, invaserat pallium exhibiturumque crastino die affirmabat. Ceterum apparebat nihil aliud quaeri nisi ut semel deposita vestis inter praedones strangularetur, et nos metu criminis non veniremus ad constitutum. &lt;. . .&gt; Idem plane et nos volebamus. Itaque utriusque partis votum casus adiuvit. Indignatus enim rusticus quod nos centonem exhibendum postularemus, misit in faciem Ascylti tunicam et liberatos querela iussit pallium deponere, quod solum litem faciebat, et recuperato, ut putabamus, thesauro in deversorium praecipites abimus, praeclusisque foribus ridere acumen non minus cocionum quam calumniantium coepimus, quod nobis ingenti calliditate pecuniam reddidissent.

Nolo quod cupio statim tenere,
nec victoria mi placet parata.

== XVI. ==
Sed ut primum beneficio Gitonis praeparata nos implevimus cena, ostium satis audaci strepitu impulsum exsonuit. Cum et ipsi ergo pallidi rogaremus quis esset: &quot;Aperi, inquit, iam scies.&quot; Dumque loquimur, sera sua sponte delapsa cecidit reclusaeque subito fores admiserunt intrantem. Mulier autem erat operto capite, et: &quot;Me derisisse, inquit, vos putabatis? Ego sum ancilla Quartillae, cuius vos sacrum ante cryptam turbastis. Ecce ipsa venit ad stabulum petitque ut vobiscum loqui liceat. Nolite perturbari. Nec accusat errorem vestrum nec punit, immo potius miratur, quis deus iuvenes tam urbanos in suam regionem detulerit.&quot;

== XVII. ==
Tacentibus adhuc nobis et ad neutram partem adsentationem flectentibus intravit ipsa, una comitata virgine, sedensque super torum meum diu flevit. Ac ne tunc quidem nos ullum adiecimus verbum, sed attoniti expectavimus lacrimas ad ostentationem doloris paratas. Vt ergo tam ambitiosus detonuit imber, retexit superbum pallio caput, et manibus inter se usque ad articulorum strepitum constrictis: &quot;Quaenam est, inquit, haec audacia, aut ubi fabulas etiam antecessura latrocinia didicistis? Misereor mediusfidius vestri; neque enim impune quisquam quod non licuit, aspexit. Vtique nostra regio tam praesentibus plena est numinibus, ut facilius possis deum quam hominem invenire. Ac ne me putetis ultionis causa huc venisse; aetate magis vestra commoveor quam iniuria mea. Imprudentes enim, ut adhuc puto, admisistis inexpiabile scelus. Ipsa quidem illa nocte vexata tam periculoso inhorrui frigore, ut tertianae etiam impetum timeam. Et ideo medicinam sommo petii, iussaque sum vos perquirere atque impetum morbi monstrata subtilitate lenire. Sed de remedio non tam valde laboro; maior enim in praecordiis dolor saenit, qui me usque ad necessitatem mortis deducit, ne scilicet iuvenili impulsi licentia quod in sacello Priapi vidistis vulgetis, deorumque consilia proferatis in populum. Protendo igitur ad genua vestra supinas manus, petoque et oro ne nocturnas religiones iocum risumque faciatis, neve traducere velitis tot annorum secreta, quae vix mille homines noverunt.&quot;

== XVIII. ==
Secundum hanc deprecationem lacrimas rursus effudit gemitibusque largis concussa tota facie ac pectore torum meum pressit. Ego eodem tempore et misericordia turbatus et metu, bonum animum habere eam iussi et de utroque esse securam: nam neque sacra quemquam vulgaturum, et si quod praeterea aliud remedium ad tertianam deus illi monstrasset, adiuvaturos nos divinam providentiam vel periculo nostro. Hilarior post hanc pollicitationem facta mulier basiavit me spissius, et ex lacrimis in risum mota descendentes ab aure capillos meos lenta manu duxit et: &quot;Facio, inquit, indutias vobiscum, et a constituta lite dimitto. Quod si non adnuissetis de hac medicina quam peto, iam parata erat in crastinum turba, quae et iniuriam meam vindicaret et dignitatem:

Contemni turpe est, legem donare superbum;
hoc amo, quod possum qua libet ire via.
Nam sane et sapiens contemptus iurgia nectit,
et qui non iugulat, victor abire solet.

Complosis deinde manibus in tantum repente risum effusa est, ut timeremus. Idem ex altera parte et ancilla fecit, quae prior venerat, idem virguncula, quae una intraverat.

== XIX. ==
Omnia mimico risu exsonuerant, cum interim nos quae tam repentina esset mutatio animorum facta ignoraremus, ac modo nosmetipsos, modo mulieres intueremur. &lt;. . .&gt;

&quot;Ideo vetui hodie in hoc deversorio quemquam mortalium admitti, ut remedium tertianae sine ulla interpellatione a vobis acciperem.&quot; Vt haec dixit Quartilla, Ascyltos quidem paulisper obstupuit, ego autem frigidior hieme Gallica factus nullum potui verbum emittere. Sed ne quid tristius expectarem, comitatus faciebat. Tres enim erant mulierculae, si quid vellent conari, infirmissimae, scilicet contra nos, &lt;quibus&gt; si nihil aliud, virilis sexus esset. At praecincti certe altius eramus. Immo ego sic iam paria composueram ut, si depugnandum foret, ipse cum Quartilla consisterem, Ascyltos cum ancilla, Giton cum virgine. &lt;. . .&gt; Tunc vero excidit omnis constantia attonitis, et mors non dubia miserorum oculos coepit obducere. &lt;. . .&gt;

== XX. ==
&quot;Rogo, inquam, domina, si quid tristius paras, celerius confice: neque enim tam magnum facinus admisimus, ut debeamus torti perire.&quot; Ancilla, quae Psyche vocabatur, lodiculam in pavimento diligenter extendit. Sollicitavit inguina mea mille iam mortibus frigida. Operuerat Ascyltos pallio caput, admonitus scilicet periculosum esse alienis intervenire secretis. Duas institas ancilla protulit de sinu alteraque pedes nostros alligavit, altera manus. &lt;. . .&gt;

Ascyltos, iam deficiente fabularum contextu: &quot;Quid? Ego, inquit, non sum dignus qui bibam?&quot; Ancilla risu meo prodita complosit manus et: &quot;Apposui: quidem adulescens, solus tantum medicamentum ebibisti? — Itane est? inquit Quartilla, quicquid saturei fuit, Encolpius ebibit?&quot; Non indecenti risu latera commovit. Ac ne Giton quidem ultimo risum tenuit, utique postquam virguncula cervicem eius invasit et non repugnanti puero innumerabilia oscula dedit.

== XXI. ==
Volebamus miseri exclamare, sed nec in auxilio erat quisquam, et hinc Psyche acu comatoria cupienti mihi invocare Quiritum fidem malas pungebat, illinc puella penicillo, quod et ipsum satureo tinxerat, Ascylton opprimebat. &lt;. . .&gt;

Vltimo cinaedus supervenit myrtea subornatus gausapa cinguloque succinctus . . . modo extortis nos clunibus cecidit, modo basiis olidissimis inquinavit, donec Quartilla, ballaenaceam tenens virgam alteque succincta, iussit infelicibus dari missionem. &lt;. . .&gt;

Vterque nostrum religiosissimis iuravit verbis inter duos periturum esse tam horribile secretum. Intraverunt palaestritae quamplures et nos legitimo perfusos oleo refecerunt. Vtcunque ergo lassitudine abiecta cenatoria repetimus et in proximam cellam ducti sumus, in qua tres lecti strati erant et reliquus lautitiarum apparatus splendidissime eitus. Iussi ergo discubuimus, et gustatione mirifica initiati vino etiam Falerno inundamur. Excepti etiam pluribus ferculis cum laberemur in somnum: &quot;Itane est? inquit Quartilla, etiam dormire vobis in mente est, cum sciatis Priapi genio pervigilium deberi?&quot; &lt;. . .&gt;

== XXII. ==
Cum Ascyltos gravatus tot malis in somnum laberetur, illa quae iniuria depulsa fuerat ancilla totam faciem eius fuligine longa perfricuit, et non sentientis labra umerosque sopitionibus pinxit.

Iam ego etiam tot malis fatigatus minimum veluti gustum hauseram somni; idem et tota intra forisque familia fecerat, atque alii circa pedes discumbentium sparsi iacebant, alii parietibus appliciti, quidam in ipso limine coniunctis manebant capitibus; lucernae quoque umore defectae tenue et extremum lumen spargebant, cum duo Syri expilaturi lagoenam triclinium intraverunt, dumque inter argentum avidius rixantur, diductam fregerunt lagoenam. Cecidit etiam mensa cum argento, et ancillae super torum marcentis excussum forte altius poculum caput &lt;fere&gt; fregit.

Ad quem ictum exclamavit illa, pariterque et fures prodidit et partem ebriorum excitavit. Syri illi qui venerant ad praedam, postquam deprehensos se intellexerunt, pariter secundum lectum conciderunt, ut putares hoc convenisse, et stertere tanquam olim dormientes coeperunt.

Iam et tricliniarches experrectus lucernis occidentibus oleum infuderat, et pueri detersis paulisper oculis redierant ad ministerium, cum intrans cymbalistria et concrepans aera omnes excitavit.

== XXIII. ==
Refectum igitur est convivium et rursus Quartilla ad bibendum revocavit. Adiuvit hilaritatem comissantis cymbalistria.

Intrat cinaedus, homo omnium insulsissimus et plane illa domo dignus, qui ut infractis manibus congemuit, eiusmodi carmina effudit:
Huc huc convenite nunc, spatalocinaedi,
pede tendite, cursum addite, convolate planta,
femore facili, clune agili et manu procaces,
molles, veteres, Deliaci manu recisi.

Consumptis versibus suis immundissimo me basio conspuit. Mox et super lectum venit atque omni vi detexit recusantem. Super inguina mea diu multumque frustra moluit. Profluebant per frontem sudantis acaciae rivi, et inter rugas malarum tantum erat cretae, ut putares detectum parietem nimbo laborare.

== XXIV. ==
Non tenui ego diutius lacrimas, sed ad ultimam perductus tristitiam: &quot;Quaeso, inquam, domina, certe embasicoetan iusseras dari.&quot; Complosit illa tenerius manus et: &quot;O, inquit, hominem acutum atque urbanitatis vernaculae fontem! Quid? Tu non intellexeras cinaedum embasicoetan vocari?&quot; Deinde ne contubernali meo melius succederet: &quot;Per fidem, inquam, vestram, Ascyltos in hoc triclinio solus ferias agit? — Ita, inquit Quartilla, et Ascylto embasicoetas detur&quot;. Ab hac voce equum cinaedus mutavit, transituque ad comitem meum facto clunibus eum basiisque distrivit. Stabat inter haec Giton et risu dissolvebat ilia sua. Itaque conspicata eum Quartilla, cuius esset puer diligentissima sciscitatione quaesivit. Cum ego fratrem meum esse dixissem: &quot;Quare ergo, inquit, me non basiavit?&quot; vocatumque ad se in osculum adplicuit. Mox manum etiam demisit in sinum et pertractato vasculo tam rudi: &quot;Haec, inquit, belle cras in promulside libidinis nostrae militabit; hodie enim post asellum diaria non sumo&quot;.

== XXV. ==
Cum haec diceret, ad aurem eius Psyche ridens accessit et cum dixisset nescio quid: &quot;Ita, ita, inquit Quartilla, bene admonuisti. Cur non, quia bellissima occasio est, devirginatur Pannychis nostra?&quot; Continuoque producta est puella satis bella et quae non plus quam septem annos habere videbatur, ea ipsa quae primum cum Quartilla in cellam venerat nostram. Plaudentibus ergo universis et postulantibus nuptias, obstupui ego et nec Gitona, verecundissimum puerum, sufficere huic petulantiae adfirmavi, nec puellam eius aetatis esse, ut muliebris patientiae legem posset accipere.&quot; Ita, inquit Quartilla, minor est ista quam ego fui, cum primum virum passa sum? Iunonem meam iratam habeam, si unquam me meminerim virginem fuisse. Nam et infans cum paribus inquinata sum, et subinde procedentibus annis maioribus me pueris adplicui, donec ad hanc aetatem perveni. Hinc etiam puto proverbium natum illud, ut dicatur posse taurum tollere, qui vitulum sustulerit.&quot; Igitur ne maiorem iniuriam in secreto frater acciperet, consurrexi ad officium nuptiale.

== XXVI. ==
Iam Psyche puellae caput involverat flammeo, iam embasicoetas praeferebat facem, iam ebriae mulieres longum agmen plaudentes fecerant, thalamumque incesta exornaverant veste. Tum Quartilla quoque iocantium libidine accensa et ipsa surrexit, correptumque Gitona in cubiculum traxit.

Sine dubio non repugnaverat puer, ac ne puella quidem tristis expaverat nuptiarum nomen. Itaque cum inclusi iacerent, consedimus ante limen thalami, et in primis Quartilla per rimam improbe diductam adplicuerat oculum curiosum, lusumque puerilem libidinosa speculabatur diligentia. Me quoque ad idem spectaculum lenta manu traxit, et quia considerantium &lt;co&gt;haeserant vultus, quicquid a spectaculo vacabat, commovebat obiter labra et me tamquam furtivis subinde osculis verberabat. &lt;. . .&gt;

Abiecti in lectis sine metu reliquam exegimus noctem. &lt;. . .&gt;

Venerat iam tertius dies, id est expectatio liberae cenae, sed tot vulneribus confossis fuga magis placebat quam quies. Itaque cum maesti deliberaremus quonam genere praesentem evitaremus procellam, unus servus Agamemnonis interpellavit trepidantes et: &quot;Quid? vos, inquit, nescitis hodie apud quem fiat? Trimalchio, lautissimus homo. Horologium in triclinio et bucinatorem habet subornatum, ut subinde sciat quantum de vita perdiderit!&quot;

Amicimur ergo diligenter obliti omnium malorum et Gitona libentissime servile officium tuentem iubemus in balneum sequi.

== XXVII. ==
Nos interim vestiti errare coepimus, immo iocari magis et circulis accedere, cum subito videmus senem calvum, tunica vestitum russea, inter pueros capillatos ludentem pila. Nec tam pueri nos, quamquam erat operae pretium, ad spectaculum duxerant, quam ipse pater familiae, qui soleatus pila prasina exercebatur. Nec amplius eam repetebat quae terram contigerat, sed follem plenum habebat servus sufficiebatque ludentibus. Notavimus etiam res novas: nam duo spadones in diversa parte circuli stabant, quorum alter matellam tenebat argenteam, alter numerabat pilas, non quidem eas quae inter manus lusu expellente vibrabant, sed eas quae in terram decidebant.

Cum has ergo miraremur lautitias, accurrit Menelaus: &quot;Hic est, inquit, apud quem cubitum ponitis, et quidem iam principium cenae videtis. Et iam non loquebatur Menelaus cum Trimalchio digitos concrepuit, ad quod signum matellam spado ludenti subiecit. Exonerata ille vesica aquam poposcit ad manus, digitosque paululum adspersos in capite pueri tersit.

== XXVIII. ==
Longum erat singula excipere. Itaque intravimus balneum, et sudore calfacti momento temporis ad frigidam eximus. Iam Trimalchio unguento perfusus tergebatur, non linteis, sed palliis ex lana mollissima factis. Tres interim iatraliptae in conspectu eius Falernum potabant, et cum plurimum rixantes effunderent, Trimalchio hoc suum propinasse dicebat. Hinc involutus coccina gausapa lecticae impositus est praecedentibus phaleratis cursoribus quattuor et chiramaxio, in quo deliciae eius vehebantur, puer vetulus, lippus, domino Trimalchione deformior. Cum ergo auferretur, ad caput eius symphoniacus cum minimis tibiis accessit et tanquam in aurem aliquid secreto diceret, toto itinere cantavit.

Sequimur nos admiratione iam saturi et cum Agamemnone ad ianuam pervenimus, in cuius poste libellus erat cum hac inscriptione fixus:

QVISQVIS SERVVS SINE DOMINICO IVSSV FORAS EXIERIT ACCIPIET PLAGAS CENTVM.

In aditu autem ipso stabat ostiarius prasinatus, cerasino succinctus cingulo, atque in lance argentea pisum purgabat. Super limen autem cavea pendebat aurea in qua pica varia intrantes salutabat.

== XXIX. ==
Ceterum ego dum omnia stupeo, paene resupinatus crura mea fregi. Ad sinistram enim intrantibus non longe ab ostiarii cella canis ingens, catena vinctus, in pariete erat pictus superque quadrata littera scriptum CAVE CANEM. Et collegae quidem mei riserunt. Ego autem collecto spiritu non destiti totum parientem persequi. Erat autem venalicium &lt;cum&gt; titulis pictis, et ipse Trimalchio capillatus caduceum tenebat Minervamque ducente Romam intrabat. Hinc quemadmodum ratiocinari didicisset, deinque dispensator factus esset, omnia diligenter curiosus pictor cum inscriptione reddiderat. In deficiente vero iam porticu levatum mento in tribunal excelsum Mercurius rapiebat. Praesto erat Fortuna cornu abundanti copiosa et tres Parcae aurea pensa torquentes. Notavi etiam in porticu gregem cursorum cum magistro se exercentem. Praeterea grande armarium in angulo vidi, in cuius aedicula erant Lares argentei positi Venerisque signum marmoreum et pyxis aurea non pusilla, in qua barbam ipsius conditam esse dicebant. Interrogare ergo atriensem coepi, quas in medio picturas haberent.&quot; Iliada et Odyssian, inquit, ac Laenatis gladiatorium munus.&quot;

== XXX. ==
Non licebat &lt;tam multa otiose&gt; considerare. Nos iam ad triclinium perveneramus, in cuius parte prima procurator rationes accipiebat. Et quod praecipue miratus sum, in postibus triclinii fasces erant cum securibus fixi, quorum imam partem quasi embolum navis aeneum finiebat, in quo erat scriptum: C. POMPEIO TRIMALCHIONI SEVIRO AVGVSTALI CINNAMVS DISPENSATOR. Sub eodem titulo et lucerna bilychnis de camera pendebat, et duae tabulae in utroque poste defixae, quarum altera, si bene memini, hoc habebat inscriptum: III ET PRIDIE KALENDAS IANVARIAS C. NOSTER FORAS CENAT, altera lunae cursum stellarumque septem imagines pictas; et qui dies boni quique incommodi essent, distinguente bulla notabantur.

His repleti voluptatibus cum conaremur in triclinium intrare, exclamavit unus ex pueris, qui super hoc officium erat positus: &quot;Dextro pede!&quot; Sine dubio paulisper trepidavimus, ne contra praeceptum aliquis nostrum limen transiret.

Ceterum ut pariter movimus dextros gressus, servus nobis despoliatus procubuit ad pedes ac rogare coepit, ut se poenae eriperemus: nec magnum esse peccatum suum, propter quod periclitaretur; subducta enim sibi vestimenta dispensatoris in balneo, quae vix fuissent decem sestertiorum. Retulimus ergo dextros pedes, dispensatoremque in atrio aureos numerantem deprecati sumus ut servo remitteret poenam. Superbus ille sustulit vultum et: &quot;Non tam iactura me movet, inquit, quam neglegentia nequissimi servi. Vestimenta mea cubitoria perdidit, quae mihi natali meo cliens quidam donaverat, Tyria sine dubio, sed iam semel lota. Quid ergo est? dono vobis eum.&quot;

== XXXI. ==
Obligati tam grandi beneficio cum intrassemus triclinium, occurrit nobis ille idem servus, pro quo rogaveramus, et stupentibus spississima basia impegit gratias agens humanitati nostrae.&quot; Ad summam, statim scietis, ait, cui dederitis beneficium. Vinum dominicum ministratoris gratia est.&quot;

Tandem ergo discubuimus, pueris Alexandrinis aquam in manus nivatam infundentibus, aliisque insequentibus ad pedes ac paronychia cum ingenti subtilitate tollentibus. Ac ne in hoc quidem tam molesto tacebant officio, sed obiter cantabant. Ego experiri volui an tota familia cantaret, itaque potionem poposci. Paratissimus puer non minus me acido cantico excepit, et quisquis aliquid rogatus erat ut daret. Pantomimi chorum, non patris familiae triclinium crederes.

Allata est tamen gustatio valde lauta; nam iam omnes discubuerant praeter ipsum Trimachionem, cui locus novo more primus servabatur. Ceterum in promulsidari asellus erat Corinthius cum bisaccio positus, qui habebat olivas in altera parte albas, in altera nigras. Tegebant asellum duae lances, in quarum marginibus nomen Trimalchionis inscriptum erat et argenti pondus. Ponticuli etiam ferruminati sustinebant glires melle ac papavere sparsos. Fuerunt et tomacula supra craticulam argenteam ferventia posita et infra craticulam Syriaca pruna cum granis Punici mali.

== XXXII. ==
In his eramus lautitiis, cum Trimalchio ad symphoniam allatus est, positusque inter cervicalia minutissima expressit imprudentibus risum. Pallio enim coccineo adrasum excluserat caput, circaque oneratas veste cervices laticlaviam immiserat mappam fimbriis hinc atque illinc pendentibus. Habebat etiam in minimo digito sinistrae manus anulum grandem subauratum, extremo vero articulo digiti sequentis minorem, ut mihi videbatur, totum aureum, sed plane ferreis veluti stellis ferruminatum. Et ne has tantum ostenderet divitias, dextrum nudavit lacertum armilla aurea cultum et eboreo circulo lamina splendente conexo.

== XXXIII. ==
Vt deinde pinna argentea dentes perfodit: &quot;Amici, inquit, nondum mihi suave erat in triclinium venire, sed ne diutius absentivos morae vobis essem, omnem voluptatem mihi negavi. Permittetis tamen finiri lusum.&quot; Sequebatur puer cum tabula terebinthina et crystallinis tesseris, notavique rem omnium delicatissimam. Pro calculis enim albis ac nigris aureos argenteosque habebat denarios.

Interim dum ille omnium textorum dicta inter lusum consumit, gustantibus adhuc nobis repositorium allatum est cum corbe, in quo gallina erat lignea patentibus in orbem alis, quales esse solent quae incubant ova. Accessere continuo duo servi et symphonia strepente scrutari paleam coeperunt, erutaque subinde pavonina ova divisere convivis. Convertit ad hanc scenam Trimalchio vultum et: &quot;Amici, ait, pavonis ova gallinae iussi supponi. Et mehercules timeo ne iam concepti sint. Temptemus tamen, si adhuc sorbilia sunt.&quot; Accipimus nos cochlearia non minus selibras pendentia, ovaque ex farina pingui figurata pertundimus. Ego quidem paene proieci partem meam, nam videbatur mihi iam in pullum coisse. Deinde ut audivi veterem convivam: &quot;Hic nescio quid boni debet esse&quot;, persecutus putamen manu, pinguissimam ficedulam inveni piperato vitello circumdatam.

== XXXIV. ==
Iam Trimalchio eadem omnia lusu intermisso poposcerat feceratque potestatem clara voce, siquis nostrum iterum vellet mulsum sumere, cum subito signum symphonia datur et gustatoria pariter a choro cantante rapiuntur. Ceterum inter tumultum cum forte paropsis excidisset et puer iacentem sustulisset, animadvertit Trimalchio colaphisque obiurgari puerum ac proicere rursus paropsidem iussit. Insecutus est supellecticarius argentumque inter reliqua purgamenta scopis coepit everrere. Subinde intraverunt duo Aethiopes capillati cum pusillis utribus, quales solent esse qui harenam in amphitheatro spargunt, vinumque dederunt in manus; aquam enim nemo porrexit.

Laudatus propter elegantias dominus: &quot;Aequum, inquit, Mars amat. Itaque iussi suam cuique mensam assignari. Obiter et putidissimi servi minorem nobis aestum frequentia sua facient.&quot;

Statim allatae sunt amphorae vitreae diligenter gypsatae, quarum in cervicibus pittacia erant affixa cum hoc titulo: FALERNVM OPIMIANVM ANNORVM CENTVM. Dum titulos perlegimus, complosit Trimalchio manus et: &quot;Eheu, inquit, ergo diutius vivit vinum quam homuncio. Quare tangomenas faciamus. Vita vinum est. Verum Opimianum praesto. Heri non tam bonum posui, et multo honestiores cenabant.&quot; Potantibus ergo nobis et accuratissime lautitias mirantibus larvam argenteam attulit servus sic aptatam ut articuli eius vertebraeque laxatae in omnem partem flecterentur. Hanc cum super mensam semel iterumque abiecisset, et catenatio mobilis aliquot figuras exprimeret, Trimalchio adiecit:

Eheu nos miseros, quam totus homuncio nil est!
Sic erimus cuncti, postquam nos auferet Orcus.
Ergo vivamus, dum licet esse bene.

== XXXV. ==
Laudationem ferculum est insecutum plane non pro expectatione magnum, novitas tamen omnium convertit oculos. Rotundum enim repositorium duodecim habebat signa in orbe disposita, super quae proprium convenientemque materiae structor imposuerat cibum: super arietem cicer arietinum, super taurum bubulae frustum, super geminos testiculos ac rienes, super cancrum coronam, super leonem ficum Africanam, super virginem steriliculam, super libram stateram in cuius altera parte scriblita erat, in altera placenta, super scorpionem pisciculum marinum, super sagittarium oclopetam, super capricornum locustam marinam, super aquarium anserem, super pisces duos mullos. In medio autem caespes cum herbis excisus favum sustinebat. Circumferebat Aegyptius puer clibano argenteo panem. &lt;. . .&gt; Atque ipse etiam taeterrima voce de Laserpiciario mimo canticum extorsit. Nos ut tristiores ad tam viles accessimus cibos: &quot;Suadeo, inquit Trimalchio, cenemus; hoc est ius cenae&quot;.

== XXXVI. ==
Haec ut dixit, ad symphoniam quattuor tripudiantes procurrerunt superioremque partem repositorii abstulerunt. Quo facto, videmus infra altitia et sumina leporemque in medio pinnis subornatum, ut Pegasus videretur. Notavimus etiam circa angulos repositorii Marsyas quattuor, ex quorum utriculis garum piperatum currebat super pisces, qui &lt;tamquam&gt; in euripo natabant. Damus omnes plausum a familia inceptum et res electissimas ridentes aggredimur. Non minus et Trimalchio eiusmodi methodio laetus: &quot;Carpe!&quot;, inquit. Processit statim scissor et ad symphoniam gesticulatus ita laceravit obsonium, ut putares essedarium hydraule cantante pugnare. Ingerebat nihilo minus Trimalchio lentissima voce: &quot;Carpe! Carpe!&quot; Ego suspicatus ad aliquam urbanitatem totiens iteratam vocem pertinere, non erubui eum qui supra me accumbebat, hoc ipsum interrogare. At ille, qui saepius eiusmodi ludos spectaverat: &quot;Vides illum, inquit, qui obsonium carpit: Carpus vocatur. Ita quotiescumque dicit 'Carpe', eodem verbo et vocat et imperat&quot;.

== XXXVII. ==
Non potui amplius quicquam gustare, sed conversus ad eum, ut quam plurima exciperem, longe accersere fabulas coepi sciscitarique, quae esset mulier illa quae huc atque illuc discurreret.&quot; Vxor, inquit, Trimalchionis, Fortunata appellatur, quae nummos modio metitur. Et modo, modo quid fuit? Ignoscet mihi genius tuus, noluisses de manu illius panem accipere. Nunc, nec quid nec quare, in caelum abiit et Trimalchionis topanta est. Ad summam, mero meridie si dixerit illi tenebras esse, credet. Ipse nescit quid habeat, adeo saplutus est; sed haec lupatria providet omnia, et ubi non putes. Est sicca, sobria, bonorum consiliorum: tantum auri vides. Est tamen malae linguae, pica pulvinaris. Quem amat, amat; quem non amat, non amat. Ipse Trimalchio fundos habet, quantum milvi volant, nummorum nummos. Argentum in ostiarii illius cella plus iacet, quam quisquam in fortunis habet. Familia vero — babae babae! — non mehercules puto decumam partem esse quae dominum suum noverit. Ad summam, quemvis ex istis babaecalis in rutae folium coniciet.

== XXXVIII. ==
&quot; Nec est quod putes illum quicquam emere. Omnia domi nascuntur: lana, credrae, piper; lacte gallinaceum si quaesieris, invenies. Ad summam, parum illi bona lana nascebatur; arietes a Tarento emit, et eos culavit in gregem. Mel Atticum ut domi nasceretur, apes ab Athenis iussit afferri; obiter et vernaculae quae sunt, meliusculae a Graeculis fient. Ecce intra hos dies scripsit, ut illi ex India semen boletorum mitteretur. Nam mulam quidem nullam habet, quae non ex onagro nata sit. Vides tot culcitras: nulla non aut conchyliatum aut coccineum tomentum habet. Tanta est animi beatitudo! Reliquos autem collibertos eius cave contemnas. Valde sucossi sunt. Vides illum qui in imo imus recumbit: hodie sua octingenta possidet. De nihilo crevit. Modo solebat collo suo ligna portare. Sed quomodo dicunt — ego nihil scio, sed audivi — quom Incuboni pilleum rapuisset, et thesaurum invenit. Ego nemini invideo, si quid deus dedit. Est tamen sub alapa et non vult sibi male. Itaque proxime cum hoc titulo proscripsit: C. POMPEIVS DIOGENES EX KALENDIS IVLIIS CENACVLVM LOCAT; IPSE ENIM DOMVM EMIT. Quid ille qui libertini loco iacet? Quam bene se habuit! Non impropero illi. Sestertium suum vidit decies, sed male vacillavit. Non puto illum capillos liberos habere. Nec mehercules sua culpa; ipso enim homo melior non est; sed liberti scelerati, qui omnia ad se fecerunt. Scito autem: sociorum olla male fervet, et ubi semel res inclinata est, amici de medio. Et quam honestam negotiationem exercuit, quod illum sic vides! Libitinarius fuit. Solebat sic cenare, quomodo rex: apros gausapatos, opera pistoria, avis, cocos, pistores. Plus vini sub mensa effundebatur, quam aliquis in cella habet. Phantasia, non homo. Inclinatis quoque rebus suis, cum timeret ne creditores illum conturbare existimarent, hoc titulo auctionem proscripsit: C. IVLIVS PROCVLVS AVCTIONEM FACIET RERVM SVPERVACVARVM.&quot;

== XXXIX. ==
{{pn|39.1|1}}Interpellavit tam dulces fabulas Trimalchio; nam iam sublatum erat ferculum, hilaresque convivae vino sermonibusque publicatis operam coeperant dare. {{pn|39.2|2}}Is ergo reclinatus in cubitum: ‘Hoc vinum’, inquit, ‘vos oportet suave faciatis: pisces natare oportet. {{pn|39.3|3}}Rogo, me putatis illa cena esse contentum, quam in theca repositorii videratis? “Sic notus Vlixes?” Quid ergo est? {{pn|39.4|4}}Oportet etiam inter cenandum philologiam nosse. Patrono meo ossa bene quiescant, qui me hominem inter homines voluit esse. Nam mihi nihil novi potest afferri, sicut ille fer[i]culus †ta mel† habuit praxim. {{pn|39.5|5}}Caelus hic, in quo duodecim dii habitant, in totidem se figuras convertit, et modo fit aries. Itaque quisquis nascitur illo signo, multa pecora habet, multum lanae, caput praeterea durum, frontem expudoratam, cornum acutum. Plurimi hoc signo scolastici nascuntur et arietilli.’ {{pn|39.6|6}}Laudamus urbanitatem mathematici; itaque adiecit: ‘Deinde totus caelus taurulus fit. Itaque tunc calcitrosi nascuntur et bubulci et qui se ipsi pascunt. {{pn|39.7|7}}In geminis autem nascuntur bigae et boves et colei et qui utrosque parietes linunt. {{pn|39.8|8}}In cancro ego natus sum: ideo multis pedibus sto, et in mari et in terra multa possideo; nam cancer et hoc et illoc quadrat. Et ideo iam dudum nihil super illum posui, ne genesim meam premerem. {{pn|39.9|9}}In leone cataphagae nascuntur et imperiosi; {{pn|39.10|10}}in virgine mulieres et fugitivi et compediti; in libra laniones et unguentarii et quicunque aliquid expendunt; {{pn|39.11|11}}in scorpione venenarii et percussores; in sagittario strabones, qui holera spectant, lardum tollunt; {{pn|39.12|12}}in capricorno aerumnosi, quibus prae mala sua cornua nascuntur; {{pn|39.13|13}}in aquario copones et cucurbitae; in piscibus obsonatores et rhetores. Sic orbis vertitur tanquam mola, et semper aliquid mali facit, ut homines aut nascantur aut pereant. {{pn|39.14|14}}Quod autem in medio caespitem videtis et super caespitem favum, nihil sine ratione facio. {{pn|39.15|15}}Terra mater est in medio quasi ovum corrotundata, et omnia bona in se habet tanquam favus.’

== XL. ==
&quot;Sophos!&quot; universi clamamus, et sublatis manibus ad camaram iuramus Hipparchum Aratumque comparandos illi homines non fuisse, donec advenerunt ministri ac toralia praeposuerunt toris, in quibus retia erant picta subsessoresque cum venabulis et totus venationis apparatus. Necdum sciebamus &lt;quo&gt; mitteremus suspiciones nostras, cum extra triclinium clamor sublatus est ingens, et ecce canes Laconici etiam circa mensam discurrere coeperunt. Secutum est hos repositorium, in quo positus erat primae magnitudinis aper, et quidem pilleatus, e cuius dentibus sportellae dependebant duae palmulis textae, altera caryatis, altera thebaicis repleta. Circa autem minores porcelli ex coptoplacentis facti, quasi uberibus imminerent, scrofam esse positam significabant. Et hi quidem apophoreti fuerunt.

Ceterum ad scindendum aprum non ille Carpus accessit, qui altilia laceraverat, sed barbatus ingens, fasciis cruralibus alligatus et alicula subornatus polymita, strictoque venatorio cultro latus apri vehementer percussit, ex cuius plaga turdi evolaverunt. Parati aucupes cum harundinibus fuerunt, et eos circa triclinium volitantes momento exceperunt. Inde cum suum cuique iussisset referri, Trimalchio adiecit: &quot;Etiam videte, quam porcus ille silvaticus lotam comederit glandem.&quot; Statim pueri ad sportellas accesserunt quae pendebant e dentibus, thebaicasque et caryatas ad numerum divisere cenantibus.

== XLI. ==
Interim ego, qui privatum habebam secessum, in multas cogitationes diductus sum, quare aper pilleatus intrasset. Postquam itaque omnis bacalusias consumpsi, duravi interrogare illum interpretem meum, quod me torqueret. At ille: &quot;Plane etiam hoc servus tuus indicare potest: non enim aenigma est, sed res aperta. Hic aper, cum heri summa cena eum vindicasset, a conviviis dimissus &lt;est&gt;; itaque hodie tamquam libertus in convivium revertitur.&quot; Damnavi ego stuporem meum et nihil amplius interrogavi, ne viderer nunquam inter honestos cenasse.

Dum haec loquimur, puer speciosus, vitibus hederisque redimitus, modo Bromium, interdum Lyaeum Euhiumque confessus, calathisco uvas circumtulit, et poemata domini sui acutissima voce traduxit. Ad quem sonum conversus Trimalchio: &quot;Dionyse, inquit, liber esto.&quot; Puer detraxit pilleum apro capitique suo imposuit. Tum Trimalchio rursus adiecit: &quot;Non negabitis me, inquit, habere Liberum patrem.&quot; Laudamus dictum Trimalchionis, et circumeuntem puerum sane perbasiamus.

Ab hoc ferculo Trimalchio ad lasanum surrexit. Nos libertatem sine tyranno nacti coepimus invitare convivarum sermones.

Dama itaque primus cum pataracina poposcisset: &quot;Dies, inquit, nihil est. Dum versas te, nox fit. Itaque nihil est melius quam de cubiculo recta in triclinium ire. Et mundum frigus habuimus. Vix me balneus calfecit. Tamen calda potio vestiarius est. Staminatas duxi, et plane matus sum. Vinus mihi in cerebrum abiit.&quot;

== XLII. ==
Excepit Seleucus fabulae partem et: &quot;Ego, inquit, non cotidie lavor; baliscus enim fullo est: aqua dentes habet, et cor nostrum cotidie liquescit. Sed cum mulsi pultarium obduxi, frigori laecasin dico. Nec sane lavare potui; fui enim hodie in funus. Homo bellus, tam bonus Chrysanthus animam ebulliit. Modo, modo me appellavit. Videor mihi cum illo loqui. Heu, eheu! Vtres inflati ambulamus. Minoris quam muscae sumus. &lt;Illae&gt; tamen aliquam virtutem habent; nos non pluris sumus quam bullae. Et quid si non abstinax fuisset! Quinque dies aquam in os suum non coniecit, non micam panis. Tamen abiit ad plures. Medici illum perdiderunt, immo magis malus fatus; medicus enim nihil aliud est quam animi consolatio. Tamen bene elatus est, vitali lecto, stragulis bonis. Planctus est optime — manu misit aliquot — etiam si maligne illum ploravit uxor. Quid si non illam optime accepisset? Sed mulier quae mulier milvinum genus. Neminem nihil boni facere oportet; aeque est enim ac si in puteum conicias. Sed antiquus amor cancer est.&quot;

== XLIII. ==
Molestus fuit, Philerosque proclamavit: &quot;Vivorum meminerimus. Ille habet, quod sibi debebatur: honeste vixit, honeste obiit. Quid habet quod queratur? Ab asse crevit et paratus fuit quadrantem de stercore mordicus tollere. Itaque crevit, quicquid crevit, tanquam favus. Puto mehercules illum reliquisse solida centum, et omnia in nummis habuit. De re tamen ego verum dicam, qui linguam caninam comedi: durae buccae fuit, linguosus, discordia, non homo. Frater eius fortis fuit, amicus amico, manu plena, uncta mensa. Et inter initia malam parram pilavit, sed recorrexit costas illius prima vindemia: vendidit enim vinum quantum ipse voluit. Et quod illius mentum sustulit, hereditatem accepit, ex qua plus involavit quam illi relictum est. Et ille stips, dum fratri suo irascitur, nescio cui terrae filio patrimonium elegavit. Longe fugit, quisquis suos fugit. Habuit autem oracularios servos, qui illum pessum dederunt. Nunquam autem recte faciet, qui cito credit, utique homo negotians. Tamen verum quod frunitus est, quam diu vixit. &lt;Datum est&gt; cui datum est, non cui destinatum. Plane Fortunae filius. In manu illius plumbum aurum fiebat. Facile est autem, ubi omnia quadrata currunt. Et quot putas illum annos secum tulisse? Septuaginta et supra. Sed corneolus fuit, aetatem bene ferebat, niger tanquam corvus. Noveram hominem olim oliorum, et adhuc salax erat. Non mehercules illum puto domo canem reliquisse. Immo etiam puellarius erat, omnis Minervae homo. Nec improbo, hoc solum enim secum tulit.&quot;

== XLIV. ==
Haec Phileros dixit, illa Ganymedes: &quot;Narrat is quod nec ad terram pertinet, cum interim nemo curat quid annona mordet. Non mehercules hodie buccam panis invenire potui. Et quomodo siccitas perseverat! Iam annum esuritio fuit. Aediles male eveniat, qui cum pistoribus colludunt: 'Serva me, servabo te.' Itaque populus minutus laborat; nam isti maiores maxillae semper Saturnalia agunt. O si haberemus illos leones, quos ego hic inveni, cum primum ex Asia veni. Illud erat vivere. &lt;Si mila Siciliae si inferior esset&gt; larvas sic istos percolopabant, ut illis Iuppiter iratus esset. Sed memini Safinium; tunc habitabat ad arcum veterem, me puero: piper, non homo. Is quacunque ibat, terram adurebat. Sed rectus, sed certus, amicus amico, cum quo audacter posses in tenebris micare. In curia autem quomodo singulos pilabat. Nec schemas loquebatur sed directum. Cum ageret porro in foro, sic illius vox crescebat tanquam tuba. Nec sudavit unquam nec expuit; puto enim nescio quid Asiadis habuisse. Et quam benignus resalutare, nomina omnium reddere, tanquam unus de nobis! Itaque illo tempore annona pro luto erat. Asse panem quem emisses, non potuisses cum altero devorare. Nunc oculum bublum vidi maiorem. Heu heu, quotidie peius! Haec colonia retroversus crescit tanquam coda vituli. Sed quare nos habemus aedilem trium cauniarum, qui sibi mavult assem quam vitam nostram? Itaque domi gaudet, plus in die nummorum accipit quam alter patrimonium habet. Iam scio unde acceperit denarios mille aureos. Sed si nos coleos haberemus, non tantum sibi placeret. Nunc populus est domi leones, foras vulpes. Quod ad me attinet, iam pannos meos comedi, et si perseverat haec annona, casulas meas vendam. Quid enim futurum est, si nec dii nec homines eius coloniae miserentur? Ita meos fruniscar, ut ego puto omnia illa a diibus fieri. Nemo enim caelum caelum putat, nemo ieiunium servat, nemo Iovem pili facit, sed omnes opertis oculis bona sua computant. Antea stolatae ibant nudis pedibus in clivum, passis capillis, mentibus puris, et Iovem aquam exrabant. Itaque statim urceatim plovebat: aut tunc aut nunquam, et omnes ridebant udi tanquam mures. Itaque dii pedes lanatos habent, quia nos religiosi non sumus. Agri iacent. . .

== XLV. ==
— {{pn|45.1|1}}Oro te, inquit Echion centonarius, melius loquere. '{{pn|45.2|2}}Modo sic, modo sic', inquit rusticus: varium porcum perdiderat. Quod hodie non est, cras erit: sic vita truditur. {{pn|45.3|3}}Non mehercules patria melior dici potest, si homines haberet. Sed laborat hoc tempore, nec haec sola. Non debemus delicati esse; ubique medius caelus est. {{pn|45.4|4}}Tu si aliubi fueris, dices hic porcos coctos ambulare. Et ecce habituri sumus munus excellente in triduo die festa; familia non lanisticia, sed plurimi liberti. {{pn|45.5|5}}Et Titus noster magnum animum habet, et est caldicerebrius. Aut hoc aut illud erit, quid utique. {{pn|45.6|6}}Nam illi domesticus sum, non est miscix. Ferrum optimum daturus est, sine fuga, carnarium in medio, ut amphitheater videat. Et habet unde. Relictum est illi sestertium tricenties: decessit illius pater male. Vt quadringenta impendat, non sentiet patrimonium illius, et sempiterno nominabitur. {{pn|45.7|7}}Iam Manios aliquot habet et mulierem essedariam et dispensatorem Glyconis, qui deprehensus est cum dominam suam delectaretur. {{pn|45.8|8}}Videbis populi rixam inter zelot et amasiunculos. Glyco autem, sestertiarius homo, dispensatorem ad bestias dedit. Hoc est se ipsum traducere. Quid servus peccavit, qui coactus est facere? Magis illa matella digna fuit quam taurus iactaret. Sed qui asinum non potest, stratum caedit. {{pn|45.9|9}}Quid autem Glyco putabat Hermogenis filicem unquam bonum exitum facturam? Ille miluo volanti poterat ungues resecare; colubra restem non parit. Glyco, Glyco dedit suas; itaque quamdiu vixerit, habebit stigmam, nec illam nisi Orcus delebit. Sed sibi quisque peccat. {{pn|45.10|10}}Sed subolfacio quia nobis epulum daturus est Mammaea, binos denarios mihi et meis. Quod si hoc fecerit, eripiat Norbano totum favorem. {{pn|45.11|11}}Scias oportet plenis velis hunc vinciturum. Et revera, quid ille nobis boni fecit? Dedit gladiatores sestertiarios iam decrepitos, quos si sufflasses, cecidissent; iam meliores bestiarios vidi. Occidit de lucerna equites; putares eos gallos gallinaceos: alter burdubasta, alter loripes, tertiarius mortuus pro mortuo, qui haberet nervia praecisa. {{pn|45.12|12}}Vnus licuius flaturae fuit Thraex, qui et ipse ad dictata pugnavit. Ad summam, omnes postea secti sunt; adeo de magna turba 'Adhibete' acceperant: plane fugae merae. {{pn|45.13|13}}'Munus tamen, inquit, tibi dedi — et ego tibi plodo.' Computa, et tibi plus do quam accepi. Manus manum lavat.

== XLVI. ==
{{pn|46.1|1}}&quot;Videris mihi, Agamemnon, dicere: 'Quid iste argutat molestus?' Quia tu, qui potes loquere, non loquis. Non es nostrae fasciae, et ideo pauperorum verba derides. Scimus te prae litteras fatuum esse. {{pn|46.2|2}}Quid ergo est? Aliqua die te persuadeam, ut ad villam venias et videas casulas nostras. Inveniemus quod manducemus, pullum, ova: belle erit, etiam si omnia hoc anno tempestas dispare pallavit. Inveniemus ergo unde saturi fiamus. {{pn|46.3|3}}Et iam tibi discipulus crescit cicaro meus. Iam quattuor partis dicit; si vixerit, habebis ad latus servulum. Nam quicquid illi vacat, caput de tabula non tollit. Ingeniosus est et bono filo, etiam si in aves morbosus est. {{pn|46.4|4}}Ego illi iam tres cardeles occidi, et dixi quia mustella comedit. Invenit tamen alias nenias, et libentissime pingit. {{pn|46.5|5}}Ceterum iam Graeculis calcem impingit et Latinas coepit non male appetere, etiam si magister eius sibi placens sit. Nec uno loco consistit, sed venit &lt;raro; scit qui&gt;dem litteras, sed non vult laborare. {{pn|46.6|6}}Est et alter non quidem doctus, sed curiosus, qui plus docet quam scit. Itaque feriatis diebus solet domum venire, et quicquid dederis, contentus est. {{pn|46.7|7}}Emi ergo nunc puero aliquot libra rubricata, quia volo illum ad domusionem aliquid de iure gustare. Habet haec res panem. Nam litteris satis inquinatus est. Quod si resilierit, destinavi illum artificii docere, aut tonstreinum aut praeconem aut certe causidicum, quod illi auferre non possit nisi Orcus. {{pn|46.8|8}}Ideo illi cotidie clamo: &quot;Primigeni, crede mihi, quicquid discis, tibi discis. Vides Phileronem causidicum: si non didicisset, hodie famem a labris non abigeret. Modo, modo, collo suo circumferebat onera venalia; nunc etiam adversus Norbanum se extendit.&quot; Litterae thesaurum est, et artificium nunquam moritur&quot;.

== XLVII. ==
Eiusmodi tabulae vibrabant, cum Trimalchio intravit et detersa fronte unguento manus lavit; spatioque minimo interposito: &quot;Ignoscite mihi, inquit, amici, multis iam diebus venter mihi non respondit. Nec medici se inveniunt. Profuit mihi tamen maleicorium et taeda ex aceto. Spero tamen, iam veterem pudorem sibi imponet. Alioquin circa stomachum mihi sonat, putes taurum. Itaque si quis vestrum voluerit sua re causa facere, non est quod illum pudeatur. Nemo nostrum solide natus est. Ego nullum puto tam magnum tormentum esse quam continere. Hoc solum vetare ne Iovis potest. Rides, Fortunata, quae soles me nocte desomnem facere? Nec tamen in triclinio ullum vetuo facere quod se iuvet, et medici vetant continere. Vel si quid plus venit, omnia foras parata sunt: aqua, lasani et cetera minutalia. Credite mihi, anathymiasis si in cerebrum it, et in toto corpore fluctum facit. Multos scio periisse, dum nolunt sibi verum dicere.&quot; Gratias agimus liberalitati indulgentiaeque eius, et subinde castigamus crebris potiunculis risum.

Nec adhuc sciebamus nos in medio lautitiarum, quod aiunt, clivo laborare. Nam mundatis ad symphoniam mensis tres albi sues in triclinium adducti sunt capistris et tintinnabulis culti, quorum unum bimum nomenculator esse dicebat, alterum trimum, tertium vero iam sexennem. Ego putabam petauristarios intrasse et porcos, sicut in circulis mos est, portenta aliqua facturos. Sed Trimalchio expectatione discussa: &quot;Quem, inquit, ex eis vultis in cenam statim fieri? Gallum enim gallinaceum, Penthiacum et eiusmodi nenias rustici faciunt: mei coci etiam vitulos aeno coctos solent facere.&quot; Continuoque cocum vocari iussit, et non expectata electione nostra maximum natu iussit occidi, et clara voce: &quot;Ex quota decuria es?&quot; Cum ille se ex quadragesima respondisset: &quot;Empticius an, inquit, domi natus? — Neutrum, inquit cocus, sed testamento Pansae tibi relictus sum. — Vide ergo, ait, ut diligenter ponas; si non, te iubebo in decuriam viatorum conici.&quot; Et cocum quidem potentiae admonitum in culinam obsonium duxit.

== XLVIII. ==
Trimalchio autem miti ad nos vultu respexit et: &quot;Vinum, inquit, si non placet, mutabo; vos illud oportet bonum faciatis. Deorum beneficio non emo, sed nunc quicquid ad salivam facit, in suburbano nascitur eo, quod ego adhuc non novi. Dicitur confine esse Tarraciniensibus et Tarentinis. Nunc coniungere agellis Siciliam volo, ut cum Africam libuerit ire, per meos fines navigem. Sed narra tu mihi, Agamemnon, quam controversiam hodie declamasti? Ego autem si causas non ago, in domusionem tamen litteras didici. Et ne me putes studia fastiditum, tres bybliothecas habeo, unam Graecam, alteram Latinam. Dic ergo, si me amas, peristasim declamationis tuae.&quot;

Cum dixisset Agamemnon: &quot;Pauper et dives inimici erant. . .&quot;, ait Trimalchio: &quot;Quid est pauper? — Vrbane&quot;, inquit Agamemnon et nescio quam controversiam exposuit. Statim Trimalchio: &quot;Hoc, inquit, si factum est, controversia non est; si factum non est, nihil est.&quot; Haec aliaque cum effusissimis prosequeremur laudationibus: &quot;Rogo, inquit, Agamemnon mihi carissime, numquid duodecim aerumnas Herculis tenes, aut de Vlixe fabulam, quemadmodum illi Cyclops pollicem poricino extorsit? Solebam haec ego puer apud Homerum legere. Nam Sibyllam quidem Cumis ego ipse oculis meis vidi in ampulla pendere, et cum illi pueri dicerent: &quot;Sibilla, ti thelis?&quot;, respondebat illa: &quot;apothanin thelo&quot;.

== XLIX. ==
Nondum efflaverat omnia, cum repositorium cum sue ingenti mensam occupavit. Mirari nos celeritatem coepimus, et iurare ne gallum quidem gallinaceum tam cito percoqui potuisse, tanto quidem magis, quod longe maior nobis porcus videbatur esse, quam paulo ante aper fuerat. Deinde magis magisque Trimalchio intuens eum: &quot;Quid? quid? inquit, porcus hic non est exinteratus? Non mehercules est. Voca, voca cocum in medio.&quot; Cum constitisset ad mensam cocus tristis et diceret se oblitum esse exinterare: &quot;Quid, oblitus? Trimalchio exclamat, putes illum piper et cuminum non coniecisse! Despolia!&quot; Non fit mora, despoliatur cocus atque inter duos tortores maestus consistit. Deprecari tamen omnes coeperunt et dicere: &quot;Solet fieri. — Rogamus mittas. — Postea si fecerit, nemo nostrum pro illo rogabit.&quot; Ego crudelissimae severitatis, non potui me tenere, sed inclinatus ad aurem Agamemnonis: &quot;Plane, inquam, hic debet servus esse nequissimus: aliquis oblivisceretur porcum exinterare? Non mehercules illi ignoscerem, si piscem praeterisset.&quot; At non Trimalchio, qui relaxato in hilaritatem vultu: &quot;Ergo, inquit, quia tam malae memoriae es, palam nobis illum exintera.&quot; Recepta cocus tunica cultrum arripuit, porcique ventrem hinc atque illinc timida manu secuit. Nec mora, ex plagis ponderis inclinatione crescentibus tomacula cum botulis effusa sunt.

== L. ==
{{pn|50.1|1}}Plausum post hoc automatum familia dedit et &quot;Gaio feliciter!&quot; conclamavit. Nec non cocus potione honoratus est, etiam argentea corona poculumque in lance accepit Corinthia. {{pn|50.2|2}}Quam cum Agamemnon propius consideraret, ait Trimalchio: &quot;Solus sum qui vera Corinthea habeam.&quot; {{pn|50.3|3}}Exspectabam ut pro reliqua insolentia diceret sibi vasa Corintho afferri. {{pn|50.4|4}}Sed ille melius: &quot;Et forsitan, inquit, quaeris quare solus Corinthea vera possideam: quia scilicet aerarius, a quo emo, Corinthus vocatur. Quid est autem Corintheum, nisi quis Corinthum habeat? {{pn|50.5|5}}Et ne me putetis nesapium esse, valde bene scio, unde primum Corinthea nata sint. Cum Ilium captum est, Hannibal, homo vafer et magnus stelio, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit; factae sunt in unum aera miscellanea. {{pn|50.6|6}}Ita ex hac massa fabri sustulerunt et fecerunt catilla et paropsides &lt;et&gt; statuncula. Sic Corinthea nata sunt, ex omnibus in unum, nec hoc nec illud. {{pn|50.7|7}}Ignoscetis mihi quod dixero: ego malo mihi vitrea, certe non olunt. Quod si non frangerentur, mallem mihi quam aurum; nunc autem vilia sunt.

== LI. ==
&quot;Fuit tamen faber qui fecit phialam vitream, quae non frangebatur. Admissus ergo Caesarem est cum suo munere, deinde fecit reporrigere Caesari et illam in pavimentum proiecit. Caesar non pote valdius quam expavit. At ille sustulit phialam de terra; collisa erat tamquam vasum aeneum. Deinde martiolum de sinu protulit et phialam otio belle correxit. Hoc facto putabat se coleum Iovis tenere, utique postquam illi dixit: 'Numquid alius scit hanc condituram vitreorum?' Vide modo. Postquam negavit, iussit illum Caesar decollari: quia enim, si scitum esset, aurum pro luto haberemus.

== LII. ==
&quot;In argento plane studiosus sum. Habeo scyphos urnales plus minus &lt;C&gt; &lt;. . . videtur&gt; quemadmodum Cassandra occidit filios suos, et pueri mortui iacent sic uti vivere putes. Habeo capidem quam &lt;mi&gt; reliquit patronorum &lt;meorum&gt; unus, ubi Daedalus Niobam in equum Troianum includit. Nam Hermerotis pugnas et Petraitis in poculis habeo, omnia ponderosa; meum enim intelligere nulla pecunia vendo.&quot;

Haec dum refert, puer calicem proiecit. Ad quem respiciens Trimalchio: &quot;Cito, inquit, te ipsum caede, quia nugax es.&quot; Statim puer demisso labro orare. At ille: &quot;Quid me, inquit, rogas? Tanquam ego tibi molestus sim. Suadeo, a te impetres, ne sis nugax.&quot; Tandem ergo exoratus a nobis missionem dedit puero. Ille dimissus circa mensam percucurrit. Et &quot;Aquam foras, vinum intro &quot; clamavit &lt;Trimalchio&gt;. Excipimus urbanitatem iocantis, et ante omnes Agamemnon, qui sciebat quibus meritis revocaretur ad cenam. Ceterum laudatus Trimalchio hilarius bibit et iam ebrio proximus: &quot;Nemo, inquit, vestrum rogat Fortunatam meam, ut saltet? Credite mihi: cordacem nemo melius ducit&quot;.

Atque ipse erectis super frontem manibus Syrum histrionem exhibebat concinente tota familia: &quot;madeia perimadeia.&quot; Et prodisset in medium, nisi Fortunata ad aurem accessisset; et credo, dixerit non decere gravitatem eius tam humiles ineptias. Nihil autem tam inaequale erat; nam modo Fortunatam suam &lt;verebatur&gt;, revertebat modo ad naturam.

== LIII. ==
Et plane interpellavit saltationis libidinem actuarius, qui tanquam Vrbis acta recitavit: &quot;VII kalendas Sextiles: in praedio Cumano, quod est Trimalchionis, nati sunt pueri XXX, puellae XL; sublata in horreum ex area tritici milia modium quingenta; boves domiti quingenti. Eodem die: Mithridates servus in crucem actus est, quia Gai nostri genio male dixerat. Eodem die: in arcam relatum est, quod collocari non potuit, sestertium centies. Eodem die: incendium factum est in hortis Pompeianis, ortum ex aedibus Nastae vilici. — Quid, inquit Trimalchio, quando mihi Pompeiani horti empti sunt? — Anno priore, inquit actuarius, et ideo in rationem nondum venerunt.&quot; Excanduit Trimalchio et: &quot;Quicunque, inquit, mihi fundi empti fuerint, nisi intra sextum mensem sciero, in rationes meas inferri vetuo.&quot; Iam etiam edicta aedilium recitabantur et saltuariorum testamenta, quibus Trimalchio cum elogio exheredabatur; iam nomina vilicorum et repudiata a circumitore liberta in balneatoris contubernio deprehensa, et atriensis Baias relegatus; iam reus factus dispensator, et iudicium inter cubicularios actum.

Petauristarii autem tandem venerunt. Baro insulsissimus cum scalis constitit puerumque iussit per gradus et in summa parte odaria saltare, circulos deinde ardentes transire et dentibus amphoram sustinere. Mirabatur haec solus Trimalchio dicebatque ingratum artificium esse: ceterum duo esse in rebus humanis, quae libentissime spectaret, petauristarios et cornicines; reliqua, animalia, acroemata, tricas meras esse.&quot; Nam et comoedos, inquit, emeram, sed malui illos Atella&lt;na&gt;m facere, et choraulen meum iussi Latine cantare&quot;.

== LIV. ==
Cum maxime haec dicente Gaio puer &lt;in lectum&gt; Trimalchionis delapsus est. Conclamavit familia, nec minus convivae, non propter hominem tam putidum, cuius etiam cervices fractas libenter vidissent, sed propter malum exitum cenae, ne necesse haberent alienum mortuum plorare. Ipse Trimalchio cum graviter ingemuisset superque brachium tanquam laesum incubuisset, concurrere medici, et inter primos Fortunata crinibus passis cum scypho, miseramque se atque infelicem proclamavit. Nam puer quidem, qui ceciderat, circumibat iam dudum pedes nostros et missionem rogabat. Pessime mihi erat, ne his precibus per ridiculum aliquid catastropha quaeretur. Nec enim adhuc exciderat cocus ille, qui oblitus fuerat porcum exinterare. Itaque totum circumspicere triclinium coepi, ne per parietem automatum aliquod exiret, utique postquam servus verberari coepit, qui brachium domini contusum alba potius quam conchyliata involverat lana. Nec longe aberravit suspicio mea; in vicem enim poenae venit decretum Trimalchionis, quo puerum iussit liberum esse, ne quis posset dicere tantum virum esse a servo vulneratum.

== LV. ==
Comprobamus nos factum et quam in praecipiti res humanae essent, vario sermone garrimus.&quot;Ita, inquit Trimalchio, non oportet hunc casum sine inscriptione transire; statimque codicillos poposcit et non diu cogitatione distorta haec recitavit:

&quot;Quod non expectes, ex transverso fit
et supra nos Fortuna negotia curat:
quare da nobis vina Falerna puer.&quot;

Ab hoc epigrammate coepit poetarum esse mentio &lt;. . .&gt; diuque summa carminis penes Mopsum Thracem commorata est &lt;. . .&gt; donec Trimalchio: &quot;Rogo, inquit, magister, quid putas inter Ciceronem et Publilium interesse? Ego alterum puto disertiorem fuisse, alterum honestiorem. Quid enim his melius dici potest?

Luxuriae ructu Martis marcent moenia.
Tuo palato clausus pavo pascitur
plumato amictus aureo Babylonico,
gallina tibi Numidica, tibi gallus spado.
Ciconia etiam, grata peregrina hospita
pietaticultrix, gracilipes, crotalistria,
avis exul hiemis, titulus tepidi temporis,
nequitiae nidum in caccabo fecit modo.
Quo margarita cara tibi, bacam Indicam?
An ut matrona ornata phaleris pelagiis
tollat pedes indomita in strato extraneo?
Smaragdum ad quam rem viridem, pretiosum vitrum?
Quo Carchedonios optas ignes lapideos?
Nisi ut scintillet probitas e carbunculis?
Aequum est induere nuptam ventum textilem,
palam prostare nudam in nebula linea?

== LVI. ==
&quot;Quod autem, inquit, putamus secundum litteras difficillimum esse artificium? Ego puto medicum et nummularium: medicus, qui scit quid homunciones intra praecordia sua habeant et quando febris veniat, etiam si illos odi pessime, quod mihi iubent saepe anatinam parari; nummularius, qui per argentum aes videt. Nam mutae bestiae laboriosissimae boves et oves: boves, quorum beneficio panem manducamus; oves, quod lana illae nos gloriosos faciunt. Et facinus indignum, aliquis ovillam est et tunicam habet. Apes enim ego divinas bestias puto, quae mel vomunt, etiam si dicuntur illud a Iove afferre. Ideo autem pungunt, quia ubicunque dulce est, ibi et acidum invenies.&quot;

Iam etiam philosophos de negotio deiciehat, cum pittacia in scypho circumferri coeperunt, puerque super hoc positus officium apophoreta recitavit. &quot;Argentum sceleratum&quot;: allata est perna, supra quam acetabula erant posita. &quot;Cervical&quot;: offla collaris allata est. &quot;Serisapia et contumelia&quot;: &lt;xerophagiae ex sale&gt; datae sunt et contus cum malo. &quot;Porri et persica&quot;: flagellum et cultrum accepit. &quot;Passeres et muscarium&quot;: uvam passam et mel Atticum. &quot;Cenatoria et forensia&quot;: offlam et tabulas accepit. &quot;Canale et pedale&quot;: lepus et solea est allata. &quot;Muraena et littera&quot;: murem cum rana alligatum fascemque betae accepit. Diu risimus. Sexcenta huiusmodi fuerunt, quae iam exciderunt memoriae meae.

== LVII. ==
Ceterum Ascyltos, intemperantis licentiae, cum omnia sublatis manibus eluderet et usque ad lacrimas rideret, unus ex conlibertis Trimalchionis excanduit, is ipse qui supra me discumbebat, et:

&quot;Quid rides, inquit, berbex? An tibi non placent lautitiae domini mei? Tu enim beatior es et convivare melius soles. Ita Tutelam huius loci habeam propitiam, ut ego si secundum illum discumberem, iam illi balatum clusissem. Bellum pomum, qui rideatur alios; larifuga nescio quis, nocturnus, qui non valet lotium suum. Ad summam, si circumminxero illum, nesciet qua fugiat. Non mehercules soleo cito fervere, sed in molle carne vermes nascuntur. Ridet! Quid habet quod rideat? Numquid pater fetum emit lamna? Eques Romanus es? Et ego regis filius. Quare ergo servivisti? Quia ipse me dedi in servitutem et malui civis Romanus esse quam tributarius. Et nunc spero me sic vivere, ut nemini iocus sim. Homo inter homines sum, capite aperto ambulo; assem aerarium nemini debeo; constitutum habui nunquam; nemo mihi in foro dixit: 'Redde quod debes'. Glebulas emi, lamellulas paravi; viginti ventres pasco et canem; contubernalem meam redemi, ne qui in illius capillis manus tergeret; mille denarios pro capite solvi; sevir gratis factus sum; spero, sic moriar, ut mortuus non erubescam. Tu autem tam laboriosus es, ut post te non respicias! In alio peduclum vides, in te ricinum non vides. Tibi soli ridiclei videmur; ecce magister tuus, homo maior natus: placemus illi. Tu lacticulosus, nec 'mu' nec 'ma' argutas, vasus fictilis, immo lorus in aqua: lentior, non melior. Tu beatior es: bis prande, bis cena. Ego fidem meam malo quam thesauros. Ad summam, quisquam me bis poposcit? Annis quadraginta servivi; nemo tamen scit utrum servus essem an liber. Et puer capillatus in hanc coloniam veni; adhuc basilica non erat facta. Dedi tamen operam ut domino satis facerem, homini maiesto et dignitosso, cuius pluris erat unguis quam tu totus es. Et habebam in domo qui mihi pedem opponerent hac illac; tamen — genio illius gratias! — enatavi. Haec sunt vera athla; nam in ingenuum nasci tam facile est quam 'Accede istoc'. Quid nunc stupes tanquam hircus in ervilia?&quot;

== LVIII. ==
{{pn|58.1|1}}Post hoc dictum Giton, qui ad pedes stabat, risum iam diu compressum etiam indecenter effudit. Quod cum animadvertisset adversarius Ascylti, flexit convicium in puerum et: {{pn|58.2|2}}&quot;Tu autem, inquit, etiam tu rides, caepa cirrata? O? Saturnalia? rogo, mensis December est? Quando vicesimam numerasti? Quid faciat crucis offla, corvorum cibaria. Curabo iam tibi Iovis iratus sit, et isti qui tibi non imperat. {{pn|58.3|3}}Ita satur pane fiam, ut ego istud conliberto meo dono, alioquin iam tibi depraesentiarum reddidissem. Bene nos habemus, at isti nugae, qui tibi non imperant. Plane qualis dominus, talis et servus. {{pn|58.4|4}}Vix me teneo, nec sum natura caldicerebrius, &lt;sed&gt; cum coepi, matrem meam dupundii non facio. Recte, videbo te in publicum, mus, immo terrae tuber: {{pn|58.5|5}}nec sursum nec deorsum non cresco, nisi dominum tuum in rutae folium non conieci, nec tibi parsero, licet mehercules Iovem Olympium clames. Curabo longe tibi sit comula ista besalis et dominus dupunduarius. {{pn|58.6|6}}Recte, venies sub dentem: aut ego non me novi, aut non deridebis, licet barbam auream habeas. {{pn|58.7|7}}Athana tibi irata sit curabo, et qui te primus deurode fecit. Non didici geometrias, critica et alogas naenias, sed lapidarias litteras scio, partes centum dico ad aes, ad pondus, ad nummum. {{pn|58.8|8}}Ad summam, si quid vis, ego et tu sponsiunculam: exi, defero lamnam. Iam scies patrem tuum mercedes perdidisse, quamvis et rhetoricam scis. Ecce:

'Qui de nobis? longe venio, late venio: solve me'.

{{pn|58.9|9}}Dicam tibi, qui de nobis currit et de loco non movetur; qui de nobis crescit et minor fit. Curris, stupes, satagis, tanquam mus in matella. {{pn|58.10|10}}Ergo aut tace aut meliorem noli molestare, qui te natum non putat, nisi si me iudicas anulos buxeos curare, quos amicae tuae involasti. Occuponem propitium! {{pn|58.11|11}}Eamus in forum et pecunias mutuemur: iam scies hoc ferrum fidem habere. Vah, bella res est volpis uda! {{pn|58.12|12}}Ita lucrum faciam et ita bene moriar ut populus per exitum meum iuret, nisi te toga ubique perversa fuero persecutus. {{pn|58.13|13}}Bella res et iste, qui te haec docet: mufrius, non magister. &lt;Nos aliter&gt; didicimus. Dicebat enim magister: 'Sunt vestra salva? Recta domum. Cave circumspicias, cave maiorem maledicas'. {{pn|58.14|14}}At nunc mera mapalia: nemo dupondii evadit. Ego, quod me sic vides, propter artificium meum diis gratias ago.&quot;

== LIX. ==
Coeperat Ascyltos respondere convicio, sed Trimalchio delectatus colliberti eloquentia: &quot;Agite, inquit, scordalias de medio. Suaviter sit potius, et tu, Hermeros, parce adulescentulo. Sanguen illi fervet, tu melior esto. Semper in hac re qui vincitur, vincit. Et tu cum esses capo, cocococo, atque cor non habebas. Simus ergo, quod melius est, a primitiis hilares et Homeristas spectemus.&quot; Intravit factio statim hastisque scuta concrepuit. Ipse Trimalchio in pulvino consedit, et cum Homeristae Graecis versibus colloquerentur, ut insolenter solent, ille canora voce Latine legebat librum. Mox silentio facto: &quot;Scitis, inquit, quam fabulam agant? Diomedes et Ganymedes duo fratres fuerunt. Horum soror erat Helena. Agamemnon illam rapuit et Dianae cervam subiecit. Ita nunc Homeros dicit, quemadmodum inter se pugnent Troiani et Parentini. Vicit scilicet, et Iphigeniam, filiam suam, Achilli dedit uxorem. Ob eam rem Aiax insanit, et statim argumentum explicabit.&quot; Haec ut dixit Trimalchio, clamorem Homeristae sustulerunt, interque familiam discurrentem vitulus in lance ducenaria elixus allatus est, et quidem galeatus. Secutus est Aiax strictoque gladio, tanquam insaniret, concidit, ac modo versa modo supina gesticulatus, mucrone frusta collegit mirantibusque vitulum partitus est.

== LX. ==
Nec diu mirari licuit tam elegantes strophas; nam repente lacunaria sonare coeperunt totumque triclinium intremuit. Consternatus ego exsurrexi, et timui ne per tectum petauristarius aliquis descenderet. Nec minus reliqui convivae mirantes erexere vultus expectantes quid novi de caelo nuntiaretur. Ecce autem diductis lacunaribus subito circulus ingens, de cupa videlicet grandi excussus, demittitur, cuius per totum orbem coronae aureae cum alabastris unguenti pendebant. Dum haec apophoreta iubemur sumere, respiciens ad mensam &lt;. . .&gt;.

Iam illic repositorium cum placentis aliquot erat positum, quod medium Priapus a pistore factus tenebat, gremioque satis amplo omnis generis poma et uvas sustinebat more vulgato. Avidius ad pompam manus porreximus, et repente nova ludorum remissio hilaritatem hic refecit. Omnes enim placentae omniaque poma etiam minima vexatione contacta coeperunt effundere crocum, et usque ad nos molestus umor accedere. Rati ergo sacrum esse fericulum tam religioso apparatu perfusum, consurreximus altius et &quot;Augusto, patri patriae, feliciter &quot; diximus. Quibusdam tamen etiam post hanc venerationem poma rapientibus, et ipsi mappas implevimus, ego praecipue, qui nullo satis amplo munere putabam me onerare Gitonis sinum.

Inter haec tres pueri candidas succincti tunicas intraverunt, quorum duo Lares bullatos super mensam posuerunt, unus pateram vini circumferens &quot;dii propitii &quot; clamabat.

Aiebat autem unum Cerdonem, alterum Felicionem, tertium Lucronem vocari. Nos etiam veram imaginem ipsius Trimalchionis, cum iam omnes basiarent, erubuimus praeterire.

== LXI. ==
Postquam ergo omnes bonam mentem bonamque valitudinem sibi optarunt, Trimalchio ad Nicerotem respexit et: &quot;Solebas, inquit, suavius esse in convictu; nescio quid nunc taces nec muttis. Oro te, sic felicem me videas, narra illud quod tibi usu venit.&quot; Niceros delectatus affabilitate amici: &quot;Omne me, inquit, lucrum transeat, nisi iam dudum gaudimonio dissilio, quod te talem video. Itaque hilaria mera sint, etsi timeo istos scolasticos ne me rideant. Viderint: narrabo tamen, quid enim mihi aufert, qui ridet? satius est rideri quam derideri.&quot;

Haec ubi dicta dedit
talem fabulam exorsus est:

&quot;Cum adhuc servirem, habitabamus in vico angusto; nunc Gavillae domus est. Ibi, quomodo dii volunt, amare coepi uxorem Terentii coponis: noveratis Melissam Tarentinam, pulcherrimum bacciballum. Sed ego non mehercules corporaliter aut propter res venerias curavi, sed magis quod benemoria fuit. Si quid ab illa petii, nunquam mihi negatum; fecit assem, semissem habui; in illius sinum demandavi, nec unquam fefellitus sum. Huius contubernalis ad villam supremum diem obiit. Itaque per scutum per ocream egi aginavi, quemadmodum ad illam pervenirem: nam, ut aiunt, in angustiis amici apparent.

== LXII. ==
&quot;Forte dominus Capuae exierat ad scruta scita expedienda. Nactus ego occasionem persuadeo hospitem nostrum, ut mecum ad quintum miliarium veniat. Erat autem miles, fortis tanquam Orcus. Apoculamus nos circa gallicinia; luna lucebat tanquam meridie. Venimus inter monimenta: homo meus coepit ad stelas facere; sedeo ego cantabundus et stelas numero. Deinde ut respexi ad comitem, ille exuit se et omnia vestimenta secundum viam posuit. Mihi anima in naso esse; stabam tanquam mortuus. At ille circumminxit vestimenta sua, et subito lupus factus est. Nolite me iocari putare; ut mentiar, nullius patrimonium tanti facio. Sed, quod coeperam dicere, postquam lupus factus est, ululare coepit et in silvas fugit. Ego primitus nesciebam ubi essem; deinde accessi, ut vestimenta eius tollerem: illa autem lapidea facta sunt. Qui mori timore nisi ego? Gladium tamen strinxi et &lt;in tota via&gt; umbras cecidi, donec ad villam amicae meae pervenirem. In larvam intravi, paene animam ebullivi, sudor mihi per bifurcum volabat, oculi mortui; vix unquam refectus sum. Melissa mea mirari coepit, quod tam sero ambularem, et: 'Si ante, inquit, venisses, saltem nobis adiutasses; lupus enim villam intravit et omnia pecora tanquam lanius sanguinem illis misit. Nec tamen derisit, etiamsi fugit; senius enim noster lancea collum eius traiecit'. Haec ut audivi, operire oculos amplius non potui, sed luce clara Gai nostri domum fugi tanquam copo compilatus; et postquam veni in illum locum, in quo lapidea vestimenta erant facta, nihil inveni nisi sanguinem. Vt vero domum veni, iacebat miles meus in lecto tanquam bovis, et collum illius medicus curabat. Intellexi illum versipellem esse, nec postea cum illo panem gustare potui, non si me occidisses. Viderint quid de hoc alii exopinissent; ego si mentior, genios vestros iratos habeam.&quot;

== LXIII. ==
Attonitis admiratione universis: &quot;Salvo, inquit, tuo sermone, Trimalchio, si qua fides est, ut mihi pili inhorruerunt, quia scio Niceronem nihil nugarum narrare: immo certus est et minime linguosus. Nam et ipse vobis rem horribilem narrabo. Asinus in tegulis.

&quot;Cum adhuc capillatus essem, nam a puero vitam Chiam gessi, ipsimi nostri delicatus decessit, mehercules margaritum, &lt;sacritus&gt; et omnium numerum. Cum ergo illum mater misella plangeret et nos tum plures in tristimonio essemus, subito &lt;stridere&gt; strigae coeperunt; putares canem leporem persequi. Habebamus tunc hominem Cappadocem, longum, valde audaculum et qui valebat: poterat bovem iratum tollere. Hic audacter stricto gladio extra ostium procucurrit, involuta sinistra manu curiose, et mulierem tanquam hoc loco — salvum sit, quod tango! — mediam traiecit. Audimus gemitum, et — plane non mentiar — ipsas non vidimus. Baro autem noster introversus se proiecit in lectum, et corpus totum lividum habebat quasi flagellis caesus, quia scilicet illum tetigerat mala manus. Nos cluso ostio redimus iterum ad officium, sed dum mater amplexaret corpus filii sui, tangit et videt manuciolum de stramentis factum. Non cor habebat, non intestina, non quicquam: scilicet iam puerum strigae involaverant et supposuerant stramenticium vavatonem. Rogo vos, oportet credatis, sunt mulieres plussciae, sunt Nocturnae, et quod sursum est, deorsum faciunt. Ceterum baro ille longus post hoc factum nunquam coloris sui fuit, immo post paucos dies freneticus periit.&quot;

== LXIV. ==
Miramur nos et pariter credimus, osculatique mensam rogamus Nocturnas, ut suis se teneant, dum redimus a cena.

Et sane iam lucernae mihi plures videbantur ardere totumque triclinium esse mutatum, cum Trimalchio: &quot;Tibi dico, inquit, Plocame, nihil narras? nihil nos delectaris? Et solebas suavius esse, canturire belle deverbia, adicere melicam. Heu, heu, abistis dulces caricae. — Iam, inquit ille, quadrigae meae decucurrerunt, ex quo podagricus factus sum. Alioquin cum essem adulescentulus, cantando paene tisicus factus sum. Quid saltare? quid deverbia? quid tonstrinum? Quando parem habui nisi unum Apelletem?&quot;

Appositaque ad os manu, nescio quid taetrum exsibilavit quod postea Graecum esse affirmabat. Nec non Trimalchio ipse cum tubicines esset imitatus, ad delicias suas respexit, quem Croesum appellabat. Puer autem lippus, sordidissimis dentibus, catellam nigram atque indecenter pinguem prasina involuebat fascia, panemque semissem ponebat supra torum, ac nausia recusantem saginabat. Quo admonitus officio Trimalchio Scylacem iussit adduci &quot;praesidium domus familiaeque&quot;. Nec mora, ingentis formae adductus est canis catena vinctus, admonitusque ostiarii calce ut cubaret, ante mensam se posuit. Tum Trimalchio iactans candidum panem: &quot;Nemo, inquit, in domo mea me plus amat.&quot; Indignatus puer, quod Scylacem tam effuse laudaret, catellam in terram deposuit hortatusque &lt;est&gt; ut ad rixam properaret. Scylax, canino scilicet usus ingenio, taeterrimo latratu triclinium implevit Margaritamque Croesi paene laceravit. Nec intra rixam tumultus constitit, sed candelabrum etiam supra mensam eversum et vasa omnia crystallina comminuit, et oleo ferventi aliquot convivas respersit. Trimalchio, ne videretur iactura motus, basiavit puerum ac iussit supra dorsum ascendere suum. Non moratus ille usus est equo, manuque plena scapulas eius subinde verberavit, interque risum proclamavit: &quot;Bucco, bucco, quot sunt hic?&quot; Repressus ergo aliquamdiu Trimalchio camellam grandem iussit misceri potiones&lt;que&gt; dividi omnibus servis, qui ad pedes sedebant, adiecta exceptione: &quot;Si quis, inquit, noluerit accipere, caput illi perfunde. Interdiu severa, nunc hilaria&quot;.

== LXV. ==
Hanc humanitatem insecutae sunt matteae, quarum etiam recordatio me, si qua est dicenti fides, offendit. Singulae enim gallinae altiles pro turdis circumlatae sunt et ova anserina pilleata, quae ut comessemus, ambitiosissime &lt;a&gt; nobis Trimalchio petiit dicens exossatas esse gallinas. Inter haec triclinii valvas lictor percussit, amictusque veste alba cum ingenti frequentia comissator intravit. Ego maiestate conterritus praetorem putabam venisse. Itaque temptavi assurgere et nudos pedes in terram deferre. Risit hanc trepidationem Agamemnon et: &quot;Contine te, inquit, homo stultissime. Habinnas sevir est idemque lapidarius, qui videtur monumenta optime facere.&quot;

Recreatus hoc sermone reposui cubitum, Habinnamque intrantem cum admiratione ingenti spectabam. Ille autem iam ebrius uxoris suae umeris imposuerat manus, oneratusque aliquot coronis et unguento per frontem in oculos fluente, praetorio loco se posuit, continuoque vinum et caldam poposcit. Delectatus hac Trimalchio hilaritate et ipse capaciorem poposcit scyphum, quaesivitque quomodo acceptus esset. &quot;Omnia, inquit, habuimus praeter te; oculi enim mei hic erant. Et mehercules bene fuit. Scissa lautum novendialem servo suo misello faciebat, quem mortuum manu miserat. Et, puto, cum vicensimariis magnam mantissam habet; quinquaginta enim millibus aestimant mortuum. Sed tamen suaviter fuit, etiam si coacti sumus dimidias potiones super ossucula eius effundere.&quot;

== LXVI. ==
&lt;!--6 deest--&gt;— {{pn|66.1|1}}Tamen, inquit Trimalchio, quid habuistis in cena? — Dicam, inquit, si potuero; nam tam bonae memoriae sum, ut frequenter nomen meum obliviscar. {{pn|66.2|2}}Habuimus tamen in primo porcum botulo coronatum et circa sangunculum et gizeria optime facta et certe betam et panem autopyrum de suo sibi, quem ego malo quam candidum; &lt;nam&gt; et vires facit, et cum mea re causa facio, non ploro. {{pn|66.3|3}}Sequens ferculum fuit sciribilita frigida et supra mel caldum infusum excellente Hispanum. Itaque de sciribilita quidem non minimum edi, de melle me usque tetigi. {{pn|66.4|4}}Circa cicer et lupinum, calvae arbitratu et mala singula. Ego tamen duo sustuli et ecce in mappa alligata habeo; nam si aliquid muneris meo vernulae non tulero, habebo convicium. {{pn|66.5|5}}Bene me admonet domina mea. In prospectu habuimus ursinae frustum, de quo cum imprudens Scintilla gustasset, paene intestina sua vomuit; ego contra plus libram comedi, nam ipsum aprum sapiebat. Et si, inquam, ursus homuncionem comest, quanto magis homuncio debet ursum comesse? {{pn|66.7|7}}In summo habuimus caseum mollem et sapam et cocleas singulas et cordae frusta et hepatia in catillis et ova pilleata et rapam et senape et catillum concacatum — pax Palamedes! — Etiam in alveo circumlata sunt oxycomina, unde quidam etiam improbi ternos pugnos sustulerunt. Nam pernae missionem dedimus.

== LXVII. ==
&quot;Sed narra mihi, Gai, rogo, Fortunata quare non recumbit? — Quomodo nosti, inquit, illam, Trimalchio, nisi argentum composuerit, nisi reliquias pueris diviserit, aquam in os suum non coniciet. — Atqui, respondit Habinnas, nisi illa discumbit, ego me apoculo.&quot; Et coeperat surgere, nisi signo dato Fortunata quater amplius a tota familia esset vocata. Venit ergo galbino succincta cingillo, ita ut infra cerasina appareret tunica et periscelides tortae phaecasiaeque inauratae. Tunc sudario manus tergens, quod in collo habebat, applicat se illi toro, in quo Scintilla Habinnae discumbebat uxor, osculataque plaudentem: &quot;Est te, inquit, videre?&quot;

Eo deinde perventum est, ut Fortunata armillas suas crassissimis detraheret lacertis Scintillaeque miranti ostenderet. Vltimo etiam periscelides resolvit et reticulum aureum, quem ex obrussa esse dicebat. Notavit haec Trimalchio iussitque afferri omnia et: &quot;Videtis, inquit, mulieris compedes: sic nos barcalae despoliamur. Sex pondo et selibram debet habere. Et ipse nihilo minus habeo decem pondo armillam ex millesimis Mercurii factam.&quot; Vltimo etiam, ne mentiri videretur, stateram iussit afferri et circulatum approbari pondus. Nec melior Scintilla, quae de cervice sua capsellam detraxit aureolam, quam Felicionem appellabat. Inde duo crotalia protulit et Fortunatae invicem consideranda dedit et: &quot;Domini, inquit, mei beneficio nemo habet meliora. — Quid? inquit Habinnas, excatarissasti me, ut tibi emerem fabam vitream. Plane si filiam haberem, auriculas illi praeciderem. Mulieres si non essent, omnia pro luto haberemus; nunc hoc est caldum meiere et frigidum potare.&quot;

Interim mulieres sauciae inter se riserunt ebriaeque iunxerunt oscula, dum altera diligentiam matris familiae iactat, altera delicias et indiligentiam viri. Dumque sic cohaerent, Habinnas furtim consurrexit, pedesque Fortunatae correptos super lectum immisit. &quot;Au! au!&quot; illa proclamavit aberrante tunica super genua. Composita ergo in gremio Scintillae indecentissimam rubore faciem sudario abscondit.

== LXVIII. ==
Interposito deinde spatio cum secundas mensas Trimalchio iussisset afferri, sustulerunt servi omnes mensas et alias attulerunt, scobemque croco et minio tinctam sparserunt et, quod nunquam ante videram, ex lapide speculari pulverem tritum. Statim Trimalchio: &quot;Poteram quidem, inquit, hoc fericulo esse contentus; secundas enim mensas habetis. &lt;Sed&gt; si quid belli habes, affer&quot;.

Interim puer Alexandrinus, qui caldam ministrabat, luscinias coepit imitari clamante Trimalchione subinde: &quot;Muta!&quot;. Ecce alius ludus. Servus qui ad pedes Habinnae sedebat, iussus, credo, a domino suo proclamavit subito canora voce:

Interea medium Aeneas iam classe tenebat. . .

Nullus sonus unquam acidior percussit aures meas; nam praeter errantis barbariae aut adiectum aut deminutum clamorem, miscebat Atellanicos versus, ut tunc primum me etiam Vergilius offenderit. Lassus tamen cum aliquando desisset, adiecit Habinnas et &quot;Nun&lt;quam, in&gt;quit, didicit, sed ego ad circulatores eum mittendo erudibam. Itaque parem non habet, sive muliones volet sive circulatores imitari. Desperatum valde ingeniosus est: idem sutor est, idem cocus, idem pistor, omnis Musae mancipium. Duo tamen vitia habet, quae si non haberet, esset omnium numerum: recutitus est et stertit. Nam quod strabonus est, non curo; sicut Venus spectat. Ideo nihil tacet, vix oculo mortuo unquam. Illum emi trecentis denariis. . .&quot;

== LXIX. ==
Interpellavit loquentem Scintilla et: &quot;Plane, inquit, non omnia artificia servi nequam narras. Agaga est; at curabo stigmam habeat.&quot; Risit Trimalchio et: &quot;Adcognosco, inquit, Cappadocem: nihil sibi defraudit, et mehercules laudo illum; hoc enim nemo parentat. Tu autem, Scintilla, noli zelotypa esse. Crede mihi, et vos novimus. Sic me salvum habeatis, ut ego sic solebam ipsumam meam debattuere, ut etiam dominus suspicaretur; et ideo me in vilicationem relegavit. Sed tace, lingua, dabo panem.&quot; Tanquam laudatus esset nequissimus servus, lucernam de sinu fictilem protulit et amplius semihora tubicines imitatus est succinente Habinna et inferius labrum manu deprimente. Vltimo etiam in medium processit et modo harundinibus quassis choraulas imitatus est, modo lacernatus cum flagello mulionum fata egit, donec vocatum ad se Habinnas basiavit, potionemque illi porrexit et: &quot;Tanto melior, inquit, Massa, dono tibi caligas&quot;.

Nec ullus tot malorum finis fuisset, nisi epidipnis esset allata, turdi siligine&amp;#x3C;i&amp;#x3E; uvis passis nucibusque farsi. Insecuta sunt Cydonia etiam mala spinis confixa, ut echinos efficerent. Et haec quidem tolerabilia erant, si non fericulum longe monstrosius effecisset ut vel fame perire mallemus. Nam cum positus esset, ut nos putabamus, anser altilis circaque pisces et omnium genera avium: &quot;&lt;Amici&gt; , inquit Trimalchio, quicquid videtis hic positum, de uno corpore est factum.&quot; Ego scilicet homo prudentissimus, statim intellexi quid esset, et respiciens Agamemnon: &quot;Mirabor, inquam, nisi omnia ista de &lt;fimo&gt; facta sunt aut certe de luto. Vidi Romae Saturnalibus eiusmodi cenarum imaginem fieri&quot;.

== LXX. ==
Necdum finieram sermonem, cum Trimalchio ait: &quot;Ita crescam patrimonio, non corpore, ut ista cocus meus de porco fecit. Non potest esse pretiosior homo. Volueris, de vulva faciet piscem, de lardo palumbam, de perna turturem, de colaepio gallinam. Et ideo ingenio meo impositum est illi nomen bellissimum; nam Daedalus vocatur. Et quia bonam mentem habet, attuli illi Roma munus cultros Norico ferro.&quot; Quos statim iussit afferri, inspectosque miratus est. Etiam nobis potestatem fecit ut mucronem ad buccam probaremus.

Subito intraverunt duo servi, tanquam qui rixam ad lacum fecissent; certe in collo adhuc amphoras habebant. Cum ergo Trimalchio ius inter litigantes diceret, neuter sententiam tulit decernentis, sed alterius amphoram fuste percussit. Consternati nos insolentia ebriorum intentavimus oculos in proeliantes, notavimusque ostrea pectinesque e gastris labentia, quae collecta puer lance circumtulit. Has lautitias aequavit ingeniosus cocus; in craticula enim argentea cocleas attulit et tremula taeterrimaque voce cantavit.

Pudet referre quae secuntur: inaudito enim more pueri capillati attulerunt unguentum in argentea pelve pedesque recumbentium unxerunt, cum ante crura talosque corollis vinxissent. Hinc ex eodem unguento in vinarium atque lucernam aliquantum est infusum.

Iam coeperat Fortunata velle saltare, iam Scintilla frequentius plaudebat quam loquebatur, cum Trimalchio: &quot;Permitto, inquit, Philargyre et Cario, etsi prasinianus es famosus, dic et Menophilae, contubernali tuae, discumbat. &quot;Quid multa? Paene de lectis deiecti sumus, adeo totum triclinium familia occupaverat. Certe ego notavi super me positum cocum, qui de porco anserem fecerat, muria condimentisque fetentem. Nec contentus fuit recumbere, sed continuo Ephesum tragoedum coepit imitari et subinde dominum suum sponsione provocare si prasinus proximis circensibus primam palmam&quot;.

== LXXI. ==
{{pn|71.1|1}}Diffusus hac contentione Trimalchio: &quot;Amici, inquit, et servi homines sunt et aeque unum lactem biberunt, etiam si illos malus fatus oppresserit. Tamen me salvo cito aquam liberam gustabunt. Ad summam, omnes illos in testamento meo manu mitto. {{pn|71.2|2}}Philargyro etiam fundum lego et contubernalem suam, Carioni quoque insulam et vicesimam et lectum stratum. {{pn|71.3|3}}Nam Fortunatam meam heredem facio, et commendo illam omnibus amicis meis. Et haec ideo omnia publico, ut familia mea iam nunc sic me amet tanquam mortuum&quot;.

{{pn|71.4|4}}Gratias agere omnes indulgentiae coeperant domini, cum ille oblitus nugarum exemplar testamenti iussit afferri et totum a primo ad ultimum ingemescente familia recitavit. {{pn|71.5|5}}Respiciens deinde Habinnam: &quot;Quid dicis, inquit, amice carissime? Aedificas monumentum meum quemadmodum te iussi? {{pn|71.6|6}}Valde te rogo, ut secundum pedes statuae meae catellam pingas et coronas et unguenta et Petraitis omnes pugnas, ut mihi contingat tuo beneficio post mortem vivere; praeterea ut sint in fronte pedes centum, in agrum pedes ducenti. {{pn|71.7|7}}Omne genus enim poma volo sint circa cineres meos, et vinearum largiter. Valde enim falsum est vivo quidem domos cultas esse, non curari eas, ubi diutius nobis habitandum est. Et ideo ante omnia adici volo: HOC MONUMENTUM HEREDEM NON SEQUATUR. {{pn|71.8|8}}Ceterum erit mihi curae, ut testamento caveam ne mortuus iniuriam accipiam. Praeponam enim unum ex libertis sepulchro meo custodiae causa, ne in monumentum meum populus cacatum currat. {{pn|71.9|9}}Te rogo, ut naves etiam &lt;in fronte&gt; monumenti mei facias plenis velis euntes, et me in tribunali sedentem praetextatum cum anulis aureis quinque et nummos in publico de sacculo effundentem; scis enim, quod epulum dedi binos denarios. {{pn|71.10|10}}Faciatur, si tibi videtur, et triclinia. Facies et totum populum sibi suaviter facientem. {{pn|71.11|11}}Ad dexteram meam pones statuam Fortunatae meae columbam tenentem, et catellam cingulo alligatam ducat, et cicaronem meum, et amphoras copiosas gypsatas, ne effluant vinum. Et urnam licet fractam sculpas, et super eam puerum plorantem. Horologium in medio, ut quisquis horas inspiciet, velit nolit, nomen meum legat. {{pn|71.12|12}}Inscriptio quoque vide diligenter si haec satis idonea tibi videtur:

C. POMPEIVS TRIMALCHIO MAECENATIANVS HIC REQVIESCIT
HVIC SEVIRATVS ABSENTI DECRETVS EST
CVM POSSET IN OMNIBVS DECVRIIS ROMAE ESSE TAMEN NOLVIT
PIVS FORTIS FIDELIS EX PARVO CREVIT SESTERTIVM RELIQVIT TRECENTIES
NEC VNQVAM PHILOSOPHVM AVDIVIT
VALE
ET TV &quot;

== LXXII. ==
{{pn|72.1|1}}Haec ut dixit Trimalchio, flere coepit ubertim. Flebat et Fortunata, flebat et Habinnas, tota denique familia, tanquam in funus rogata, lamentatione triclinium implevit. {{pn|72.2|2}}Immo iam coeperam etiam ego plorare, cum Trimalchio: &quot;Ergo, inquit, cum sciamus nos morituros esse, quare non vivamus? {{pn|72.3|3}}Sic nos felices videam, coniciamus nos in balneum, meo periculo, non paenitebit. {{pn|72.4|4}}Sic calet tanquam furnus. — Vero, vero, inquit Habinnas, de una die duas facere, nihil malo &quot;; nudisque consurrexit pedibus et Trimalchionem gaudentem subsequi.

{{pn|72.5|5}}Ego respiciens ad Ascylton: &quot;Quid cogitas? inquam, ego enim si videro balneum, statim expirabo. — {{pn|72.6|6}}Assentemur, ait ille, et dum illi balneum petunt, nos in turba exeamus&quot;.

{{pn|72.7|7}}Cum haec placuissent, ducente per porticum Gitone ad ianuam venimus, ubi canis catenarius tanto nos tumultu excepit, ut Ascyltos etiam in piscinam ceciderit. Nec non ego quoque ebrius, qui etiam pictum timueram canem, dum natanti opem fero, in eundem gurgitem tractus sum. {{pn|72.8|8}}Servavit nos tamen atriensis, qui interventu suo et canem placavit et nos trementes extraxit in siccum. {{pn|72.9|9}}At Giton quidem iam dudum &lt;se&gt; servatione acutissima redemerat a cane: quicquid enim a nobis acceperat de cena, latranti sparserat, et ille avocatus cibo furorem suppresserat. {{pn|72.10|10}}Ceterum cum algentes utique petissemus ab atriense ut nos extra ianuam emitteret: &quot;Erras, inquit, si putas te exire hac posse, qua venisti. Nemo unquam convivarum per eandem ianuam emissus est; alia intrant, alia exeunt.&quot;

== LXXIII. ==
Quid faciamus homines miserrimi et novi generis labyrintho inclusi, quibus lavari iam coeperat votum esse? Vltro ergo rogavimus ut nos ad balneum duceret, proiectisque vestimentis, quae Giton in aditu siccare coepit, balneum intravimus, angustum scilicet et cisternae frigidariae simile, in qua Trimalchio rectus stabat. Ac ne sic quidem putidissimam eius iactationem licuit effugere; nam nihil melius esse dicebat quam sine turba lavari, et eo ipso loco aliquando pistrinum fuisse. Deinde ut lassatus consedit, invitatus balnei sono diduxit usque ad cameram os ebrium et coepit Menecratis cantica lacerare, sicut illi dicebant, qui linguam eius intellegebant. Ceteri convivae circa labrum manibus nexis currebant, et gingilipho ingenti clamore exsonabant. Alii autem aut restrictis manibus anulos de pavimento conabantur tollere, aut posito genu cervices post terga flectere, et pedum extremos pollices tangere. Nos, dum alii sibi ludos faciunt, in solium, quod Trimalchioni parabatur, descendimus.

Ergo ebrietate discussa in aliud triclinium deducti sumus ubi Fortunata disposuerat lautitias ita ut supra lucernas &lt;vidi . . .&gt; aeneolosque piscatores notaverim et mensas totas argenteas calicesque circa fictiles inauratos et vinum in conspectu sacco defluens. Tum Trimalchio: &quot;Amici, inquit, hodie servus meus barbatoriam fecit, homo praefiscini frugi et micarius. Itaque tangomenas faciamus et usque in lucem cenemus&quot;.

== LXXIV. ==
Haec dicente eo gallus gallinaceus cantavit. Qua voce confusus Trimalchio vinum sub mensa iussit effundi lucernamque etiam mero spargi. Immo anulum traiecit in dexteram manum et: &quot;Non sine causa, inquit, hic bucinus signum dedit; nam aut incendium oportet fiat, aut aliquis in vicinia animam abiciat. Longe a nobis! Itaque quisquis hunc indicem attulerit, corollarium accipiet.&quot; Dicto citius de vicinia gallus allatus est, quem Trimalchio iussit ut aeno coctus fieret. Laceratus igitur ab illo doctissimo coco, qui paulo ante de porco aves piscesque fecerat, in caccabum est coniectus. Dumque Daedalus potionem ferventissimam haurit, Fortunata mola buxea piper trivit.

Sumptis igitur matteis, respiciens ad familiam Trimalchio: &quot;Quid vos, inquit, adhuc non cenastis? Abite, ut alii veniant ad officium.&quot; Subiit igitur alia classis, et illi quidem exclamavere: &quot;Vale Gai &quot;, hi autem: &quot;Ave Gai.&quot; Hinc primum hilaritas nostra turbata est; nam cum puer non inspeciosus inter novos intrasset ministros, invasit eum Trimalchio et osculari diutius coepit. Itaque Fortunata, ut ex aequo ius firmum approbaret, male dicere Trimalchionem coepit et purgamentum dedecusque praedicare, qui non contineret libidinem suam. Vltimo etiam adiecit: &quot;canis!&quot;. Trimalchio contra offensus convicio calicem in faciem Fortunatae immisit. Illa tanquam oculum perdidisset, exclamavit manusque trementes ad faciem suam admovit. Consternata est etiam Scintilla trepidantemque sinu suo texit. Immo puer quoque officiosus urceolum frigidum ad malam eius admovit, super quem incumbens Fortunata gemere ac flere coepit. Contra Trimalchio: &quot;Quid enim, inquit, ambubaia non meminit se? de machina illam sustuli, hominem inter homines feci. At inflat se tanquam rana, et in sinum suum non spuit, codex, non mulier. Sed hic, qui in pergula natus est, aedes non somniatur. Ita genium meum propitium habeam, curabo domata sit Cassandra caligaria. Et ego, homo dipundiarius, sestertium centies accipere potui. Scis tu me non mentiri. Agatho unguentarius here proxime seduxit me et: 'Suadeo, inquit, non patiaris genus tuum interire.' At ego dum bonatus ago et nolo videri levis, ipse mihi asciam in crus impegi. Recte, curabo me unguibus quaeras. Et, ut depraesentiarum intelligas quid tibi feceris: Habinna, nolo statuam eius in monumento meo ponas, ne mortuus quidem lites habeam. Immo, ut sciat me posse malum dare, nolo me mortuum basiet.&quot;

== LXXV. ==
Post hoc fulmen Habinnas rogare coepit ut iam desineret irasci, et: &quot;Nemo, inquit, nostrum non peccat. Homines sumus, non dei.&quot; Idem et Scintilla flens dixit, ac per genium eius Gaium appellando rogare coepit ut se frangeret. Non tenuit ultra lacrimas Trimalchio et: &quot;Rogo, inquit, Habinna, sic peculium tuum fruniscaris: si quid perperam feci, in faciem meam inspue. Puerum basiavi frugalissimum, non propter formam, sed quia frugi est: decem partes dicit, librum ab oculo legit, thraecium sibi de diariis fecit, arcisellium de suo paravit et duas trullas. Non est dignus quem in oculis feram? Sed Fortunata vetat. Ita tibi videtur, fulcipedia? Suadeo, bonum tuum concoquas, milva, et me non facias ringentem, amasiuncula: alioquin experieris cerebrum meum. Nosti me: quod semel destinavi, clavo tabulari fixum est. Sed vivorum meminerimus. Vos rogo, amici, ut vobis suaviter sit. Nam ego quoque tam fui quam vos estis, sed virtute mea ad hoc perveni. Corcillum est quod homines facit, cetera quisquilia omnia. Bene emo, bene vendo; alius alia vobis dicet. Felicitate dissilio. Tu autem, sterteia, etiamnum ploras? Iam curabo fatum tuum plores. Sed ut coeperam dicere, ad hanc me fortunam frugalitas mea perduxit.

&quot;Tam magnus ex Asia veni, quam hic candelabrus est. Ad summam, quotidie me solebam ad illum metiri, et ut celerius rostrum barbatum haberem, labra de lucerna ungebam. Tamen ad delicias ipsimi annos quattuordecim fui. Nec turpe est, quod dominus iubet. Ego tamen et ipsimae satis faciebam. Scitis quid dicam: taceo, quia non sum de gloriosis.

== LXXVI. ==
&quot;Ceterum, quemadmodum di volunt, dominus in domo factus sum, et ecce cepi ipsimi cerebellum. Quid multa? coheredem me Caesari fecit, et accepi patrimonium laticlavium. Nemini tamen nihil satis est. Concupivi negotiari. Ne multis vos morer, quinque naves aedificavi, oneravi vinum — et tunc erat contra aurum — misi Romam. Putares me hoc iussisse: omnes naves naufragarunt. Factum, non fabula. Vno die Neptunus trecenties sestertium devoravit. Putatis me defecisse? Non mehercules mi haec iactura gusti fuit, tanquam nihil facti. Alteras feci maiores et meliores et feliciores, ut nemo non me virum fortem diceret. Scis, magna navis magnam fortitudinem habet. Oneravi rursus vinum, lardum, fabam, seplasium, mancipia. Hoc loco Fortunata rem piam fecit: omne enim aurum suum, omnia vestimenta vendidit et mi centum aureos in manu posuit. Hoc fuit peculii mei fermentum. Cito fit quod di volunt. Vno cursu centies sestertium corrotundavi. Statim redemi fundos omnes, qui patroni mei fuerant. Aedifico domum, venalicia coemo, iumenta; quicquid tangebam, crescebat tanquam favus. Postquam coepi plus habere quam tota patria mea habet, manum de tabula: sustuli me de negotiatione et coepi libertos fenerare. Et sane nolente me negotium meum agere exhortavit mathematicus, qui venerat forte in coloniam nostram, Graeculio, Serapa nomine, consiliator deorum. Hic mihi dixit etiam ea, quae oblitus eram; ab acia et acu mi omnia exposuit; intestinas meas noverat; tantum quod mihi non dixerat, quid pridie cenaveram. Putasses illum semper mecum habitasse.

== LXXVII. ==
&quot;Rogo, Habinna — puto, interfuisti —: 'Tu dominam tuam de rebus illis fecisti. Tu parum felix in amicos es. Nemo unquam tibi parem gratiam refert. Tu latifundia possides. Tu viperam sub ala nutricas' et — quid vobis non dixerim — etiam nunc mi restare vitae annos triginta et menses quattuor et dies duos. Praeterea cito accipiam hereditatem. Hoc mihi dicit fatus meus. Quod si contigerit fundos Apuliae iungere, satis vivus pervenero. Interim dum Mercurius vigilat, aedificavi hanc domum. Vt scitis, casula erat; nunc templum est. Habet quattuor cenationes, cubicula viginti, porticus marmoratos duos, susum cellationem, cubiculum in quo ipse dormio, viperae huius sessorium, ostiarii cellam perbonam; hospitium hospites capit. Ad summam, Scaurus cnm huc venit, nusquam mavoluit hospitari, et habet ad mare paternum hospitium. Et multa alia sunt, quae statim vobis ostendam. Credite, mihi: assem habeas, assem valeas; habes, habeberis. Sic amicus vester, qui fuit rana, nunc est rex. Interim, Stiche, profer vitalia, in quibus volo me efferri. Profer et unguentum et ex illa amphora gustum, ex qua iubeo lavari ossa mea.&quot;

== LXXVIII. ==
Non est moratus Stichus, sed et stragulam albam et praetextam in triclinium attulit. &lt;Vitalia Trimalchio accepit&gt; iussitque nos temptare, an bonis lanis essent confecta. Tum subridens: &quot;Vide tu, inquit, Stiche, ne ista mures tangant aut tineae; alioquin te vivum conburam. Ego gloriosus volo efferri, ut totus mihi populus bene imprecetur.&quot; Statim ampullam nardi aperuit omnesque nos unxit et: &quot;Spero, inquit, futurum ut aeque me mortuum iuvet tanquam vivum.&quot; Nam vinum quidem in vinarium iussit infundi et: &quot;Putate vos, ait, ad parentalia mea invitatos esse&quot;.

Ibat res ad summam nauseam, cum Trimalchio ebrietate turpissima gravis novum acroama, cornicines, in triclinium iussit adduci, fultusque cervicalibus multis extendit se super torum extremum et: &quot;Fingite me, inquit, mortuum esse. Dicite aliquid belli.&quot; Consonuere cornicines funebri strepitu. Vnus praecipue servus libitinarii illius, qui inter hos honestissimus erat, tam valde intonuit, ut totam concitaret viciniam.

Itaque vigiles, qui custodiebant vicinam regionem, rati ardere Trimalchionis domum, effregerunt ianuam subito et cum aqua securibusque tumultuari suo iure coeperunt. Nos occasionem opportunissimam nacti Agamemnoni verba dedimus, raptimque tam plane quam ex incendio fugimus.

== LXXIX. ==
Neque fax ulla in praesidio erat, quae iter aperiret errantibus, nec silentium noctis iam mediae promittebat occurrentium lumen. Accedebat huc ebrietas et imprudentia locorum etiam interdiu obscura. Itaque cum hora paene tota per omnes scrupos gastrarumque eminentium fragmenta traxissemus cruentos pedes, tandem expliciti acumine Gitonis sumus. Prudens enim pridie, cum luce etiam clara timeret errorem, omnes pilas columnasque notaverat creta, quae lineamenta evicerunt spississimam noctem, et notabili candore ostenderunt errantibus viam. Quamvis non minus sudoris habuimus etiam postquam ad stabulum pervenimus. Anus enim ipsa inter deversitores diutius ingurgitata ne ignem quidem admotum sensisset, et forsitan pernoctassemus in limine, ni tabellarius Trimalchionis intervenisset X vehiculis &lt;deviis&gt;. Non diu ergo tumultuatus stabuli ianuam effregit, et nos per eandem festram admisit. &lt;. . .&gt;

Qualis nox fuit illa, di deaeque,
quam mollis torus! Haesimus calentes
et transfudimus hinc et hinc labellis
errantes animas. Valete curae
mortales. Ego sic perire coepi.

Sine causa gratulor mihi. Nam cum solutus mero remisissem ebrias manus, Ascyltos, omnis iniuriae inventor, subduxit mihi nocte puerum et in lectum transtulit suum, volutatusque liberius cum fratre non suo, sive non sentiente iniuriam sive dissimulante, indormivit alienis amplexibus oblitus iuris humani. Itaque ego ut experrectus pertrectavi gaudio despoliatum torum, si qua est amantibus fides, ego dubitavi, an utrumque traicerem gladio somnumque morti iungerem. Tutius dein secutus consilium Gitona quidem verberibus excitavi, Ascylton autem truci intuens vultu: &quot;Quoniam, inquam, fidem scelere violasti et communem amicitiam, res tuas ocius tolle et alium locum, quem polluas, quaere&quot;. Non repugnavit ille, sed postquam optima fide partiti manubias sumus: &quot;Age, inquit, nunc et puerum dividamus&quot;.

== LXXX. ==
Iocari putabam discedentem. At ille gladium parricidali manu strinxit et: &quot;Non frueris, inquit, hac praeda super quam solus incumbis. Partem meam necesse est vel hoc gladio contemptus abscindam&quot;. Idem ego ex altera parte feci, et intorto circa brachium pallio, composui ad proeliandum gradum. Inter hanc miserorum dementiam infelicissimus puer tangebat utriusque genua cum fletu, petebatque suppliciter ne Thebanum par humilis taberna spectaret, neve sanguine mutuo pollueremus familiaritatis clarissimae sacra. &quot;Quod si utique, proclamabat, facinore opus est, nudo ecce iugulum, convertite huc manus, imprimite mucrones. Ego mori debeo, qui amicitiae sacramentum delevi.&quot; Inhibuimus ferrum post has preces, et prior Ascyltos: &quot;Ego, inquit, finem discordiae imponam. Puer ipse, quem vult, sequatur, ut sit illi saltem in eligendo fratre salva libertas.&quot; Ego qui vetustissimam consuetudinem putabam in sanguinis pignus transisse, nihil timui, immo condicionem praecipiti festinatione rapui, commisique iudici litem. Qui ne deliberavit quidem, ut videretur cunctatus, verum statim ab extrema parte verbi consurrexit &lt;et&gt; fratrem Ascylton elegit. Fulminatus hac pronuntiatione, sic ut eram, sine gladio in lectulum decidi, et attulissem mihi damnatus manus, si non inimici victoriae invidissem. Egreditur superbus cum praemio Ascyltos, et paulo ante carissimum sibi commilitonem fortunaeque etiam similitudine parem in loco peregrino destituit abiectum.

Nomen amicitiae, sic, quatenus expedit, haeret;
calculus in tabula mobile ducit opus.
Dum fortuna manet, vultum servatis, amici;
cum cecidit, turpi certitis ora fuga.
Grex agit in scaena mimum: pater ille vocatur,
filius hic, nomen divitis ille tenet.
Mox ubi ridendas inclusit pagina partes,
vera redit facies, adsimulata perit.

== LXXXI. ==
Nec diu tamen lacrimis indulsi, sed veritus ne Menelaus etiam antescholanus inter cetera mala solum me in deversorio inveniret, collegi sarcinulas, locumque secretum et proximum litori maestus conduxi. Ibi triduo inclusus, redeunte in animum solitudine atque contemptu, verberabam aegrum planctibus pectus et inter tot altissimos gemitus frequenter etiam proclamabam: &quot;Ergo me non ruina terra potuit haurire? Non iratum etiam innocentibus mare? Effugi iudicium, harenae imposui, hospitem occidi, ut inter audaciae nomina mendicus, exul, in deversorio Graecae urbis iacerem desertus? Et quis hanc mihi solitudinem imposuit? Adulescens omni libidine impurus et sua quoque confessione dignus exilio, stupro liber, stupro ingenuus, cuius anni ad tesseram venierunt, quem tanquam puellam conduxit etiam qui virum putavit. Quid ille alter? qui die togae virilis stolam sumpsit, qui ne vir esset a matre persuasus est, qui opus muliebre in ergastulo fecit, qui postquam conturbavit et libidinis suae solum vertit, reliquit veteris amicitiae nomen et — pro pudor! — tanquam mulier secutuleia unius noctis tactu omnia vendidit. Iacent nunc amatores obligati noctibus totis, et forsitan mutuis libidinibus attriti derident solitudinem meam. Sed non impune. Nam aut vir ego liberque non sum, aut noxio sanguine parentabo iniuriae meae.&quot;

== LXXXII. ==
Haec locutus gladio latus cingor, et ne infirmitas militiam perderet, largioribus cibis excito vires. Mox in publicum prosilio furentisque more omnes circumeo porticus. Sed dum attonito vultu efferatoque nihil aliud quam caedem et sanguinem cogito, frequentiusque manum ad capulum, quem devoveram, refero, notavit me miles, sive ille planus fuit sive nocturnus grassator, et: &quot;Quid tu, inquit, commilito, ex qua legione es aut cuius centuria?&quot; Cum constantissime et centurionem et legionem essem ementitus: &quot;Age ergo, inquit ille, in exercitu vestro phaecasiati milites ambulant?&quot; Cum deinde vultu atque ipsa trepidatione mendacium prodidissem, ponere iussit arma et malo cavere. Despoliatus ergo, immo praecisa ultione retro ad deversorium tendo, paulatimque temeritate laxata coepi grassatoris audaciae gratias agere. &lt;. . .&gt;

Non bibit inter aquas, poma aut pendentia carpit
Tantalus infelix, quem sua vota premunt.
Divitis haec magni facies erit, omnia acervans
qui timet et sicco concoquit ore famem.
Non multum oportet consilio credere, quia suam habet fortuna rationem. &lt;. . .&gt;

== LXXXIII. ==
In pinacothecam perveni vario genere tabularum mirabilem. Nam et Zeuxidos manus vidi nondum vetustatis iniuria victas, et Protogenis rudimenta cum ipsius naturae veritate certantia non sine quodam horrore tractavi. Jam vero Apellis quam Graeci mon(kthmon appellant, etiam adoravi. Tanta enim subtilitate extremitates imaginum erant ad similitudinem praecisae, ut crederes etiam animorum esse picturam. Hinc aquila ferebat caelo sublimis Idaeum, illinc candidus Hylas repellebat improbam Naida. Damnabat Apollo noxias manus lyramque resolutam modo nato flore honorabat. Inter quos etiam pictorum amantium vultus tanquam in solitudine exclamavi: &quot;Ergo amor etiam deos tangit. Iuppiter in caelo suo non invenit quod diligeret, sed peccaturus in terris nemini tamen iniuriam fecit. Hylan Nympha praedata temperasset amori suo, si venturum ad interdictum Herculem credidisset. Apollo pueri umbram revocavit in florem, et omnes fabulae quoque sine aemulo habuerunt complexus. At ego in societatem recepi hospitem Lycurgo crudeliorem.&quot; Ecce autem, ego dum cum ventis litigo, intravit pinacothecam senex canus, exercitati vultus et qui videretur nescio quid magnum promittere, sed cultu non proinde speciosus, ut facile appareret eum &lt;ex&gt; hac nota litterat&lt;or&gt;um esse, quos odisse divites solent. Is ergo ad latus constitit meum.

&quot;Ego, inquit, poeta sum et, ut spero, non humillimi spiritus, si modo coronis aliquid credendum est, quas etiam ad imperitos deferre gratia solet. 'Quare ergo, inquis, tam male vestitus es?' Propter hoc ipsum. Amor ingenii neminem unquam divitem fecit.

&quot;Qui pelago credit, magno se fenore tollit;
qui pugnas et castra petit, praecingitur auro;
vilis adulator picto iacet ebrius ostro,
et qui sollicitat nuptas, ad praemia peccat.
Sola pruinosis horret facundia pannis,
atque inopi lingua desertas invocat artes.

== LXXXIV. ==
&quot;Non dubie ita est: si quis vitiorum omnium inimicus rectum iter vitae coepit insistere, primum propter morum differentiam odium habet: quis enim potest probare diversa? Deinde qui solas exstruere divitias curant, nihil volunt inter homines melius credi, quam quod ipsi tenent. Insectantur itaque, quacunque ratione possunt, litterarum amatores, ut videantur illi quoque infra pecuniam positi. &lt;. . .&gt;

&quot;Nescio quo modo bonae mentis soror est paupertas. &lt;. . .&gt;

&quot;Vellem, tam innocens esset frugalilatis meae hostis, ut deliniri posset. Nunc veteranus est latro et ipsis lenonibus doctior&quot;. &lt;. . .&gt;

== LXXXV. ==
EVMOLPVS. &quot;In Asiam cum a quaestore essem stipendio eductus, hospitium Pergami accepi. Vbi cum libenter habitarem non solum propter cultum aedicularum, sed etiam propter hospitis formosissimum filium, excogitavi rationem qua non essem patri familiae suspectus amator. Quotiescunque enim in convivio de usu formosorum mentio facta est, tam vehementer excandui, tam severa tristitia violari aures meas obsceno sermone nolui, ut me mater praecipue tanquam unum ex philosophis intueretur. Jam ego coeperam ephebum in gymnasium deducere, ego studia eius ordinare, ego docere ac praecipere, ne quis praedator corporis admitteretur in domum.

Forte cum in triclinio iaceremus, quia dies sollemnis ludum artaverat pigritiamque recedendi imposuerat hilaritas longior, fere circa mediam noctem intellexi puerum vigilare. Itaque timidissimo murmure votum feci et: &quot;Domina, inquam, Venus, si ego hunc puerum basiavero, ita ut ille non sentiat, cras illi par columbarum donabo&quot;. Audito voluptatis pretio puer stertere coepit. Itaque aggressus simulantem aliquot basiolis invasi. Contentus hoc principio bene mane surrexi electumque par columbarum attuli expectanti ac me voto exsolvi.

== LXXXVI. ==
Proxima nocte cum idem liceret, mutavi optionem et: &quot;Si hunc, inquam, tractavero improba manu, et ille non senserit, gallos gallinaceos pugnacissimos duos donabo patienti&quot;. Ad hoc votum ephebus ultro se admovit et, puto, vereri coepit ne ego obdormissem. Indulsi ergo sollicito, totoque corpore citra summam voluptatem me ingurgitavi. Deinde ut dies venit, attuli gaudenti quicquid promiseram. Vt tertia nox licentiam dedit, consurrexi ad aurem male dormientis: &quot;Dii, inquam, immortales, si ego huic dormienti abstulero coitum plenum et optabilem, pro hac felicitate cras puero asturconem Macedonicum optimum donabo, cum hac tamen exceptione, si ille non senserit&quot;. Nunquam altiore somno ephebus obdormivit. Itaque primum implevi lactentibus papillis manus, mox basio inhaesi, deinde in unum omnia vota coniunxi. Mane sedere in cubiculo coepit atque expectare consuetudinem meam. Scis quanto facilius sit columbas gallosque gallinaceos emere quam asturconem, et, praeter hoc, etiam timebam ne tam grande munus suspectam faceret humanitatem meam. Ergo aliquot horis spatiatus, in hospitium reverti nihilque aliud quam puerum basiavi. At ille circumspiciens ut cervicem meam iunxit amplexu: &quot;Rogo, inquit, domine, ubi est asturco?&quot;

== LXXXVII. ==
Cum ob hanc offensam praeclusissem mihi aditum quem feceram, &lt;mox tamen&gt; iterum ad licentiam redii. Interpositis enim paucis diebus, cum similis casus nos in eandem fortunam rettulisset, ut intellexi stertere patrem, rogare coepi ephebum ut reverteretur in gratiam mecum, id est ut pateretur satis fieri sibi, et cetera quae libido distenta dictat. At ille plane iratus nihil aliud dicebat nisi hoc: &quot;Aut dormi, aut ego iam dicam patri&quot;. Nihil est tam arduum, quod non improbitas extorqueat. Dum dicit: &quot;Patrem excitabo &quot;, irrepsi tamen et male repugnanti gaudium extorsi. At ille non indelectatus nequitia mea, postquam diu questus est deceptum se et derisum traductumque inter condiscipulos, quibus iactasset censum meum: &quot;Videris tamen, inquit, non ero tui similis. Si quid vis, fac iterum&quot;. Ego vero deposita omni offensa cum puero in gratiam redii, ususque beneficio eius in somnum delapsus sum. Sed non fuit contentus iteratione ephebus plenae maturitatis et annis ad patiendum gestientibus. Itaque excitavit me sopitum et: &quot;Numquid vis?&quot; inquit. Et non plane iam molestum erat munus. Vtcunque igitur inter anhelitus sudoresque tritus, quod voluerat accepit, rursusque in somnum decidi gaudio lassus. Interposita minus hora pungere me manu coepit et dicere: &quot;Quare non facimus?&quot; Tum ego toties excitatus plane vehementer excandui et reddidi illi voces suas: &quot;Aut dormi, aut ego iam patri dicam&quot;. &lt;. . .&gt;

== LXXXVIII. ==
Erectus his sermonibus consulere prudentiorem coepi &lt;atque ab eo&gt; aetates tabularum et quaedam argumenta mihi obscura simulque causam desidiae praesentis excutere, cum pulcherrimae artes perissent, inter quas pictura ne minimum sui vestigium reliquisset. Tum ille: &quot;Pecuniae, inquit, cupiditas haec tropica instituit. Priscis enim temporibus, cum adhuc nuda virtus placeret, vigebant artes ingenuae summumque certamen inter homines erat, ne quid profuturum saeculis diu lateret. Itaque herbarum omnium sucos Democritus expressit, et ne lapidum virgultorumque vis lateret, aetatem inter experimenta consumpsit Eudoxos quidem in cacumine excelsissimi montis consenuit ut astrorum caelique motus deprehenderet, et Chrysippus, ut ad inventionem sufficeret, ter elleboro animum detersit. Verum ut ad plastas convertar, Lysippum statuae unius lineamentis inhaerentem inopia extinxit, et Myron, qui paene animas hominum ferarumque aere comprehenderat, non invenit heredem. At nos vino scortisque demersi ne paratas quidem artes audemus cognoscere, sed accusatores antiquitatis vitia tantum docemus et discimus. Vbi est dialectica? ubi astronomia? ubi sapientiae cultissima via? Quis unquam venit in templum et votum fecit, si ad eloquentiam pervenisset? quis, si philosophiae fontem attigisset? Ac ne bonam quidem mentem aut bonam valitudinem petunt, sed statim antequam limen Capitolii tangant, alius donum promittit, si propinquum divitem extulerit, alius, si thesaurum effoderit, alius, si ad trecenties sestertium salvus pervenerit. Ipse senatus, recti bonique praeceptor, mille pondo auri Capitolio promittere solet, et ne quis dubitet pecuniam concupiscere, Iovem quoque peculio exorat. Noli ergo mirari, si pictura defecit, cum omnibus dis hominibusque formosior videatur massa auri, quam quicquid Apelles Phidiasque, Graeculi delirantes, fecerunt.

== LXXXIX. ==
Sed video te totum in illa haerere tabula, quae Troiae halosin ostendit. Itaque conabor opus versibus pandere:

Iam decuma maestos inter ancipites metus
Phrygas obsidebat messis, et vatis fides
Calchantis atro dubia pendebat metu,
cum Delio profante caesi vertices
Idae trahuntur, scissaque in molem cadunt
robora, minacem quae figurarent equum.
Aperitur ingens antrum et obducti specus,
qui castra caperent. Huc decenni proelio
irata virtus abditur, stipant graves
recessus Danai et in voto latent.
O patria, pulsas mille credidimus rates
solumque bello liberum: hoc titulus fero
incisus, hoc ad fata compositus Sinon
firmabat et mendacium in damnum potens.
Iam turba portis libera ac bello carens
in vota properat. Fletibus manant genae,
mentisque pavidae gaudium lacrimas habet.
Quas metus abegit. Namque Neptuno sacer
crinem solutus omne Laocoon replet
clamore vulgus. Mox reducta cuspide
uterum notavit, fata sed tardant manus,
ictusque resilit et dolis addit fidem.
Iterum tamen confirmat invalidam manum
altaque bipenni latera pertemptat. Fremit
captiva pubes intus, et dum murmurat,
roborea moles spirat alieno metu.
Ibat iuventus capta, dum Troiam capit,
bellumque totum fraude ducebat nova.
Ecce alia monstra: celsa qua Tenedos mare
dorso replevit, tumida consurgunt freta
undaque resultat scissa tranquillo minor,
qualis silenti nocte remorum sonus
longe refertur, cum premunt classes mare
pulsumque marmor abiete imposita gemit.
Respicimus: angues orbibus geminis ferunt
ad saxa fluctus, tumida quorum pectora
rates ut altae lateribus spumas agunt.
Dat cauda sonitum, liberae ponto iubae
consentiunt luminibus, fulmineum iubar
incendit aequor sibilisque undae tremunt.
Stupuere mentes. Infulis stabant sacri
Phrygioque cultu gemina nati pignora
Lauconte. Quos repente tergoribus ligant
angues corusci. Parvulas illi manus
ad ora referunt, neuter auxilio sibi,
uterque fratri; transtulit pietas vices
morsque ipsa miseros mutuo perdit metu.
Accumulat ecce liberum funus parens,
infirmus auxiliator. Invadunt virum
iam morte pasti membraque ad terram trahunt.
Iacet sacerdos inter aras victima
terramque plangit. Sic profanatis sacris
peritura Troia perdidit primum deos.
Iam plena Phoebe candidum extulerat iubar
minora ducens astra radianti face,
cum inter sepultos Priamidas nocte et mero
Danai relaxant claustra et effundunt viros.
Temptant in armis se duces, ceu ubi solet
nodo remissus Thessali quadrupes iugi
cervicem et altas quatere ad excursum iubas.
Gladios retractant, commovent orbes manu
bellumque sumunt. Hic graves alius mero
obtruncat, et continuat in mortem ultimam
somnos; ab aris alius accendit faces
contraque Troas invocat Troiae sacra.&quot;

== XC. ==
Ex is, qui in porticibus spatiabantur, lapides in Eumolpum recitantem miserunt. At ille, qui plausum ingenii sui noverat, operuit caput extraque templum profugit. Timui ego, ne me poetam vocaret. Itaque subsecutus fugientem ad litus perveni, et ut primum extra teli coniectum licuit consistere: &quot;Rogo, inquam, quid tibi vis cum isto morbo? Minus quam duabus horis mecum moraris, et saepius poetice quam humane locutus es. Itaque non miror, si te populus lapidibus persequitur. Ego quoque sinum meum saxis onerabo ut, quotiescunque coeperis a te exire, sanguinem tibi a capite mittam&quot;. Movit ille vultum et: &quot;O mi, inquit, adulescens, non hodie primum auspicatus sum. lmmo quoties theatrum, ut recitarem aliquid, intravi, hac me adventicia excipere frequentia solet. Ceterum ne et tecum quoque habeam rixandum, toto die me ab hoc cibo abstinebo. — Immo, inquam ego, si eiuras hodiernam bilem, una cenabimus.&quot;

Mando aedicularum custodi cenulae officium. &lt;. . .&gt;

== XCI. ==
Video Gitona cum linteis et strigilibus parieti applicitum tristem confusumque. Scires non libenter servire. Itaque ut experimentum oculorum caperem. &lt;. . .&gt; Convertit ille solutum gaudio vultum et: &quot;Miserere, inquit, frater. Vbi arma non sunt, libere loquor. Eripe me latroni cruento et qualibet saevitia paenitentiam iudicis tui puni. Satis magnum erit misero solacium tua voluntate cecidisse&quot;. Supprimere ego querelam iubeo, ne quis consilia deprehenderet, relictoque Eumolpo — nam in balneo carmen recitabat — per tenebrosum et sordidum egressum extraho Gitona raptimque in hospitium meum pervolo. Praeclusis deinde foribus invado pectus amplexibus, et perfusum os lacrumis vultu meo contero. Diu vocem neuter invenit; nam puer etiam singultibus crebris amabile pectus quassaverat. &quot;O facinus, inquam, indignum, quod amo te quamvis relictus, et in hoc pectore, cum vulnus ingens fuerit, cicatrix non est. Quid dicis, peregrini amoris concessio? Dignus hac iniuria fui?&quot; Postquam se amari sensit, supercilium altius sustulit. &lt;. . .&gt;

&quot;Nec amoris arbitrium ad alium iudicem tuli. Sed nihil iam queror, nihil iam memini, si bona fide paenitentiam emendas&quot;. Haec cum inter gemitus lacrimasque fudissem, detersit ille pallio vultum et: &quot;Quaeso, inquit, Encolpi, fidem memoriae tuae appello: ego te reliqui, an tu me prodidisti? Equidem fateor et prae me fero: cum duos armatos viderem, ad fortiorem confugi&quot;. Exosculatus pectus sapientia plenum inieci cervicibus manus, et ut facile intellegeret redisse me in gratiam et optima fide reviviscentem amicitiam, toto pectore adstrinxi.

== XCII. ==
Et iam plena nox erat mulierque cenae mandata curaverat, cum Eumolpus ostium pulsat. Interrogo ego: &quot;Quot estis?&quot; obiterque per rimam foris speculari diligentissime coepi, num Ascyltos una venisset. Deinde ut solum hospitem vidi, momento recepi. Ille ut se in grabatum reiecit viditque Gitona in conspectu ministrantem, movit caput et: &quot;Laudo, inquit, Ganymedem. Oportet hodie bene sit&quot;. Non delectavit me tam curiosum principium, timuique ne in contubernium recepissem Ascylti parem. Instat Eumolpus, et cum puer illi potionem dedisset: &quot;Malo te, inquit, quam balneum totum &quot; siccatoque avide poculo negat sibi unquam acidius fuisse.&quot; Nam et dum lavor, ait, paene vapulavi, quia conatus sum circa solium sedentibus carmen recitare; et postquam de balneo tanquam de theatro eiectus sum, circuire omnes angulos coepi et clara voce Encolpion clamitare. Ex altera parte iuvenis nudus, qui vestimenta perdiderat, non minore clamoris indignatione Gitona flagitabat. Et me quidem pueri tanquam insanum imitatione petulantissima deriserunt, illum autem frequentia ingens circumvenit cum plausu et admiratione timidissima. Habebat enim inguinum pondus tam grande, ut ipsum hominem laciniam fascini crederes. O iuvenem laboriosum! puto illum pridie incipere, postero die finire. Itaque statim invenit auxilium; nescio quis enim, eques Romanus, ut aiebant, infamis, sua veste errantem circumdedit ac domum abduxit, credo, ut tam magna fortuna solus uteretur. At ego ne mea quidem vestimenta ab officioso recepissem, nisi notorem dedissem. Tanto magis expedit inguina quam ingenia fricare&quot;. Haec Eumolpo dicente mutabam ego frequentissime vultum, iniuriis scilicet inimici mei hilaris, commodis tristis. Vtcunque tamen, tanquam non agnoscerem fabulam, tacui et cenae ordinem explicui. &lt;. . .&gt;

== XCIII. ==
&quot;Vile est, quod licet, et animus errore lentus iniurias diligit.
Ales Phasiacis petita Colchis
atque Afrae volucres placent palato,
quod non sunt faciles: at albus anser
et pictis anas renovata pennis
plebeium sapit. Vltimis ab oris
attractus scarus atque arata Syrtis
si quid naufragio dedit, probatur:
mulus iam gravis est. Amica vincit
uxorem. Rosa cinnamum veretur.
Quicquid quaeritur, optimum videtur.&quot;

— Hoc est, inquam, quod promiseras, ne quem hodie versum faceres? Per fidem, saltem nobis parce, qui te nunquam lapidavimus. Nam si aliquis ex is, qui in eodem synoecio potant, nomen poetae olfecerit, totam concitabit viciniam et nos omnes sub eadem causa obruet. Miserere et aut pinacothecam aut balneum cogita.&quot; Sic me loquentem obiurgavit Giton, mitissimus puer, et negavit recte facere, quod seniori conviciarer simulque oblitus officii mensam, quam humanitate posuissem, contumelia tollerem, multaque alia moderationis verecundiaeque verba, quae formam eius egregie decebant. &lt;. . .&gt;

== XCIV. ==
EVMOLPVS AD GITONEM. &quot;O felicem, inquit, matrem tuam, quae te talem peperit: macte virtute esto. Raram fecit mixturam cum sapientia forma. Itaque ne putes te tot verba perdidisse, amatorem invenisti. Ego laudes tuas carminibus implebo. Ego paedagogus et custos, etiam quo non iusseris, sequar. Nec iniuriam Encolpius accipit: alium amat.&quot; Profuit etiam Eumolpo miles ille, qui mihi abstulit gladium; alioquin quem animum adversus Ascylton sumpseram, eum in Eumolpi sanguinem exercuissem. Nec fefellit hoc Gitona. Itaque extra cellam processit, tanquam aquam peteret, iramque meam prudenti absentia extinxit. Paululum ergo intepescente saevitia: &quot;Eumolpe, inquam, iam malo vel carminibus loquaris, quam eiusmodi tibi vota proponas. Et ego iracundus sum, et tu libidinosus: vide, quam non conveniat his moribus. Puta igitur me furiosum esse, cede insaniae, id est, ocius foras exi&quot;. Confusus hac denuntiatione Eumolpus non quaesiit iracundiae causam, sed continuo limen egressus adduxit repente ostium cellae, meque nihil tale expectantem inclusit, exemitque raptim clavem et ad Gitona investigandum cucurrit.

Inclusus ego suspendio vitam finire constitui. Et iam semicinctium stanti ad parietem spondae iunxeram cervicesque nodo condebam, cum reseratis foribus intrat Eumolpus cum Gitone meque a fatali iam meta revocat ad lucem. Giton praecipue ex dolore in rabiem efferatus tollit clamorem, me utraque manu impulsum praecipitat super lectum: &quot;Erras, inquit, Encolpi, si putas contingere posse, ut ante moriaris. Prior coepi; in Ascylti hospitio gladium quaesivi. Ego si te non invenissem, periturus per praecipitia fui. Et ut scias non longe esse quaerentibus mortem, specta invicem quod me spectare voluisti&quot;. Haec locutus mercennario Eumolpi novaculam rapit, et semel iterumque cervice percussa ante pedes collabitur nostros. Exclamo ego attonitus, secutusque labentem codem ferramento ad mortem viam quaero. Sed neque Giton ulla erat suspicione vulneris laesus, neque ego ullum sentiebam dolorem. Rudis enim novacula et in hoc retusa, ut pueris discentibus audaciam tonsoris daret, instruxerat thecam. Ideoque nec mercennarius ad raptum ferramentum expaverat, nec Eumolpus interpellaverat mimicam mortem.

== XCV. ==
Dum haec fabula inter amantes luditur, deversitor cum parte cenulae intervenit, contemplatusque foedissimam volutationem iacentium: &quot;Rogo, inquit, ebrii estis, an fugitivi, an utrumque? Quis autem grabatum illum erexit, aut quid sibi vult tam furtiva molitio? Vos mehercules ne mercedem cellae daretis, fugere nocte in publicum voluistis. Sed non impune. Iam enim faxo sciatis non viduae hanc insulam esse sed Marci Mannicii&quot;. Exclamat Eumolpus: &quot;Etiam minaris?&quot;; simulque os hominis palma excussissima pulsat. Ille tot hospitum potionibus liber urceolum fictilem in Eumolpi caput iaculatus est, soluitque clamantis frontem, et de cella se proripuit, Eumolpus contumeliae impatiens rapit ligneum candelabrum, sequiturque abeuntem, et creberrimis ictibus supercilium suum vindicat. Fit concursus familiae hospitumque ebriorum frequentia. Ego autem nactus occasionem vindictae Eumolpum excludo, redditaque scordalo vice sine aemulo scilicet et cella utor et nocte.

Interim coctores insulariique mulcant exclusum, et alius veru extis stridentibus plenum in oculos eius intentat, alius furca de carnario rapta statum proeliantis componit. Anus praecipue lippa, sordidissimo praecincta linteo, soleis ligneis imparibus imposita, canem ingentis magnitudinis catena trahit instigatque in Eumolpon. Sed ille candelabro se ab omni periculo vindicabat.

== XCVI. ==
Videbamus nos omnia per foramen valvae, quod paulo ante ansa ostioli rupta laxaverat, favebamque ego vapulanti. Giton autem non oblitus misericordiae suae reserandum esse ostium succurrendumque periclitanti censebat. Ego durante adhuc iracundia non continui manum, sed caput miserantis stricto acutoque articulo percussi. Et ille quidem flens consedit in lecto. Ego autem alternos opponebam foramini oculos iniuriaque Eumolpi velut quodam cibo me replebam advocationemque commendabam, cum procurator insulae Bargates a cena excitatus a duobus lecticariis mediam rixam perfertur; nam erat etiam pedibus aeger. Is ut rabiosa barbaraque voce in ebrios fugitivosque diu peroravit, respiciens ad Eumolpon: &quot;O poetarum, inquit, disertissime, tu eras? Et non discedunt ocius nequissimi servi manusque continent a rixa?&quot; &lt;. . .&gt;

BARGATES PROCVRATOR AD EVMOLPVM: &quot;Contubernalis mea mihi fastum facit. Ita, si me amas, maledic illam versibus, ut habeat pudorem&quot;.

== XCVII. ==
Dum Eumolpus cum Bargate in secreto loquitur, intrat stabulum praeco cum servo publico aliaque sane modica frequentia; facemque tumosam magis quam lucidam quassans haec proclamavit: &quot;Puer in balneo paulo ante aberravit, annorum circa XVI, crispus, mollis, formosus, nomine Giton. Si quis eum reddere aut commonstrare voluerit, accipiet nummos mille&quot;. Nec longe a praecone Ascyltos stabat amictus discoloria veste, atque in lance argentea indicium et fidem praeferebat. Imperavi Gitoni ut raptim grabatum subiret annecteretque pedes et manus institis, quibus sponda culcitam ferebat, ac sic ut olim Vlixes pro arieti adhaesisset, extentus infra grabatum scrutantium eluderet manus. Non est moratus Giton imperium, momentoque temporis inseruit vinculo manus et Vlixem astu simillimo vicit. Ego ne suspicioni relinquerem locum, lectulum vestimentis implevi uniusque hominis vestigium ad corporis mei mensuram figuravi.

Interim Ascyltos ut pererravit omnes cum viatore cellas, venit ad meam, et hoc quidem pleniorem spem concepit, quo diligentius oppessulatas invenit fores. Publicus vero servus insertans commissuris secures claustrorum firmitatem laxavit. Ego ad genua Ascylti procubui, et per memoriam amicitiae perque societatem miseriarum petii, ut saltem ostenderet fratrem. Immo ut fidem haberent fictae preces: &quot;Scio te, inquam, Ascylte, ad occidendum me venisse. Quo enim secures attulisti? Itaque satia iracundiam tuam: praebeo ecce cervicem, funde sanguinem, quem sub praetextu quaestionis petisti&quot;. Amolitur Ascyltos invidiam et se vero nihil aliud quam fugitivum suum dicit quaerere, mortem nec hominis concupisse nec supplicis, utique eius quem post fatalem rixam habuit carissimum.

== XCVIII. ==
At non servus publicus tam languide agit, sed raptam cauponi harundinem subter lectum mittit, omniaque etiam foramina parietum scrutatur. Subducebat Giton ab ictu corpus, et reducto timidissime spiritu ipsos sciniphes ore tangebat. &lt;. . .&gt;

Eumolpus autem, quia effractum ostium cellae neminem poterat excludere, irrumpit perturbatus et: &quot;Mille, inquit, nummos inveni; iam enim persequar abeuntem praeconem, et in potestate tua esse Gitonem meritissima proditione monstrabo&quot;. Genua ego perseverantis amplector, ne morientes vellet occidere, et: &quot;Merito, inquam, excandesceres si posses proditum ostendere. Nunc inter turbam puer fugit, nec quo abierit suspicari possum. Per fidem, Eumolpe, reduc puerum et vel Ascylto redde&quot;. Dum haec ego iam credenti persuadeo, Giton collectione spiritus plenus ter continuo ita sternutavit, ut grabatum concuteret. Ad quem motum Eumolpus conversus salvere Gitona iubet. Remota etiam culcita videt Vlixem, cui vel esuriens Cyclops potuisset parcere. Mox conversus ad me: &quot;Quid est, inquit, latro? Ne deprehensus quidem ausus es mihi verum dicere. Immo ni deus quidam humanarum rerum arbiter pendenti puero excussisset indicium, elusus circa popinas errarem.&quot;

Giton longe blandior quam ego, primum araneis oleo madentibus vulnus, quod in supercilio factum erat, coartavit. Mox palliolo suo laceratam mutavit vestem, amplexusque iam mitigatum, osculis tanquam fomentis aggressus est et: &quot;In tua, inquit, pater carissime, in tua sumus custodia. Si Gitona tuum amas, incipe velle servare. Vtinam me solum inimicus ignis hauriret aut hibernum invaderet mare. Ego enim omnium scelerum materia, ego causa sum. Si perirem, conveniret inimicis.&quot; &lt;. . .&gt;

== XCIX. ==
EVMOLPVS: &quot;Ego sic semper et ubique vixi, ut ultimam quamque lucem tanquam non redituram consumerem&quot;. &lt;. . .&gt;

Profusis ego lacrimis rogo quaesoque, ut mecum quoque redeat in gratiam: neque enim in amantium esse potestate furiosam aemulationem. Daturum tamen operam ne aut dicam aut faciam amplius, quo possit offendi. Tantum omnem scabitudinem animo tanquam bonarum artium magister deleret sine cicatrice.&quot; Incultis asperisque regionibus diutius nives haerent, ast ubi aratro domefacta tellus nitet, dum loqueris, levis pruina dilabitur. Similiter in pectoribus ira considit: feras quidem mentes obsidet, eruditas praelabitur. — Vt scias, inquit Eumolpus, verum esse quod dicis, ecce etiam osculo iram finio. Itaque, quod bene eveniat, expedite sarcinulas et vel sequimini me vel, si mavultis, ducite&quot;. Adhuc loquebatur, cum crepuit ostium impulsum, stetitque in limine barbis horrentibus nauta et: &quot;Moraris, inquit, Eumolpe, tanquam properandum ignores&quot;. Haud mora, omnes consurgimus, et Eumolpus quidem mercennarium suum iam olim dormientem exire cum sarcinis iubet. Ego cum Gitone quicquid erat in alutam compono, et adoratis sideribus intro navigium. &lt;. . .&gt;

== C. ==
&quot;Molestum est quod puer hospiti placet. Quid autem? Non commune est, quod natura optimum fecit? Sol omnibus lucet. Luna innumerabilibus comitata sideribus etiam feras ducit ad pabulum. Quid aquis dici formosius potest? In publico tamen manant. Solus ergo amor furtum potius quam praemium erit? Immo vero nolo habere bona, nisi quibus populus inviderit. Vnus, et senex, non erit gravis; etiam cum voluerit aliquid sumere, opus anhelilu prodet&quot;. Haec ut intra fiduciam posui fraudavique animum dissidentem, coepi somnum obruto tunicula capite mentiri.

Sed repente quasi destruente fortuna constantiam meam eiusmodi vox supra constratum puppis congemuit: &quot;Ergo me derisit?&quot; Et haec quidem virilis et paene auribus meis familiaris animum palpitantem percussit. Ceterum eadem indignatione mulier lacerata ulterius excanduit et: &quot;Si quis deus manibus meis, inquit, Gitona imponeret, quam bene exulem exciperem.&quot; Vterque nostrum tam inexpectato ictus sono amiserat sanguinem. Ego praecipue quasi somnio quodam turbulento circumactus diu vocem collegi, tremebundisque manibus Eumolpi iam in soporem labentis laciniam duxi, et: &quot;Per fidem, inquam, pater, cuius haec navis est, aut quos vehat, dicere potes?&quot; Inquietatus ille moleste tulit et: &quot;Hoc erat, inquit, quod placuerat tibi, ut super constratum navis occuparemus secretissimum locum, ne nos patereris requiescere? Quid porro ad rem pertinet, si dixero Licham Tarentinum esse dominum huiusce navigii, qui Tryphaenam exulem Tarentum ferat?&quot;

== CI. ==
Intremui post hoc fulmen attonitus, iuguloque detecto: &quot;Aliquando, inquam, totum me, Fortuna, vicisti!&quot;. Nam Giton quidem super pectus meum positus diu animam egit. Deinde ut effusus sudor utriusque spiritum revocavit, comprehendi Eumolpi genua et: &quot;Miserere, inquam, morientium et pro consortio studiorum commoda manum; mors venit, quae nisi per te non licet potest esse pro munere&quot;. Inundatus hac Eumolpus invidia iurat per deos deasque se neque scire quid acciderit, nec ullum dolum malum consilio adhibuisse, sed mente simplicissima et vera fide in navigium comites induxisse, quo ipse iam pridem fuerit usurus.&quot; Quae autem hic insidiae sunt, inquit, aut quis nobiscum Hannibal navigat? Lichas Tarentinus, homo verecundissimus et non tantum huius navigii dominus, quod regit, sed fundorum etiam aliquot et familiae negotiantis, onus deferendum ad mercatum conducit. Hic est Cyclops ille et archipirata, cui vecturam debemus; et praeter hunc Tryphaena, omnium feminarum formosissima, quae voluptatis causa huc atque illuc vectatur. — Hi sunt, inquit Giton, quos fugimus &quot;; simulque raptim causas odiorum et instans periculum trepidanti Eumolpo exponit. Confusus ille et consilii egens iubet quemque suam sententiam promere, et: &quot;Fingite, inquit, nos antrum Cyclopis intrasse. Quaerendum est aliquod effugium, nisi naufragium ponimus et omni nos periculo liberamus. — Immo, inquit Giton, persuade gubernatori ut in aliquem portum navem deducat, non sine praemio scilicet, et affirma ei impatientem maris fratrem tuum in ultimis esse. Poteris hanc simulationem et vultus confusione et lacrimis obumbrare, ut misericordia permotus gubernator indulgeat tibi&quot;. Negavit hoc Eumolpus fieri posse, &quot;quia magna, inquit, navigia portubus se curvatis insinuant, nec tam cito fratrem defecisse veri simile erit. Accedit his, quod forsitan Lichas officii causa visere languentem desiderabit. Vides, quam valde nobis expediat ultro dominum ad fugientes accersere. Sed finge navem ab ingenti posse cursu deflecti, et Licham non utique circuiturum aegrorum cubilia: quomodo possumus egredi nave, ut non conspiciamur a cunctis? opertis capitibus, an nudis? Opertis, et quis non dare manum languentibus volet? Nudis, et quid erit aliud quam se ipsos proscribere?

== CII. ==
{{pn|102.1|1}}‘Quin potius’ inquam ego ‘ad temeritatem confugimus et per funem lapsi descendimus in scapham praecisoque vinculo reliqua fortunae committimus? {{pn|102.2|2}}Nec ego in hoc periculum Eumolpon arcesso. Quid enim attinet innocentem alieno periculo imponere? Contentus sum, si nos descendentes adiuverit casus.’ {{pn|102.3|3}}‘Non imprudens’ inquit ‘consilium’ Eumolpos ‘si aditum haberet. Quis enim non euntes notabit? Vtique gubernator, qui pervigil nocte siderum quoque motus custodit. {{pn|102.4|4}}Et utcumque imponi vel ⟨nil⟩ dormienti posset, si per aliam partem navis fuga quaereretur: nunc per puppim, per ipsa gubernacula delabendum est, a quorum regione funis descendit [qui scaphae custodiam tenet]. {{pn|102.5|5}}Praeterea illud miror, Encolpi, tibi non succurrisse, unum nautam stationis perpetuae interdiu noctuque iacere in scapha, nec posse inde custodem nisi aut caede expelli aut praecipitari viribus. {{pn|102.6|6}}Quod an fieri possit interrogate audaciam vestram. Nam quod ad meum quidem comitatum attinet, nullum recuso periculum quod salutis spem ostendit. {{pn|102.7|7}}Nam sine causa [quidem] spiritum tanquam rem vacuam impendere ne vos quidem existimo velle. {{pn|102.8|8}}Videte, numquid hoc placeat: ego vos in duas iam pelles coniciam vinctosque loris inter vestimenta pro sarcinis habebo, apertis scilicet aliquatenus labris, quibus et spiritum recipere possitis et cibum. {{pn|102.9|9}}Conclamabo deinde nocte servos poenam graviorem timentes praecipitasse se in mare. Deinde cum ventum fuerit in portum, sine ulla suspicione pro sarcinis vos efferam.’ {{pn|102.10|10}}‘Ita vero’ inquam ego ‘tanquam solidos alligaturus, quibus non soleat venter iniuriam facere? an tanquam eos qui sternutare non soleamus nec stertere? An quia hoc genus furti semel [mea] feliciter cessit? {{pn|102.11|11}}Sed finge una die vinctos posse durare: quid ergo si diutius aut tranquillitas nos tenuerit aut adversa tempestas? quid facturi sumus? {{pn|102.12|12}}Vestes quoque diutius vinctas ruga consumit, et chartae alligatae mutant figuram. Iuvenes adhuc laboris expertes statuarum ritu patiemur pannos et vincla?

{{c|{{Xx-maior|*}}}}

{{pn|102.13|13}}‘Adhuc aliquod iter salutis quaerendum est. Inspicite quod ego inveni. Eumolpus tanquam litterarum studiosus utique atramentum habet. Hoc ergo remedio mutemus colores a capillis usque ad ungues. Ita tanquam servi Aethiopes et praesto tibi erimus sine tormentorum iniuria hilares et permutato colore imponemus inimicis.’ {{pn|102.14|14}}‘Quidni?’ inquit Giton ‘etiam circumcide nos, ut Iudaei videamur, et pertunde aures, ut imitemur Arabes, et increta facies, ut suos Gallia cives putet: tanquam hic solus color figuram possit pervertere et non multa una oporteat consentiant, ut omni ratione mendacium constet. {{pn|102.15|15}}Puta infectam medicamine faciem diutius durare posse; finge nec aquae asperginem imposituram aliquam corpori maculam nec vestem atramento adhaesuram, quod frequenter etiam non arcessito ferrumine infigitur: age, numquid et labra possumus tumore taeterrimo implere? numquid et crines calamistro convertere? numquid et frontes cicatricibus scindere? numquid et crura in orbem pandere? numquid et talos ad terram deducere? numquid ⟨et⟩ barbam peregrina ratione figurare? Color arte compositus inquinat corpus, non mutat. {{pn|102.16|16}}Audite, quid dementi succurrerit: praeligemus vestibus capita et nos in profundum mergamus.’

== CIII. ==
— Ne istud dii hominesque patiantur, Eumolpus exclamat, ut vos tam turpi exitu vitam finiatis! Immo potius facite quod iubeo. Mercennarius meus, ut ex novacula comperistis, tonsor est: hic continuo radat utriusque non solum capita, sed etiam supercilia. Sequar ego frontes notans inscriptione sollerti, ut videamini stigmate esse puniti. Ita eaedem litterae et suspicionem declinabunt quaerentium et vultus umbra supplicii tegent.&quot;

Non est dilata fallacia, sed ad latus navigii furtim processimus, capitaque cum superciliis denudanda tonsori praebuimus. Implevit Eumolpus frontes utriusque ingentibus litteris, et notum fugitivorum epigramma per totam faciem liberali manu duxit. Vnus forte ex vectoribus, qui acclinatus lateri navis exonerabat stomachum nausea gravem, notavit sibi ad lunam tonsorem intempestivo inhaerentem ministerio, execratusque omen, quod imitaretur naufragorum ultimum votum, in cubile reiectus est. Nos dissimulata nauseantis devotione ad ordinem tristitiae redimus, silentioque compositi reliquas noctis horas male soporati consumpsimus. &lt;. . .&gt;

== CIV. ==
LICHAS: &quot;Videbatur mihi secundum quietem Priapus dicere: Encolpion quod quaeris, scito a me in navem tuam esse perductum&quot;. Exhorruit Tryphaena et: &quot;Putes, inquit, una nos dormisse; nam et mihi simulacrum Neptuni, quod Bais tetrastylo notaveram, videbatur dicere: 'In nave Lichae Gitona invenies'. — Hinc scies, inquit Eumolpus, Epicurum esse hominem divinum, qui eiusmodi ludibria facetissima ratione condemnat&quot;.

Ceterum Lichas ut Tryphaenae somnium expiavit: &quot;Quis, inquit, prohibet navigium scrutari, ne videamur divinae mentis opera damnare?&quot; Is qui nocte miserorum furtum deprehenderat, Hesus nomine, subito proclamat: &quot;Ergo illi qui sunt, qui nocte ad lunam radebantur pessimo medius fidius exemplo? Audio enim non licere cuiquam mortalium in nave neque ungues neque capillos deponere, nisi cum pelago ventus irascitur&quot;.

== CV. ==
Excanduit Lichas hoc sermone turbatus et: &quot;Itane, inquit, capillos aliquis in nave praecidit, et hoc nocte intempesta? Attrahite ocius nocentes in medium, ut sciam quorum capitibus debeat navigium lustrari. — Ego, inquit Eumolpus, hoc iussi. Nec in eodem futurus navigio auspicium mihi feci, sed quia nocentes horridos longosque habebant capillos, ne viderer de nave carcerem facere, iussi squalorem damnatis auferri; simul ut notae quoque litterarum non adumbratae comarum praesidio totae ad oculos legentium acciderent. Inter cetera apud communem amicam consumpserunt pecuniam meam, a qua illos proxima nocte extraxi mero unguentisque perfusos. Ad summam, adhuc patrimonii mei reliquias olent&quot;.

Itaque ut Tutela navis expiaretur, placuit quadragenas utrique plagas imponi. Nulla ergo fit mora: aggrediuntur nos furentes nautae cum funibus, temptantque vilissimo sanguine Tutelam placare. Et ego quidem tres plagas Spartana nobilitate concuxi. Ceterum Giton semel ictus tam valde exclamavit, ut Tryphaenae aures notissima voce repleret. Non solum era turbata est, sed ancillae etiam omnes familiari sono inductae ad vapulantem decurrurrit. Iam Giton mirabili forma exarmaverat nautas coeperatque etiam sine voce saevientes rogare, cum ancillae pariter proclamant: &quot;Giton est, Giton; inhibete crudelissimas manus; Giton est, domina, succurre&quot;. Deflectit aures Tryphaena iam sua sponte credentes raptimque ad puerum devolat.

Lichas, qui me optime noverat, tanquam et ipse vocem audisset, accurrit et nec manus nec faciem meam consideravit, sed continuo ad inguina mea luminibus deflexis movit officiosam manum, et: &quot;Salve, inquit Encolpi&quot;. Miretur nunc aliquis Vlixis nutricem post vicesimum annum cicatricem invenisse originis indicem, cum homo prudentissimus, confusis omnibus corporis orisque lineamentis, ad unicum fugitivi argumentum tam docte pervenerit. Tryphaena lacrimas effudit decepta supplicio — vera enim stigmata credebat captivorum frontibus impressa — sciscitarique summissius coepit quod ergastulum intercepisset errantes, aut cuius iam crudeles manus in hoc supplicium durassent. Meruisse quidem contumeliam aliquam fugitivos, quibus in odium bona sua venissent &lt;. . .&gt;

== CVI. ==
Concitatus iracundia prosiliit Lichas, et: &quot;O te, inquit, feminam simplicem, tanquam vulnera ferro praeparata litteras biberint. Vtinam quidem hac se inscriptione frontis maculassent: haberemus nos extremum solacium. Nunc mimicis artibus petiti sumus et adumbrata inscriptione derisi&quot;. Volebat Tryphaena misereri, quia non totam voluptatem perdiderat, sed Lichas memor adhuc uxoris corruptae contumeliarumque, quas in Herculis porticu acceperat, turbato vehementius vultu proclamat: &quot;Deos immortales rerum humanarum agere curam, puto, intellexisti, o Tryphaena. Nam imprudentes noxios in nostrum induxere navigium, et quid fecissent, admonuerunt pari somniorum consensu. Ita vide ut possit illis ignosci, quos ad poenam ipse deus deduxit. Quod ad me attinet, non sum crudelis, sed vereor ne, quod remisero, patiar.&quot; Tam superstitiosa oratione Tryphaena mutata negat se interpellare supplicium, immo accedere etiam iustissimae ultioni. Nec se minus grandi vexatam iniuria quam Licham, cuius pudoris dignitas in contione proscripta sit. &lt;. . .&gt;

== CVII. ==
EVMOLPVS: &quot;Me, ut puto, hominem non ignotum elegerunt ad hoc officium legatum, petieruntque ut se reconciliarem aliquando amicissimis. Nisi forte putatis iuvenes casu in has plagas incidisse, cum omnis vector nihil prius quaerat, quam cuius se diligentiae credat. Flectite ergo mentes satisfactione lenitas, et patimini liberos homines ire sine iniuria quo destinant. Saevi quoque implacabilesque domini crudelitatem suam impediunt, si quando paenitentia fugitivos reduxit, et dediticiis hostibus parcimus. Quid ultra petitis aut quid vultis? In conspectu vestro supplices iacent iuvenes ingenui, honesti, et quod utroque potentius est, familiaritate vobis aliquando coniuncti. Si mehercules intervertissent pecuniam vestram, si fidem proditione laesissent, satiari tamen potuissetis hac poena, quam videtis. Servitia ecce in frontibus cernitis et vultus ingenuos voluntaria poenarum lege proscriptos.&quot; Interpellavit deprecationem supplicis Lichas et: &quot;Noli, inquit, causam confundere, sed impone singulis modum. Ac primum omnium, si ultro venerunt, cur nudavere crinibus capita? Vultum enim qui permutat, fraudem parat, non satisfactionem. Deinde, si gratiam a legato moliebantur, quid ita omnia fecisti, ut quos tuebaris absconderes? Ex quo apparet casu incidisse noxios in plagas, et te artem quaesisse qua nostrae animadversionis impetum eluderes. Nam quod invidiam facis nobis ingenuos honestosque clamando, vide ne deteriorem facias confidentia causam. Quid debent laesi facere, ubi rei ad poenam confugiunt. At enim amici fuerunt nostri: eo maiora meruerunt supplicia; nam qui ignotos laedit, latro appellatur, qui amicos, paulo minus quam parricida.&quot; Resolvit Eumolpos tam iniquam declamationem et: &quot;Intellego, inquit, nihil magis obesse iuvenibus miseris, quam quod nocte deposuerunt capillos: hoc argumento incidisse videntur in navem, non venisse. Quod velim tam candide ad aures vestras perveniat, quam simpliciter gestum est. Voluerunt enim, antequam conscenderent, exonerare capita molesto et supervacuo pondere, sed celerior ventus distulit curationis propositum. Nec tamen putaverunt ad rem pertinere, ubi inciperent quod placuerat ut fieret, quia nec omen nec legem navigantium noverant. — Quid, inquit Lichas, attinuit supplices radere? Nisi forte miserabiliores calvi solent esse. Quamquam quid attinet veritatem per interpretem quaerere? Quid dicis tu, latro? Quae salamandra supercilia tua excussit? Cui deo crinem vovisti? Pharmace, responde.&quot;

== CVIII. ==
Obstupueram ego supplicii metu pavidus, nec qui in re manifestissima dicerem inveniebam, turbatus &lt;. . .&gt; et deformis praeter spoliati capitis dedecus superciliorum etiam aequalis cum fronte calvities, ut nihil nec facere deceret nec dicere. Vt vero spongia uda facies plorantis detersa est, et liquefactum per totum os atramentum omnia scilicet lineamenta fuliginea nube confudit, in odium se ira convertit. Negat Eumolpus passurum se ut quisquam ingenuos contra fas legemque contaminet, interpellatque saevientium minas non solum voce sed etiam manibus. Aderat interpellanti mercennarius comes et unus alterque infirmissimus vector, solacia magis litis quam virium auxilia. Nec quicquam pro me deprecabar, sed intentans in oculos Tryphaenae manus usurum me viribus meis clara liberaque voce clamavi, ni abstineret a Gitone iniuriam mulier damnata et in toto navigio sola verberanda. Accenditur audacia mea iratior Lichas, indignaturque quod ego relicta mea causa tantum pro alio clamo. Nec minus Tryphaena contumelia saevit accensa, totiusque navigii turbam diducit in partes. Hinc mercennarius tonsor ferramenta sua nobis et ipse armatus distribuit, illinc Tryphaenae familia nudas expedit manus, ac ne ancillarum quidem clamor aciem destituit, uno tantum gubernatore relicturum se navis ministerium denuntiante, si non desinat rabies libidine perditorum collecta. Nihilo minus tamen perseverat dimicantium furor, illis pro ultione, nobis pro vita pugnantibus. Multi ergo utrinque sine morte labuntur, plures cruenti vulneribus referunt veluti ex proelio pedem, nec tamen cuiusquam ira laxatur. Tunc fortissimus Giton ad virilia sua admovit novaculam infestam, minatus se adbscissurum tot miseriarum causam, inhibuitque Tryphaena tam grande facinus non dissimulata missione. Saepius ego cultrum tonsorium super iugulum meum posui, non magis me occisurus quam Giton, quod minabatur, facturus. Audacius tamen ille tragoediam implebat, quia sciebat se illam habere novaculam, qua iam sibi cervicem praeciderat. Stante ergo utraque acie, cum appareret futurum non tralaticium bellum, aegre expugnavit gubernator ut caduceatoris more Tryphaena indutias faceret. Data ergo acceptaque ex more patrio fide, protendit ramum oleae a Tutela navigii raptum, atque in colloquium venire ausa:

&quot;Quis furor, exclamat, pacem convertit in arma?
Quid nostrae meruere manus? Non Troius heros
hac in classe vehit decepti pignus Atridae,
nec Medea furens fraterno sanguine pugnat,
sed contemptus amor vires habet. Ei mihi, fata
hos inter fluctus quis raptis evocat armis?
Cui non est mors una satis? Ne vincite pontum
gurgitibusque feris alios immittite fluctus.&quot;

== CIX. ==
Haec ut turbato clamore mulier effudit, haesit paulisper acies, revocataeque ad pacem manus intermisere bellum. Vtitur paenitentiae occasione dux Eumolpos, et castigato ante vehementissime Licha tabulas foederis signat, queis haec formula erat:

&quot;Ex tui animi sententia, ut tu, Tryphaena, neque iniuriam tibi factam a Gitone quereris, neque si quid ante hunc diem factum est, obicies vindicabisve aut ullo alio genere persequendum curabis; ut tu nihil imperabis puero repugnanti, non amplexum, non osculum, non coitum venere constrictum, nisi pro qua re praesentes numeraveris denarios centum. Item, Licha, ex tui animi sententia, ut tu Encolpion nec verbo contumelioso insequeris nec vultu, neque quaeres ubi nocte dormiat, aut si quaesieris, pro singulis iniuriis numerabis praesentes denarios ducenos.&quot;

In haec verba foederibus compositis arma deponimus, et ne residua in animis etiam post iusiurandum ira remaneret, praeterita aboleri osculis placet. Exhortantibus universis odia detumescunt, epulaeque ad certamen prolatae conciliant hilaritate concordiam. Exsonat ergo cantibus totum navigium, et quia repentina tranquillitas intermiserat cursum, alius exultantes quaerebat fuscina pisces, alius hamis blandientibus convellebat praedam repugnantem. Ecce etiam per antemnam pelagiae consederant volucres, quas textis harundinibus peritus artifex tetigit; illae viscatis inligatae viminibus deferebantur ad manus. Tollebat plumas aura volitantes, pinnasque per maria inanis spuma torquebat.

Iam Lichas redire mecum in gratiam coeperat, iam Tryphaena Gitona extrema parte potionis spargebat, cum Eumolpus et ipse vino solutus dicta voluit in calvos stigmososque iaculari, donec consumpta frigidissima urbanitate rediit ad carmina sua coepitque capillorum elegidarion dicere:

Quod solum formae decus est, cecidere capilli,
vernantesque comas tristis abegit hiemps.
Nunc umbra nudata sua iam tempora maerent,
areaque attritis ridet adusta pilis.
O fallax natura deum: quae prima dedisti
aetati nostrae gaudia, prima rapis.
Infelix, modo crinibus nitebas
Phoebo pulchrior et sorore Phoebi.
At nunc levior aere vel rotundo
horti tubere, quod creavit unda,
ridentes fugis et times puellas.
Vt mortem citius venire credas,
scito iam capitis perisse partem.

== CX. ==
Plura volebat proferre, credo, et ineptiora praeteritis, cum ancilla Tryphaenae Gitona in partem navis inferiorem ducit, corymbioque dominae pueri adornat caput. Immo supercilia etiam profert de pyxide, sciteque iacturae liniamenta secuta totam illi formam suam reddidit. Agnovit Tryphaena verum Gitona, lacrimisque turbata tunc primum bona fide puero basium dedit. Ego etiam si repositum in pristinum decorem puerum gaudebam, abscondebam tamen frequentius vultum, intellegebamque me non tralaticia deformitate esse insipitum, quem alloquio dignum ne Lichas quidem crederet. Sed huic tristitiae eadem illa succurrit ancilla, sevocatumque me non minus decoro exornavit capillamento; immo commendatior vultus enituit, quia flavum corymbion erat.

Ceterum Eumolpos, et periclitantium advocatus et praesentis concordiae auctor, ne sileret sine fabulis hilaritas, multa in muliebrem levitatem coepit iactare: quam facile adamarent, quam cito etiam filiorum obliviscerentur, nullamque esse feminam tam pudicam, quae non peregrina libidine usque ad furorem averteretur. Nec se tragoedias veteres curare aut nomina saeculis nota, sed rem sua memoria factam, quam eiturum se esse, si vellemus audire. Conversis igitur omnium in se vultibus auribusque sic orsus est:

== CXI. ==
&quot;Matrona quaedam Ephesi tam notae erat pudicitiae, ut vicinarum quoque gentium feminas ad spectaculum sui evocaret. Haec ergo cum virum extulisset, non contenta vulgari more funus passis prosequi crinibus aut nudatum pectus in conspectu frequentiae plangere, in conditorium etiam prosecuta est defunctum, positumque in hypogaeo Graeco more corpus custodire ac flere totis noctibus diebusque coepit. Sic adflictantem se ac mortem inedia persequentem non parentes potuerunt abducere, non propinqui; magistratus ultimo repulsi abierunt, complorataque singularis exempli femina ab omnibus quintum iam diem sine alimento trahebat. Adsidebat aegrae fidissima ancilla, simulque et lacrimas commodabat lugenti, et quotienscumque defecerat positum in monumento lumen renovabat. &quot;Una igitur in tota civitate fabula erat: solum illud adfulsisse verum pudicitiae amorisque exemplum omnis ordinis homines confitebantur, cum interim imperator provinciae latrones iussit crucibus affigi secundum illam casulam, in qua recens cadaver matrona deflebat.

&quot;Proxima ergo nocte, cum miles, qui cruces asservabat, ne quis ad sepulturam corpus detraheret, notasset sibi lumen inter monumenta clarius fulgens et gemitum lugentis audisset, vitio gentis humanae concupiit scire quis aut quid faceret. Descendit igitur in conditorium, visaque pulcherrima muliere, primo quasi quodam monstro infernisque imaginibus turbatus substitit; deinde ut et corpus iacentis conspexit et lacrimas consideravit faciemque unguibus sectam, ratus (scilicet id quod erat) desiderium extincti non posse feminam pati, attulit in monumentum cenulam suam, coepitque hortari lugentem ne perseveraret in dolore supervacuo, ac nihil profuturo gemitu pectus diduceret: 'omnium eumdem esse exitum et idem domicilium' et cetera quibus exulceratae mentes ad sanitatem revocantur.

&quot;At illa ignota consolatione percussa laceravit vehementius pectus, ruptosque crines super corpus iacentis imposuit. Non recessit tamen miles, sed eadem exhortatione temptavit dare mulierculae cibum, donec ancilla, vini odore corrupta, primum ipsa porrexit ad humanitatem invitantis victam manum, deinde retecta potione et cibo expugnare dominae pertinaciam coepit et: 'Quid proderit, inquit, hoc tibi, si soluta inedia fueris, si te vivam sepelieris, si antequam fata poscant indemnatum spiritum effuderis? Id cinerem aut manes credis sentire sepultos? Vis tu reviviscere! Vis discusso muliebri errore! Quam diu licuerit, lucis commodis frui! Ipsum te iacentis corpus admonere debet ut vivas.' &quot;Nemo invitus audit, cum cogitur aut cibum sumere aut vivere. Itaque mulier aliquot dierum abstinentia sicca passa est frangi pertinaciam suam, nec minus avide replevit se cibo quam ancilla, quae prior victa est.

== CXII. ==
&quot;Ceterum, scitis quid plerumque soleat temptare humanam satietatem. Quibus blanditiis impetraverat miles ut matrona vellet vivere, iisdem etiam pudicitiam eius aggressus est. Nec deformis aut infacundus iuvenis castae videbatur, conciliante gratiam ancilla ac subinde dicente:

'Placitone etiam pugnabis amori?'
&quot;Quid diutius moror? Jacuerunt ergo una non tantum illa nocte, qua nuptias fecerunt, sed postero etiam ac tertio die, praeclusis videlicet conditorii foribus, ut quisquis ex notis ignotisque ad monumentum venisset, putasset expirasse super corpus viri pudicissimam uxorem.

&quot;Ceterum, delectatus miles et forma mulieris et secreto, quicquid boni per facultates poterat coemebat et, prima statim nocte, in monumentum ferebat. Itaque unius cruciarii parentes ut viderunt laxatam custodiam, detraxere nocte pendentem supremoque mandaverunt officio. At miles circumscriptus dum desidet, ut postero die vidit unam sine cadavere crucem, veritus supplicium, mulieri quid accidisset exponit: 'nec se expectaturum iudicis sententiam, sed gladio ius dicturum ignaviae suae. Commodaret ergo illa perituro locum, et fatale conditorium familiari ac viro faceret.' Mulier non minus misericors quam pudica: 'Ne istud, inquit, dii sinant, ut eodem tempore duorum mihi carissimorum hominum duo funera spectem. Malo mortuum impendere quam vivum occidere.' Secundum hanc orationem iubet ex arca corpus mariti sui tolli atque illi, quae vacabat, cruci affigi.

&quot;Usus est miles ingenio prudentissimae feminae, posteroque die populus miratus est qua ratione mortuus isset in crucem.&quot;

== CXIII. ==
Risu excepere fabulam nautae, erubescente non mediocriter Tryphaena vultumque suum super cervicem Gitonis amabiliter ponente. At non Lichas risit, sed iratum commovens caput: &quot;Si iustus, inquit, imperator fuisset, debuit patris familiae corpus in monumentum referre, mulierem affigere cruci&quot;. Non dubie redierat in animum Hedyle expilatumque libidinosa migratione navigium. Sed nec foederis verba permittebant meminisse, nec hilaritas, quae occupaverat mentes, dabat iracundiae locum. Ceterum Tryphaena in gremio Gitonis posita modo implebat osculi pectus, interdum concinnabat spoliatum crinibus vultum. Ego maestus et impatiens foederis novi non cibum, non potionem capiebam, sed obliquis trucibusque oculis utrumque spectabam. Omnia me oscula vulnerabant, omnes blanditiae, quascunque mulier libidinosa fingebat. Nec tamen adhuc sciebam, utrum magis puero irascerer, quod amicam mihi auferret, an amicae, quod puerum corrumperet: utraque inimicissima oculis meis et captivitate praeterita tristiora. Accedebat huc, quod neque Tryphaena me alloquebatur tanquam familiarem et aliquando gratum sibi amatorem, nec Giton me aut tralaticia propinatione dignum iudicabat, aut, quod minimum est, sermone communi vocabat, credo, veritus ne inter initia coeuntis gratiae recentem cicatricem rescinderet. Inundavere pectus lacrimae dolore paratae, gemitusque suspirio tectus animam paene submovit. &lt;. . .&gt;

In partem voluptatis &lt;Lychas&gt; temptabat admitti, nec domini supercilium induebat, sed amici quaerebat obsequium. ANCILLA TRYPHAENAE AD ENCOLPIUM: &quot;Si quid ingenui sanguinis habes, non pluris illam facies, quam scortum. Si vir fueris, non ibis ad spintriam&quot;. &lt;. . .&gt;

Me nihil magis pudebat, quam ne Eumolpus sensisset quidquid illud fuerat, et homo dicacissimus carminibus vindicaret. &lt;. . .&gt;

Iurat verbis Eumolpus conceptissimis. &lt;. . .&gt;

== CXIV. ==
Dum haec taliaque iactamus, inhorruit mare, nubesque undique adductae obruere tenebris diem. Discurrunt nautae ad officia trepidantes, velaque tempestati subducunt. Sed nec certos fluctus ventus impulerat, nec quo destinaret cursum gubernator sciebat. Siciliam modo ventus dabat, saepissime Italici litoris aquilo possessor convertebat huc illuc obnoxiam ratem, et quod omnibus procellis periculosius erat, tam spissae repente tenebrae lucem suppresserant, ut ne proram quidem totam gubernator videret. Itaque pernicies postquam manifesta convaluit, Lichas trepidans ad me supinas porrigit manus et: &quot;Tu, inquit, Encolpi, succurre periclitantibus, et vestem illam divinam sistrumque redde navigio. Per fidem, miserere, quemadmodum quidem soles&quot;.

Et illum quidem vociferantem in mare ventus excussit, repetitumque infesto gurgite procella circumegit atque hausit. Tryphaenam autem prope iam &lt;immersam&gt; fidelissimi rapuerunt servi, scaphaeque impositam cum maxima sarcinarum parte abduxere certissimae morti.

Applicitus cum clamore flevi et: &quot;Hoc, inquam, a diis meruimus, ut nos sola morte coniungerent? Sed non crudelis fortuna concedit. Ecce iam ratem fluctus evertet, ecce iam amplexus amantium iratum dividet mare. Igitur, si vere Encolpion dilexisti, da oscula, dum licet, &lt;et&gt; ultimum hoc gaudium fatis properantibus rape&quot;. Haec ut ego dixi, Giton vestem deposuit, meaque tunica contectus exeruit ad osculum caput. Et ne sic cohaerentes malignior fluctus distraheret, utrumque zona circumvenienti praecinxit et: &quot;Si nihil aliud, certe diutius, inquit, iunctos nos mare feret, vel si voluerit misericors ad idem litus expellere, aut praeteriens aliquis tralaticia humanitate lapidabit, aut quod ultimum est iratis tiam fluctibus, imprudens harena componet&quot;. Patior ego vinculum extremum, et veluti lecto funebri aptatus expecto mortem iam non molestam. Peragit interim tempestas mandata fatorum, omnesque reliquias navis expugnat. Non arbor erat relicta, non gubernacula, non funis aut remus, sed quasi rudis atque infecta materies ibat cum fluctibus. &lt;. . .&gt;

Procurrere piscatores parvulis expediti navigiis ad praedam rapiendam. Deinde ut aliquos viderunt, qui suas opes defenderent, mutaverunt crudelitatem in auxilium. &lt;. . .&gt;

== CXV. ==
Audimus murmur insolitum et sub diaeta magistri quasi cupientis exire beluae gemitum. Persecuti igitur sonum invenimus Eumolpum sedentem membranaeque ingenti versus ingerentem. Mirati ergo quod illi vacaret in vicinia mortis poema facere, extrahimus clamantem, iubemusque bonam habere mentem. At ille interpellatus excanduit et: &quot;Sinite me, inquit, sententiam explere; laborat carmen in fine&quot;. Inicio ego phrenetico manum, iubeoque Gitona accedere et in terram trahere poetam mugientem.

Hoc opere tandem elaborato casam piscatoriam subimus maerentes, cibisque naufragio corruptis utcumque curati tristissimam exegimus noctem. Postero die, cum poneremus consilium, cui nos regioni crederemus, repente video corpus humanum circum actum levi vortice ad litus deferri. Substiti ergo tristis coepique umentibus oculis maris fidem inspicere et: &quot;Hunc forsitan, proclamo, in aliqua parte terrarum secura expectat uxor, forsitan ignarus tempestatis filius, aut patrem utique reliquit aliquem, cui proficiscens osculum dedit. Haec sunt consilia mortalium, haec vota magnarum cogitationum. En homo quemadmodum natat!&quot; Adhuc tanquam ignotum deflebam, cum inviolatum os; fluctus convertit in terram, agnovique terribilem paulo ante et implacabilem Licham pedibus meis paene subiectum. Non tenui igitur diutius lacrimas, immo percussi semel iterumque manibus pectus et: &quot;Vbi nunc est, inquam, iracundia tua, ubi impotentia tua? Nempe piscibus beluisque eitus es, et qui paulo ante iactabas vires imperii tui, de tam magna nave ne tabulam quidem naufragus habes. Ite nunc mortales, et magnis cogitationibus pectora implete. Ite cauti, et opes fraudibus captas per mille annos disponite. Nempe hic proxima luce patrimonii sui rationes inspexit, nempe diem etiam, quo venturus esset in patriam, animo suo fixit. Dii deaeque quam longe a destinatione sua iacet! Sed non sola mortalibus maria hanc fidem praestant. Illum bellantem arma decipiunt, illum diis vota reddentem penatium suorum ruina sepelit. Ille vehiculo lapsus properantem spiritum excussit, cibus avidum strangulavit, abstinentem frugalitas. Si bene calculum ponas, ubique naufragium est. At enim fluctibus obruto non contingit sepultura: tanquam intersit, periturum corpus quae ratio consumat, ignis an fluctus an mora! Quicquid feceris, omnia haec eodem ventura sunt. Ferae tamen corpus lacerabunt: tanquam melius ignis accipiat! Immo hanc poenam gravissimam credimus, ubi servis irascimur. Quae ergo dementia est, omnia facere, ne quid de nobis relinquat sepultura?&quot; &lt;. . .&gt;

Et Licham quidem rogus inimicis collatus manibus adolebat. Eumolpus autem dum epigramma mortuo facit, oculos ad arcessendos sensus longius mittit.

== CXVI. ==
Hoc peracto libenter officio destinatum carpimus iter, ac momento temporis in montem sudantes conscendimus, ex quo haud procul impositum arce sublimi oppidum cernimus. Nec quid esset sciebamus errantes, donec a vilico quodam Crotona esse cognovimus, urbem antiquissimam et aliquando Italiae primam. Cum deinde diligentius exploraremus qui homines inhabitarent nobile solum, quodve genus negotiationis praecipue probarent post attritas bellis frequentibus opes: &quot;O mi, inquit, hospites, si negotiatores estis, mutate propositum aliudque vitae praesidium quaerite. Sin autem urbanioris notae homines sustinetis semper mentiri, recta ad lucrum curritis. In hac enim urbe non litterarum studia celebrantur, non eloquentia locum habet, non frugalitas sanctique mores laudibus ad fructum perveniunt, sed quoscunque homines in hac urbe videritis, scitote in duas partes esse divisos. Nam aut captantur aut captant. In hac urbe nemo liberos tollit, quia quisquis suos heredes habet, non ad cenas, non ad spectacula admittitur, sed omnibus prohibetur commodis, inter ignominiosos latitat. Qui vero nec uxores unquam duxerunt nec proximas necessitudines habent, ad summos honores perveniunt, id est soli militares, soli fortissimi atque etiam innocentes habentur. Adibitis, inquit, oppidum tanquam in pestilentia campos, in quibus nihil aliud est nisi cadavera quae lacerantur, aut corvi qui lacerant.&quot; &lt;. . .&gt;

== CXVII. ==
Prudentior Eumolpus convertit ad novitatem rei mentem genusque divitationis sibi non displicere confessus est. Iocari ego senem poetica levitate credebam, cum ille: &quot;Vtinam quidem, &lt;inquit&gt;, sufficeret largior scena, id est vestis humanior, instrumentum lautius, quod praeberet mendacio fidem: non mehercules operam istam differrem, sed continuo vos ad magnas opes ducerem&quot;. Atquin promitto, quicquid exigeret, dummodo placeret vestis, rapinae comes, et quicquid Lycurgi villa grassantibus praebuisset: &quot;nam nummos in praesentem usum deum matrem pro fide sua reddituram. — Quid ergo, inquit Eumolpus, cessamus mimum componere? Facite ergo me dominum, si negotatio placet.&quot; Nemo ausus est artem damnare nihil auferentem. Itaque ut duraret inter omnes tutum mendacium, in verba Eumolpi sacramentum iuravimus: uri, vinciri, verberari ferroque necari, et quicquid aliud Eumolpus iussisset. Tanquam legitimi gladiatores domino corpora animasque religiosissime addicimus. Post peractum sacramentum serviliter ficti dominum consalutamus, elatumque ab Eumolpo filium pariter condiscimus, iuvenem ingentis eloquentiae et spei, ideoque de civitate sua miserrimum senem exisse, ne aut clientes sodalesque filii sui aut sepulcrum quotidie causam lacrimarum cerneret. Accessisse huic tristitiae proximum naufragium, quo amplius vicies sestertium amiserit; nec illum iactura moveri, sed destitutum ministerio non agnoscere dignitatem suam. Praeterea habere in Africa trecenties sestertium fundis nominibusque depositum; nam familiam quidem tam magnam per agros Numidiae esse sparsam, ut possit vel Carthaginem capere. Secundum hanc formulam imperamus Eumolpo, ut plurimum tussiat, ut sit modo solutioris stomachi cibosque omnes palam damnet; loquatur aurum et argentum fundosque mendaces et perpetuam terrarum sterilitatem; sedeat praeterea quotidie ad rationes tabulasque testamenti omnibus &lt;idibus&gt; renovet. Et ne quid scaenae deesset, quotiescunque aliquem nostrum vocare temptasset, alium pro alio vocaret, ut facile appareret dominum etiam eorum meminisse, qui praesentes non essent.

His ita ordinatis, &quot;quod bene feliciterque eveniret &quot; precati deos viam ingredimur. Sed neque Giton sub insolito fasce durabat, et mercennarius Corax, detractator ministerii, posita frequentius sarcina male dicebat properantibus, affirmabatque se aut proiecturum sarcinas aut cum onere fugiturum. &quot;Quid vos, inquit? iumentum me putatis esse aut lapidariam navem? Hominis operas locavi, non caballi. Nec minus liber sum quam vos, etiam si pauperem pater me reliquit.&quot; Nec contentus maledictis tollebat subinde altius pedem, et strepitu obsceno simul atque odore viam implebat. Ridebat contumaciam Giton et singulos crepitus eius pari clamore prosequebatur. &lt;. . .&gt;

== CXVIII. ==
EVMOLPVS. &quot;Multos, inquit Eumolpus, o iuvenes, carmen decepit. Nam ut quisque versum pedibus instruxit sensumque teneriorem verborum ambitu intexuit, putavit se continuo in Heliconem venisse. Sic forensibus ministeriis exercitati frequenter ad carminis tranquillitatem tanquam ad portum feliciorem refugerunt, credentes facilius poema extrui posse, quam controversiam sententiolis vibrantibus pictam. Ceterum neque generosior spiritus vanitatem amat, neque concipere aut edere partum mens potest nisi intrenti flumine litterarum inundata. Refugiendum est ab omni verborum, ut ita dicam, vilitate et sumendae voces a plebe summotae, ut fiat odi profanum vulgus et arceo.

Praeterea curandum est, ne sententiae emineant extra corpus orationis expressae, sed intexto vestibus colore niteant. Homerus testis et lyrici, Romanusque Vergilius et Horatii curiosa felicitas. Ceteri enim aut non viderunt viam qua iretur ad carmen, aut visam timuerunt calcare. Ecce belli civilis ingens opus quisquis attigerit nisi plenus litteris, sub onere labetur. Non enim res gestae versibus comprehendendae sunt, quod longe melius historici faciunt, sed per ambages deorumque ministeria et fabulosum sententiarum tormentum praecipitandus est liber spiritus, ut potius furentis animi vaticinatio appareat quam religiosae orationis sub testibus fides. Tanquam si placet hic impetus, etiam si nondum recepit ultimam manum:

== CXIX. ==
&quot;Orbem iam totum victor Romanus habebat,
qua mare, qua terrae, qua sidus currit utrumque;
nec satiatus erat. Gravidis freta pulsa carinis
iam peragebantur; si quis sinus abditus ultra,
si qua foret tellus, quae fuluum mitteret aurum,
hostis erat, fatisque in tristia bella paratis
quaerebantur opes. Non vulgo nota placebant
gaudia, non usu plebeio trita voluptas.
Aes Ephyreiacum laudabat miles in unda;
quaesitus tellure nitor certaverat ostro;
Hinc Numidae accusant, illinc nova vellera Seres
atque Arabum populus sua despoliaverat arva.
Ecce aliae clades et laesae vulnera pacis.
Quaeritur in silvis auro fera, et ultimus Hammon
Afrorum excutitur, ne desit belua dente
ad mortes pretiosa; fame premit advena classes,
tigris et aurata gradiens vectatur in aula,
ut bibat humanum populo plaudente cruorem.
Heu, pudet effari perituraque prodere fata,
Persarum ritu male pubescentibus annis
surripuere viros, exsectaque viscera ferro
in venerem fregere, atque ut fuga mobilis aevi
circumscripta mora properantes differat annos,
quaerit se natura nec invenit. Omnibus ergo
scorta placent fractique enerui corpore gressus
et laxi crines et tot nova nomina vestis,
quaeque virum quaerunt. Ecce Afris eruta terris
citrea mensa greges servorum ostrumque renidens,
ponitur ac maculis imitatur vilius aurum
quae sensum trahat. Hoc sterile ac male nobile lignum
turba sepulta mero circum venit, omniaque orbis
praemia correptis miles vagus esurit armis.
Ingeniosa gula est. Siculo scarus aequore mersus
ad mensam vivus perducitur, atque Lucrinis
eruta litoribus vendunt conchylia cenas,
ut renovent per damna famem. Iam Phasidos unda
orbata est avibus, mutoque in litore tantum
solae desertis adspirant frondibus aurae.
Nec minor in Campo furor est, emptique Quirites
ad praedam strepitumque lucri suffragia vertunt.
Venalis populus, venalis curia patrum:
est favor in pretio. Senibus quoque libera virtus
exciderat, sparsisque opibus conversa potestas
ipsaque maiestas auro corrupta iacebat.
Pellitur a populo victus Cato; tristior ille est,
qui vicit, fascesque pudet rapuisse Catoni.
Namque — hoc dedecoris populo morumque ruina —
non homo pulsus erat, sed in uno victa potestas
Romanumque decus. Quare tam perdita Roma
ipsa sui merces erat et sine vindice praeda.
Praeterea gemino deprensam gurgite plebem
faenoris inluvies ususque exederat aeris.
Nulla est certa domus, nullum sine pignore corpus,
sed veluti tabes tacitis concepta medullis
intra membra furens curis latrantibus errat.
Arma placent miseris, detritaque commoda luxu
vulneribus reparantur. Inops audacia tuta est.
Hoc mersam caeno Romam somnoque iacentem
quae poterant artes sana ratione movere,
ni furor et bellum ferroque excita libido?

== CXX. ==
&quot;Tres tulerat Fortuna duces, quos obruit omnes
armorum strue diversa feralis Enyo.
Crassum Parthus habet, Libyco iacet aequore Magnus,
Iulius ingratam perfudit sanguine Romam,
et quasi non posset tot tellus ferre sepulcra,
divisit cineres. Hos gloria reddit honores.
Est locus exciso penitus demersus hiatu
Parthenopen inter magnaeque Dicarchidos arva,
Cocyti perfusus aqua; nam spiritus, extra
qui furit effusus, funesto spargitur aestu.
Non haec autumno tellus viret aut alit herbas
caespite laetus ager, non verno persona cantu
mollia discordi strepitu virgulta locuntur,
sed chaos et nigro squalentia pumice saxa
gaudent ferali circum tumulata cupressu.
Has inter sedes Ditis pater extulit ora
bustorum flammis et cana sparsa favilla,
ac tali volucrem Fortunam voce lacessit:
'Rerum humanarum divinarumque potestas,
Fors, cui nulla placet nimium secura potestas,
quae nova semper amas et mox possessa relinquis,
ecquid Romano sentis te pondere victam,
nec posse ulterius perituram extollere molem?
Ipsa suas vires odit Romana iuventus
et quas struxit opes, male sustinet. Aspice late
luxuriam spoliorum et censum in damna furentem.
Aedificant auro sedesque ad sidera mittunt,
expelluntur aquae saxis, mare nascitur arvis,
et permutata rerum statione rebellant.
En etiam mea regna petunt. Perfossa dehiscit
molibus insanis tellus, iam montibus haustis
antra gemunt, et dum vanos lapis invenit usus,
inferni manes caelum sperare fatentur.
Quare age, Fors, muta pacatum in proelia vultum,
Romanosque cie, ac nostris da funera regnis.
Iam pridem nullo perfundimus ora cruore,
nec mea Tisiphone sitientis perluit artus,
ex quo Sullanus bibit ensis et horrida tellus
extulit in lucem nutritas sanguine fruges.'

== CXXI. ==
&quot;Haec ubi dicta dedit, dextrae coniungere dextram
conatus, rupto tellurem soluit hiatu.
Tunc Fortuna levi defudit pectore voces:
'O genitor, cui Cocyti penetralia parent,
si modo vera mihi fas est impune profari,
vota tibi cedent; nec enim minor ira rebellat
pectore in hoc leviorque exurit flamma medullas.
Omnia, quae tribui Romanis arcibus, odi
muneribusque meis irascor. Destruet istas
idem, qui posuit, moles deus. Et mihi cordi
quippe cremare viros et sanguine pascere luxum.
Cerno equidem gemina iam stratos morte Philippos
Thessaliaeque rogos et funera gentis Hiberae.
Iam fragor armorum trepidantes personat aures,
Et Libyae cerno tua, Nile, gementia claustra,
Actiacosque sinus et Apollinis arma timentes.
Pande, age, terrarum sitientia regna tuarum
atque animas accerse novas. Vix navita Porthmeus
sufficiet simulacra virum traducere cumba;
classe opus est. Tuque ingenti satiare ruina,
pallida Tisiphone, concisaque vulnera mande:
ad Stygios manes laceratus ducitur orbis.'

== CXXII. ==
&quot;Vixdum finierat, cum fulgure rupta corusco
intremuit nubes elisosque abscidit ignes.
Subsedit pater umbrarum, gremioque reducto,
telluris pavitans fraternos palluit ictus.
Continuo clades hominum venturaque damna
auspiciis patuere deum. Namque ore cruento
deformis Titan vultum caligine texit:
civiles acies iam tum spirare putares.
Parte alia plenos extinxit Cynthia vultus
et lucem sceleri subduxit. Rupta tonabant
verticibus lapsis montis iuga, nec vaga passim
flumina per notas ibant morientia ripas.
Armorum strepitu caelum furit et tuba Martem
sideribus tremefacta ciet, iamque Aetna voratur
ignibus insolitis, et in aethera fulmina mittit.
Ecce inter tumulos atque ossa carentia bustis
umbrarum facies diro stridore minantur.
Fax stellis comitata novis incendia ducit,
sanguineoque recens descendit Iuppiter imbre.
Haec ostenta brevi soluit deus. Exuit omnes
quippe moras Caesar, vindictaeque actus amore
Gallica proiecit, civilia sustulit arma.
&quot;Alpibus aeriis, ubi Graio numine pulsae
descendunt rupes et se patiuntur adiri,
est locus Herculeis aris sacer: hunc nive dura
claudit hiemps canoque ad sidera vertice tollit.
Caelum illinc cecidisse putes: non solis adulti
mansuescit radiis, non verni temporis aura,
sed glacie concreta rigent hiemisque pruinis:
totum ferre potest umeris minitantibus orbem.
Haec ubi calcavit Caesar iuga milite laeto
optavitque locum, summo de vertice montis
Hesperiae campos late prospexit, et ambas
intentans cum voce manus ad sidera dixit:
'Iuppiter omnipotens, et tu, Saturnia tellus,
armis laeta meis olimque onerata triumphis,
testor ad has acies invitum arcessere Martem,
invitas me ferre manus. Sed vulnere cogor,
pulsus ab urbe mea, dum Rhenum sanguine tingo,
dnm Gallos iterum Capitolia nostra petentes
Alpibus excludo, vincendo certior exul.
Sanguine Germano sexagintaque triumphis
esse nocens coepi. Quamquam quos gloria terret,
aut qui sunt qui bella vident? Mercedibus emptae
ac viles operae, quorum est mea Roma noverca.
At reor, haud impune, nec hanc sine vindice dextram
vinciet ignavus. Victores ite furentes,
ite mei comites, et causam dicite ferro.
Iamque omnes unum crimen vocat, omnibus una
impendet clades. Reddenda est gratia vobis,
non solus vici. Quare, quia poena tropaeis
imminet, et sordes meruit victoria nostra,
iudice Fortuna cadat alea. Sumite bellum
et temptate manus. Certe mea causa peracta est:
inter tot fortes armatus nescio vinci.'
Haec ubi personuit, de caelo Delphicus ales
omina laeta dedit pepulitque meatibus auras.
Nec non horrendi nemoris de parte sinistra
insolitae voces flamma sonuere sequenti.
Ipse nitor Phoebi vulgato laetior orbe
crevit, et aurato praecinxit fulgure vultus.

== CXXIII. ==
&quot;Fortior ominibus movit Mavortia signa
Caesar, et insolitos gressu prior occupat ausus.
Prima quidem glacies et cana vincta pruina
non pugnavit humus mitique horrore quievit.
Sed postquam turmae nimbos fregere ligatos
et pavidus quadrupes undarum vincula rupit,
incalvere nives. Mox flumina montibus altis
undabant modo nata, sed haec quoque — iussa putares —
stabant, et vincta fluctus stupuere ruina,
et paulo ante lues iam concidenda iacebat.
Tum vero male fida prius vestigia lusit
decepitque pedes; pariter turmaeque virique
armaque congesta strue deplorata iacebant.
Ecce etiam rigido concussae flamine nubes
exonerabantur, nec rupti turbine venti
derant, aut tumida confractum grandine caelum.
Ipsae iam nubes ruptae super arma cadebant,
et concreta gelu ponti velut unda ruebat.
Victa erat ingenti tellus nive victaque caeli
sidera, victa suis haerentia flumina ripis:
nondum Caesar erat; sed magnam nixus in hastam
horrida securis frangebat gressibus arva,
qualis Caucasea decurrens arduus arce
Amphitryoniades, aut torvo Iuppiter ore,
cum se verticibus magni demisit Olympi
et periturorum deiecit tela Gigantum.
&quot;Dum Caesar tumidas iratus deprimit arces,
interea volucer molis conterrita pinnis
Fama volat summique petit iuga celsa Palati,
atque hoc Romano tonitru ferit omnia signa:
iam classes fluitare mari totasque per Alpes
fervere Germano perfusas sanguine turmas.
Arma, cruor, caedes, incendia totaque bella
ante oculos volitant. Ergo pulsata tumultu
pectora perque duas scinduntur territa causas.
Huic fuga per terras, illi magis unda probatur,
et patria pontus iam tutior. Est magis arma
qui temptare velit fatisque iubentibus uti.
Quantum quisque timet, tantum fugit. Ocior ipse
hos inter motus populus, miserable visu,
quo mens icta iubet, deserta ducitur urbe.
Gaudet Roma fuga, debellatique Quirites
rumoris sonitu maerentia tecta relinquunt.
Ille manu pavida natos tenet, ille penates
occultat gremio deploratumque relinquit
limen, et absentem votis interficit hostem.
Sunt qui coniugibus maerentia pectora iungant,
grandaevosque patres onerisque ignara iuventus.
Id pro quo metuit, tantum trahit. Omnia secum
hic vehit imprudens praedamque in proelia ducit:
ac velut ex alto cum magnus inhorruit auster
et pulsas evertit aquas, non arma ministris,
non regumen prodest, ligat alter pondera pinus,
alter tuta sinus tranquillaque litora quaerit:
hic dat vela fugae Fortunaeque omnia credit.
Quid tam parva queror? Gemino cum consule Magnus
ille tremor Ponti saevique repertor Hydaspis
et piratarum scopulus, modo quem ter ovantem
Iuppiter horruerat, quem tracto gurgite Pontus
et veneratus erat submissa Bosporos unda,
pro pudor! imperii deserto nomine fugit,
ut Fortuna levis Magni quoque terga videret.

== CXXIV. ==
&lt;poem&gt;{{pn|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|CXXIV}}.1|1}}&quot;Ergo tanta lues divum quoque numina vidit
consensitque fugae caeli timor. Ecce per orbem
mitis turba deum terras exosa furentes
deserit, atque hominum damnatum avertitur agmen.
Pax prima ante alias niveos pulsata lacertos
abscondit galea victum caput, atque relicto
orbe fugax Ditis petit implacabile regnum.
Huic comes it submissa Fides, et crine soluto
Iustitia, ac maerens lacera Concordia palla.
At contra, sedes Erebi qua rupta dehiscit,
emergit late Ditis chorus, horrida Erinys,
et Bellona minax, facibusque armata Megaera,
Letumque, Insidiaeque, et lurida Mortis imago.
Quas inter Furor, abruptis ceu liber habenis,
sanguineum late tollit caput, oraque mille
vulneribus confossa cruenta casside velat;
haeret detritus laevae Mavortius umbo
innumerabilibus telis gravis, atque flagranti
stipite dextra minax terris incendia portat.
Sentit terra deos, mutataque sidera pondus
quaesivere suum; namque omnis regia caeli
in partes diducta ruit. Primumque Dione
Caesaris acta sui ducit, comes additur illi
Pallas, et ingentem quatiens Mavortius hastam.
Magnum cum Phoebo soror et Cyllenia proles
excipit, ac totis similis Tirynthius actis.
Intremuere tubae, ac scisso Discordia crine
extulit ad superos Stygium caput. Huius in ore
concretus sanguis, contusaque lumina flebant,
stabant aerati scabra rubigine dentes,
tabo lingua fluens, obsessa draconibus ora,
atque inter torto laceratam pectore vestem
sanguineam tremula quatiebat lampada dextra.
Haec ut Cocyti tenebras et Tartara liquit,
alta petit gradiens iuga nobilis Appennini,
unde omnes terras atque omnia litora posset
aspicere ac toto fluitantes orbe catervas,
atque has erumpit furibundo pectore voces:
'Sumite nunc gentes accensis mentibus arma,
sumite et in medias immittite lampadas urbes.
Vincetur, quicumque latet; non femina cesset,
non puer aut aevo iam desolata senectus;
ipsa tremat tellus lacerataque tecta rebellent.
Tu legem, Marcelle, tene. Tu concute plebem,
Curio. Tu fortem ne supprime, Lentule, Martem.
Quid porro tu, dive, tuis cunctaris in armis,
non frangis portas, non muris oppida solvis
thesaurosque rapis? Nescis tu, Magne, tueri
Romanas arces? Epidamni moenia quaere,
Thessalicosque sinus humano sanguine tingue.'
&quot;Factum est in terris quicquid Discordia iussit.&quot;&lt;/poem&gt;
{{pn|124.2|2}}Cum haec Eumolpos ingenti volubilitate verborum effudisset, tandem Crotona intravimus. Vbi quidem parvo deversorio refecti, postero die amplioris fortunae domum quaerentes incidimus in turbam heredipetarum sciscitantium quod genus hominum. aut unde veniremus. {{pn|124.3|3}}Ex praescripto ergo consilii communis exaggerata verborum volubilitate, unde aut qui essemus haud dubie credentibus indicavimus. Qui statim opes suas summo cum certamine in Eumolpium congesserunt. {{...}} {{pn|124.4|4}}[Certatim omnes heredipetae muneribus gratiam Eumolpi sollicitant].

== CXXV. ==
Dum haec magno tempore Crotone aguntur &lt;. . .&gt; et Eumolpus felicitate plenus prioris fortunae esset oblitus statum, adeo ut suis iactaret neminem gratiae suae ibi posse resistere impuneque suos, si quid deliquissent in ea urbe, beneficio amicorum laturos. Ceterum ego, etsi quotidie magis magisque superfluentibus bonis saginatum corpus impleveram, putabamque a custodia mei removisse vultum Fortunam, tamen saepius tam consuetudinem meam cogitabam quam causam, et: &quot;Quid, aiebam, si callidus captator exploratorem in Africam miserit mendaciumque deprehenderit nostrum? Quid, si etiam mercennarius praesenti felicitate lassus indicium ad amicos detulerit, totamque fallaciam invidiosa proditione detexerit? Nempe rursus fugiendum erit, et tandem expugnata paupertas nova mendicitate revocanda. Dii deaeque, quam male est extra legem viventibus! quicquid meruerunt, semper expectant&quot;. &lt;. . .&gt;

== CXXVI. ==
CHRYSIS ANCILLA CIRCES AD POLYAENVM: &quot;Quia nosti venerem tuam, superbiam captas vendisque amplexus, non commodas. Quo enim spectant flexae pectine comae, quo facies medicamine attrita et oculorum quoque mollis petulantia; quo incessus arte compositus et ne vestigia quidem pedum extra mensuram aberrantia, nisi quod formam prostituis ut vendas? Vides me: nec auguria novi nec mathematicorum caelum curare soleo; ex vultibus tamen hominum mores colligo, et cum spatiantem vidi, quid cogites scio. Sive ergo nobis vendis quod peto, mercator paratus est, sive, quod humanius est, commodas, effice ut beneficium debeam. Nam quod servum te et humilem fateris, accendis desiderium aestuantis. Quaedam enim feminae sordibus calent, nec libidinem concitant, nisi aut servos viderint aut statores altius cinctos. Arena aliquas accendit, aut perfusus pulvere mulio, aut histrio scaenae ostentatione traductus. Ex hac nota domina est mea; usque ab orchestra quattuordecim transilit, et in extrema plebe quaerit quod diligat.&quot;

Itaque oratione blandissima plenus: &quot;Rogo, inquam, numquid illa, quae me amat, tu es?&quot; Multum risit ancilla post tam frigidum schema et: &quot;Nolo, inquit, tibi tam valde placeas. Ego adhuc servo nunquam succubui, nec hoc dii sinant ut amplexus meos in crucem mittam. Viderint matronae, quae flagellorum vestigia osculantur; ego etiam si ancilla sum, nunquam tamen nisi in equestribus sedeo.&quot; Mirari equidem tam discordem libidinem coepi atque inter monstra numerare, quod ancilla haberet matronae superbiam et matrona ancillae humilitatem.

Procedentibus deinde longius iocis rogavi ut in platanona produceret dominam. Placuit puellae consilium. Itaque collegit altius tunicam flexitque se in eum daphnona, qui ambulationi haerebat. Nec diu morata dominam producit e latebris, laterique meo applicat mulierem omnibus simulacris emendatiorem. Nulla vox est quae formam eius possit comprehendere, nam quicquid dixero minus erit. Crines ingenio suo flexi per totos se umeros effuderant, frons minima et quae radices capillorum retro flexerat, supercilia usque ad malarum scripturam currentia et rursus confinio luminum paene permixta, oculi clariores stellis extra lunam fulgentibus, nares paululum inflexae et osculum quale Praxiteles habere Dianam credidit. Iam mentum, iam cervix, iam manus, iam pedum candor intra auri gracile vinculum positus: Parium marmor extinxerat. Itaque tunc primum Dorida vetus amator contempsi. &lt;. . .&gt;

Quid factum est, quod tu proiectis, Iuppiter,armis
inter caelicolas fabula muta taces?
Nunc erat a torva submittere cornua fronte,
nunc pluma canos dissimulare tuos.
Haec vera est Danae. Tempta modo tangere corpus,
iam tua flammifero membra calore fluent.

== CXXVII. ==
Delectata illa risit tam blandum, ut videretur mihi plenum os extra nubem luna proferre. Mox digitis gubernantibus vocem: &quot;Si non fastidis, inquit, feminam ornatam et hoc primum anno virum expertam, concilio tibi, o iuvenis, sororem. Habes tu quidem et fratrem — neque enim me piguit inquirere — sed quid prohibet et sororem adoptare? Eoden gradu venio. Tu tantum dignare et meum osculum, cum libuerit, agnoscere. — Immo, inquam, ego per formam tuam te rogo, ne fastidias hominem peregrinum inter cultores admittere. Invenies religiosum, si te adorari permiseris. Ac ne me iudices ad hoc templum Amoris gratis accedere, dono tibi fratrem meum. — Quid? tu, inquit illa, donas mihi eum, sine quo non potes vivere, ex cuius osculo pendes, quem sic tu amas, quemadmodum ego te volo?&quot; Haec ipsa cum diceret, tanta gratia conciliabat vocem loquentis, tam dulcis sonus pertemptatum mulcebat aera, ut putares inter auras canere Sirenum concordiam. Itaque miranti, et toto mihi caelo clarius nescio quid relucente, libuit deae nomen quaerere. &quot;Ita, inquit, non dixit tibi ancilla mea Circen me vocari? Non sum quidem Solis progenies, nec mea mater, dum placet, labentis mundi cursum detinuit. Habebo tamen quod caelo imputem, si nos fata coniunxerint. Immo iam nescio quid tacitis cogitationibus deus agit. Nec sine causa Polyaenon Circe amat: semper inter haec nomina magna fax surgit. Sume ergo amplexum, si placet. Neque est quod curiosum aliquem extimescas: longe ab hoc loco frater est.&quot; Dixit haec Circe, implicitumque me brachiis mollioribus pluma deduxit in terram vario gramine indutam.

Idaeo quales fudit de vertice flores
Terra parens, cum se concesso iunxit amori
Iuppiter et toto concepit pectore flammas:
emicuere rosae violaeque et molle cyperon,
albaque de viridi riserunt lilia prato:
talis humus Venerem molles clamavit in herbas
candidiorque dies secreto favit amori.
In hoc gramine pariter compositi mille osculis lusimus quaerentes voluptatem robustam. &lt;. . .&gt;

== CXXVIIII. ==
CIRCE AD POLYAENVM: &quot;Quid est? inquit; numquid te osculum meum offendit? Numquid spiritus ieiunio marcet? Numquid alarum negligens sudor? Puto, si haec non sunt, numquid Gitona times?&quot; Perfusus ego rubore manifesto etiam si quid habueram virium, perdidi, totoque corpore velut laxato:

&quot;Quaeso, inquam, regina, noli suggillare miserias. Veneficio contactus sum&quot;. &lt;. . .&gt;

CIRCE: &quot;Dic, Chrysis, sed verum: numquid indecens sum? Numquid incompta? numquid ab aliquo naturali vitio formam meam excaeco? Noli decipere dominam tuam. Nescio quid peccavimus.&quot; Rapuit deinde tacenti speculum, et postquam omnes vultus temptavit, quos solet inter amantes risus fingere, excussit vexatam solo vestem raptimque aedem Veneris intravit. Ego contra damnatus et quasi quodam visu in horrorem perductus interrogare animum meum coepi, an vera voluptate fraudatus essem.

Nocte soporifera veluti cum somnia ludunt
errantes oculos effossaque protulit aurum
in lucem tellus: versat manus improba furtum
thesaurosque rapit, sudor quoque perluit ora
et mentem timor altus habet, ne forte gravatum
excutiat gremium secreti conscius auri:
mox ubi fugerunt elusam gaudia mentem
veraque forma redit, animus, quod perdidit, optat
atque in praeterita se totus imagine versat. &lt;. . .&gt;

GITON AD ENCOLPION: &quot;Itaque hoc nomine tibi gratias ago, quod me Socratica fide diligis. Non tam intactus Alcibiades in praeceptoris sui lecto iacuit&quot;.

== CXXIX. ==
ENCOLPIVS AD GITONEM: &quot;Crede mihi, frater, non intellego me virum esse, non sentio. Funerata est illa pars corporis, qua quondam Achilles eram&quot;. &lt;. . .&gt;

Veritus puer ne in secreto deprehensus daret sermonibus locum, proripuit se et in partem aedium interiorem fugit. &lt;. . .&gt;

Cubiculum autem meum Chrysis intravit, codicillosque mihi dominae suae reddidit, in quibus haec erant scripta: &quot;CIRCE POLYAENO SALVTEM. Si libidinosa essem, quererer decepta; nunc etiam languori tuo gratias ago. In umbra voluptatis diutius lusi. Quid tamen agas quaero, et an tuis pedibus perveneris domum; negant enim medici sine nervis homines ambulare posse. Narrabo tibi, adulescens, paralysin cave. Nunquam ego aegrum tam magno periculo vidi; medius iam peristi. Quod si idem frigus genua manusque temptaverit tuas, licet ad tubicines mittas. Quid ergo est? Etiam si gravem iniuriam accepi, homini tamen misero non invideo medicinam. Si vis sanus esse, Gitonem roga. Recipies, inquam, nervos tuos, si triduo sine fratre dormieris. Nam quod ad me attinet, non timeo ne quis inveniatur cui minus placeam. Nec speculum mihi nec fama mentitur. Vale, si potes.&quot; Vt intellexit Chrysis perlegisse me totum convicium: &quot;Solent, inquit, haec fieri, et praecipue in hac civitate, in qua mulieres etiam lunam deducunt. &lt;. . .&gt; Itaque huius quoque rei cura agetur. Rescribe modo blandius dominae, animumque eius candida humanitate restitue. Verum enim fatendum: ex qua hora iniuriam accepit, apud se non est&quot;. Libenter quidem parui ancillae, verbaque codicillis talia imposui:

== CXXX. ==
&quot;POLYAENOS CIRCAE SALVTEM. Fateor me, domina, saepe peccasse; nam et homo sum et adhuc iuvenis. Numquam tamen ante hunc diem usque ad mortem deliqui. Habes confitentem reum: quicquid iusseris, merui. Proditionem feci, hominem occidi, templum violavi: in haec facinora quaere supplicium. Sive occidere placet, ferro meo venio; sive verberibus contenta es, curro nudus ad dominam. Illud unum memento, non me sed instrumenta peccasse. Paratus miles arma non habui. Quis hoc turbaverit nescio. Forsitan animus antecessit corporis moram, forsitan dum omnia concupisco, voluptatem tempore consumpsi. Non invenio quod feci. Paralysin tamen cavere iubes: tanquam iam maior fieri possit, quae abstulit mihi per quod etiam te habere potui. Summa tamen excusationis meae haec est: placebo tibi, si me culpam emendare permiseris.&quot; Dimissa cum eiusmodi pollicitatione Chryside curavi diligentius noxiosissimum corpus, balneoque praeterito modica unctione usus, mox cibis validioribus pastus, id est bulbis cochlearumque sine iure cervicibus, hausi parcius merum. Hinc ante somnum levissima ambulatione compositus sine Gitone cubiculum intravi. Tanta erat placandi cura, ut timerem ne latus meum frater convelleret.

== CXXXI. ==
{{pn|131.1|1}}Postero die, cum sine offensa corporis animique consurrexissem, in eundem platanona descendi, etiam si locum inauspicatum timebam, coepique inter arbores ducem itineris expectare Chrysidem. {{pn|131.2|2}}Nec diu spatiatus consederam, ubi hesterno die fueram, cum illa intervenit comitem aniculam trahens. {{pn|131.3|3}}Atque ut me consalutavit: ‘Quid est, inquit, fastose, ecquid bonam mentem habere coepisti?’ . . .

{{pn|131.4|4}}Illa de sinu licium prolulit varii coloris filis intortum, cervicemque vinxit meam. Mox turbatum sputo pulverem medio sustulit digito, frontemque repugnantis signavit . . . 

{{pn|131.5|5}}Hoc peracto carmine ter me iussit expuere terque lapillos conicere in sinum, quos ipsa praecantatos purpura involuerat, admotisque manibus temptare coepit inguinum vires. {{pn|131.6|6}}Dicto citius nervi paruerunt imperio, manusque aniculae ingenti motu repleverunt. {{pn|131.7|7}}At illa gaudio exultans: ‘Vides’ inquit ‘Chrysis mea, vides, quod aliis leporem excitavi?’
&lt;poem&gt;
::{{pn|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|131}}.8|8}}Nobilis aestivas platanus diffuderat umbras
::et bacis redimita Daphne tremulaeque cupressus
::et circum tonsae trepidanti vertice pinus.
::Has inter ludebat aquis errantibus amnis
::spumeus, et querulo vexabat rore lapillos.
::Dignus amore locus: testis silvestris aedon
::atque urbana Procne, quae circum gramina fusae
::et molles violas cantu †sua rura colebant† . . .
&lt;/poem&gt;
{{pn|131.9|9}}Premebat illa resoluta marmoreis cervicibus aureum torum myrtoque florenti quietum &lt;aera&gt; verberabat. {{pn|131.10|10}}Itaque ut me vidit, paululum erubuit, hesternae scilicet iniuriae memor; deinde ut remotis omnibus secundum invitantem consedi, ramum super oculos meos posuit et quasi pariete interiecto audacior facta: ‘Quid est’ inquit ‘paralytice? Ecquid hodie totus venisti?’ {{pn|131.11|11}}Rogas’, inquam ego, ‘potius quam temptas?’ Totoque corpore in amplexum eius immissus non praecantatis usque ad satietatem osculis fruor

== CXXXII. ==
[ENCOLPIVS DE ENDYMIONE PVERO: Ipsa corporis pulchritudine me ad se vocante trahebat ad venerem. Iam pluribus osculis labra crepitabant, iam implicitae manus omne genus amoris invenerant, iam alligata mutuo ambitu corpora animarum quoque mixturam fecerant.]
Manifestis matrona contumeliis verberata tandem ad ultionem decurrit, vocatque cubicularios et me iubet cato rigari. Nec contenta mulier tam gravi iniuria mea, convocat omnes quasillarias familiaeque sordidissimam partem, ac me conspui iubet. Oppono ego manus oculis meis, nullisque effusis precibus, quia sciebam quid meruissem, verberibus sputisque extra ianuam eiectus sum. Eicitur et Proselenos, Chrysis vapulat, totaque familia tristis inter se mussat, quaeritque quis dominae hilaritatem confuderit. &lt;. . .&gt; Itaque pensatis vicibus animosior, verberum notas arte contexi, ne aut Eumolpus contumelia mea hilarior fieret aut tristior Giton. Quod solum igitur salvo pudore poterat contingere, languorem simulavi, conditusque lectulo totum ignem furoris in eam converti, quae mihi omnium malorum causa fuerat:

Ter corripui terribilem manu bipennem,
ter languidior coliculi repene thyrso
ferrum timui, quod trepido male dabat usum.
Nec iam poteram, quod modo conficere libebat;
namque illa metu frigidior rigente bruma
confugerat in viscera mille operta rugis.
Ita non potui supplicio caput aperire,
sed furciferae mortifero timore lusus
ad verba, magis quae poterant nocere, fugi.

Erectus igitur in cubitum hac fere oratione contumacem vexavi: &quot;Quid dicis, inquam, omnium hominum deorumque pudor? Nam ne nominare quidem te inter res serias fas est. Hoc de te merui, ut me in caelo positum ad inferos traheres? ut traduceres annos primo florentes vigore, senectaeque ultimae mihi lassitudinem imponere? Rogo te, mihi apodixin defunctoriam redde.&quot; Haec ut iratus effudi, Illa solo fixos oculos aversa tenebat, nec magis incepto vultum sermone movetur quam lentae salices lassove papavera collo. Nec minus ego tam foeda obiurgatione finita paenitentiam agere sermonis mei coepi secretoque rubore perfundi, quod oblitus verecundiae meae cum ea parte corporis verba contulerim, quam ne ad cognitionem quidem admittere severioris notae homines solerent. Mox perfricata diutius fronte: &quot;Quid autem ego, inquam, mali feci, si dolorem meum naturali convicio exoneravi? Aut quid est quod in corpore humano ventri male dicere solemus aut gulae capitique etiam, cum saepius dolet? Quid? Non et Vlixes cum corde litigat suo, et quidam tragici oculos suos tanquam audientes castigant? Podagrici pedibus suis male dicunt, chiragrici manibus, lippi oculis, et qui offenderunt saepe digitos, quicquid doloris habent, in pedes deferunt:

Quid me constricta spectatis fronte Catone,
damnatisque novae simplicitatis opus?
Sermonis puri non tristis gratia ridet,
quodque facit populus, candida lingua refert.
Nam quis concubitus, Veneris quis gaudia nescit?
Quia vetat in tepido membra calere toro?
Ipse pater veri doctus Epicurus in arte
iussit, et hoc vitam dixit habere telos.

Nihil est hominum inepta persuasione falsius nec ficta severitate ineptius&quot;.

== CXXXIII. ==
Hac declamatione finita Gitona voco et: &quot;Narra mihi, inquam, frater, sed tua fide: ea nocte, qua te mihi Ascyltos subduxit, usque in iniuriam vigilavit, an contentus fuit vidua pudicaque nocte?&quot; Tetigit puer oculos suos, conceptissimisque iuravit verbis sibi ab Ascylto nullam vim factam.

&lt;. . .&gt; positoque in limine genu sic deprecatus sum numen aversum:

Nympharum Bacchique comes, quem pulcra Dione
divitibus silvis numen dedit, inclita paret
cui Lesbos viridisque Thasos, quem Lydus adorat
septifluus, templumque tuis imponit Hypaepis:
huc aedes et Bacchi tutor Dryadumque voluptas,
et timidas admitte preces. Non sanguine tristi
perfusus venio, non templis impius hostis
admovi dextram, sed inops et rebus egenis
attritus facinus non toto corpore feci.
Quisquis peccat inops, minor est reus. Hac prece, quaeso,
exonera mentem culpaeque ignosce minori,
et quandoque mihi fortunae arriserit hora,
non sine honore tuum patiar decus. Ibit ad aras,
Sancte, tuas hircus, pecoris pater; ibit ad aras
corniger et querulae fetus suis, hostia lactens.
Spumabit pateris hornus liquor, et ter ovantem
circa delubrum gressum feret ebria pubes.&quot;

Dum haec ago curaque sollerti deposito meo caveo, intravit delubrum anus laceratis crinibus nigraque veste deformis, extraque vestibulum me iniecta manu duxit. &lt;. . .&gt;

== CXXXIV. ==
PROSELENOS ANVS AD ENCOLPIVM: &quot;Quae striges comederunt nervos tuos, aut quod purgamentum nocte calcasti trivio aut cadaver? Nec a puero quidem te vindicasti, sed mollis, debilis, lassus, tanquam caballus in clivo et operam et sudorem perdidisti. Nec contentus ipse peccare, mihi deos iratos excitasti&quot;.

Ac me iterum in cellam sacerdotis nihil recusantem perduxit impulitque super lectum, et harundinem ab ostio rapuit iterumque nihil respondentem mulcavit. Ac nisi primo ictu harundo quassata impetum verberantis minuisset, forsitan etiam brachia mea caputque fregisset. Ingemui ego utique propter mascarpionem, lacrimisque ubertim manantibus obscuratum dextra caput super pulvinum inclinavi. Nec minus illa fletu confusa altera parte lectuli sedit aetatisque longae moram tremulis vocibus coepit accusare, donec intervenit sacerdos: &quot;Quid vos, inquit, in cellam meam tanquam ante recens bustum venistis? Vtique die feriarum, quo etiam lugentes rident.&quot; PROSELENOS AD OENOTHEAN SACERDOTEM PRIAPI: &quot;O, inquit, Oenothea, hunc adulescentem quem vides, malo astro natus est; nam neque puero neque puellae bona sua vendere potest. Nunquam tu hominem tam infelicem vidisti: lorum in aqua, non inguina habet. Ad summam, qualem putas esse, qui de Circes toro sine voluptate surrexit?&quot; His auditis Oenothea inter utrumque consedit, motoque diutius capite: &quot;Istum, inquit, morbum sola sum quae emendare scio. Et ne putetis perplexe agere, rogo ut adulescentulus tuus mecum nocte dormiat, nisi illud tam rigidum reddidero quam cornu:

Quicquid in orbe vides, paret mihi. Florida tellus,
cum volo, spissatis arescit languida sucis,
cum volo, fundit opes, scopulique atque horrida saxa
Niliacas iaculantur aquas. Mihi pontus inertes
submittit fluctus, zephyrique tacentia ponunt
ante meos sua flabra pedes. Mihi flumina parent
Hyrcanaeque tigres et iussi stare dracones.
Quid leviora loquor? Lunae descendit imago
carminibus deducta meis, trepidusque furentes
flectere Phoebus equos revoluto cogitur orbe.
Tantum dicta valent. Taurorum flamma quiescit
virgineis extincta sacris, Phoebeia Circe
carminibus magicis socios mutavit Vlixis,
Proteus esse solet quicquid libet. Hic ego callens
artibus Idaeos frutices in gurgite sistam,
et rursus fluvios in summo vertice ponam.&quot;

== CXXXV. ==
lnhorrui ego tam fabulosa pollicitatione conterritus, anumque inspicere diligentius coepi.

&quot;Ergo, exclamat Oenothea, imperio parete!&quot; detersisque curiose manibus inclinavit se in lectulum ac me semel iterumque basiavit. &lt;. . .&gt;

Oenothea mensam veterem posuit in medio altari, quam vivis implevit carbonibus, et camellam etiam vetustate ruptam pice temperata refecit. Tum clavum, qui detrahentem secutus cum camella lignea fuerat, fumoso parieti reddidit. Mox incincta quadrato pallio cucumam ingentem foco apposuit, simulque pannum de carnario detulit furca, in quo faba erat ad usum reposita et sincipitis vetustissima particula mille plagis dolata. Vt soluit ergo licio pannum, partem leguminis super mensam effudit iussitque me diligenter purgare. Servio ego imperio, granaque sordidissimis putaminibus vestita curiosa manu segrego. At illa inertiam meam accusans improba tollit, dentibusque folliculos pariter spoliat, atque in terram veluti muscarum imagines despuit.

Mirabar equidem paupertatis ingenium singularumque rerum quasdam artes:

Non Indum fulgebat ebur, quod inhaeserat auro,
nec iam calcato radiabat marmore terra
muneribus delusa suis, sed crate saligna
impositum Cereris vacuae nemus et nova terrae
pocula, quae facili vilis rota finxerat actu.
Hinc molli stillae lacus et de caudice lento
vimineae lances maculataque testa Lyaeo.
At paries circa palea satiatus inani
fortuitoque luto clavos numerabat agrestis,
et viridi iunco gracilis pendebat harundo.
Praeterea quae fumoso suspensa tigillo
conservabat opes humilis casa, mitia sorba
inter odoratas pendebat texta coronas
et thymbrae veteres et passis uva racemis:
qualis in Actaea quondam fuit hospita terra,
digna sacris Hecales, quam Musa loquentibus annis
Baccineas veteres mirando tradidit aevo.

== CXXXVI. ==
Dum illa carnis etiam paululum delibat et dum coaequale natalium suorum sinciput in carnarium furca reponit, fracta est putris sella, quae staturae altitudinem adiecerat, anumque pondere suo deiectam super foculum mittit. Frangitur ergo cervix cucumulae ignemque modo convalescentem restinguit. Vexat cubitum ipsa stipite ardenti faciemque totam excitato cinere pertundit. Consurrexi equidem turbatus anumque non sine meo risu erexi; statimque, ne res aliqua sacrificium moraretur, ad reficiendum ignem in viciniam cucurrit. Itaque ad casae ostiolum processi cum ecce tres anseres sacri qui, ut puto, medio die solebant ab anu diaria exigere, impetum in me faciunt foedoque ac veluti rabioso stridore circumsistunt trepidantem. Atque alius tunicam meam lacerat, alius vincula calcumentorum resoluit ac trahit; unus etiam, dux ac magister saevitiae, non dubitavit crus meum serrato vexare morsu. Oblitus itaque nugarum, pedem mensulae extorsi coepique pugnacissimum animal armata elidere manu. Nec satiatus defunctorio ictu, morte me anseris vindicavi:

Tales Herculea Stymphalidas arte coactas
ad coelum fugisse reor, peneque fluentes
Harpyias, cum Phineo maduere veneno
fallaces epulae. Tremuit perterritus aether
planctibus insolitis, confusaque regia coeli &lt;. . .&gt;

Iam reliqui revolutam passimque per totum effusam pavimentum collegerant fabam, orbatique, ut existimo, duce redierant in templum, cum ego praeda simul atque vindicta gaudens post lectum occisum anserem mitto, vulnusque cruris haud altum aceto diluo. Deinde convicium verens, abeundi formavi consilium, collectoque cultu meo ire extra casam coepi. Necdum liberaveram cellulae limen, cum animadverto Oenotheam cum testo ignis pleno venientem. Reduxi igitur gradum proiectaque veste, tanquam expectarem morantem, in aditu steti. Collocavit illa ignem cassis harundinibus collectum, ingestisque super pluribus lignis excusare coepit moram, quod amica se non dimisisset tribus nisi potionibus e lege siccatis.&quot; Quid porro tu, inquit, me absente fecisti, aut ubi est faba?&quot; Ego, qui putaveram me rem laude etiam dignam fecisse, ordine illi totum proelium exposui, et ne diutius tristis esset, iacturae pensionem anserem obtuli. Quem anus ut vidit, tam magnum aeque clamorem sustulit, ut putares iterum anseres limen intrasse. Confusus itaque et novitate facinoris attonitus, quaerebam quid excanduisset, aut quare anseris potius quam mei misereretur.

== CXXXVII. ==
{{pn|137.1|1}}At illa complosis manibus: &quot;Scelerate, inquit, etiam loqueris? {{pn|137.2|2}}Nescis quam magnum flagitium admiseris: occidisti Priapi delicias, anserem omnibus matronis acceptissimum. Itaque ne te putes nihil egisse; si magistratus hoc scierint, ibis in crucem. {{pn|137.3|3}}Polluisti sanguine domicilium meum ante hunc diem inviolatum, fecistique ut me, quisquis voluerit inimicus, sacerdotio pellat.

— {{pn|137.4|4}}Rogo, inquam, noli clamare: ego tibi pro ansere struthocamelum reddam.&quot; {{pn|137.5|5}}Dum haec me stupente in lectulo sedet anserisque fatum complorat, interim Proselenos cum impensa sacrificii venit, visoque ansere occiso sciscitata causam tristitiae, et ipsa flere vehementius coepit meique misereri, tanquam patrem meum, non publicum anserem, occidissem. {{pn|137.6|6}}Itaque taedio fatigatus: &quot;Rogo, inquam, expiare manus pretio licet? {{...}} si vos provocassem, etiam si homicidium fecissem. Ecce duos aureos pono, unde possitis et deos et anseres emere.&quot;. {{pn|137.7|7}}Quos ut vidit Oenothea: &quot;Ignosce, inquit, adulescens, sollicita sum tua causa. {{pn|137.8|8}}Amoris est hoc argumentum, non malignitatis. Itaque dabimus operam, ne quis sciat. Tu modo deos roga, ut illi facto tuo ignoscant.&quot;

&lt;poem&gt;{{pn|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|CXXXVII}}.9|9}}Quisquis habet nummos, secura naviget aura
  fortunamque suo temperet arbitrio.
Vxorem ducat Danaen ipsumque licebit
  Acrisium iubeat credere quod Danaen.
Carmina componat, declamet, concrepet omnes
  et peragat causas sitque Catone prior.
Iurisconsultus 'parret, non parret' habeto,
  atque esto quicquid Servius et Labeo.
Multa loquor: quod vis, nummis praesentibus opta,
  et veniet. Clausum possidet arca Iovem.&lt;/poem&gt;

{{...}} {{pn|137.10|10}}Infra manus meas camellam vini posuit et cum digitos pariter extensos porris apioque lustrasset, avellanas nuces cum precatione mersit in vinum. Et sive in summum redierant, sive subsderant, ex hoc coniecturam ducebat. Nec me fallebat inanes scilicet ac sine medulla ventosas nuces in summo umore consistere, graves autem et plenas integro fructu ad ima deferri. {{pn|137.11|11}}Recluso pectore extraxit fortissimum iecur et inde mihi futura praedixit. {{pn|137.12|12}}Immo, ne quod vestigium sceleris superesset, totum anserem laceratum verubus confixit, epulasque etiam lautas paulo ante, ut ipsa dicebat, perituro paravit. {{pn|137.13|13}}Volabant inter haec potiones meracae.

== CXXXVIII. ==
Profert Oenothea scorteum fascinum, quod ut oleo et minuto pipere atque urticae trito circumdedit semine, paulatim coepit inserere ano meo. Hoc crudelissima anus spargit subinde umore femina mea. Nasturcii sucum cum habrotono miscet, perfusisque inguinibus meis, viridis urticae fascem comprehendit, omniaque infra umbilicum coepit lenta manu caedere. &lt;. . .&gt;

Aniculae quamvis solutae mero ac libidine essent, eandem viam tentant et per aliquot vicos secutae fugientem &quot;Prende furem!&quot; clamant. Evasi tamen omnibus digitis inter praecipitem decursum cruentatis. &lt;. . .&gt;

&quot;Chrysis, quae priorem fortunam tuam oderat, hanc vel cum periculo capitis persequi destinat&quot;. &lt;. . .&gt;

&quot;Quid huic formae aut Ariadne habuit aut Leda simile? Quid contra hanc Helene, quid Venus posset? Ipse Paris, dearum libidinantium iudex, si hanc in comparatione vidisset tam petulantibus oculis, et Helenen huic donasset et deas. Saltem si permitteretur osculum capere, si illud caeleste ac divinum pectus amplecti, forsitan rediret hoc corpus ad vires et resipiscerent partes veneficio, credo, sopitae. Nec me contumeliae lassant: quod verberatus sum, nescio; quod eiectus sum, lusum puto. Modo redire in gratiam liceat&quot;.

== CXXXIX. ==
Torum frequenti tractatione vexavi, amoris mei quasi quandam imaginem &lt;. . .&gt;

Non solum me numen et implacabile fatum
persequitur. Prius Inachia Tirynthius ira
exagitatus onus caeli tulit, ante profanam
Iunonem Pelias sensit, tulit inscius arma
Laomedon, gemini satiavit numinis iram
Telephus, et regnum Neptuni pavit Vlixes.
Me quoque per terras, per cani Nereos aequor
Hellespontiaci sequitur gravis ira Priapi.

&lt;. . .&gt; Quaerere a Gitone meo coepi, num aliquis me quaesisset. &quot;Nemo, inquit, hodie. Sed hesterno die mulier quaedam haud inculta ianuam intravit, cumque diu mecum esset locuta et me accersito sermone lassasset, ultimo coepit dicere, te noxam meruisse daturumque serviles poenas, si laesus in querela perseverasset.&quot; &lt;. . .&gt;

Nondum querelam finieram, cum Chrysis intervenit amplexuque effusissimo me invasit et: &quot;Teneo te, inquit, qualem speraveram: tu desiderium meum, tu voluptas mea, nunquam finies hunc ignem, nisi sanguine extinxeris.&quot; &lt;. . .&gt;

Vnus ex noviciis &lt;Eumolpi&gt; servulis subito accurrit et mihi dominum iratissimum esse affirmavit, quod biduo iam officio defuissem. Recte ergo me facturum, si excusationem aliquam idoneam praeparassem: vix enim posse fieri, ut rabies irascentis sine verbere consideret. &lt;. . .&gt;

== CXL. ==
{{pn|140.1|1}}Matrona inter primas honesta, Philomela nomine, quae multas saepe hereditates officio aetatis extorserat, tum anus et floris extincti, filium filiamque ingerebat orbis senibus, et, per hanc successionem artem suam perseverabat extendere. {{pn|140.2|2}}Ea ergo ad Eumolpum venit et commendare liberos suos eius prudentiae bonitatique &lt;. . .&gt;credere se et vota sua. Illum esse solum in toto orbe terrarum, qui praeceptis etiam salubribus instruere iuvenes quotidie posset. {{pn|140.3|3}}Ad summam, relinquere se pueros in domo Eumolpi, ut illum loquentem audirent: quae sola posset hereditas iuvenibus dari. {{pn|140.4|4}}Nec aliter fecit ac dixerat, filiamque speciosissimam cum fratre ephebo in cubiculo reliquit, simulavitque se in templum ire ad vota nuncupanda. {{pn|140.5|5}}Eumolpus, qui tam frugi erat ut illi etiam ego puer viderer, non dislulit puellam invitare ad pygesiaca sacra. {{pn|140.6|6}}Sed et podagricum se esse lumborumque solutorum omnibus dixerat, et si non servasset integram simulationem, periclitabatur totam paene tragoediam evertere. {{pn|140.7|7}}Itaque ut constaret mendacio fides, puellam quidem exoravit ut sederet super commendatam bonitatem, Coraci autem imperavit ut lectum, in quo ipse iacebat, subiret positisque in pavimento manibus dominum lumbis suis commoveret. {{pn|140.8|8}}Ille lente parebat imperio, puellaeque artificium pari motu remunerabat. {{pn|140.9|9}}Cum ergo res ad effectum spectaret, clara Eumolpus voce exhortabatur Coraca, ut spissaret officium. Sic inter mercennarium amicamque positus senex veluti oscillatione ludebat. {{pn|140.10|10}}Hoc semel iterumque ingenti risu, etiam suo, Eumolpus fecerat. {{pn|140.11|11}}Itaque ego quoque, ne desidia consuetudinem perderem, dum frater sororis suae automata per clostellum miratur, accessi temptaturus an pateretur iniuriam. Nec se reiciebat a blanditiis doctissimus puer, sed me numen inimicum ibi quoque invenit. &lt;. . .&gt;

{{pn|140.12|12}}&quot;Dii maiores sunt, qui me restituerunt in integrum. Mercurius enim, qui animas ducere et reducere solet, suis beneficiis reddidit mihi quod manus irata praeciderat, ut scias me gratiosiorem esse quam Protesilaum aut quemquam alium antiquorum.&quot; {{pn|140.13|13}}Haec locutus sustuli tunicam, Eumolpoque me totum approbavi. At ille primo exhorruit, deinde ut plurimum crederet, utraque manu deorum beneficia tractat. &lt;. . .&gt;

&lt;Eumolpus&gt;: {{pn|140.14|14}}&quot;Socrates, deorum hominumque, gloriari solebat, quod nunquam neque in tabernam conspexerat nec ullius turbae frequentioris concilio oculos crediderat. Adeo nihil est commodius quam semper cum sapientia loqui. — {{pn|140.15|15}}Omnia, inquam, ista vera sunt; nec ulli enim celerius homines incidere debent in malam fortunam, quam qui alienum concupiscunt. Vnde plani autem, unde levatores viverent, nisi aut locellos aut sonantes aere sacellos pro hamis in turbam mitterent? Sicut muta animalia cibo inescantur, sic homines non caperentur nisi spe aliquid morderent.&quot; &lt;. . .&gt;

== CXLI. ==
&lt;Encolpus?&gt;: &quot;Ex Africa navis, ut promiseras, cum pecunia tua et familia non venit. Captatores iam exhausti liberalitatem imminuerunt. Itaque aut fallor, aut fortuna communis coepit redire ad paenitentiam suam.&quot; &lt;. . .&gt; &lt;Eumolpus&gt;: &quot;Omnes, qui in testamento meo legata habent, praeter libertos meos hac condicione percipient quae dedi, si corpus meum in partes conciderint et astante populo comederint. Apud quasdam gentes scimus adhuc legem servari, ut a propinquis suis consumantur defuncti, adeo quidem ut obiurgentur aegri frequenter, quod carnem suam faciant peiorem. His admoneo amicos meos, ne recusent quae iubeo, sed quibus animis devoverint spiritum meum, eisdem etiam corpus consumant.&quot; &lt;. . .&gt;

Excaecabat pecuniae ingens fama oculos animosque miserorum. Gorgias paratus erat exsequi.

&quot;De stomachi tui recusatione non habeo quod timeam. Sequetur imperium, si promiseris illi pro unius horae fastidio multorum bonorum pensationem. Operi modo oculos, et finge te non humana viscera, sed centies sestertium comesse. Accedit huc, quod aliqua inveniemus blandimenta, quibus saporem mutemus. Neque enim ulla caro per se placet, sed arte quadam corrumpitur, et stomacho conciliatur averso. Quod si exemplis vis quoque probari consilium, Saguntini oppressi ab Hannibale humanas edere carnes, nec hereditatem expectabant. Petelini idem fecerunt in ultima fame, nec quicquam aliud in hac epulatione captabant, nisi tantum ne esurirent. Cum esset Numantia a Scipione capta, inventae sunt matres, quae liberorum suorum tenerent semesa in sinu corpora.&quot; 
&lt;/div&gt;
{{finis}}

[[en:Satyricon]]
[[es:Satiricón]]
[[fr:Satyricon]]
[[it:Satire di Tito Petronio Arbitro]]</text>
      <sha1>m0s6b7y70n7x5cs4movnx9yv0jqqwsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13800</id>
    <revision>
      <id>287249</id>
      <parentid>101976</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>287249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="5ei3a107o84h6d53a4yn0dg9mgs3gr2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;{{rh|19|THOMAE MORI}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|endi|inueniendi}} laborem, neque de dispositione quicquam fuisse cogitandum, cui tantum erant ea recitanda, quæ tecum unà pariter audiui narrantem Raphaëlem. quare nec erat quod in eloquendo laboraretur, quando nec illius sermo potuit exquisitus esse, quum esset primum subitarius, atque extemporalis, deinde hominis, ut scis, non perinde Latine docti quàm Græce, &amp;amp; mea oratio quanto accederet propius ad illius neglectam simplicitatem, tanto futura sit propior ueritati, cui hac in re soli curam &amp;amp; debeo &amp;amp; habeo. Fateor mi Petre, mihi adeo multum laboris hijs rebus paratis detractum, ut penè nihil fuerit relictum. alioquin huius rei uel excogitatio, uel œconomia potuisset ab ingenio neque infimo, neque prorsus indocto postulare, tum temporis nonnihil, tum studij. Quod si exigeretur, ut diserte etiam res, non tantum uere, scriberetur, id uero à me præstari, nullo tempore, nullo studio potuisset. Nunc uero quum ablatis curis hijs, in quibus tantum fuit sudoris exhauriendum, restiterit tantum hoc, uti sic simpliciter scriberentur audita, nihil erat negocij. Sed huic tamen tam nihilo negocij peragendo, cætera negocia mea minus ferè quàm nihil {{pt|tempo-}}&lt;noinclude&gt;

ris&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ei3a107o84h6d53a4yn0dg9mgs3gr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13801</id>
    <revision>
      <id>287250</id>
      <parentid>285419</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>287250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="a6nsygsgetihzkvtoreduef054zuuiy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;{{rh||AD PETRVM AEGID. PRAEFATIO.|15}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|ris|temporis}} reliquerunt. Dum causas forenseis assidue alias ago, alias audio, alias arbiter finio, alias iudex dirimo, dum hic officij causa uisitur, ille negocij. Dum foris totum fermè diem alijs impartior, reliquum meis, relinquo mihi, hoc est literis, nihil. Nempe reuerso domum, cum uxore fabulandum est, garriendum cum liberis, colloquendum cum ministris. Quæ ego omnia inter negocia numero, quando fieri necesse est (necesse est autem, nisi uelis esse domi tuæ peregrinus) Et danda omnino opera est, ut quos uitæ tuæ comites, aut natura prouidit, aut fecit casus, aut ipse delegisti, hijs ut te quàm iucundissimum compares, modo ut ne comitate corrumpas, aut indulgentia ex ministris dominos reddas. Inter hæc, quæ dixi, elabitur dies, mensis, annus. Quando ergo scribimus? Nec interim de somno quicquam sum loquutus, ut nec de cibo quidem, qui multis non minus absumit temporis, quàm somnus ipse, qui uitæ absumit fermè dimidium. At mihi hoc solum temporis adquiro, quod somno cibóque suffuror, quod quoniam parcum est, lente, quia tamen aliquid, aliquando perfeci, atque ad te mi Petre transmisi Vtopiam, ut legeres, &amp;amp; si quid ef-&lt;noinclude&gt;

c 2 fugisset&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6nsygsgetihzkvtoreduef054zuuiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13820</id>
    <revision>
      <id>287271</id>
      <parentid>286564</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1527" sha1="rtf2y9izsd6cqf94pkwiv7iv074takc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;omnium ferè gentium commune. Nam Gallias infestat alia præterea pestis pestilentior, Tota patria stipendiarijs, in pace quoque (si illa pax est) oppleta atque obsessa militibus, eadem persuasione inductis, qua uos ociosos hic ministros alendos esse censuistis. {{left sidenote|Quam perniciem adferant perpetua militum præsidia.}}nempe quod Morosophis uisum est, in eo sitam esse publicam salutem, si in promptu semper adsit ualidum firmumque præsidium, maxime ueteranorum. neque enim confidunt inexercitatis quicquam, ut uel ideo quærendum eis bellum sit, ne imperitos habeant milites, &amp;amp; homines iugulandi gratis, ne (ut habet facete Salustius) manus aut animus incipiat per ocium torpescere. At quàm sit perniciosum huiusmodi beluas alere, &amp;amp; Gallia suo malo didicit, &amp;amp; Romanorum, Carthaginensium, ac Syrorum, tum multarum gentium exempla declarant, quorum omnium non imperium modo, sed agros quoque, atque adeo urbes ipsas parati ipsorum exercitus alijs atque alijs occasionibus euerterunt. Quàm uero non magnopere necessarium, uel hinc elucescit, quod ne Galli quidem milites armis ab unguiculis exercitatissimi cum euocatis comparati uestris, admodum sæpe gloriantur superiores sese discessisse, ut ne quid dicam amplius, ne præsentibus uidear adblandiri uobis. Sed nec uestri illi uel opifices urbici, uel rudes atque agrestes agricolæ, ociosos generosorum stipatores creduntur ualde pertimescere, nisi aut hi quibus ad uires atque audaciam corpus contigit ineptius, aut quorum animi uis&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rtf2y9izsd6cqf94pkwiv7iv074takc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13821</id>
    <revision>
      <id>287273</id>
      <parentid>286459</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="rwbbyomtkyoifhipby3lxoan5mfxr2b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;inopia rei familiaris infringitur, adeo periculum nullum est, ne quorum ualida &amp;amp; robusta corpora (neque enim nisi selectos dignantur generosi corrumpere) nunc uel elanguescunt ocio, uel negocijs propè muliebribus emolliuntur, ijdem bonis artibus instructi ad uitam, &amp;amp; uirilibus exercitati laboribus effœminentur. Certe utcunque sese hæc habet res, illud mihi nequaquam uidetur publicæ rei conducere in euentum belli, quod nunquam habetis, nisi quum uultis, infinitam eius generis turbam alere, quod infestat pacem, cuius tanto maior haberi ratio, quàm belli debeat. Neque hæc tamen sola est furandi necessitas. Est alia magis quantum credo, peculiaris uobis. Quænam est ea? inquit Cardinalis. Oues inquam uestræ, quæ tam mites esse, tamque exiguo solent ali, nunc (uti fertur) tam edaces atque indomitæ esse cœperunt, ut homines deuorent ipsos, agros, domos, oppida uastent ac depopulentur. Nempe quibuscunque regni partibus nascitur lana tenuior, atque ideo preciosior, ibi nobiles &amp;amp; generosi, atque adeo Abbates aliquot sancti uiri, non his contenti reditibus fructibusque annuis, qui maioribus suis solebant ex prædijs crescere, nec habentes satis, quod ociose ac laute uiuentes, nihil in publicum prosint, nisi etiam obsint, aruo nihil relinquunt, onmia claudunt pascuis, demoliuntur domos, diruunt oppida, templo duntaxat stabulandis ouibus relicto, &amp;amp; tanquam parum soli perderent apud uos, ferarum saltus ac uiuaria, illi&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwbbyomtkyoifhipby3lxoan5mfxr2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13822</id>
    <revision>
      <id>287274</id>
      <parentid>286460</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1497" sha1="p7b9kgyvvx3dl7zcbsrvr7h08k1oyf6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;boni uiri habitationes omnes, &amp;amp; quicquid usquam est culti, uertunt in solitudinem. Ergo ut unus helluo inexplebilis ac dira pestis patriæ, continuatis agris, aliquot millia iugerum uno circumdet septo, eijciuntur coloni quidam. suis etiam aut circumscripti fraude, aut ui oppressi exuuntur, aut fatigati iniurijs, adiguntur ad uenditionem. Itaque quoquo pacto emigrant miseri, uiri, mulieres, mariti, uxores, orbi, uiduæ, parentes cum paruis liberis, &amp;amp; numerosa magis quam diuite familia, ut multis opus habet manibus res rustica: emigrant inquam, è notis atque assuetis laribus, nec inueniunt quo se recipiant, supellectilem omnem haud magno uendibilem, etiam si manere possit emptorem, quum extrudi necesse est, minimo uenundant. id quum breui errando insumpserint, quid restat aliud denique, quàm uti furentur, &amp;amp; pendeant iuste scilicet, aut uagentur atque mendicent. quanquam tum quoque uelut errones conijciuntur in carcerem, quod ociosi obambulent, quorum operam nemo est qui conducat, quum illi cupidissime offerant. Nam rusticæ rei cui assueuerunt, nihil est quod agatur, ubi nihil seritur. Siquidem unus opilio atque bubulcus sufficit ei terræ depascendæ pecoribus, in cuius cultum, ut sementi faciendæ sufficeret, multæ poscebantur manus. Atque hac ratione fit, ut multis in locis annona multo sit carior. Quin lanarum quoque adeo increuit precium, ut à tenuioribus, qui pannos inde solent apud uos conficere, prorsus emi non possint, atque ea ratione&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7b9kgyvvx3dl7zcbsrvr7h08k1oyf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13823</id>
    <revision>
      <id>287275</id>
      <parentid>286461</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="g6zxx2zxhbexr0w7z4g4vbhfiwiyv5p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;plures ab opere ablegantur in ocium. Nam post aucta pascua infinitam ouium uim absumpsit tabes, uelut eorum cupiditatem ulciscente deo, immissa in oues lue, quam in ipsorum capita contortam esse fuerat iustius. Quod si maxime increscat ouium numerus, precio nihil decrescit tamen. quod earum, si monopolium appellari non potest quod non unus uendit, certe oligopolium est. Reciderunt enim ferè in manus paucorum, eorundemque diuitum, quos nulla necessitas urget ante uendendi quàm libet, nec ante libet quàm liceat quanti libet. Iam cætera quoque pecorum genera, ut æque cara sint, eadem ratio est, atque hoc etiam amplius, quod dirutis uillis, atque imminuta re rustica, non sint qui fœturam curent. Neque enim diuites illi, ut ouium, sic etiam armentorum fœtus educant: sed aliunde macra empta uili, posteaquam suis pascuis pinguerint, magno reuendunt. Ideoque, sicuti reor, nondum sentitur totum huius rei incommodum. Nempe adhuc his modo locis reddunt cara, ubi uendunt. cæterum ubi aliquandiu celerius extulerint illinc, quàm nasci possint, tum demum ibi quoque paulatim decrescente copia, ubi coëmuntur, necesse est hic insigni laboretur inopia. Ita qua re uel maxime felix hæc uestra uidebatur insula, iam ipsam paucorum improba cupiditas uertit in perniciem. Nam hæc annonæ charitas in causa est, cur quisque quam possit plurimos è familia dimittat, quo quæso nisi mendicatum, aut quod generosis animis per-&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6zxx2zxhbexr0w7z4g4vbhfiwiyv5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>13824</id>
    <revision>
      <id>287276</id>
      <parentid>286462</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="8st6vqcy5llij5d4mlmn5iukhtw6mom" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;suadeas facilius latrocinatum? Quid quod ad miseram hanc egestatem, atque inopiam adiungitur, importuna luxuries. Nam &amp;amp; ministris nobilium, &amp;amp; opificibus, &amp;amp; ipsis propemodum rusticis, &amp;amp; omnibus denique ordinibus, multum est insolentis apparatus in uestibus, nimius in uictu luxus. Iam ganea, lustra, lupanar, &amp;amp; aliud lupanar tabernæ uinariæ, ceruisiariæ, postremo tot improbi ludi, alea, charta, fritillus, pila, sphæra, discus, an non hæc celeriter exhausta pecunia, recta suos mystas mittunt aliquò latrocinatum? Has perniciosas pestes eijcite. statuite, ut uillas atque oppida rustica, aut hi restituant. qui diruere, aut ea cedant reposituris, atque ædificare uolentibus. Refrenate coëmptiones istas diuitum, ac uelut monopolij exercendi licentiam. Pauciores alantur ocio, reddatur agricolatio, lanificium instauretur, ut sit honestum negocium, quo se utiliter exerceat ociosa ista turba, uel quos hactenus inopia fures fecit, uel qui nunc errones, aut ociosi sunt ministri, fures nimirum utrique futuri. Certe nisi his malis medemini, frustra iactetis exercitam in uindicanda furta iustitiam, nempe speciosam magis, quam aut iustam aut utilem. Siquidem quum pessime sinitis educari, &amp;amp; mores paulatim ab teneris annis corrumpi, puniendos uidelicet, tum demum quum ea flagitia uiri designent, quorum spem de se perpetuam à pueritia usque præbuerant, quid aliud quæso quam facitis fures, &amp;amp; ijdem plectitis? Iam me hæc loquente iuris ille consul-&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8st6vqcy5llij5d4mlmn5iukhtw6mom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>45221</id>
    <revision>
      <id>287243</id>
      <parentid>285552</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>287243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1533" sha1="a6d9rmrlzl1uw75lkg6cmv5z6d7d0sl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|ERASMVS ROTERODAMUS IOANNI FROBENIO COMPATRI SVO CHARISSIMO S. D.}}
}}

{{dropinitial|C}}VM antehac omnia Mori mei mihi supra modum semper placuerint, tamen ipse meo iudicio nonnihil diffidebam, ob arctissimam inter nos amicitiam. Cæterum ubi uideo doctos uno ore omneis meo subscribere suffragio, ac vehementius etiam diuinum hominis ingenium suspicere, non quod plus ament sed quod plus cernant, serio plaudo meæ sententiæ, nec uerebor post hac quod sentio, palàm eloqui. Quid tandem non præstitis set admirabilis ista naturæ felicitas, si hoc ingenium instituisset Italia? si totum Musarum sacris uacaret, si ad iustam frugem ac uelut autumnum suum maturuisset? Epigramma ta lusit adolescens admodum ac pleraque puer. Britanniam suam numquam egressus est, nisi semel atque iterum, principis sui nomine legatione fungens apud Flandros. Præter rem uxoriam, præter curas domesticas, præter publici muneris functionem &amp; causarum undas, tot tantisque regni negocijs distrahitur, ut mireris esse ocium uel cogitandi de libris. Proinde misimus ad te progymnasmata illius, &amp; Vto piam , ut si uidetur, tuis excusa typis orbi posteritatique commendentur. Quando ea est tuæ officinæ autoritas, ut liber uel hoc nomine placeat eruditis, si cognitum sit e Frobenianis ædibus prodisse. Bene uale cum optimo socero, coniuge sua uissima, ac mellitissimis liberis. Erasmum filiolum mihi tecum communem, inter literas natum, fac optimis literis instituendum cures. Louanij. VIII. Cal. Septem. AN. M. D. XVII.&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6d9rmrlzl1uw75lkg6cmv5z6d7d0sl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287244</id>
      <parentid>287243</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Fix broken words and ampersands</comment>
      <origin>287244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1535" sha1="77zjdt1glfw8ou4ycw90fetz2emt5h6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|ERASMVS ROTERODAMUS IOANNI FROBENIO COMPATRI SVO CHARISSIMO S. D.}}
}}

{{dropinitial|C}}VM antehac omnia Mori mei mihi supra modum semper placuerint, tamen ipse meo iudicio nonnihil diffidebam, ob arctissimam inter nos amicitiam. Cæterum ubi uideo doctos uno ore omneis meo subscribere suffragio, ac vehementius etiam diuinum hominis ingenium suspicere, non quod plus ament sed quod plus cernant, serio plaudo meæ sententiæ, nec uerebor post hac quod sentio, palàm eloqui. Quid tandem non præstitisset admirabilis ista naturæ felicitas, si hoc ingenium instituisset Italia? si totum Musarum sacris uacaret, si ad iustam frugem ac uelut autumnum suum maturuisset? Epigrammata lusit adolescens admodum, ac pleraque puer. Britanniam suam numquam egressus est, nisi semel atque iterum, principis sui nomine legatione fungens apud Flandros. Præter rem uxoriam, præter curas domesticas, præter publici muneris functionem &amp;amp; causarum undas, tot tantisque regni negocijs distrahitur, ut mireris esse ocium uel cogitandi de libris. Proinde misimus ad te progymnasmata illius, &amp;amp; Vtopiam, ut si uidetur, tuis excusa typis orbi posteritatique commendentur. Quando ea est tuæ officinæ autoritas, ut liber uel hoc nomine placeat eruditis, si cognitum sit e Frobenianis ædibus prodisse. Bene uale cum optimo socero, coniuge suauissima, ac mellitissimis liberis. Erasmum filiolum mihi tecum communem, inter literas natum, fac optimis literis instituendum cures. Louanij. VIII. Cal. Septem. AN. M.D.XVII.&lt;noinclude&gt;
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77zjdt1glfw8ou4ycw90fetz2emt5h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>45312</id>
    <revision>
      <id>287245</id>
      <parentid>286544</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Typo</comment>
      <origin>287245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="sjexyrgzg5y4oa2r380d0kaumv7fpdw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ctum esse satis crederem, ecce tu mihi uelut prioris beneficij uel appendicem uel auctarium {{sc|Vtopiam}} illam {{sc|Mori}} donasti, hominis in primis acris, ingenióque amœno, &amp;amp; in rerum humanarum æstimatione ueteratoris. Eum librum cum ruri in manibus cursitando, satagendo, operis imperitando haberem (partim enim nosti, partim audisti, uillaticis me negocijs alterum iam hunc annum multum operæ impendisse) usque adeo eius lectione affectus sum, cognitis &amp;amp; perpensis Vtopinorum moribus &amp;amp; institutis, ut penè rei familiaris procurationem intermiserim atque etiam abiecerim, cum nugas esse uiderem artem omnem industriamque œconomicam, omnino curam census amplicatricem. qua tamen ipsa omne genus mortalium uelut œstro quodam intestino &amp;amp; congenito exagitari nemo est, qui non uideat &amp;amp; intelligat, ut legitimarum, propè dixerim &amp;amp; ciuilium artium ac disciplinarum eum esse scopum, fateri necesse sit, ut tam liuida quàm accurata solertia alter ab altero, qui cum ciuilitatis ius ei &amp;amp; interdum gentilitatis intercedit, quippiam semper abducat, abstrahat, abradat, abiuret, exprimat, extundat, exculpat, extorqueat, excutiat, excudat, subducat, suffuretur, suppilet, inuolet, legibusque partim conniuentibus, partim autoribus auferat &amp;amp; interuertat. Id adeo magis in ijs gentibus apud quas iura quæ ciuilia &amp;amp; pontificia uocantur, amplius in utroque foro ualent. Quorum moribus &amp;amp; institutis eam inualuis-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjexyrgzg5y4oa2r380d0kaumv7fpdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>45313</id>
    <revision>
      <id>287246</id>
      <parentid>286545</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Add hyphen at end</comment>
      <origin>287246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="4dtdplm5dwswdyyusedimkblpoodw8w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;se opinionem nemo non uidet, ut homines cautionum prudentes uel captionum potius, &amp;amp; inconsultorum ciuium aucupes, &amp;amp; formularum, id est excipularum opifices, ac pactilis iuris callentissimi, &amp;amp; litium concinnatores iurisque contrauersi, peruersi, iuersi, consulti, antistites esse iustitiæ æquitatisque existimentur, solique digni qui de æquo bonoque responsitent, atque etiam (quod maius est multo) qui cum imperio ac potestate statuant, quid unum quemque habere, quid non habere, quatenus quamdiuque liceat. halucinantis id utique sensus communis iudicio, quippe cum plerique hominum crassis ignorantiæ lemis cæcutientes, tam æquissimam ferè causam unum quemque putemus habere quàm maxime ius postulat, aut iure subnixus est. Cum si ad ueritatis normam, &amp;amp; ad simplicitatis Euangelicæ præscriptum exigere iura uelimus, nemo sit tam stupidus quin intelligat, nemo tam uæcors quin fateatur si urgeas, tam ius &amp;amp; fas hodie ac iamdiu in sanctionibus pontificiis, &amp;amp; ius atque æquum in legibus ciuilibus &amp;amp; principum placitis dissidere, quàm {{sc|Christi}} rerum humanarum conditoris instituta, eiusque discipulorum ritus, ab eorum decretis &amp;amp; placitis qui Crœsi &amp;amp; Midæ aceruos bonorum finem esse putant, &amp;amp; felicitatis cumulum. adeo si iustitiam finire nunc uelis quomodo priscis autoribus placuit, quæ ius suum unicuique tribuat, uel nullibi eam in publico inuenias, uel (si dicere id mihi permittam) culinariam quandam dispensatricem esse ut fateamur ne-&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dtdplm5dwswdyyusedimkblpoodw8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroidum epistolarum libri tres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71180</id>
    <revision>
      <id>287266</id>
      <parentid>286658</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320395" sha1="264y1mswrmvx65tq4faxah0315nufzk" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Helius Eobanus Hessus  
|OperaeTitulus= Heroidum epistolarum libri tres
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  1517
|SubTitulus= 
|Genera=heroides
|Editio=Halae Saxonum, 1539
|Fons=[https://mateo.uni-mannheim.de/camautor/hessus.html CAMENA]
}} 
==Ad generosum et magnificum dominum Paulum baronem a Svartzenberg. ==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Cum jaceant tristes hac tempestate Camenae 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec ferat optatam tristibus ullus opem 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;ausus es afflictis tamen esse fidelis amicus, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o decus et gentis gloria, Paule, tuae, 
{{Versus|5}}et cum te tituli decorent et stemmata avorum 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et sit imaginibus splendida tota domus. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Plus tamen hinc quod amas non ficto pectore Musas, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; crede mihi, verae nobilitatis habes 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;quae magis abjectae quo sunt et honore carentes 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc potior laus est has coluisse tibi. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Cum vel honoratas soleant pars maxima vulgi 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spernere, nec dignas ducere laude sua, 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;praecipue clari quos gloria sanguinis inflat, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et quorum validae facta tuentur opes. 
{{Versus|15}}Cum tibi sint et opes, cum sis et sanguine clarus, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec tamen has partes deseruisse queas. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Dignus eras cui perpetua de fronde coronam 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inciperent nostrae nectere Pierides. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Et cum nos etiam praeconia nulla merentes, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; laudibus immodicis per tua scripta vehas. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Cum decores nostras non tantum laude Camenas, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; verum etiam immeritis aurea dona feras. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Dignus eras quem cognato sibi nomine dignum 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inciperent nostrae ducere Pierides. 
{{Versus|25}}Incipiunt, jamque aeternos meditantur honores, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quos tibi pro meritis, inclute Paule, ferant. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Utque tibi quondam faciles juvenilibus annis 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inque sinu fotae saepe fuere tuo. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Sic tibi nunc cupiunt aucto melioribus annis 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non aliquo tantum displicuisse modo. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Quas igitur tecum primis Heroidas annis 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lusimus, has tecum restituisse libet. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Nam quia tunc cultus ignoravere decentes, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et data vix natis forma sine arte fuit. 
{{Versus|35}}Ergo vagas patriam revocatas nuper ad arcem 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; imbutas cultu jussimus esse novo. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Ut quemcumque leves inde egrederentur in orbem 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; veste placere iterum candidiore queant. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Et nimium, quamvis lascivia sumpta deceret, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in forma vicii luxuriante fuit. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Ergo nimis longae fluitantia syrmata vesti 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; visum erat artifici praesecuisse manu. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Quaeque nimis laxae velabant corpora pallae 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dempsimus, et longae pendula texta stolae. 
{{Versus|45}}Responsura habiles contraximus omnia ad artus, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forma prior castis non satis apta fuit. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Ordine deinde alio discretas ire puellas 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jussimus, et proprium quamque tenere locum. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Namque ita confuse prius et sine legibus ibant, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut foret incerti gratia nulla chori. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;At mea nunc triplici discrimine turba puellae, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audaces populo plena theatra petunt. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Prima loco positas vulgo subsellia praebent. 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas Evangelii littera testis habet. 
{{Versus|55}}Alter habet mistas vero falsoque sorores, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tertius (ut fama est) omnia falsa locus. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Non ita falsa tamen nequeant ut vera videri, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; veraque si quaedam dempseris, esse queant. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Nam rudis historiae mala somnia miscuit aetas, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; diraque pro vero corpore monstra tulit. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Sic mihi mista tamen genus hoc sunt omnia veris, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut prodesse magis quam nocuisse queant. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Qui prius ergo vagi fuerant et in ordine nullo, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jam fiunt ista tres ratione libri. 
{{Versus|65}}Praeterea maculas quas invexere notantum 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aere novo, nostrae seposuere manus. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Nos quoque natura nimium juveniliter usi, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scripsimus, audaci multa linenda manu. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Quae tamen ut veniam, quia sunt revocata, merentur, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic eadem vitio non caruisse pudet. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Dum tamen ingenui non sint ea signa pudoris 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; frivola, me certe depuduisse decet. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Nam sua qui vere possunt errata fateri, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; se venia dignos qualibet esse docent. 
{{Versus|75}}Has igitur tali reparatas arte puellas, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virtuti offerimus, candide Paule, tuae. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Ut qui virginibus semper comes esse Camenis, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et solitus nugas sis adamare meas. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Hae tibi non cultas Musas Heroides aequent, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Musarum possint sed tamen esse loco.
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Pieridum veros coluisti semper honores, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec sunt Pieridum pignora vera tibi. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Qua colis ergo sacras et adhuc tua numina Musas, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cur non hic habeas Musica scripta fide ? 
{{Versus|85}}Accipe vicina reduces a morte puellas, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ingenio lusus convenit iste tuo. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Nam quia Musarum puer enutritus in umbra, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; numina nunc etiam non puer ista colis ? 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Quis non immemores, quis non causetur iniquas, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; si tibi pro meritis praemia nulla ferant ? 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Et cum Musarum cultores semper amaris, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; certatim hos aequum te coluisse fuit. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Salve, summe tuae gentis decor, incluta cujus 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nomina perpetua laude virere facis. 
{{Versus|95}}Jam tua venturo virtus assurgit honori, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; amplius haud totam se tua fama capit. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Jam tua sublimis caelo se gloria tollet, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua vagus Oceanum Phoebus utrumque videt. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Tu modo nobilium sanguis generose parentum, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; adjicias titulis signa fac ista tuis. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Nec te paeniteat nostras coluisse puellas 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quas damus officio gratificante tibi. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Tempus erit quo tu laudabere nominis hujus, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec tua de Musis fama jacebit iners. 
{{Versus|105}}Atque aliquis nostri spectans monumenta laboris, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc Paulus, dicet, nomine dignus erat. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Felix quem tales potuere adamasse puellae, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ille est perpetua laude ferendus amor. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Dixerit haec aliquis, numquam tua fama peribit 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; semper et in nostro carmine vivus eris. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Quod quamquam poteras per te praestare tibi ipsi, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tua se virtus teste superba fuit. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Plus tamen accedet laudis, mihi crede, quod ista 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; laude tua dignus visus es esse mihi. 
{{Versus|115}}Accipe nunc igitur notas tibi, Paule, puellas, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quamvis nunc niteant versicolore toga. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Protinus agnosces tamen ex levitate sueta 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ac pereant nimium quas juvat esse graves. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Non tamen haec levitas in moribus esse putanda est, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; carminis est levitas non inhonesta mei. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Quod si nil aliud, color est tibi cognitus harum 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et facies certe nota pudica tibi est. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Nam nullas Veneres, non ulla Cupidinis arma 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non quicquam prae se quod sit inane ferunt. 
{{Versus|125}}Moribus assuetae castis castissima spondent 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; oscula, quae roseo mista pudore feres. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Ad quem nam potius desertae Heroides issent 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam te qui meritum nominis hujus habes ? 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Nunc igitur merito te talem Heroa petebant, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tutior ut proprii nominis esset honor. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Accipe degeneres Heros generose puellas 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; degeneres nisi tu ne videantur agas. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Et Musis sacer et Musarum exercite sacris 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exiguum vates accipe vatis opus. 
{{Versus|135}}Quod nisi me fallant animi praesagia, toto 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pectore laetatus jam mea scripta legis. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Vos ita, Dii faciles, ita vos concedite, Musae, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; causa nec est voti plenior ulla mei. 
&lt;/poem&gt;
=Liber primus, &lt;br&gt;qui historicas continet. =
==I. Deus Pater Mariae Virgini.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Quam legis, aeternam rebus paritura salutem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non est mortali littera facta manu. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Pone metus, virgo superis gratissima, non est 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem tremis, infestus nuntius iste tibi. 
{{Versus|5}}Ales ab excelso juvenis descendit olympo, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui tibi non falso pectore dicit, ave. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Sed tibi quod notae non venit epistola dextrae, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forsan et ignotus palmifer ales erat. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Ergone te superum cuiquam dubitabis amari, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; mirarique voles quale sit illud opus ? 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Fiet, et ut lente dubites credasque futurum, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; accipe de summa nuntia certa fide. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Qui super ingentis regnum tenet ardua mundi, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cujus id immensum dextera claudit opus. 
{{Versus|15}}Ille ego sum deus, et rerum suprema potestas, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cujus habes manibus nunc data jussa tuis. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Pone metus iterum nihil est hic, virgo, timendum, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gaudia quin potius quae mediteris, habes. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Num credis jam turpe nihil tibi posse parari, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cum placeas casto casta puella Deo ? 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Et ne virgineas longis ambagibus aures 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; detineam, de te quod meditemur habe. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Laeta tibi gratare tua nascetur ab alvo, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; subque tuo verbum pectore fiet homo. 
{{Versus|25}}Verbum quo caelos terraeque creavimus orbem, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quicquid et haec extra quicquid et intus habet. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;At neque noster amor tactus patiere viriles, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nostra nec exuta virgine mater eris. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;In te per teneram descendet spiritus aurem 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; noster, et haec uteri causa tumentis erit : 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;nec dubita, qui cuncta potest id posse necesse est, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et facile est nasci virgine matre Deo. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Ut rata sint veterum per te praesagia vatum, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excipe nos casto virgo pudica sinu. 
{{Versus|35}}Est amor afflictae tandem succurrere plebi, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam cruciant multos Tartara clausa dies. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Amissam miseris iterum reparare salutem, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; atque hominem nobis conciliare juvat. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Fecimus hunc primum terrae de parte recentis, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; implerant totum femina virque genus. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Inde frequentandos quos nos plantavimus hortos, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et facili dedimus jussa ferenda modo. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Excidit exiguo nostri reverentia lapsu, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse deos nobis se voluere pares. 
{{Versus|45}}Hac prius exciderat culpa, caelosque reliquit 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui miseris noxae conditor hujus erat. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Non tulimus caeli vacuam tot milibus arcem 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quoque repleretur nec mora factus homo est. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Jamque ab eo cedunt annorum milia quinque 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore, cum paucis quos numerare piget. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Sidera nemo hominum postquam super ardua venit, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum stupet imposita janua nostra sera. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Hanc veteri clausam delicto virginis Evae 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu facies partu virgo patere novo. 
{{Versus|55}}Namque quid hoc hominum genus in mea regna creatum. 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Oppressum misere perfidus hostis habet ? 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Ergo graves dempto patiemur fine querelas ? 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ergone saeve anguis semper inultus eris ? 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Flammifer assiduis resonat clamoribus aether, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; solve salutifera vincula nostra manu. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Vincimur, et supera terras e sede movemur 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamque sumus ventris pars quota virgo tui. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Frigida stabit hiems glacialibus alba pruinis, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illo quo primum tempore mater eris. 
{{Versus|65}}Atria nec statues regali splendida luxu 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nulla tuo veniet pompa puerperio. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Utque pares animum tibi non ignara futuri 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pauperies ortus maxima noster erit. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Sic tuus ille orbis dominus sub paupere tecto 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; editus, ignavum vagiet ante pecus, 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;in feno et paleis proprio Deus aeditus orbi, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; regibus exemplum quod vereantur, erit. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Nec taciti nascemur, erunt nova gaudia, fient 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia natalis lumine plena mei. 
{{Versus|75}}Agresti populo natum cantabit Iesum 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; caelitus infanti turba ministra Deo 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;numquid ut audisti dici miraris Iesum ? 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc illo nobis tempore nomen erit. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Ortus ad auroram noster procedet, et ipsum 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in cunis oriens sentiet esse Deum. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Nam tibi laturos e Perside munera, meque 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ducet adorantes praevia stella Magos. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Solus et antiquo crudelior angue Tyrannus 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Herodes regni nomine tristis erit. 
{{Versus|85}}Namque canent illo sapientes tempore nasci 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui regat Israel sceptra superba domus. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Quaeret in Hebraeo Judaeum sanguine regem, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; multus in immiti concidet ense puer. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Ipsa puerque tuus vobisque minister Ioseph, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ibitis igniferae proxima regna Pharo. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Nempe latens divina, sui nec prodiga virtus 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praesentem poterit dissimulare Deum. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Donec ab humana solvatur luce Tyrannus, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; natum ex Aegypto tunc revocabo meum : 
{{Versus|95}}nata Deo, paritura Deum, decus addita divis 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; an quia legisti triste quid, aegra doles ? 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Ne doleas, nulli ignorant sua gaudia luctus, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; prudenter caelo vindice nemo dolet. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Non tamen ignoro quam sis animosa virago, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; fortiter in casus quoslibet ire potes. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Scimus enim sacris nondum satis apta dicari, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quanta frequentandam feceris ante domum. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Scimus et ad sacras quam sancte vixeris aras, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o digna immensum claudere sola Deum. 
{{Versus|105}}Scimus, et ut credas numquam te virgo reliqui, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me sine pars vitae nulla peracta tuae est. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Sive dabas castis manibus pia tura ministris, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; seu nivea ferres lumina vota manu. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Ipse aderam praesensque meo cupiebar amori, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nesciaque es votis saepe potita tuis. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Hic meus ardor erit, dixi, meus ignis in illa, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec est in thalamos digna venire meos. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Sed neque nubigeno descendam tectus in auro, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec mihi mentitus suscipietur olor. 
{{Versus|115}}Qualiter imprudens mentita est cumque vetustas 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; viderit, ingenio nos meliore sumus. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Nostrum virginea verbum calefiet in alvo, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut solet a Zephyris crescere planta recens. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Sum tecum tecumque fui puerilibus annis, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; adque tuos mores officiosus eram, 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;nunc quoque cum legeres virgo est paritura Tonantem, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; optasti posses illius esse comes. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Adstabam dextraque humerum complexus eburnum, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tune comes dixi quae potes esse parens. 
{{Versus|125}}Nec mora de superis legatus Gabriel inquit, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Vive parens domino virgo futura meo. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;I nunc et dubita quis nuntius iste, quis ales, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quid sine mortali sis paritura viro. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Certa tui, non hoc hominum vulgaveris ulli, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ista sed in tacito gaudia conde sinu. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Paulatim incipiet gravidus turgescere venter, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec vulgo metuas illa vel ista loqui. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Tunc ubi nos vitae primum donaveris isti, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et populis pacem temporibusque feres. 
{{Versus|135}}Saecula nobiscum venient non qualia fama est, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; falciferum nato deseruisse senem. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Sed quae cum superis mortalia nomina jungant, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et superas faciant sponte patere domos. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Janua placati reserabitur aurea caeli, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; claudetur Stygii regia magna Jovis. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Quin etiam sanctae renovabitur ordo quietis, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cessabunt curvae bella sonare tubae. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Caerula non aliquae consternent aequora classes, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla cruentata cede rubebit humus. 
{{Versus|145}}Omnis odoratas populus conversus ad aras 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Martia securo conteret arma pede. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Scuta virum et galeas mordax rubigo peruret, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; abjecto fiet gratior ense ligo. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Tuta locupletes proscindent arva coloni 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sponte sua pinguis luxuriabit humus. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Omnia liberius producet munera tellus, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae vix agricolis ante coacta dabat. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Cetera, quem paries, tecum Deus ipse, loquetur 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scribere nunc soli fas erat ista tibi. 
{{Versus|155}}Interea parva pondus gestabis in alvo, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod non angelici sustinuere chori. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Jam quod nemo potest nisi nos tribuisse roganti, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; accipe quod praestas omnibus ipsa. Vale.&quot;
&lt;/poem&gt;
==II. Maria Virgo Deo Patri. ==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Quam sine te non est tellus habitura salutem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut partam per me possit habere, veni 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;littera quod sparsis non convenit ista lituris 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc breve mortalis dextera fecit opus. 
{{Versus|5}}Dextera quae calamum vix nunc tenet aegra labantem 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hei miseram quanti ponderis urget onus. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Ausa humilis magno rescribere virgo Tonanti 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam ferat, aggredior, mens mea, majus opus. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Quamvis nota satis tua sit clementia nobis 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Majestas cui non ista stupenda tua est ? 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Nunc tamen unanimi Princeps ter maxime regni, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; da veniam si plus quam decet, audet amans. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Et facis, et non est te uno mansuetior alter, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audaces venia cogimur ista tua. 
{{Versus|15}}Tu facis ut precibus suffultus navita justis, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audeat immenso credere vela mari. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Martius ipse tuo confisus numine miles, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non timet armatis obvius ire globis. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Denique cuncta tua pietate pericula temnit, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quisquis gentiles non putat esse Deos. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Jure igitur magni servit tibi fabrica caeli, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quicquid et haec extra quicquid et intus habet. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Jure capax regnum tibi terminat igneus orbis, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si posset regni terminus esse tui. 
{{Versus|25}}Jure tuum nomen mundus reverenter adorat, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Te quando includit mitius ille nihil. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Ergo metus omnes posui, sic ipse jubebas, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fas homini non est spernere jussa Dei. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Sic etiam juvenum pulcherrimus ille monebat, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui mihi non falso pectore dixit, ave. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Jam super Oceanum madido Sol crine pependit, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flammiferae noctis nuntius ortus erat. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Sola fui thalamumque sera custode coegi, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in manibus Solimi carmina vatis erant. 
{{Versus|35}}Concipiet natum virgo paritura, legebam 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Docta prius tanti mystica scripta viri. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Nascere magna parens, felix age fulgeat ortus 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; afflictis dixi, gentibus affer opem. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;O mihi si liceat quacumque in stirpe futura es, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; aptarem famulas ad tua jussa manus. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Quae te digna manet genitrix, o filia major 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla potest laudes lingua referre tuas. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;O et feminei, o et sine labe pudoris 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria, spes in te nostra salusque manent. 
{{Versus|45}}Tu quoque mundi opifex imple praesagia vatum, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pondere te felix fiat onusta parens. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Fama Jovem falsum tot habet latuisse figuris, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tot ficticios monstra fuisse Deos. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Ante Deos ostende Deum, de virgine nasci, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; da populis solum te potuisse fidem. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Sic ego secreto mentis meditata recessu 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; conticui, coram palmifer ales erat. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Qualis purpureum referens aurora colorem, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qualis ab Oceana Lucifer exit aqua, 
{{Versus|55}}talis erat niveo juvenis vestitus amictu,
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mortalem credi non potuisse liquet. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Aurea caesaries humeros complexa comantes 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fulsit, et in dextra pacis oliva fuit. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Qui simul intravit tenebrasque removit obortas, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; curvato missum poplite dixit ave. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Obstupui, vocem timor abstulit, unde quod ales 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mirabar, clausas transiit iste fores. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Ne timeas Maria ille refert, nam spiritus in te, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tecum virtus omnipotentis erit. 
{{Versus|65}}Docta voluntatemque tuam, meque ipsa resumens, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pareo mandatis orbifer alme tuis. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Labere perque alti tua regna voluminis orbes, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mitibus haec oculis inferiora vide. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;En jacet, et lacrimis mersus tibi supplicat orbis, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sollicitas audi gloria nostra preces. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Dum loquor, ecce levi, velut auctior, ebulit alvus, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pondere, nec laesi damna pudoris habet. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Ergo ego, quam toto cupiebam corde futuram 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam colui tantis laudibus, ipsa fui. 
{{Versus|75}}Ipsa mihi placui, votis ignosce peractis, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excidit in laudes inscia lingua suas. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Ergo ego digna fui mundo promissa jacenti 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; solvere, et in terras ducere virgo Deum. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Digna fui, quis enim poterit te judice falli ? 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Digna fui, quia te judice digna fui. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Te mea virginitas, tua me clementia movit, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non agitur forma Praesule noster amor. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Pulchra tibi mentis facie pulcherrime rerum, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod placui, sed non qualibet arte, juvat. 
{{Versus|85}}Est aliquid placuisse Deo, super omnia matrem 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse Dei, hoc meriti non leve pondus habet. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Scribis ut a primis mecum Deus egeris annis, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o pietas terris non habitura locum. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Ipsa quoque ardentes seu te venerabar ad aras, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; seu legerem clausa carmina sancta domo. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Seu tibi, non oculis hominum gestamina sumpsi, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et nondum sacris apta ministra fui, 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Tu mihi tu praesens amor et meditatio dulcis, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; una tibi semper cura placere fuit. 
{{Versus|95}}Ah quoties, quaerente aliqua quid sola fuissem, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fingebam fluxo cingula lapsa sinu. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Caelestes adii te contemplata recessus, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu mihi tuta quies, tu mihi somnus eras. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Jusserat Anna parens, genitor Joachime monebas, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; legitimo summum claudere fine decus. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Scilicet, esse viro fecundam prole caduca, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam non mortali semine majus erat. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Quam bene constantem juvisti in virgine mentem, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod non sum cupido tradita nupta viro. 
{{Versus|105}}Ille quidem caste, cui sum data nupta, sororem 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; maluit, et prior est virginitate mihi. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Ad tua confugi supplex altaria, crevi 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virgineos inter parva ministra choros. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Nunc tribus incipio quartum superaddere lustrum, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et mea primaevo flore juventa viret. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Eligor Anna tibi magnum paritura nepotem, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o quanti generi flos erit iste tuo. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Sed tibi quid refero quae me prior omnia nosti,
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omne quod est usquam scitque videtque Deus. 
{{Versus|115}}Cuncta licet videas, semper licet omnia noris, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe tamen dici te tua facta juvat. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Nam quid odoratas votis placaris ad aras ? 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Et facili justas percipis aure preces ? 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Clause sub hac lutea nostrae testudine carnis, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; littera praesenti traditur ista tibi. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Non precor ut valeas per quem valet omne quod usquam est, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illud idem verum possit ut esse fave. 
&lt;/poem&gt;

==III. Maria Magdalena Iesu Christo. ==
&lt;poem&gt;
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Mittere quam nequeo largitus es ipse salutem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomen ut a victa morte redemptor habes. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Regna jacent certe mortis, te vita perempto, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix aliquis tanti qui peteretur erat. 
{{Versus|5}}Qualis apud manes fueris, quem viceris hostem, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audet apud superos garrula fama loqui. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Vicisti, mors victa jacet, victorque redisti, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plurimaque est reditus turba secuta tuos. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Jamque aliquis longa tecum de morte reversus, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Talia barbatos praedicat ante patres. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Est locus aeterna qua rupta voragine tellus 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Panditur, et foedo sulfure fumus olet. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Accipit hic sontes animas locus, inque perennes 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exercet poenas perpetuasque cruces. 
{{Versus|15}}Vestibulum ante patet longo incomplebile tractu, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non est in stygia crassior umbra domo. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Illo nos serie seculorum longa vetustas 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; clausit, et Adami noxa luenda patris. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Post duo saecla ierant decies quinque orbis ab ortu, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Victaque mortali bis tria lustra Deo. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Venit ad aeternae noctis loca luminis auctor, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nubila divinum dispulit atra jubar. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Tum nova degeneres lux aedita terruit umbras, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; victrices metuit plurima turba manus. 
{{Versus|25}}Nec mora disjectis patuerunt atria valvis, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; unde vetus Dominum turba secuta sumus. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Pars habet aeterno viridantes germine colles, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; corpora quos secum surgere jussit, habent. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Praedicat haec aliquis, sentit contraria vulgus : 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sunt tamen et Solymae credula turba nurus. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Illae etiam durae cum jam loca mortis adires, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flebant, impositam pondus habere crucem. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Jam subit illius tristissima lucis imago, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua Judaea tuo est sanguine facta nocens. 
{{Versus|35}}Hei mihi, qualis eras ? Quantum crudele luisti 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; supplicium, quod te non meruisse liquet ? 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Qualis erat quae te propere maestissima mater, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Est vinctum in mediis hostibus ausa sequi ? 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Flebat et in terram quoties defecta cadebat, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix qui semianimem tolleret unus erat. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Unus Joannes custos fidissimus illi 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; semper erat, nullo defuit ille loco. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Tunc ego, si qua mori maerendo femina posset, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mortua funesto fracta dolore fui.
{{Versus|45}}Namque quis ista videns dirae nova nomina mortis, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plorantes rigido non secet ungue genas ? 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Territa neglexit leges natura suetas, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Morte tua, quando est nostra redempta salus. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Sol rubuit faciemque atro velavit amictu. 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Informis medio nox erat orta die. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Omnia tunc stabili stupuerunt sidera caelo, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix etiam, misere quassa, resedit humus. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Per sua demissi ceciderunt culmina montes, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saxa procul querulo dissiluere sono. 
{{Versus|55}}Multaque quae trepidum sunt visa horrenda per orbem, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non tulit imparibus littera nostra modis. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Condoluit natura tuae rex optime morti, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et merito, quia tu conditor hujus eras. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Sed mihi quo maesti scripturae gaudia versus, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tristia cum fuerint victa referre juvat ? 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Tristia vicisti victorem mundus adorat, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et solvit meritas terra redempta vices. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Non satis Eoos Aurora reduxerat ignes, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vixque novum tremulo lumine mane fuit. 
{{Versus|65}}Nobilibus sumpsi pretiosa alabastra venenis, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exanimes artus ungere cura fuit. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Forte duae mecum, cognominis utraque nostra est, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gaudebant Comites illius esse viae. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Venimus ad clausi nuper loca nota sepulcri, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; dejectum grandi pondere marmor erat. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Ecce sed a dextris, dubitantibus omnia nobis, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ignoti visa est forma stupenda viri. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Candidior nivibus vestis, coma purior auro, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plurimus in pulchro lumine fulgor erat. 
{{Versus|75}}Constitimus, subitaque retro formidine lapsas, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; talibus impavidas vocibus esse jubet. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Lugentes Mariae nihil hic timeatis, Iesum 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quaeritis, est isto visus abire loco. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Rura prior Galilaea petet, sic ante monebat. 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicite ut haec Petrus discipulique sciant. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Haec ita laetifico de te sermone locutum 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio, sed stupidas deseruisse puto. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Ipsa quidem nimio confusa timore resedi, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praebuerant maestum frigida saxa thorum. 
{{Versus|85}}Namque ut erant longo nova gaudia mista dolori, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Laetitia hinc lacrimas aedidit, inde dolor. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Certe ibi dum comites fugientes assequor, aut te 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vidimus, aut oculos lusit imago tui. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Vidimus at certe, nec enim tetigisse, nec ante 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Somnus erat, sacros procubuisse pedes. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Gratulor applaudoque tuae super omnia palmae, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; At dolor a vultu pejor abesse tuo est. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Dum licuit dulci obsequio te, Christe, colebam, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; unaque te requies posse videre fuit. 
{{Versus|95}}Testis Martha soror quam te constanter amarim, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo se desertam tempore questa tibi. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Dicebas memini, nil te res ista moretur, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Electa felix est tua parte soror. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Jesu noster amor, jam non moriture redemptor, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam non mortali carne vidende veni. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Langueo ut aestivis exustum solibus arvum, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; areo ut in sicco quae sitit herba solo.
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Nunc mihi quot soles abeunt, tot metior annos, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mensis habet spatium quaelibet hora mihi. 
{{Versus|105}}Nunc desiderio, justisque doloribus angi 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc didici vero quid sit amore capi. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Ibimus, est animus, Galilaeaque rura petemus, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed tamen hic nobis ante videndus eras. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Arva patent oculis vigilantibus obvia, caelum 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; metior, at nulla spes mea parte venis. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Jamque abiere decem, tantum non saecula, luces, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quas, quia sunt, potui dicere paene cruces. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Nec tamen appares, et nos te, Christe, volentes 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quaerere, nemo viam quae sit eunda docet. 
{{Versus|115}}Reddita testatur mundus tua signa renascens, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gaudet et in reditu quicquid ubique tuo. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Nunc iterum spondent Solymi sua balsama colles, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hierichus vernas exhibet alta rosas. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Verna Cupressiferae praetexunt pallia silvae. 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ornat Idumaeum florida palma nemus. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Nubifer aestivos aperit Carmelus honores. 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Botrifera Engaddi vitis opacat humum. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Cuncta tibi redeunt, tecum simul omnia surgunt, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nos sine laetitia, nos sine honore sumus. 
{{Versus|125}}Auctor ubi es, rerumque potens reparator Iesu ? 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; In melius versi temporis auctor ubi es ? 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Vicisti, mors victa jacet, victamque fatetur, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamque triumphatas porrigit illa manus. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Victor ubi es ? Nec enim miserae te invenimus usquam, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quaesitus longo tempore victor ubi es ? 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Dum queror ac mecum doleant, nisi falsa notavi, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flexerunt tremulum lilia maesta caput. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Frigida pendentes commoverat aura capillos, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; respicio, nullus post mea terga fuit. 
{{Versus|135}}Vidi aliquid, species amor obtulit, inter eundum 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; constiteram, et mixto laeta timore fui. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Aspicio loca nobiscum tibi culta frequenter, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu loca non oculis dulcia ut ante meis. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Grata tamen quia te referunt, quia grata fuerunt, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic etiam ex ista parte dolere juvat. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Nunc tua quae possum pro te vestigia tango, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et lacrimas propior conbibit herba meas. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Aspicis haec oculis, sed non quibus ante solebas, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec lacrimae, nec te nostra querela movet. 
{{Versus|145}}An quia mortalis jam desinis esse, recedis ? 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mihi non ultra conspiciendus abes ? 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;An quia peccatrix non sum te digna videre ? 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu cur illa timet crimina noster amor ? 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Digna licet non sim, potui tamen esse, videri, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; da veniam, pietas nunc ubi tanta tua est ? 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Quid meruere alii, si te mihi Christe negabis ? 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid reliquus maesta cum genitrice chorus ? 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Restat ut accedat nostro tua gratia voto, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cura alias maestam nulla levare potest. 
{{Versus|155}}Hoc te Martha soror, rogat hoc qui lumine cassus, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Lumina quae videat te duce frater habet. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Te genitrix, te noster amor, duodenaque turba, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Te bonus hoc anima supplice quisque rogat. 
&lt;/poem&gt;
==IV. Maria Joanni. ==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Haec dilecte Deo juvenis tibi venit ab illa, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae tibi quo licuit tempore mater erat. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Signa quid aspiciens gladium miraris utrumque ? 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic mihi causa fuit vulneris, ille tibi. 
{{Versus|5}}Vidimus his laesi morientis vulnera Christi, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu quantum miseros est meminisse dies. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Nunc tamen hoc pejus doleo, quo longius has te 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; meque simul terras deseruisse queror. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Pulsus in Aegeam Romano a Caesare Pathmon, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; incolere ignotam diceris exsul humum. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Quae simul ut nostras fama improba contigit aures, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sensibus excideram mortua paene meis. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Idque ego jam dudum vel tale quid aegra timebam, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Docta satis casus posse timere graves. 
{{Versus|15}}Fortiter hic animus longoque induruit usu, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pectoris haec non sunt vulnera prima mei. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Ante per immensum pelagus jactata malorum, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante in curarum gurgite mersa fui. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Tu quoque nostrarum comes et pars maxima rerum 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; testis es afflictam sic potuisse queri. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Cum qua quicquid erat durum commune tulisti, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; adnumerans damnis vulnera nostra tuis. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Qui mihi quod carae frater solet esse sorori, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui fueram fratri quod solet esse soror. 
{{Versus|25}}Denique quem primum dilexi semper ab illo, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illo, qui nobis omnia solus erat. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Qui moriens matrem tibi me mandavit, ut esses 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu quoque desertae quod fuit ille mihi. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Defeci, terramque genu labente petebam, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; a terra manibus sum relevata tuis. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Hoc pius aspiciens aliquis miseratus utrumque est, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dixerat, ah quoties haec misera, ille miser. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Flebant et Solymae tamquam sua viscera matres, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; addidit immites impia turba minas. 
{{Versus|35}}Plura vetat meminisse dolor, quis cetera fando 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pallentes calido non riget imbre genas ? 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Omnibus intereras, mecum omnia dura tulisti, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o nec adhuc aliquo fine quietus agens. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Cur igitur tot passe animo subeunte labores, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non mihi sollicito pectore flendus eras ? 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Cur non exciderim tam saeva exterrita fama ? 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur tua non nostrum vulnera pectus agant ? 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Tunc ego vel potui crudelior esse videri, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam quibus est propria mamma resecta manu. 
{{Versus|45}}Nata feris pavisse feras, tigresque luposque, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non potui casto pascere lacte Deum. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Duritia potui superare adamanta videri. 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Si non quae pateris non meruisse querar. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Quae quamvis placuisse queant tibi forte per ipsum, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui mala postremis deteriora tulit. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Te tamen indigne plecti dolet. O mihi saltem 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis dabit ut pro te tristia fata feram ? 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Cui, quod non penitus cecidi, quod paene revixi 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mortua, cui quod sum debeo, quodque fui. 
{{Versus|55}}Ut taceam qua me totiens pietate levaris,
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quanta animi fuerim sarcina saepe tui. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Omnia solus eras soli mihi namque relictae, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; postquam est in patriam redditus ille suam. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Ille decus nostrum, nostrae dator ille salutis. 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu mihi cur nomen dicere triste fuit. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Nescio quae dulcedo meos renovare dolores 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic solet, in dicto nomine vulnus erat. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Maternum exanimant dilecta vocabula pectus, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tamen est quare commeminisse juvet. 
{{Versus|65}}Sic quoque vicina jam lumina morte gravatus 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Matris in indicto nomine mitis erat. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Tam miserae, fractaeque malis, passaeque dolores, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dixisses quiddam blandius interii. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Ecquae vel potuit gravius vel debuit umquam 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod peperit nostra mater amare fide ? 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Ecquae vel majus peperit ? Cui deinde per omnem 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum partu vitam vivere pejus erat ? 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Tempore ab hoc nostra quo terras venit ab alvo 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; humano soboles corpore tecta Dei. 
{{Versus|75}}Quot tulerim duros non est numerare labores, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore ab hoc paucis laeta diebus eram. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Laeta fui tunc cum mihi missus ab aethere, dixit 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pectore non falso nuntius ales, ave. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Tunc quoque, cum tantam peperi sine crimine prolem, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cumque darent illi tres tria dona Magi. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Laeta triumphata redeuntem morte videbam, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; calcantemque alacri nubila regna pede. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Spiritus a patria laetam quoque sede relabens 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vidit, eras nostri pars quota et ipse chori. 
{{Versus|85}}Cetera dura tulit sortis tenor omnia iniquae. 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod juvet est inter milia multa nihil. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Quae si cuncta velim numero comprendere certo, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; frondiferas Libani dicere coner opes. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Quot cedros Carmelus alat, quot gignat odoras 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hierichus vernis solibus usta rosas. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Pauca tamen meminisse juvat, quibus ipse notatis 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu quoque pacifico tristia corde feras. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Frigora pauperiemque pati res dura videtur, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; At nihil est, horum milia multa tuli. 
{{Versus|95}}Quem mihi tunc animum credis dilecte fuisse, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Carmina vaticinans dum canit ista senex ? 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Maeror, et anxietas, dolor, inclementia fati, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Mater in hoc puero sunt obeunda tibi. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Non secus obstupui, quam si nil tale timenti 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hausissent medium tela cruenta latus. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Nondum convalui, nondum dolor ille resedit, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecce nova Herodes monstra tyrannus agit. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Audiit Hebraea venturum ab origine Regem, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui se de tanto pelleret imperio. 
{{Versus|105}}Protinus aedicto crudeli occidere mandat, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quisquis adhuc linguae masculus esset inops. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Hic dolor, hic miserae plangunt sua viscera matres, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepius e medio viscera rapta sinu. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Saevit in innocuo crudelis sanguine miles, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; flebilius nihil hac caede fuisse potest. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Ipsa Deo monita Aegyptum fugitiva petebam, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; duxit Josepho nos comitante puer. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Hic aliquot fatis, sed tristibus egimus annos,
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praebuit angustum lana colusque cibum. 
{{Versus|115}}Vix peregre patriam Galilaeaque rura reversi, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; instabat Solyma festus in urbe dies. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Venimus ad typici sacrum sollemniter agni, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum timeo natum perdere, natus abest. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Illum ego quaesitum tris soles anxia, tandem 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; invenio sacros disserere ante patres. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Vix isto annorum duo tempore lustra peregit, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et potuit tantos ille docere viros. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Crevit, et inde puer meliores induit annos, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me vacuam vidit nulla dolore dies. 
{{Versus|125}}Jamque vir egressus sexti confinia lustri 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in sibi praescripta coeperat ire via. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Per nova mirantes tenuit miracula turbas 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et novus in tota gente propheta fuit. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Testis es ante alios (nec enim te carior illi 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; alter erat) quo se gesserit ille modo. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Quot miseros, quot monstra hominum, quot lumine cassos, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; reddiderit per tot milia nemo rogat. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Scis quibus interea curis gemebunda tenebar, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; certa dolorificum non procul esse diem. 
{{Versus|135}}Saepe gemens dixi : cui me moriture relinquis ? 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis dabit heu tecum me quoque posse mori ? 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Ille quibus potuit verbis lenire dolorem, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe tibi dixit vestra sit ista vide. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Te quoque saepe gravis flenti discrimina fati 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non puduit madidas tergere veste genas. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Et mea saepe tuae lacrimae super ora cadebant, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exciderem manibus cum resupina tuis. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Et jam tempus erat fatalem solvere morsum 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tristior affulsit quaelibet hora mihi. 
{{Versus|145}}Ascendit Solymam palma sublimis in urbem, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exceptus veri regis honore fuit, 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;inde sacra vulgus deturbat ab aede profanum, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a turba saxis paene petitus erat. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Sex modo restabant quos vellet vivere soles, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu nimis in curas tempora longa meas. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Hic mihi nec luces tacitae nec tempora noctis 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in lacrimas spatii sufficientis erant, 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;anxia, sive aberat, quaerebam semper ubi esset, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; anxia, sive aderat, ne male abiret eram. 
{{Versus|155}}Omnia tu melius, mecum tu semper agebas 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia tu memori mente tenere potes. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Quis ferat illius noctis meminisse cruentae, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae cenam Paschae prima secuta fuit ? 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Vosne Cedroneae captum potuistis olivae 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; immeritum sicca fronde videre Deum ? 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Ipse rapax amnis lapsas a corpore guttas 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sensit, et attonita mollior ibat aqua. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Territa diffugit sub opacam Cynthia nubem 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; paene etiam caelo nox abitura fuit. 
{{Versus|165}}Mene quieturos posuisse cubilibus artus ? 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Mene relaxata mente fuisse putas ? 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Quolibet usque illum tam longa nocte trahebant. 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac ego sum tacitis passibus ausa sequi. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Nunc ego per clausae rimas spectare fenestrae 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum cupio, indigne saepe repulsa fui. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Vidi ego vel probris lusum, vel verbere caesum
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullus in attonito pectore sanguis erat. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;A quoties, ridente aliquo mea vulnera, flevi 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a quoties supplex qualibus usque fui. 
{{Versus|175}}Hic quoque qua poteras miseram pietate, juvabas 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; egressus dirae limina nota domus. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Quis meminisse queat dirae scelera omnia noctis ? 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non satis est tantis ulla querela malis. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Quot gelidae aestivis errant in montibus umbrae, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quot matutino gramina rore madent, 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;tot mea presserunt lacrimosi corda dolores, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa quae cladem nox mihi prima tulit. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Nox Acheronteis intempestivior umbris 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nox tamen in curas non satis ipsa meas. 
{{Versus|185}}Tristior in nostras lacrimas successit Eous, 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et pejora novum vulnera mane tulit. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Vix caput extulerat trepido sol territus orbi, 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; maestus in attonita perstrepit aure sonus. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Qui nova credentem populum per signa fefellit, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui se praesentem dixit adesse Deum. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Qui sua praetulerit sanctae ludibria legi, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem pro lege jubet Praesul uterque mori, 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;rite coronatum Praeses Romanus Iesum, 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; damnat ad extremam justior ipse crucem. 
{{Versus|195}}Parcitis immeritae pubes Judaea parenti, 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic ego sic vestra voce levanda fui. 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Hoc erat officium matri praestare relictae 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o etiam veteri durius angue genus. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Et jam tota cohors portis erumpit apertis 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; impositam collo bajulat ille crucem. 
&lt;!---{{Versus|201}}---&gt;Qua licet usque sequor te solo tuta ministro 
&lt;!---{{Versus|202}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in latebris comitum cetera turba fuit. 
&lt;!---{{Versus|203}}---&gt;Attamen et mecum quaedam venere sorores 
&lt;!---{{Versus|204}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed gravis has longe jussit abesse timor. 
{{Versus|205}}Non satis ipse oneri quoties cecidisset, amare 
&lt;!---{{Versus|206}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vapulat, infecta surgere jussus humo. 
&lt;!---{{Versus|207}}---&gt;Tacta rubebat enim, vestigiaque ipsa tenebat 
&lt;!---{{Versus|208}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sanguine quae fuso fecit utrumque genu. 
&lt;!---{{Versus|209}}---&gt;Quid facerem ? Totiens jacui jam frigida, flevi, 
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc quoque, si quaeras : quid facit ista, fleo. 
&lt;!---{{Versus|211}}---&gt;Quasque legis toto multas in carmine mendas 
&lt;!---{{Versus|212}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; De lacrimis factas noveris esse meis. 
&lt;!---{{Versus|213}}---&gt;Ventum erat interea mortis loca ad alta, paratae 
&lt;!---{{Versus|214}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ecce sudes, clavos, arma, flagella, crucem. 
{{Versus|215}}Tunc ego, vel nullos potui sensisse dolores, 
&lt;!---{{Versus|216}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel potui humani cordis habere nihil. 
&lt;!---{{Versus|217}}---&gt;Sanguine jam roseo ligno sudante pependit, 
&lt;!---{{Versus|218}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; transiit effossum militis hasta latus. 
&lt;!---{{Versus|219}}---&gt;Jam mihi pendentes licuit tetigisse lacertos 
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Oscula jam nigro frigida ab ore tuli. 
&lt;!---{{Versus|221}}---&gt;Dicite prolificae felicia nomina matres 
&lt;!---{{Versus|222}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dicite de vobis talia si qua tulit. 
&lt;!---{{Versus|223}}---&gt;Nulla tulit, nulla est aevo latura sequenti, 
&lt;!---{{Versus|224}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; curarum hoc pressit sarcina tota caput. 
{{Versus|225}}Tot mala, tot curas, tot iniquos passa dolores 
&lt;!---{{Versus|226}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; conqueror extremum longius ire diem. 
&lt;!---{{Versus|227}}---&gt;Quoque magis doleam sine te, carissime, cogor 
&lt;!---{{Versus|228}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vivere, qui miserae dulce levamen eras. 
&lt;!---{{Versus|229}}---&gt;Non ego te aspiciam vestri mandata magistri
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; historica populis insinuare fide. 
&lt;!---{{Versus|231}}---&gt;Non mihi sollicitae numeranti taedia vitae 
&lt;!---{{Versus|232}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; artifici falles tempora longa mora. 
&lt;!---{{Versus|233}}---&gt;Nunc quoque quae tecum quondam monumenta solebam 
&lt;!---{{Versus|234}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; visere, stant soli sola videnda mihi. 
{{Versus|235}}Illa ego, divitibus seu lucidus exit ab Indis 
&lt;!---{{Versus|236}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; seu niger Hesperiam lucifer intrat aquam. 
&lt;!---{{Versus|237}}---&gt;Flexa genu praesens fletu contemplor amaro 
&lt;!---{{Versus|238}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille locus nostri signa doloris habet. 
&lt;!---{{Versus|239}}---&gt;Illius apparent vestigia maesta perempti 
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; illius innocui caede cruenta viri. 
&lt;!---{{Versus|241}}---&gt;Hic stetit, hic cecidit, saxo defecit in illo, 
&lt;!---{{Versus|242}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc ego strata loco cum pateretur eram. 
&lt;!---{{Versus|243}}---&gt;Haec illum crux alta crucem tulit inter utramque 
&lt;!---{{Versus|244}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mortuus hic munda sindone tectus erat. 
{{Versus|245}}Hic me semianimem carissimus ille refecit 
&lt;!---{{Versus|246}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille per Aegeas nunc male pulsus aquas. 
&lt;!---{{Versus|247}}---&gt;Talia dum meditor mecum tua semper imago est. 
&lt;!---{{Versus|248}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu procul hinc absis milia multa licet. 
&lt;!---{{Versus|249}}---&gt;Ipsa quidem Solymis numquam exeo corpore ab oris 
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; mens tamen et caelos et tua regna subit 
&lt;!---{{Versus|251}}---&gt;mens spatio peregrina brevi quocumque volebat 
&lt;!---{{Versus|252}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tollitur, et nullo limite clausa volat. 
&lt;!---{{Versus|253}}---&gt;Haec igitur totiens ad te spatiatur et errat, 
&lt;!---{{Versus|254}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; carceris haec extra testea claustra sui. 
{{Versus|255}}Ipsa domo vidua tacito secreta recessu, 
&lt;!---{{Versus|256}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in meritas solvo dum licet ora preces. 
&lt;!---{{Versus|257}}---&gt;Interdum repeto veterum praesagia vatum, 
&lt;!---{{Versus|258}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in curas olim carmina scripta meas. 
&lt;!---{{Versus|259}}---&gt;Rara mihi est etiam reliqui congressio vulgi, 
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam quarum satis est vita probata mihi. 
&lt;!---{{Versus|261}}---&gt;Hae quoque sunt nostrae quod possunt esse senectae, 
&lt;!---{{Versus|262}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Flos prior aetatis decidit ille meae. 
&lt;!---{{Versus|263}}---&gt;Aufferor, inque dies venientibus opprimor annis, 
&lt;!---{{Versus|264}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plena quater vitae sunt tria lustra meae. 
{{Versus|265}}Nec mihi scire licet quid agas carissime rerum, 
&lt;!---{{Versus|266}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; credentes etiam fallere fama solet. 
&lt;!---{{Versus|267}}---&gt;Nullaque quae possit de te tot euntibus annis 
&lt;!---{{Versus|268}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; littera, vel minimum dicere, visa mihi est. 
&lt;!---{{Versus|269}}---&gt;Nec tamen hoc miror, tot enim maria inter utrumque 
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; forsitan ingratae causa fuere morae. 
&lt;!---{{Versus|271}}---&gt;At tibi qui nostro saepe est in amore minister, 
&lt;!---{{Versus|272}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia mandatis fert mihi plena tuis. 
&lt;!---{{Versus|273}}---&gt;Hinc licet agnoscam quid agas, tamen omnia vellem 
&lt;!---{{Versus|274}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plenius, et digitis scripta videre tuis. 
{{Versus|275}}Interea loquitur pro te tua littera nobis 
&lt;!---{{Versus|276}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Orbi, non soli littera scripta mihi. 
&lt;!---{{Versus|277}}---&gt;Littera quae vestri testatur gesta magistri, 
&lt;!---{{Versus|278}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; usque sub extremum non peritura diem. 
&lt;!---{{Versus|279}}---&gt;Quo sane mortale nihil meditare libello, 
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Sidera sublimi vertice summa feris. 
&lt;!---{{Versus|281}}---&gt;Sicut ubi radios visu penetravit acuto, 
&lt;!---{{Versus|282}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; prima avium caelo proxima saepe volat. 
&lt;!---{{Versus|283}}---&gt;Abdita vidisti divinae scrinia mentis, 
&lt;!---{{Versus|284}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mystica quo nobis cena peracta loco est. 
{{Versus|285}}Illa utinam nobis non ultima cena fuisset, 
&lt;!---{{Versus|286}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut esset propera morte peracta mihi. 
&lt;!---{{Versus|287}}---&gt;Sed tamen hoc cessit melius populoque redempto,
&lt;!---{{Versus|288}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et quibus est recto tramite cura sequi. 
&lt;!---{{Versus|289}}---&gt;Differri haud potuit quod opus restabat agendum, 
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua bona sit causa nostra querela caret. 
&lt;!---{{Versus|291}}---&gt;Tu si quando potes maestam solabere matrem, 
&lt;!---{{Versus|292}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur vacat officio dextera fida suo ? 
&lt;!---{{Versus|293}}---&gt;Damna fer interea sortis patienter iniquae, 
&lt;!---{{Versus|294}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam patria felix divite civis eris. 
{{Versus|295}}Nec dubita post paulo Ephesum tua templa redibis, 
&lt;!---{{Versus|296}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec ab his curis vivus ad astra voles. 
&lt;!---{{Versus|297}}---&gt;Ipsa feram placide superantis taedia vitae 
&lt;!---{{Versus|298}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam precor ut paucis, qui dedit ille ferat. 
&lt;/poem&gt;
==V. Lydia Paulo.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Dum tibi sera venit metitur epistola, quantum 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Thybridis a sacro fonte Caicus abest. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Nam tenet evictis nunc pulchra Tyatira curis, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc ego nec felix Aematis esse velim. 
{{Versus|5}}Tu dubium emensus Tyrrhena per aequora cursum, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dura sub infami jura Nerone manes. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Quid tibi cum caeca doctor clarissime Roma ? 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Assuescet monitis numquid et illa tuis ? 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Quam metuo magnum ne quando fatebere Christum, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa tibi poenas exitiumque paret. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Hoc cecidere modo tot milia temporis hujus, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; stultus ut imperium cum Jove Caesar habet. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Quam fuerat melius gentes docuisse minores, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in tua plus Asiae nomina laudis erant. 
{{Versus|15}}Roma potens toti caput est et praesidet orbi, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et nimium propria laude superba tumet. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Tam firmam heu quantus labor est impellere molem, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pondus praecipue cujus et orbis idem ? 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Ipsa refert patria partos virtute triumphos, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et se praesentes credit habere Deos. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Ipse etiam superum socius pater urbis habetur, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui locat ardentes quaelibet ara focos. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Hanc tu posse putas tua per documenta moveri, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae sibi tot divos quot colit ipsa facit ? 
{{Versus|25}}Et licet exsuperes divinae lumine mentis, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et polyhistorico pectore cuncta feras. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Blandaque mellifluae cedat tibi gratia linguae, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in labris sedeat Suada canora tuis. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Saxa prius scopulosque trahes silvasque sequaces, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; antraque linquentes per nemus omne feras. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Quam tu semideum possis mollire Neronem, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si modo se totum non putat esse Deum. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Sed pariunt magnam tam facta insignia laudem, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tentatique satis fama laboris erit. 
{{Versus|35}}Quis neget hoc magno satis est voluisse Tonanti, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Res animo non re ponderat ille animos. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Quis neget haec ipsis Divis quoque magna videri, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; terrarum princeps sollicitare caput. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;An potius fugiens operosae taedia vitae, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vis tandem placida posse quiete frui. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Namque diu vasti jactatam errore profundi, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in portum par est applicuisse ratem. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Arma per et varii raptum discrimina belli, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; militis emeriti nomen habere decet. 
{{Versus|45}}Hoc tibi tu poteras Romam sperare daturam, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nil hac desperes condicione licet. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Flumina sic retro spera reditura, lacusque 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ignibus arsuros, saxa futura feras. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Mortua crede loco pietas est omnis in illo, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Caesar ubi malus est, pax ibi nulla bonis. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Pars licet observet populi te multa tuisque 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audiat, et verbis credat inesse fidem. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Pressa tamen trucibusque minis iraque Tyranni 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dissimulat tacita quem colit arte Deum. 
{{Versus|55}}Ergo fuit melius Gentes docuisse minores, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur tua nunc virtus languida facta jacet ? 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Sed tua nec languet virtus nec gloria marcet, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; da veniam si quid noster ineptit amor. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Ut tua me miseram nimiis absentia curis 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; conficit, incauta sic quoque mente loquor. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Candida floret adhuc nostras tua fama per oras, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria nec meriti est illa sepulta tui. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Postquam clara nova vidit te luce Damascus 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; percussum, leges deseruisse tuas. 
{{Versus|65}}Moenia adhuc illa rima stant pervia, per quam 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; diceris occulta cautus abisse fuga. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Illa etiam quae tu nobis aliquando solebas 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepius in patria facta referre tua. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Illa vigent etiam nullis moritura diebus, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; o sine non lacrimis enumeranda meis. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Immeritum poenis quibus affecere Philippi, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flumina paene audent mutaque saxa loqui. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Hanc post fida tamen tua littera venit ad urbem, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam dederas veram testificata fidem. 
{{Versus|75}}Saxa Lycaoniae scelus indignantia Lystrae 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; paene etiam mortis stant monumenta tuae. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Dicere Cecropios quo fregeris ore magistros, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam qui nil didicit dicere nemo nequit. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Qua virtute Ephesique minas Solymaeque tumultus 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; viceris et Macedum Cappadocumque dolos. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Omnibus his tua scripta tamen transmissa leguntur, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o bona pro meritis dona relata malis. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Praeterea Galathas quis nescit adisse feroces, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Teque tuas Christo fassa Corinthus opes ? 
{{Versus|85}}O electe Dei preco, decus orbis, ab ipsis 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem tenebris luci est restituisse tuum. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;O superum facunde comes fideique magister, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fulmina sunt linguae singula verba tuae. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Fama est Ismarii gelidas ad Strymonis undas, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia Threiciam monstra secuta chelyn. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Moverit Amphion lapides Delphinas Arion 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ogmius impositis traxerit ora jugis. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Tu potes eloquio caelos aperire potenti, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu potes in terras ducere Paule Deum. 
{{Versus|95}}Cuncta tibi cedunt divinae munera virgae, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam fluit et linguae est aurea vena tuae. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Jamque renascentem membris vitalibus orbem, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Totum divini munere lactis alis. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Qualiter infantem tenui nutricula succo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; imbuit, et firmis passibus ire docet. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;An nihil haec credes ? An non ea gloria plena est ? 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Roma precor titulis defuit una tuis ? 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Patria restabant Persaeae moenia Tharsi, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu quantum a vestro Thybride Cydnus abest. 
{{Versus|105}}Quam fuit hoc nimium gravidae praestare senectae, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanis Cilicas praeposuisse tuos. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;At fuerat sancta pro relligione cadendum, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hanc prius hic fas te composuisse fuit. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Grata senescentis quaerebas otia vitae, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in patria poteras consenuisse tua. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Dulcibus intentus studiis crescentis Iesu, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non quae prisca tui Gamalielis habes. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Aut certe ad gelidum melius vixisse Caicum, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic tua praecipuum gloria nomen habet. 
{{Versus|115}}Quod votis nisi saeva meis fortuna negasset, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; improba pars vitae non foret ulla meae. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Cresceret invisas nullum mihi tempus in horas, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; deiceret nullus pectora maesta dolor. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Nec me saepe cavo gemitus pulmone trahentem, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tristitiae causam quaereret ulla meae. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Saepe meos blanda solatur voce dolores, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; juncta comes lateri fida Perilla meo. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Ah quoties illa referente quid egeris usquam, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plurima luminibus liquitur unda meis. 
{{Versus|125}}Nunc quoque perfusum lacrimis premit humida pectus 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fascia, concepto pondere facta gravis. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Praedita ut illa quidem facundae est munere linguae, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; De te quot verbis tot mihi tela refert. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Tempora tum subeunt vitae male cauta prioris, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; per quae quicquid erat vivere crimen erat. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Non ego nobilium sata Lydia stirpe parentum, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nupta viro maestas tota sequebar opes. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Praecipue gemmas Tyrios et avara colores, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; empta levi magno vendere docta fui. 
{{Versus|135}}Hos duce te quaestus, verissima damna, reliqui 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nuda prius, lucro facta beata novo. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Cujuset obstantes duce te nova signa per hostes, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sumptaque pro Christo fortiter arma tuli. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Multa quidem vici nec vana pericula rerum, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae poterant ipsis pondus habere viris. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Quae, quia nulla meis debetur gloria factis, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tot mala quod vici muneris omne tui est. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Tu potes extremi penetrare volumina caeli, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praesentemque alta mente videre Deum. 
{{Versus|145}}Ille tibi quaecumque voles largitur et addit 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; munera, ad exiguas non numeranda preces. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Illius exemplo miseros tibi cura jacentes, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tollere et ad superas est animare domos. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Nec pateris quo tu periisti paene, perire 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vulnere, sed certa condicione juvas. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Nemo quidem melius languenti consulit umquam, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam qui perniciem, quam levat, ipse tulit. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Hoc utinam videat qui se putat omnia Caesar 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cernere, qui nec se nec sua facta videt. 
{{Versus|155}}Terribilisque sacra stupefactus imagine vultus 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dicat, et hic tantus non putat esse Deos. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Quod non ille putat tantus quis credere possit, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille quod est verum forte putare potest. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Viderit hoc Caesar, quod non sperare licebit, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in patriam reditus jam tibi certus erit. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Sed prius, heu metuo, fluvios habitabit Oreas 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Multaque per montes Oceanitis erit : 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;quam sua destituant crudelem monstra Neronem, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nominis o ipso vox metuenda sono. 
{{Versus|165}}Ergone te miseris sine fine carere necesse est ? 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ergone non finem nostra querela feret ? 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Quin etiam nobis sperantibus optima, forsan 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; adveniet mortis nuntia fama tuae. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Heu mihi si nostras quicquam tale arguat aures, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur ego praeterito fortis agone fui ? 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;In talem superesse diem quid profuit, in quo 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc animi reliquum decidet omne mei ? 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Me timidam infaustae faciunt mala nomina Romae, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; visa precor celeres somnia ferte Noti. 
{{Versus|175}}Nunc tu quicquid agis seu dura negotia tractas, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Otia seu tuta dulcia mente legis. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Respice lugentem solita pietate ministram, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam si vis aliqua parte valere. Vale. 
&lt;/poem&gt;
==VI. Elisabeth Joanni Baptistae.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Sic mihi Zachariae sera te prole gravatae, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dextera pro lingua saepe locuta fuit. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Non tamen est eadem ratio mihi muneris hujus, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec mea conspecto numine lingua stupet. 
{{Versus|5}}Saepe manus nobis praesentibus illa locuta est, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; absenti loquitur dextra ... nostra tibi. &lt;small&gt;&lt;i&gt;(vers lacuneux)&lt;/i&gt;&lt;/small&gt; 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Da mihi te praesensque tui sit copia nobis, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam cuperem, quae nunc scribimus, ista loqui. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Accola fluctivagi rapidas ad Jordanis undas, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; inter inhumanas diceris esse feras. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Hirsuta pavidi vestitus pelle Cameli, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; silvestres mistis mellibus esse cibos. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Avia desertae postquam colis inter eremi, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tecta nec ulla hominum nec loca culta subis. 
{{Versus|15}}Gratulor, et quoniam tibi sic carissime cordi est, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vivere non alia te regione velim. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Nam mihi in hoc sterili prodisti natus ab alvo, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; venturum ut fieres nuntius ante Deum. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Nunc quoque te fama est adeuntibus undique turbis, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; taliter ex omni vociferare loco. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;O qui praeteritae numeratis crimina vitae. 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; O quae mens scelerum conscia vulnus habet, 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;ponite multiplicis commissa piacula noxae, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ponite quaeque nocent, sumite quaeque juvant. 
{{Versus|25}}Paeniteat scelerum pudeat vixisse tot annis 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non intellectae sub regione viae. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Vos adaperta manet caelestis janua regni, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam tempus veniae, ne dubitetis, adest. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Talia multa ferunt mirantibus aedere turbis, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et te praesentem significare Deum. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Inde superfusis in Jordane tingere lymphis, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fassorum sordes milia multa suas. 
&lt;!---&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Heu mihi quod nimium gravibus nunc opprimor annis, {{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et vicina meas mors cubat ante fores. 
{{Versus|35}}Esset adhuc constans et crudior ista senectus 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; officiumque agerent frigida membra suum. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Non ingrata domi subeuntibus otia curis, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non tererem vana tempora longa mora. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Protinus his ad te fugerem, mea vita, relictis 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; rebus quas aliae saepe morantur anus. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Non me tristis hiems, non torrida solibus aestas, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non rigidum scopulis me prohiberet iter. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Omnia despicerem vulgata pericula rerum, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque annis fierem fortior ipsa meis. 
{{Versus|45}}Ut te perpetuae monstrantem dona salutis, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; conspicerem populi pars quota facta tui. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Sed vetat has partes et inutilis impedit aetas, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec Deus hunc animum, quod cupit, esse sinit, 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;et nunc ille jacet per quem stetit ista senectus, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui fuit aetatis firma columna meae. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Sola domo vidua paucis obsaepta ministris, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; devoveo tardos in mea fata dies. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Quamquam quod superest vitae, hoc mihi nomine gratum est 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod te grata Deo vita superstes habet. 
{{Versus|55}}Sive etenim sanctis te nuntia fama Prophetis 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inserit, est quare vivere posse velim. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Sive docet falsi monstrare pericula mundi, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; adicitur vitae, quod venit inde, meae. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Denique quaecumque est qua tu ratione probaris, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; corporis est certe certa medela mei. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Idque ego non aliud causae mihi credo fuisse, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur mea sit fato tardior hora suo. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Hora quater denos bis jam numerata per annos, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; migrandum propere nuntiat esse mihi. 
{{Versus|65}}Quam bene longaevae numero mala tempora vitae, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod non sum vacuo tempore jussa mori. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Nam cum difficilis flerem dispendia lecti, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; visa diu steriles inter habenda nurus. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Respexit miseram tandem Deus ipse senectam, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et desperato jussit honore frui. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Jam me vita senex melioribus exuit annis, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aevo debilior jam vir et ipse fuit. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Thura Sabaea Deo sanctas incendit ad aras 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Zacharias, clausa solus in aede manens. 
{{Versus|75}}Adstitit aetherea delapsus ab arce minister 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Angelus, et tales aedidit ore sonos. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Care Deo, confide, placent tua vota, tuisque 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante Deum precibus gratia parta tibi est. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Uxor praecipiti tua grandis Elisabet aevo, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam tibi concepto pondere mater erit. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Nomen Joanni statues insigne puello, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic sacer, hic fiet maximus ante Deum. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Adferet ille puer toti nova gaudia mundo, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Flamine sacra Deo pectora plenus erit. 
{{Versus|85}}Talibus esse fidem, quia nollet credere, dictis, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; egressus templi limina mutus erat. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Donec ad octavi ventum confinia mensis, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aeris in lucem jam mihi natus eras. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Cumque propinquorum de nomine turba rogaret, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomen Joanni diximus esse tibi. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Omnes ignota turbati voce negabant,
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in nostra hoc aliquem nomen habere tribu. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Ipse pater sumptis scripsit pro voce tabellis, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomen Joannes, quod ferat, hujus erit. 
{{Versus|95}}Atque ita cum longo tacuisset tempore, tandem 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; solvit in hos nuper guttura muta sonos. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Laudibus Israel Deus est et honore ferendus, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vincula qui plebis liberat arcta suae. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Cornua venturae qui protulit alta salutis, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gentis Jessidae sub dicione sui. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Ipsius ut sancti repleti numine vates, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante retro lapsos praemonuere dies. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Affore crudeli quo servaremur ab hoste 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempus, et amissam quod repararet opem. 
{{Versus|105}}Ut nostros miseratus avos memor esset eorum, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae testamento condidit ipse suo. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Ut rata verba forent jurandi praestita juris, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod tibi juravit prole beate senex. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Ipsius ut posito faceremus jussa timore, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec manus hostili nos premat ulla jugo. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Ipsius ut sancti justique colamus honorem, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec in hoc vivi mortis agone sumus. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;At te sancte puer sibi deligit ipse Prophetam, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; venturi ut possis nuntius esse Dei. 
{{Versus|115}}Nec dubiae fiat per te via nota salutis, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnibus, et populo culpa remissa cadat. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Ex alto quoniam venia miseratus egentes, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; respexit vultu terrea regna pio. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Tristibus ut splendor novus illucesceret umbris, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae misero clausos carcere mortis habent. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Nostra ut in aeternam tendant vestigia pacem, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; semita quo nostros dirigat ista pedes. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Haec ita vatidico tacuit pater ore locutus. 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Turba novum populi tota stupebat opus. 
{{Versus|125}}Hinc tibi quis melior studiis accreverit aetas. 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Paene supervacuum dicere velle fuit. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Quis tamen ignoret quod adhuc impubibus annis, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Pectora jam sacro numine plenus eras. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Improba mentita est quemdam Jove fabula natum, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in cunis angues enecuisse duos. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Certe nulla meis insunt mendacia verbis, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in te plus animi quam puerilis erat. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Ac sacra tunc etiam celebrares sabbata, vix dum 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; passus es assueto munere lactis ali. 
{{Versus|135}}Nunc positas hausto tingebas fonte corollas, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et moto quaedam pollice signa dabas. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Saepe videbaris monstrare quid indice, tamquam 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio quae, stupida mente futura videns. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Jam juvenis jamque utilibus maturior annis, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam poteras duri ferre laboris opus. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;In loca transisti deserta silentis eremi, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamque ea non modico tempore regna colis. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Tempora quae gravibus Christo duce vivis in armis, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec sunt militiae signa petita tuae. 
{{Versus|145}}Jamque fere tua ter denos excedit in annos, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vita novum meritis nuper adepta decus. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Nam tibi agnatum lavisse in Iordane Christum 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; diceris, et mediis constituisse vadis. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Quem super ut patria delapsus ab arce quierit,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Spiritus, et castam se simularit avem. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Fama est auditam ceu patris ab aethere vocem. 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Talia non humili verba dedisse sono. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Hic est ille meus dilectus filius, in quo 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sunt animi certe gaudia plena mei. 
{{Versus|155}}Nate meae requies et honor supreme senectae, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nate ministerio facte beate tuo. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Non temere accessit magno tua gratia Christo, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nondum natus ad haec tanta vocatus eras. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Saecula fatidici tua praedixere Prophetae, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; e quibus haec aliquis carmina scripta dedit. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;En sacer ante tuos mittetur nuntius ortus, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui paret atque tuas monstret inire vias. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Ille colet deserta, et voce implebit eremum, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnis iter Domino turba parate suum. 
{{Versus|165}}Protinus alta cavas implebunt culmina valles, 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vertice mons humili collis et omnis erit. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Recta videbuntur quaecumque obliqua fuerunt, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aspera planities, omnia mollis erunt. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Hora feret miseris mortalibus illa salutem, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nemo non isto tempore salvus erit. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;His tua carminibus praedicta est gloria, sed te 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtutem, testis major, habere docet. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Namque ferunt dixisse tuo de nomine Christum, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; majorem nasci non potuisse virum. 
{{Versus|175}}Non potuisse virum nasci virtute priorem, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem pariat socium femina passa marem. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Haec tam vera meas relevant solacia curas, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; taedia nec fessi corporis esse sinunt. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Et mihi nunc plenae languentia fila senectae 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; rumpere, natura non prohibente, libet. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Postquam clara tuis meritis mihi vita peracta est, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; impia cur vetulam fata morentur anum ? 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Nunc tu, sive colis taciturnam solus eremum, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sive tuum populi turba frequentat iter. 
{{Versus|185}}Illum nate roga quem tu lustralibus undis, 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; abluis et mundi crimina ferre doces. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Illum nate roga pro me, rogo, nostra quieto 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempora, et optato claudere fine velit. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Sic tibi sit viridis quantum volet ipse juventae 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Flos sacer, atque suum non cadat ante diem. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Sic tibi nulla parent saevi tormenta Tyranni 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu quantum est rabidas non metuisse manus. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Sic, si forte volet, quem tu praecedis in orbem 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsum praecedas in sua regna, Vale. 
&lt;/poem&gt;
=Liber secundus, &lt;br&gt;qui mixtas continet. =
==I. Helena Constantino.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Littera quae veram ferret tibi nate salutem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam merito matris debuit esse tuae. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Cum videas clausae signum venerabile chartae, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid verae dubitas esse salutis opus ? 
{{Versus|5}}Ista figura fuit caelo tibi visa sereno, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum tua Maxenti cogeret arma furor. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;In qua nostra salus requiesque et vita pependit, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; per quam mortales libera turba sumus. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Quae mundi pretium meruit portare redempti, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum lux infernum solveret una chaos. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Arbor ab Eois longe dignissima silvis, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nobilis humanae palma salutis opus. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Omnia quae passis ad se traxisse lacertis 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; creditur, immenso pondere facta gravis. 
{{Versus|15}}Perdita Niligenae plus quam tria saecula genti, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Crux opera matris reddita, nate, tuae est. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Ponimus hoc igitur cerata in fronte sigillum, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod nullum signo principe majus erat. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Hoc gentiliciis decuit praeponere monstris, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; unde recens plena gloria laude venit. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Et majus meritum potioraque gaudia mundo, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore in hoc credo non potuisse dari. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Majus erat certe tunc cum pateretur in illa, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cujuscrux eadem sanguine rubra fuit. 
{{Versus|25}}Majus erat quando nostrae sub imagine carnis 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgine factus homo est parturiente Deus. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Sed tamen abjecto nasci quid profuit orbi, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in cruce si natus non obiisset homo ? 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Vita magis morte est, mors vita dignior illo, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod Phlegethontaeas proxima fregit opes. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Auctor morte Dei est, nostrae crux alma salutis, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Crux mundi pretio sanguine tincta fuit. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Illa fuit putri, dolor est meminisse, latebra 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa, sub infami quo stetit ante, loco. 
{{Versus|35}}Hic ubi sub Cancro Solymas sol aspicit arces, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut non ex aliquo paene sit umbra loco. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Hic locus est nostra dictus &quot;Calvaria&quot; lingua, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; accola Judaea &quot;Golgotha&quot; voce vocat. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Hoc stetit illa rubens morientis sanguine Christi, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc etiam nobis illa reperta loco est. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Sed neque qua celebres nostrum virtute laborem 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria, nec mulier, quam ferat ista, fuit. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Hoc fecit qui cuncta potest et solus, et idem 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tulit, amissam reddidit ille crucem. 
{{Versus|45}}Magna quidem feci, et longos abitura sub annos, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si qua brevis longum gloria nomen habet. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Compressi hostiles et dux et femina terras, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sumque Palaestino quantus in orbe timor. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Non tamen hoc ausim nostris adscribere factis,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec titulum tantae laudis habere velim. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Scit Deus hic animus per quem facit omne quod audet, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullus in hoc umquam pectore fastus erat. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Ille dedit timidae certam sperare salutem, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quamque dedit, res est ipsa secuta fidem. 
{{Versus|55}}Venimus antiquam notissima tecta Siona, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua posuit Lyrico de duce templa satus. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Non populis Regina jugum positura subactis, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non aliqua ex tota gente tributa tuli. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Longius haud potui Romanum extendere nomen, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui sol vix etiam finis uterque fuit. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Nec sequor aut Tomyrin magnisve Semiramin ausis, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nomina nemo Helenen talia velle putet. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Si tamen est illis decori laus sanguine parta, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; insignes titulo nos meliore sumus. 
{{Versus|65}}Regna et opes istae tantum terrena petebant, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nos alio petimus regna futura loco. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Sordibus his sequimur caelestia sola relictis, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; da veniam, timida talia mente loquor. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Illum ego nate sequor, quem tu quoque nuper ab istis 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; egressus tenebris, fassus es esse Deum. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Cujusin adversos hostes ut signa moverem, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Multa tuli terris, multa pericla mari. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Nunc ego sublimi solio Regina sedebam, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; invita quatiens sceptra superba manu. 
{{Versus|75}}Contulit huc aliquam Romana potentia partem, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sub pedibus stabant milia multa meis. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Ad mea convenit populus mandata vocatus, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quando haec sedato pectore verba dedi. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Dic genus Israel, Pharii dic semen Ioseph, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; indice cui tellus contigit ista Deo. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Dic ubi ? Cur lateat ? Qua crux est perdita culpa, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Morte creatoris facta beata tui ? 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Hoc tibi Romano Caesar qui praesidet orbi, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut facias per nos hoc jubet ipse Deus. 
{{Versus|85}}Ante oculos vitamque vides mortemque paratam, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Elige sive voles vivere sive mori. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Caesaris imperio concussum et nomine vulgus, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid faceret dubium quidve negaret erat. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Cum tamen ad paucos ea res deducta fuisset, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix quoque qui verum diceret unus erat. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Hic erat a patribus qui se referebat Iudas, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; doctum quo lateat crux veneranda loco. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Sed qui nec precibus verbisve minacibus esset 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad mea speratam vota daturus opem. 
{{Versus|95}}Proposui mortem, mortem contempsit, ab illa 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vidit adhuc clausum carcere sexta dies. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Septima lux aderat cum vis famis improba dirae 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jussit, quod saturo noluit ore, loqui. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Templa Palaepaphio stabant celeberrima scorto, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix locus in terris turpior alter erat. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Quanta Dei nostri est patientia ? Scilicet illa 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; improba pro Christo staret in aede Venus. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Illic saepe aliquis magnum veneratus Iesum, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; visus Acidalias est coluisse faces. 
{{Versus|105}}Crimine de tanto dederat me vindice poenas, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; structa deae nobis diruta templa jacent. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Ne scelerata etiam referat vestigia, junctis
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; eversam bobus sulcat arator humum. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Incultae vepres juxta sentesque rigebant, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nobilis est multis caedibus iste locus. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Ecce sed hic precibus superos ubi rite vocaret, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui Solyma Macareus praesul in urbe fuit. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Cumque diu staret magnum veneratus Iesum, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Aura levis totum est visa movere locum. 
{{Versus|115}}Fodit et invenit terra tria signa regesta, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ostendit veram scripta tabella crucem. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Praeterea esse crucem Christi majora probarunt 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Signa, quibus certam quis neget esse fidem ? 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Putre ferebatur vicina ex morte cadaver, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Crux tetigit, tacto corpore vita data est. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Ille statim sacro petiit se fonte lavari, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui sacra victoris reddidit arma Dei. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Nomina Cyriaco dedimus meliora renato, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc pia sacrifici praesulis arma gerit. 
{{Versus|125}}Vidit et indoluit doctor vetus ille malorum, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; terribili auditus taliter ore loqui. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Quid facis heu nobis ingrate, nequissime Iuda, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; perfide quot mentes non sinis esse meas ? 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;At non, cujushabes sine rebus nomina, noster 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; talis, et in nobis noluit esse nocens. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Arte mea mundo truncus fuit iste sepultus, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam placuit nobis perdere reddis opem. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;At te digna manet pro tali poena reatu, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria conveniens non erit ista tibi. 
{{Versus|135}}Ille crucem contra tollens bona verba locutus, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad Stygios hostem compulit ire lacus. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Gratia Christe tibi, nam tu de morte redemptis 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Morte tua, vitae, de cruce pandis iter. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Tu quoque restituis mundo sua regna jacenti, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dux bonus et saevi conteris hostis opes. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Gratia nate tibi, nam tu Jove vera relicto, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et colis et toto pectore sacra juvas. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Macte nova Caesar nos relligione beatos 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; efficis, hac itur non meliore via. 
{{Versus|145}}Roma diu falsos coluit Mavortia divos, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et nunc heu plures quos veneretur habet. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Quod superest veterique jacet caligine mersum 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut videat, luci reddere nate stude. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Ut vetus expiret tecum nova Roma revivat, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid dubitas orbem, quo cadat illa, trahi ? 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Caesar ut est unus terrae qui praesidet uni, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic sciat haec unum Caesaris esse Deum. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Fiat ut hoc Deus ecce tibi sua signa remittit, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; his prius infernum vicerat ille Jovem. 
{{Versus|155}}Nunc tu sive bonis pacatum legibus orbem, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sive regis forti tempora dura manu. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;De cruce fac sola tua gloria pendeat ista, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Christiferae cedat laurea victa cruci. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Nec tibi turpe puta signis infamibus uti, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hinc tua si nescis vita salusque venit. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Crux ignominiae quondam nota facta per illum 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tulit, est nostrae gloria militiae. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Ibis in adversos cruce munitissimus hostes, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Christiferam fugiet turba profana crucem. 
{{Versus|165}}Terribilem fecit qui cum pateretur in illa,
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Morte sua rerum terruit omne genus. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Hostibus incutiet trepidantibus illa pavorem, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non aliquo major miles ab ense cadet. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Tu quoque non Aquilis Romana notantibus arma, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Caesaribus victor prae tribus unus eras. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Maximianaeum cruce te vicisse Tyrannum, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scit Thybris ultricem ducere visus aquam. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Qua Licini virtute jacent ignobilis arma ? 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera qua finem laude Tyrannis habet ? 
{{Versus|175}}Heu fatuae mentes quo nomina sola deorum, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mentito numen crux Jove majus erat. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Fortior et caelo, terra crux fortior ipsa, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et caelum et terras qui tulit ipsa tulit. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Christiferae similis qua sit ratione puellae, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; si dubitas ista parte videre potes. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Si libet esse puta lignum breve quale videtur, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non tamen est longum qua ratione neges. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Vertice nam caelos, radicibus infera pulsat, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; brachia contingunt Solis utramque domum. 
{{Versus|185}}Vera loquor, sed quae multis non vera putentur, 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vera tuum Caesar quo videantur erit. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Excute Romanas gentilia signa volucres, 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; conveniunt castris altera signa tuis. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Arbor ab Eois longe dignissima silvis, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut crescat cura est amplificanda tua. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Floreat et totum ramis vitalibus orbem 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; protegat et ventos arceat atque nives. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Tu modo si qua volet cedro succrescere taxus, 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aemula qua debes robora falce mete. 
{{Versus|195}}Fallor, an haec paucis ita sunt ventura diebus, 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o ita cum nostro Caesare, Christe, velis. 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Sic te nate precor per nos inventa secundent 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Signa maniplares non habitura notas. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Serviat Hebraeo Romana potentia Christo, 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cetera sunt votis inferiora meis. 
&lt;/poem&gt;
==II. Paula Hieronymo.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Si pater Hebraeos non est grave ponere vates, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; perlege Romana pauca notata manu. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Sed quid et unde legas jamdudum, Hieronyme, nosti, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; notaque vel tacito nomine Paula fui. 
{{Versus|5}}Si tamen addubitas per quem tibi littera nostra 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; reddita, quo data sit tempore, quove loco. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Noveris haec prisci non venit ab urbe Quirini, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; unde vetus ducunt stemmata nostra genus. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Non aliqua de parte data est Oenotridos orae, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Itala jamdudum terra relicta mihi est. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Denique non de quacumque est regione profecta. 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodquod ab Hebraea quam secet aequor humo ? 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Si quo scripta rogas sit tempore, milia dic quot 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Barbara Christipara distet ab urbe Tyrus. 
{{Versus|15}}Quo quia non potuit citius pedes ire minister, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a calamo parvi temporis egit iter. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Jam puto me sentis vestra in regione morari, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incertus quare, quo duce, quove loco. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Accipe, ne teneam doctas ambagibus aures, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; paene etiam puduit scribere pauca tibi. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Per mare delatas Cyprium felicibus Euris, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excepit nostras Sidonis unda rates. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Exstat adhuc Tyrio Romana in litore navis, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa per exiguum tempus in urbe moror. 
{{Versus|25}}Hic sumus, hunc nullus nos expulit error in orbem, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; causa fuit nostrae magna decensque viae. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Atque ea quae fuerit si tu fortasse requiris, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incipis hic certe nescius esse tui. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Venimus, et patriam te propter liquimus, atque 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod magis est viduae pignora cara domus. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;At matrem natis de quattuor una secuta est, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Eustochium scriptis facta animosa tuis. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Illa tuos ut amat fidei studiosa libellos, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic etiam absentis flagrat amore tui. 
{{Versus|35}}O quoties olim carae memor illa sororis, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vestra super tristi funere scripta legit. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Atque ita non levibus felix Blesilla poetis, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ore sed aethereo prodita, vivis, ait. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Et simul undantes in fletus lumina solvit, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae mihi res lacrimas saepe movere solet. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Atque ita non flemus tam natam ego, nata sororem 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam querimur memores per tua scripta tui. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Nam quem tanta nihil moveat facundia, natum 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Bessagethas inter Sauromatasque putem. 
{{Versus|45}}Si tamen Odrysii traxerunt carmina vatis, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; monstra, homines, naves, flumina, saxa, feras. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Flectere barbaricas mentes animosque feroces, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; eloquii potuit gratia viva tui. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Testis habet de te non unum Roma libellum, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem legat et laeto praedicet ore suum. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Ah quoties aliquem de tot legisse juvabat, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cum desiderio mens gemit aegra tui. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Nulla quidem rerum ratio nec temporis umquam 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; unum te nobis eripuisse potest. 
{{Versus|55}}Quo minus absentis nobiscum dulcis imago 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sit tua, et his animis obvia semper eat. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Nostra tibi devota domus te semper adorat, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; acceptum referat quod tibi semper habet. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Sicut enim tota bene de pietate mereris, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; illustres titulo nos meliore facis. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Nam monumenta licet veterum numeremus avorum, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; reliquias, fasces, arma, trophaea, duces. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Omnia gentili sordent squalore, nec ullum 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; elogium verae nobilitatis habent. 
{{Versus|65}}Nec tanto nobis decori fuit ille subacto 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui Poeno clarum nomen ab hoste tulit. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Gloria terrenae parta est mihi laudis ab illo, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu facis aetherei nominis esse genus. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Sanguine debemus tibi Scipio magne fatemur, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hinc sumus ex atavis regibus alta domus. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Altera sed nostri pars uni debet Iesu, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa suo quiddam corpore majus habet. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Per te nobilior quae nunc Hieronyme facta est 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; corporis et vanum despicit alta genus. 
{{Versus|75}}Et merito cum se partem de semine caeli 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inclusam lutea sentiat esse domo. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Sentit et ex isto patrias aspirat ad arces 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exilio, carnis pondere fessa suae. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Talia multa tuis quis nescit scripta libellis 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; paene fui tecum qualibus ausa loqui. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Omnia tu nosti, nihil est te doctius uno 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inter caelivagi Solis utrumque larem. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Saepe quidem cum dulcis adhuc te Roma teneret, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Doctrinae aedideras plurima signa tuae. 
{{Versus|85}}Ut taceam quoties dederis quae maxima, parvi 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut facias, aequum nos petiisse fuit. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Quam fueris faciles praebere rogantibus aures 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam solitus nulla pectora mole premi. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Ergone nos tanto devinctos munere credis. 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Immemores aliqua parte fuisse tui ? 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Illa tuae numquam nobis pietatis imago 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excidit, Ausonia donec in urbe sumus. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Nulla tuos nostro exemit de pectore vultus, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla tuum nostro nomen ab ore dies. 
{{Versus|95}}Aut ego sola domo vidua tua scripta relegi, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut civi reliquas in mea vota nurus. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Illae clavigeri seu forte ad principis aedem, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sacrificae Christo pars quota plebis eram. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Seu quaecumque patent totam delubra per urbem, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; seu tererem lati publica strata fori. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Saepe velut denso stipantes agmine circum, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; De te quaerendi non habuere modum. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Est tamen ista malis probitas suspecta quibusdam, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; metiri solitis facta aliena suis. 
{{Versus|105}}Tu parvi facies animo nec habebis iniquo, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Invidiae virtus optima causa subest. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Si multis tua fama bonis hic pura relicta est, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non mirum paucis displicuisse malis. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Quae tibi dum refero ceu Soli lumina monstro, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et medium certae lucis egere diem. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Me fuerat satius praesenti intendere curae, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et quae me nequeant dedecuisse loqui. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Ergo ubi certa satis stabat sententia Romam 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; linquere et exilii vertere amore solum. 
{{Versus|115}}Te procul a nobis tellus longinqua tenebat, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nostraque patre suo languit orba domus. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Venerat Antiochi praesul Paulinus ab urbe, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o celebrem quanta relligione virum. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Et Salaminaeis Epiphanius alter ab oris, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; consona qui propriis nomina rebus habet. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Is Romae nostras diverterat hospes in aedes, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; junctus amicitia proximiore mihi. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Praesule quo Cyprus Galilaeo servit Iesu, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sordibus Idalidos libera facta Deae. 
{{Versus|125}}Horum ita summa meum movit facundia pectus, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic memet virtus abstulit ista mihi. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Ut mihi quam primum rebus patriaque relictis, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; venerit exilii commodioris amor. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Suffectura viae vestes atque aera parabam, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamque novus tota rumor in urbe fuit. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;In luctum conversa domus, sic flevit ut ipsae 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vicinae cuperent me tenuisse nurus. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Praecipue Eustochium pleno jam nubilis aevo, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Talia cum lacrimis verba locuta mihi est. 
{{Versus|135}}O quemcumque parens carissima pergis in orbem, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exilii comitem me decet esse tui, 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;tene ego abire sinam solam ? Mene ipsa relinquas ? 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante meum rumpat de tribus una colum. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;His mihi saepe genas verbis madefecit, et ibant 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum lacrimis planctus illius atque mei. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Et jam tempus erat vento dare vela vocanti, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ultimaque in patria lux erat orta mihi. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Egredior comes it jam tum Rufina trilustris, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Eustochiumque soror Toxotiusque puer. 
{{Versus|145}}Haec mihi tunc aderant clausi jam pignora ventris, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cetera non eadem sors procul esse tulit. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Jamque egressa meis comitata affinibus urbem, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam prope conspecto litore puppis erat. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Tum velut atra duae subiturae funera natae 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; fleverunt miserae flevit et ipse puer. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Indoluisse illis scopulos et saxa querelis, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audivisse etiam litora surda puto. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Et licet Adriaco non sit mansuetior aestu, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; strata maris solito lenior unda fuit. 
{{Versus|155}}Oscula et amplexus postquam data multa vicissim, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnibus et summo diximus ore &quot;Vale&quot;. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Grandaevo, nam forte aderat, duo pignora fratri, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum tota curae jussimus esse domo. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Tum comite Eustochio non magnam ingressa phaselum, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod bene sit dixi, navita solve ratem. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Dum loquor et retro fugientia litora specto, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fallor turbam me revocasse puto. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Jam clamosa manus versus mea vela tetendit, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; triste quid incerto murmure visa queri. 
{{Versus|165}}Roma vale dixi, fidei domus incluta sanctae, 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam verum Petro principe fassa Deum. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Aeternum patria alta, vale, patriique nepotes, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; terrarum princeps Romula terra, vale. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Nunc ego suprema vos litora voce saluto, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in quibus est patriae nobilis ora meae. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;At tu Roma precor tibi credita pignora serva, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa colam patria dulcius exilium. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Dum loquor aspectum turresque et terra relinquunt, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamque patens oculis undique pontus erat. 
{{Versus|175}}Cetera quae tulimus superatum fata per aequor, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa tibi mecum filia testis erit. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Quae nunc nescio quid calamo quoque scribit anhelo, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum rogo quid facias ipsane quaeris ? ait. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;- Gratulor, ergo tibi reddetur epistola duplex 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam bene sic pellex filia matris erit. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Quam bene nos magni salvas clementia Christi 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praestitit, optato constituitque solo. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Hic actis aliquot vento remorante diebus, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad Solymas arces pergere restat amor. 
{{Versus|185}}Omniaque humano loca sanctificata tonanti, 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue exangui pressa sepulcra Deo. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Costidis hinc etiam Sinaia templa puellae, 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gestaque Mosaea signa videre manu. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Inde ubi me votis dabitur rediisse potitam, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et fuerit mentis plena cupido meae. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Ad Bethleaemiacos caelo loca proxima colles, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ibimus optato turba pusilla gradu. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Hic ubi tu studiis pulchrum caelestibus aevum 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Degis, et in terris cum superis habitas. 
{{Versus|195}}Hic etenim certo requies mea fine futura est, 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec locus in terris gratior alter erit. 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Et merito, quem sic nostri reparator honoris, 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Natali clarum fecerit esse suo. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Qua stetit illa frequens et agrestibus horrida culmis 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae casa nascentem vidit in orbe Deum. 
&lt;!---{{Versus|201}}---&gt;Huic ego nec veteris celebrata palatia Romae 
&lt;!---{{Versus|202}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praetulero, aut Latio templa superba Jove. 
&lt;!---{{Versus|203}}---&gt;Illa operosa fuit nascenti regia Christo, 
&lt;!---{{Versus|204}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Aula fuit tanto tam speciosa duci. 
{{Versus|205}}Illic angelici natum cecinere choraules, 
&lt;!---{{Versus|206}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic infans geminum vagiit ante pecus. 
&lt;!---{{Versus|207}}---&gt;Hic tria donarunt sapientes munera Persae, 
&lt;!---{{Versus|208}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Regibus aereum pro duce sidus erat. 
&lt;!---{{Versus|209}}---&gt;Caelesti Bethleem domus incluta pane vocatur, 
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnis ibi saturo cedet ab ore fames. 
&lt;!---{{Versus|211}}---&gt;O domus hospitium fessae dare dulce senectae 
&lt;!---{{Versus|212}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non est quae possit te prior ulla mihi. 
&lt;!---{{Versus|213}}---&gt;Te quoque pertaesum falsi ludibria mundi, 
&lt;!---{{Versus|214}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; credibile est illic constituisse mori. 
{{Versus|215}}O mihi vel saltem placido sic fine quietae 
&lt;!---{{Versus|216}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; contingat parvae condere tecta casae. 
&lt;!---{{Versus|217}}---&gt;Pauperis ingrediar tuguri ducentia rimas 
&lt;!---{{Versus|218}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; limina, et insanis pervia septa Notis. 
&lt;!---{{Versus|219}}---&gt;Scilicet exiguo pudeat me vivere in antro, 
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic ubi rara suum texit arundo Deum ? 
&lt;!---{{Versus|221}}---&gt;Quem precor hoc pudeat, cum tu quoque tantus eodem 
&lt;!---{{Versus|222}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quamvis exiguo legeris esse loco. 
&lt;!---{{Versus|223}}---&gt;Non tamen exiguo, nam si virtutibus addas, 
&lt;!---{{Versus|224}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec spatium caelo moenia majus habent. 
{{Versus|225}}Nam qui mole sua captus* excesserat omnes,&lt;i&gt;&lt;small&gt;(* mot illisible) &lt;/small&gt;&lt;/i&gt;
&lt;!---{{Versus|226}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; viderunt clausum parvula tecta Deum. 
&lt;!---{{Versus|227}}---&gt;Totius haec igitur domus est clarissima mundi, 
&lt;!---{{Versus|228}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Totius haec summum protulit orbis opus. 
&lt;!---{{Versus|229}}---&gt;Non alibi emeritam potuisti claudere vitam, 
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nos quoque non alibi consenuisse decet. 
&lt;!---{{Versus|231}}---&gt;Ipse tuae famulae redeant feliciter ora, 
&lt;!---{{Versus|232}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; longe aberit, si tu faveris, omne malum. 
&lt;!---{{Versus|233}}---&gt;Utque facis Christo natam trade atque parentem, 
&lt;!---{{Versus|234}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore ut aspicias laetus utramque brevi. 
&lt;/poem&gt;
==III. Anna Joachimo.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Anna viro conjux Joachimo mitto salutem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mitto simul fratri si libet Anna soror. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Illud enim potui nomen meruisse videri, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non aliquo tecum pignore facta parens. 
{{Versus|5}}Legitimi solum tuleris commercia lecti, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam soror ipsa tibi, tu mihi frater eris. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Quinta fere triviae coierunt cornua lunae, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum queror absentem sola relicta virum. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Nam quia sis sacris discedere jussus ab aris, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Fama est ignotum constituisse mori. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Ah nimium vindex accepti poena pudoris,
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam premis, est tanto culpa dolore minor. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Tu nemora et saltus et saxa horrentia lustras, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et reliquo foetas cum grege pascis oves. 
{{Versus|15}}Ipsa gemens viduo jaceo, et sine luce cubili, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nox tamen est curis non satis ista meis. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;An quia te arguerit summus de lege sacerdos, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; abjectum tota relligione putas ? 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;An quia desperes sterili de conjuge prolem, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod superest vita caelibe tempus ages ? 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Et mihi quod multa magis est ratione dolendum, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spernis in abjectam forte redire domum. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Spiritus ante leves precor hic exhalet in auras, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ne causam sine te mortis abesse querar. 
{{Versus|25}}Quid mihi fecundae numeroso semine matres ? 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid reliquae dicent libera turba nurus ? 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Tota malum certe de me Galilaea loquetur, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec sat erit culpae Nazareth una meae. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Ipsa domo vidua perturbatos hymenaeos, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa feram sterilis damna pudenda tori. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Nec mihi continua lacrimarum mole gravatae 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fas erit in populum quolibet ire foras. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Scilicet exierim nasutae fabula plebi, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe malis vultu saepe notanda manu. 
{{Versus|35}}Atque aliquis miserae mihi dixerit impius osor 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vir tuus, ut templis munera ponat, ubi est ? 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Heu mihi quid faciam tam grandibus anxia curis, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vulnera erunt cordi talia verba meo. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Tunc cupiam extremos, si qua est via, tollar ad Indos, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut ubi stat vasto pondere nixus Atlas. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Seu qua Lycaoniam vis me jactarit ad Arcton, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua ferus unguipedes Sarmata pascit equos. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Omnia dura prius quam duri opprobria vulgi, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Mens sibi demeriti conscia ferre potest. 
{{Versus|45}}Quamvis innocuum quid te meruisse putandum est ? 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Causa nocens poenae vindicis ipsa fui. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Ipsa diu thalami vanos ignobilis usus 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam dudum culpae suspicor esse meae. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Atque ita dum vario curarum supprimor aestu 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et queror absenti displicuisse viro. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Spes nova de superis nova consolatio venit, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o bona, et ex animo spes referenda mihi. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Esse quid hic reris quod jam pejora querenti, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam cita laetitiae causa fuisse queat ? 
{{Versus|55}}Non ego te longa suspensum ambage morabor, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si qua placent laus est dicere fine brevi. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Pronus anhelabat sub noctem condere Titan, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Oceano radiis jam rutilante diem. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Tristia difficilis flebam dispendia lecti, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non tamen in vanas tota soluta preces. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Ecce per illunem jubar effulgere fenestram, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; totaque luce nova visa nitere domus. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Dum stupeo et tremulos gelidus timor occupat artus, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante meos oculos palmifer ales erat. 
{{Versus|65}}Candida vestis erat tenui pellucida filo, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fallebant oculos attamen illa meos. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Tales saepe ferunt genios vidisse Deum, quas 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aetatum custos littera cantat anus. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Neve putes oculos lusos ab imagine falsa,
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; praebuerant certam verba secuta fidem. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Quae nunc legitimi gemis otia vana pudoris, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Summaque pro danda numina prole moves. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Accipe ne dubites neu sis ignara futuri, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante Deum est precibus gratia parta tuis. 
{{Versus|75}}Vidit et ex ipso visam exaudivit olympo, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aeterni pietas officiosa Dei. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Visa diu sterilem mature ingressa senectam, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mox nova concepto pondere mater eris. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Atque ut mirifice clausa nascetur ab alvo, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic te quam paries filia major erit. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Nomen erit Mariae, lucem quia gentibus edet, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et sacra et ex utero flamine plena Deo. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Templa colet, sacras stabitque juvencula ad aras, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec eam nasci qui jubet, ipse volet. 
{{Versus|85}}Nec dubita tot te sterilem et sine prole diebus 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; posse novis fieri foetibus Anna gravem. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Sara novem decies sterilis permansit in annos, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua tamen Isaac aeditus exit anu. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Israeligenis de fratribus orbus Ioseph, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Est infecunda de genitrice satus. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Exiit occlusa Samson robustus ab alvo, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc nascente parens in Samuele fuit. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Ergo diu remorata aegri solacia lecti 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; reddita, quo signo confitearis habe. 
{{Versus|95}}Est via surgentem qua porta salutat Eoum, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Sola inter Solymas aurea nomen habet. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Illac exieris redeuntem amplexa maritum 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excipies, quo post tempore mater eris. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;I nunc virginei florem latura pudoris, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et plecti ex merito teque virumque puta. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Dixit, et in tenues secus haud evanuit auras, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam cita consumpta fulgura nube solent. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Ipsa ego qua potui fugientem voce sequebar, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Laetitiam lacrima testificante novam. 
{{Versus|105}}Quisquis es o superum comes et facunde minister, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fac rata sint per te nuntia dicta mihi. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Nunc tu sive pari solatus numine (namque 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; credi te nobis plus meruisse decet) 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;sive manet tristi gravidus sub pectore maeror, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut tandem redeas in tua vota precor. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Ibis in amplexus pariturae conjugis olim, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gaudia quanta tibi ? Gaudia quanta mihi ? 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Jam dolor et curae valeant animique labores, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; membra voluptificum nostra gravabit onus. 
{{Versus|115}}Illa diu nostrae requies sperata senectae, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc venit uberior quo mage tarda venit. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Ecce maritalis quam plena repensio damni, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; i nunc et sterilis taedia finge tori. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Quo rogo sollemnes pudefacto nuper ad aras, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; pulchrius amissus redditus esset honor. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Quanto igitur pejus pressa est tua tempore ab illo, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tanto nunc populis gloria major erit. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Aspiciet nostri quondam obtrectator honoris, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et misero forsan quo crucietur erit. 
{{Versus|125}}Aspicient nobis qui condoluere, nec illis 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Laetitiae deerit copia grata novae. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Quam cito vicinas ea fama exibit in urbes,
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quas Judaea potens et Galilaea tenent. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Tunc tibi nec princeps volet exprobrare Sacerdos, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; invida nec sacras claudere turba fores. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Dulcia inexperto succrescent pondera ventri, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec agat plenam Cynthia nona rotam. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Namque, quod haud credo, nisi fallit palmifer ales, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Magna erit haec certe filia quicquid erit. 
{{Versus|135}}Nam quid mirifice ? Quo semine ? Quove marito ? 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ? Cujuslucis gentibus aedat opus ? 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Quid ? Jam plena Deo ? Sacras quid stabit ad aras ? 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Donec, eam nasci qui jubet, ipse volet ? 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Haec sunt virtutis certissima signa futurae, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae bonus hic vero nuntius ore docet. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Ergo nec immerito nostri penetralia ventris, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa diu magnum parturiere decus. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Carius est quodcumque bonum spes longa morata est, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; semper et in magnis rebus ubique mora est. 
{{Versus|145}}Et velut ex facili brevis addit gratia parto, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic aegre quicquid venit habere juvat. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Hinc decuit nostri remorari gaudia partus, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut ex tardo consequeretur honos. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Non fuit ergo aliqua culpa hoc venisse querendum, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Consilii res haec omnipotentis erat. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Qui caelum terrasque chao produxit inerti, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Imperium cujus cuncta creata manent. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Quem nostri prima coluere ab origine patres, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puero genitor, cum genitore nepos. 
{{Versus|155}}Qui rubro Pharium confudit in aequore regem, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque haec Israel duxit in arva genus. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Illi pro tanto referamus munere grates, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec in hoc vivi corpore uterque sumus. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Ut cum fugerimus praesentis taedia vitae, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; frigidaque impositus texerit ossa lapis. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Spiritus aethereis non exsulet actus ab oris, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed patrii felix incolat arva soli. 
&lt;/poem&gt;
==IV. Martha Maximino.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Perlege Magdalidos nisi sordet epistola Marthae, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix bene Judaea facta Latina manu. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Quo magis erranti debes ignoscere dextrae, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hac patrias usae scripsimus ante notas. 
{{Versus|5}}Quaeque Hebraea prius didicit manus ire retrorsum, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc male directum Romula tentat iter. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Ergo sua dispar si stet sine lege character, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec ruditas veniam quo mereatur habet. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Aspicies aliquas etiam fortasse lituras, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc flentes oculi scribere more solent. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Non quibus incesti lacrimis solantur amores, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non quibus absentem deflet amica virum. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Sed quibus ipsa suum crudeli in funere natum, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flevit inhumano semine facta parens. 
{{Versus|15}}Sic ego longinquae cultrix, nunc exsul, eremi 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Multa diu silvis et sine teste queror. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Hospitis ecce subit praesentia dulcis Iesu, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic precor in lacrimas non ego tota fluam ?
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Externas abiit redivivus frater in oras, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc populis rectam praedicat ille fidem. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Antra soror petiit longo deserta recessu, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; longius et forsan quam decuisset abest. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Te quoque saeva procul nobis fortuna coegit, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec requiem passa est hanc superesse mihi. 
{{Versus|25}}Sola levat nostras Marcella pedissequa curas, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exilii cultrix haec quoque fida mei. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Ipsa domo vidua, et parvo contenta sacello, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pauperiem levibus praefero diviciis. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Nam quibus in patria rebus praedives agebam, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; gratulor hic certe quod caruisse licet. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Nam quibus ista semel venit sitis aemula Christi, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; divitiae spinas et grave virus habent. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Libera ab his igitur curis Lernaque malorum, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Corpus in hoc regnum non simulanter ago. 
{{Versus|35}}Inter Arelatias et Avinia moenia turres, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic ubi de Braccis Gallia nomen habet. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Venimus aequoreis hunc actae fluctibus orbem, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc tandem nostra est ancora fixa loco. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Hic ego, quae virtus non est mea, nota frequentor 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Adque meos veniunt plebs numerosa lares. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Grata sit o utinam victori ea gloria Christo, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fumus ad hunc animum pertinet iste nihil. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Quod si forte roges unde ista frequentia ? Causam 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec didicisse tibi est nec mihi turpe loqui. 
{{Versus|45}}Non tanti Judaea feris erat advena Gallis, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ingenii merces non fuit ista mei. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Ipse nova afflictae fecit spectacula genti, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui vitam fratri reddidit ante meo. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Est locus horrenti densissimus undique silva, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; rupe sub umbrosa stagnat opaca palus. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Innocuas prius infecit Draco pestifer undas, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamque omnis juxta noxius aer erat. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Lurida vicinas invasit pestis in urbes, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; rura nec agricolis tuta fuere suis. 
{{Versus|55}}Strata jacent passim grassante cadavera morbo, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; iratum populo dixeris esse Deum. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Morbida quinetiam mediis animalia silvis, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum vita catulos deseruisse ferunt. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Saepeque tabifico nubem cecidisse volucrum, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et vitam caelo non potuisse trahi. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Saepe latens etiam vicini in fluminis unda, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dicitur incautas praecipitasse rates. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Interdum insidiis nactum loca tuta viarum 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; innumeros avida corripuisse gula. 
{{Versus|65}}Cladibus his igitur tristis vicinia, tandem 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fisa Deo nostram sollicitavit opem. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Praebuimus facilem justis hortatibus aurem, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad monstrata trucis venimus antra ferae. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Multa timens longo plebs restitit intervallo, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; suspensa tacite mente futura manens. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Ipsa salutato Stygii victore Draconis 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; accessi audaci lustra timenda pede. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Ecce sed assuetis dum pectora munio signis, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; monstrosum juxta conspicor esse pecus. 
{{Versus|75}}Exuvias hominis lambebat et ossa perempti, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sanguine adhuc calido sparsa rubebat humus.
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Dicere qua fuerit letalis bestia forma, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla sine ingenti lingua tremore potest. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Ore tenus vasto Cadmaeo immanior angue, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quemque pyra vidit vindice Lerna mori. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Qualis erat quem praecipitem de sede Michael 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aetherea, Stygiae trusit ad antra domus. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Lata venenificis pandebat rictibus ora, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vulnificis ingens dentibus ordo fuit. 
{{Versus|85}}Vibrabat tardis ingentes motibus alas, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ore vorax, mordax dentibus, ungue rapax. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Turpiter immundum cauda desivit in anguem, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; multiplicem fecit lubrica spira rotam. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Hunc tamen immanem vita spoliavimus hostem, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec etiam victor gloria, Christe, tua est. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Non mea Amazoniam torquebat dextra securim, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec Lacedaemonio canduit ense manus. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Frons mea non galeam thoracave pectus habebat, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Arma quis in timida virgine sumpta probet ? 
{{Versus|95}}Praebuit arma fides mihi praesentissima Christi, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Spes rata pro clypeo, crux mihi cassis erat. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Mens devota Deo strictum sese obtulit ensem, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in superos hastam non simulatus amor. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;His instructa armis hoc agmine tuta potensque, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; compressi immanem femina nuda feram. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Ille quidem solito venienti blandior, omnes 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saevitia posuit jam fugiente minas. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Sicut ubi irato vulpes blandita leoni, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; impresso supplex pectore reptat humi. 
{{Versus|105}}Sicut et imbellis coram tondentibus agnus, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut canis ad positas officiosa dapes. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Horrida jam vinctum muliebri guttura cesto, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fortiter incultum traximus ante nemus. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Obruit hunc populus saxis confodit et hastis, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; carmine testatus gaudia summa novo. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Sic cecidit victore Deo ferus ille potensque, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nuper Arelatii depopulator agri. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Gratia victori mox acta est debita Christo, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; suscipiunt sacram milia multa fidem. 
{{Versus|115}}Ad nova conveniunt stupidae miracula gentes, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lustralesque pia voce precantur aquas. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Chrismate Apostolico venias precor uncte sacerdos, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue sacrum te decet illud opus. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Credentis populi veteratas ablue sordes, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; debitaque auctori foenora redde Deo. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Pro pietate vacent Aquitanica templa parumper, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Templa pater meritis facta beata tuis. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Frater in has merito partes quoque Lazarus isset, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed procul hinc tellus Massiliensis abest. 
{{Versus|125}}Illum cura tenet commissae strenua plebis, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu magis hic certe tutus abesse potes. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Tuque prior meritis cano et reverentior aevo, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue sacrum te decet illud opus. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Et jam tota tuas decantat Gallia laudes, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; per te de veteri libera paene chao. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Error adhuc paucis Druidarum spirat in antris, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cetera virtute est fabula fracta tua. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Nam licet et Mariae gens debeat illa sorori, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam tibi commissam Lazare frater habes.
{{Versus|135}}Plus tamen acceptae per te stat gloria famae, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue sacrum te decet illud opus. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;De septem decies Christi viventis alumnis 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; additus es nostrae duxque comesque viae. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Te duce nostra data est ventis sine remige navis, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Te comite in portum non minus acta suum. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Caerula tu fortes turbantes aequora ventos 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jussisti celerem carpere saepe fugam. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Ad tua consedit Boreas mandata nivalis, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; occuluit nigrum torva procella caput. 
{{Versus|145}}Tu dux tuque comes nobis, tu rector, et idem 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Navita, tuque pater tu quoque frater eras. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Omnia sicut eras et adhuc ut es omnia nobis, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue sacrum te decet illud opus. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Me lex feminei sexus vetat addere cuiquam, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae nisi de vestra non datur unda manu. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Legitimus saltem si possit adesse minister, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non aliquam legem quicquid oportet habet. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Quare age ne tardes populi te longa moratur, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque novum series discit avara Deum. 
{{Versus|155}}Officiosa quidem populo documenta ministro, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua licet, et quantum virgo docere potest. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Nec male sic forsan Christi sudamus in agro, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o utinam pietas grata sit ista Deo. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Saepius utque meas ire est dignatus in aedes, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hospes dignetur pectoris esse mei. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Donec ab humanae resolutus carcere vitae, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; alta celer supra spiritus astra volet. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Plura vetant lacrimae per labra in verba cadentes, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quas amor ignavas non sinit esse. Vale. 
&lt;/poem&gt;
==V. Monica Augustino.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Nec tua Phoenissae portu Carthaginis exstant, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec datur ignotum per mare vela sequi. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Causa duplex animum rapit in diversa dolentem 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non hoc debueras nate fuisse mihi. 
{{Versus|5}}Diceris Iliacam procul hinc concedere Romam, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cultaque Martigena Tybridis arva manu. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Ipse cito veheris Tyrrhena per aequora cursu, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me tamen invitam Punica servat humus. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Nam quis amor patriae est sine te mihi nate futurus, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; maxima pars tecum cessit in alta mei. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Quam vellem tumidum in pelagus nova vela parantem 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; intempesta maris detinuisset hiems. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Aut Deus immani luctantes pondere ventos 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aeris aut omnes praecipitasset aquas. 
{{Versus|15}}Non tua de nostro solvisset litore puppis, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec mater de te forsitan orba forem. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Non pudet ut fugeres cursus celasse parentem, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua licet invita quolibet ire tibi. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Scilicet hoc series studiorum immensa monebat, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vos penes hoc omnes nomina tanta sophi. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Turba pares estis doctorum semper in illo, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Virtutem vobis est didicisse satis. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Ipsi negligitis quod pro mercede docetis,
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; janua nunc etiam quaestibus illa patet. 
{{Versus|25}}Ista sed impugnent si quos juvet esse severos, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nos humili tantum femina mente sumus. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Carmina lugentes dictent mihi maesta Camenae, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a tibi contempta digna parente cani. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Illa quidem toto resonantia litore canto, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic ubi Elisaeam verberat aequor humum. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Audiit ex alto vicinus navita ponto, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui simul in portu constitit ista refert. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Filius hesterna tuus isthac luce per aequor 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; venit in Ausoniam vela daturus humum. 
{{Versus|35}}Obstupuit subito concretus frigore sanguis, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix gelidam ancillae sustinuere duae. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Tale quid Aureli de te restabat, ut essem 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; infelix poenas inter et orba nurus ? 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Ante quidem sensi sed non abiisse putabam, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic potior nostri causa doloris erat. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Non tua maternis amplecti membra lacertis, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non licuit summa voce dedisse &quot;Vale&quot;. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;An fuit hoc nimium matri dare ? Finge fuisse 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; numquid eram cursus impeditura tuos ? 
{{Versus|45}}Ante ego si qua tibi forsan mandata dedissem, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; debueras monitis fultus abire meis. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Certe ego non illo saltem contempta viderer, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc plena ex omni parte querela mea est. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Atque utinam quererer tantum fugisse, nec ullo 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc praeter de te maesta dolore forem. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Non mea planxissem tortis praecordia palmis, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec, quo nunc, mordax unguis iturus erat. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Quique modo est vivo Phoenix moriturus in igne, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forsan in hoc animus jam Salamandra foret. 
{{Versus|55}}Non ego te volui Latio prohibere petito, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah aliud quod te, nate, decebat erat. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Doctus ut es studiis heu frustra imbute profanis, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et factus curis cura molesta meis. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Aspicis ut toto cedentibus orbe deorum 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; numinibus, Christum pro Jove quisque colit. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Spirat adhuc aliquo vix Cerberus ore trilinguis, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum gemit Herculea guttura fracta manu. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Tot divos tot monstra Deum jam victa videmus, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis vicit ? Virtus unius alta Dei. 
{{Versus|65}}Cur statuae, cur templa jacent ? Oracula cessant ? 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Facta creatori destituisse leve est. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Hactenus erratum est nec adhuc errore caremus, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Felix errorem qui videt atque cavet. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Namque, sed heu simplex plus quam vitiosa vetustas, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam multos frustra credidit esse Deos. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Cum sit et illa tuum scriptis reprobasse Platona, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; caelivaga quoties mente reliquit humum. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Quando haec unanimes ita praedixere Sybillae, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et legis Hebraeis vatibus ista cani. 
{{Versus|75}}Fraudibus humanas mentes coepere periti, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Naturae variis legibus ire rotam. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Quae modo daemonibus sublata potentia ab illo est, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui Deus e verbo virgine natus homo est. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Qui simul ut terras descendit ab arce paterna, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia sunt profugis templa relicta deis. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Creta Jovi, Delos Phoebo, sua Roma Quirino,
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vulcano Lemnos, India Bacche tibi. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Posthabuit Cytherea Paphum, Samon improba Juno, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et quae praeterea vana referre pudet. 
{{Versus|85}}Arva papyriferi tetigit felicia Nili, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; orba figurato numine Memphis erat. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Cetera tu nosti nisi nolis scire, potesque 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; addere in hoc majus quam mea scripta tibi. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Infidam modo pone fidem, simul omnia nobis 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; reddideris quae te posthabuisse queror. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Sinceram modo sume fidem, sopitaque pande 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Lumina, tot noctes aufferet una dies. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Ad vitam de morte redi, quid vera relinquens, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mavis heu nimium perdite falsa sequi ? 
{{Versus|95}}Vadis ad interitum vita revocante, nec audis 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; clamantes, quam nunc pergis, iniqua via est. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Floribus illa quidem variis peramoena videtur, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in quibus Alcides forte quis ire volet. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;At cito quae spondent negat interiore recessu, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; prima rosam spirat, summa mephitin olet. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Accipit incautos specie bonitatis, ut autem 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ceperit, in scopulos praecipitanter agit. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Quam bene per scopulos et saxa urentia primum 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; itur ad aeternis cincta vireta rosis. 
{{Versus|105}}Arcta est ad superos paucis via trita, sed ampla est 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae fert ad Stygios milia multa lacus. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Illa rudis, deserta, arens, super ardua ducit, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec nova culta virens, inferiora petit. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Quas ferus Oechalidos raptor cum vidit Ioles, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; arentem viridi praeposuisse ferunt. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Cujusut interea haec, ceu somnia vana, refutes, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exempla e Christi dogmate plura feres. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Linque nefas vanamque fidem, sunt vana profecto 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dogmata, quae tecum milia multa tenent. 
{{Versus|115}}Aeternum cognosce Deum super omnia, teque 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Perge creatori conciliare tuo. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Reice sordentem casto de corpore pallam, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spectandus niveis vestibus ire potes. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Talibus aetherea Christus redimitus in aula, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecedit niveas signifer agnus oves. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Quod si falsa voles, ut debes velle, negare 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Signa animae lustrans abluat unda caput. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Et nisi me praesaga boni mens fallit, ab ista 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Perfidia toto pectore noster eris. 
{{Versus|125}}Hoc tua promittunt pietas mihi mensque fidesque, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue ingenii divitis altus honor. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Saepe etiam de te mihi somnia longa videntur, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; successu quorum pauca carere velim. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Nunc cruce signatus rubra mihi stare videris, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; proque fide stultis gentibus esse minax. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Nunc argumentis veteres convellere divos, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc sacra Christum primus in aede loqui. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Ergo ego vel Christo fidum te nate videbo, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel requies vivae non erit ulla mihi. 
{{Versus|135}}Utque diu, superos quo tu salvere precabor, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; noster amat flecti voce rogante Deus. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Pectora vindicibus lassabimus anxia palmis, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; conteret arentes plurima gutta genas. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Multa dies tristem, laetam me nulla videbit,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec, ut es, misere perditus esse voles. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Liqueris erroremque tuum verumque probaris, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ex vetula juvenis facta videbor anu. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;O illum superique diem sperataque fata 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ducite, sic vobis lex bona semper eat. 
{{Versus|145}}Nunc quoque quam sequeris spatiosa per aequora Romam 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; paulatim Christo subdere colla ferunt. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Hic aliquis qui te longa de nocte redemptum, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incipiat luci reddere forsan erit. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Vel tu pseudologis victis nova signa videbis, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et Manii linques dogmata vana tui. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Aut rapere indoctos spectans sine vindice caelum, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; triste feres doctos ad Phlegethonta rapi. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Quaesturam pejora veta, morituraque serva 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Pectora, nec matrem desere nate tuam. 
{{Versus|155}}Sic tibi sint faciles Tiberina ad litora venti, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Fataque succedant sed meliora. Vale. 
&lt;/poem&gt;
==VI. Anastasia Chrysogono.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Quam dare non potuit, cui debuit ipsa salutem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Chrysogono infelix optat Anastasia. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Hinc ubi Tyrrhenos viridis Palmaria fluctus 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; projicit in portus, Romule, Thybri tuos. 
{{Versus|5}}Primus ab hoc nuper qui solvit litore navim, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illi quae legeres scripta ferenda dedi. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Qui nunc oppressa vix tutus in urbe moraris, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exulis oblitus numquid es anne memor ? 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Namque nec ulla tuae visa est mihi littera dextrae, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; postquam proscriptam tertia luna videt. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Et mihi Caesaribus qui lege fugantur eadem, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum rogo num valeas, dicere posse negant. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Ergone es ignotus patria vir tantus in urbe ? 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis patres etiam posse latere putet ? 
{{Versus|15}}Nec puto quod lateas, nisi te quoque publica falso 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flebilis edicti crimine jura notent. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Non tamen hac, certum est, latebras ratione subisti, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; contemptricem animam tu quoque mortis habes. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Vidisti cecidisse viros pro nomine Christi, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; questus idem totiens non licuisse tibi. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Nec dubito retineris adhuc vitalibus auris, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non posset tantum fama tacere nefas. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Sed timeo ne tu quoque forte ubicumque locorum, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a patriis longe finibus exsul agas. 
{{Versus|25}}Hic timor, illa animum sine fine molestia turbat, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mole sub hac gravius nocte dieque premor. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Quod si vera animi metus arguit, heu quibus umquam 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu quibus invenient te mea scripta locis ? 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Clausa brevi teneor spatio terraeque marisque, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non mihi praescripto solvere ab orbe licet. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Non est quo fugiam, clausit ferus omnia Caesar, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; imperat hic terris imperat ille mari. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Libera dimittar nec lege coercear ulla, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam mihi difficilis nulla futura via est. 
{{Versus|35}}Per loca Chrysogonum quaeram et sequar omnia, donec 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel tecum vivam vel sine te moriar.
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Dura nec ignitis prohibebit solibus aestas, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; trux licet infesto saeviat ore Canis. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Non rapidus Boreas pluviusve morabitur Auster, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec nive Riphaea sparsa tenebit hiems. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Per juga, per saltus, per aquas, per iniqua viarum, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; impedient teneros aspera nulla pedes. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Neve quis errantem possit novisse puellam, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa mei cultus forma virilis erit. 
{{Versus|45}}More virum tunicasque feram latosque galeros, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; neglectam dura forfice secta comam. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Feminei facile est mutare vocabula sexus, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sordebit totum syllaba fracta genus. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;His ego si liceat pro te majora subirem, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec meus est aliqua parte pudendus amor. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Ille quidem primis tibi me vincivit ab annis, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc neque mors rapida finiet atra manu. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;E manibus mihi vita tuis dulcissima venit, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante datum per te mortua lumen eram. 
{{Versus|55}}Christicola genitor gentilem ex matre creavit, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; At meritum de me tu patre majus habes. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Corporis ille artus, animi tu dona dedisti, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit uterque aliquid, tu magis, ille minus. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Ipsa etiam nunc cana parens ut nomine dicta est, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic ipso rerum pondere fausta fuit. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Illa mihi magno praelusit ad ubera Christo, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cumque ipso potui sugere lacte Deum. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Illa meam sacros linguam formavit in usus, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullus in innocuo Jupiter ore fuit. 
{{Versus|65}}Ne tamen interea durus pater ista notaret, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepius ingenio dicitur usa tuo. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Sacra Deis quoties simulata penatibus egi, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa mihi dixit sacra fac ista neges. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Atque ita mentito genitor deceptus honore, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; aetati indulsit libera frena rudi. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Nubilis interea venit sed iniquior aetas, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; detectrix animi prima erat illa mei. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Cur tamen accusem ? Certe non aequa fuisset, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si mea Lethaeis coepta dedisset aquis. 
{{Versus|75}}Sola ego de tanto latuissem ingloria vulgo, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullaque erat meriti fama futura mei. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Nec mihi, quem colimus sperata morte fateri, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quodque sequor tantum non licuisset opus. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;O illum mihi fata diem superique favete, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; eveniat capiti tanta corona meo. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Sanguine jam rubeo rorantes undique venas 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam tremulas cerno per mea membra faces. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Jam furit ambusto flammis pyra fervida palo, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam feror angelicos inter et ante choros. 
{{Versus|85}}Viderit at de me magni Deus arbiter aevi, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; intrepide poenas quas volet ille feram. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Ergo nec innocuos aetas mea fleverit annos, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in lucem vultus protulit illa meos. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Venimus ad thalamum non aequa lege jugalem, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui data sum falso sub Jove miles erat. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Tunc Hymenaea fugax cecinit feralia bubo, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; junctaque cum facibus maesta cupressus erat. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Non ultra simulare deos, non amplius ullum 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aversa potui fingere mente Jovem.
{{Versus|95}}Fassa Deum primis coluisse, ut nunc quoque, ab annis 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae colitis dixi, numina crimen habent. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Scilicet erranti vixissem nupta marito, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem potui rectae commonuisse viae ? 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Ante ego Caucasea diram sub rupe volucrem, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe renascenti pascere corde velim. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Ante ego quam memorant, Cepheidos arcta catenis 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in scopulos numquam dissoluenda mori. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Quam mea sic vetito desumere tempora lecto 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; turpiter, et vani crimen habere thori. 
{{Versus|105}}Tum me si qua suam fecissent pignora matrem, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; num potui misero perdita ferre patri ? 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Florida deformi foedassem tempora luctu, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; venissetque suos ante senecta dies. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Spiritus aut tenues meus exhalasset in auras, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et potui nimio fracta dolore mori. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Sed melius nostris consultum est rebus ab illo, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; immensum patria qui rotat arte globum. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Tuque dator fideique bonae veraeque salutis, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus Anastasia martyre nomen habes. 
{{Versus|115}}Nam nisi tu crescenti igni fomenta dedisses, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tibi ni virtus nostra agitata foret. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Forte ego quae medios vulgavi signa per hostes, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; percita non contra Caesaris ira foret. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Forte nec immeritas subiissem carceris umbras 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; unde data a nobis littera multa tibi est. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Sic tamen esse juvat dulcissima vulnera passam 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o superet gravior poena obeunda mihi. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Omnium ut excutiant generum tormenta Tyranni, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Unius haec noster non facit assis amor. 
{{Versus|125}}Est leve pro certa mortem contemnere vita, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Vita quidem longa est, mors quotacumque brevis. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Aspice dissectum lacrimoso vulnere Christum, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et mala pro Christo tantula ferre nega. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Ipsa securigeros metuam tolerare maniplos, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; huic lanient sanctam dira flagella cutem ? 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Injectam collo mihi sit grave ferre catenam ? 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Immerito vinctus non semel ille fuit. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Impia praesentis terrebor ad ora Tyranni, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; judicium multo tristius ille tulit. 
{{Versus|135}}Ipsa comis dubitem caput exhibuisse trahendum, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ornatus sertis heu quibus ille fuit ? 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Ipse Deus moriens cedro pendebat ab alta, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec anima ingratum tam male corpus amet ? 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Ipsa sequi dubitem castas animosa sorores. 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Flamma nocens Agapen sustulit et Chionem. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Tertia servatur vicinae in carcere morti, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu soror aetatis crimine viva tuae. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Sufficit hoc, etiam laesuros corpus in ignes, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sunt mihi quae stricto colla sub ense cadant. 
{{Versus|145}}Me quoque quin miserae revocatam redditis urbi 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Est amor afflicta pro pietate mori. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Quae mora quae pietas te nunc, Praefecte, moratur 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o qui dulce nihil, nomina praeter, habes ? 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Adde meis comitem me dure sororibus, illis 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; laedere quas etiam te voluisse pudet. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Fer tamen impuram procul hoc a corpore dextram, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Mens mea praesagit tristia fata tibi.
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Non iterum gravibus lusus cedere flagellis, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipse Deus vindex Caesare major erit. 
{{Versus|155}}En tibi virginibus venio stipata ducentis, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu modo ut occidas ipse redire jube. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;At te, sive lates, seu tutus in urbe moraris 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Non pudeat famulae scribere pauca tuae. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Exercetne novas ignava potentia leges ? 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Milia quot capitum pestis acerba fugat ? 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Quis bonus extrema certavit athleta palaestra ? 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah ubi cum misera parvula matre soror ? 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;An praetextato subolevit nulla parenti 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Gratia ? Quae dederam jussa vir anne facit ? 
{{Versus|165}}Denique quae rerum species sit in urbe novarum, 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam cuperem scripto certior esse tuo. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Quod petimus ratio non est tibi justa negandi, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; advenit e vestro litore nauta frequens. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Quod mea si sero tibi venit epistola, credes 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; difficile exsulibus cedere quicquid agunt. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Me si forte olim Deus ipse redire jubebit, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia consilio prosequar acta tuo. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Si tamen exilium reliquos mihi finiet annos, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ossa precor patrios nostra fer in cineres. 
&lt;/poem&gt;
==VII. Elisabetha Ludovico.==
&lt;poem&gt;
{{Versus|1}Si liceat, missam vellet perferre salutem 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Pannonis Hessiaco nupta puella viro. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Tyrrheno fama est vento tua vela morari 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu nimium in curas ventus et unda meas. 
{{Versus|5}}Longa mora est postquam Solymas petiturus abisti, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; at mihi, cum fugeres, ausus es ista loqui : 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;nona reformatum cum Cynthia clauserit orbem 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vir tibi, si vivam, redditus uxor ero. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Altera noctivagae coierunt cornua Phoebes, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec tua Tyrrheno litore puppis abit. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Illud erat potius mecum tibi tempus agendum, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed vetat heu sciri multa futura Deus. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Cur tamen heu spretis regno patriaque domoque 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jussa paras dubio credere vela mari ? 
{{Versus|15}}Litora nempe petens scopulosa Typhoidos orae, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua nigra fumantes ructuat Aetna globos. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Inde per Aegaeum signantes Cycladas aequor 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ibis Aramaei ditia regna Syri. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Quaeque Palaestini quondam tenuere coloni, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; arva nisi armata vix adeunda manu. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Nunc gentis populata armis et Marte profanae, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hei mihi cur opibus restituenda tuis. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Mitteret armipotens opulentos Gallia Reges, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; his potius tellus ista tuenda fuit. 
{{Versus|25}}Itala venissent, patria Hungarus arma tulisset, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; totaque vicino Graecia Marte potens. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Solveret Hesperiis pugnax Hispanus ab oris, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; noster in hoc ducat Caesar iturus opus. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Forte tot ac tanti terrarum culmina Reges 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; auxilio poterant non eguisse tuo. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Misisses aliquos etiam, socia arma tulisses,
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quantum erat in patria te senuisse tua. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Nunc petis aestivo flammantia litora Cancro, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lactis et aetherei nectare pasta favi. 
{{Versus|35}}Incluta praecipue Judaeo moenia sceptro, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sacra ubi victoris sunt monumenta Dei. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Relligio ista tua est et opus laudabile, qualem 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in superos animum semper habere soles. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Quod si certus amor tam certus et ardor eundi est, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et nulla hunc animum res prohibere potest. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Non ego te patrias jubeo regnare per urbes 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo minus hoc sanctum perficiatur opus. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;In tua te doleo remorari damna, tuisque 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fortiter adversum navibus esse fretum. 
{{Versus|45}}Longa via est, pelagique immensa pericula vasti 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; multa feres terra taedia, multa mari. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Idque ego cum suprema dares mandata, querebar 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; arma per et gladios ista tropaea peti. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Arma per et gladios, utinamque haec sola, nec usquam 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; te veheret mediis pensile robur aquis. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Quid fles dicebas mea dulcis Elisabeth, ipsa 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ad mea semianimis nomina paene fui. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Nescio quid metuat mea mens praesaga futuri, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o ego sim reducis cujus euntis eram. 
{{Versus|55}}Oscula et amplexus qui te decuere dedisti 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in tua non venit pectora turpis amor. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Terga meis oculis tua, qua potui usque, sequebar, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod lacrima durum praepediente fuit. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Jamque oculis ereptus eras, super aequora dixi, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sit tibi quem sequeris portus et aura deus. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Christe, salus rerum ventos da, frange procellas, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; secura possit vir meus ire via. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Obtestata deos, ut tu, Ludovice, valeres, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; desertae redii tecta sub alta domus. 
{{Versus|65}}Quid famulae ? Vir abest, solam juvat esse, sine illo, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; paene fuit vita caelibe, dulce nihil. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Quid procerum collecta manus ? Quid quicquid in aula 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spectatum tanti principis esse potest ? 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Ite, cruces animi vos non patientis, honores, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; more pii solam turturis esse juvat. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Donec abest juvenum flos pectora casta gerentum, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illi clausa mei gaudia cordis erunt. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Scilicet ipsa geram radians in vestibus aurum, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; loricam nudis artubus ille ferat ? 
{{Versus|75}}Assyrio noster satietur odore capillus, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illius atque aestu flagret et imbre caput. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Ipsa colar princeps tuta sublimis in aula 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vir meus in medio gurgite speret opem. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Tu melius qui fine cares, sine origine vivis, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu famulae votis annue, Christe, tuae. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Quas dolor interea longus mihi crescet in horas, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum vir dum conjunx, dum mihi frater abes. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Sive cibum capio, seu tradita pocula sumo, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pocula te referunt, te cibus ipse mihi. 
{{Versus|85}}Cura eadem vesper, dolor idem mane renascens. 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quamque die crucias tam mihi nocte subis. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Somnia te referunt variis nocturna figuris 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et sibi non umquam constat imago tui. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Pallidus interdum occurris, nunc laetior adstas
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc fugis, et verso lumine terga refers. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Sive vident aliquae verum per somnia mentes, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; seu cadit in vanos cura diurna metus. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Praeteritae timidam faciunt spectacula noctis, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; irrita cum ventis auferat ista Deus. 
{{Versus|95}}Hic ubi Lanus aquis claram vagus abluit urbem 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; frivola quae prisci nomina Martis habet. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Monte sub aereo turbam spectare videbar. 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec mihi de turba cognitus ullus erat. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Et tamen intereram, sed cum mirarer ubi essem 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; respicio, mecum non erat ulla comes. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Expavi voluique gradu rediisse citato 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ecce sed a longe es visus adesse mihi. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Frigore constiterant artus, ita gaudia mentem 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sustulerant, mecum non satis ipsa fui. 
{{Versus|105}}Dum propero ex oculis raptum sum visa maritum 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quaerere, rorantes ungue secante genas. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Huc illuc retroque errans, et utroque cucurri, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed quo te videam non locus ullus erat. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Sic inter Danaos Aeneidos umbra Creusae 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; fertur anhelantem deseruisse virum. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Tum primum indignos coepi laniare capillos, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et vox cum lacrimis tristibus aegra fuit. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;&quot;Hinc mihi, nescio quis, quid fles tua somnia ? dixit. 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Est aliquid lacrima quod graviore fleas.&quot; 
{{Versus|115}}Plura locuturum somno fugiente reliqui, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sumque fatigata reddita nocte mihi. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Frigidus in toto manabat corpore sudor 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; perfusae lacrimis immaduere genae. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Maestus anhelabat sub pectore spiritus aegro, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vis animae multum fessa dolentis erat. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Visa resumebam tristi perterrita monstro, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed nihil ex illis quod placuisset erat. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Heu, cur ignotae mihi visus in agmine turbae 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; effugis amplexus labilis umbra meos ? 
{{Versus|125}}Quid non militibus comitatus ut ante ministris 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; appares oculis maesta figura meis ? 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Quid non visa fleam ? Potiusne ego vera dolebo ? 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; O superi a nobis hoc prohibete malum. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Omnia perpetiar duce te durissima, Christe, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tutus ope ut possit vir meus esse tua. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Incolumis patriae redeat, patriaque sepultus, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et non ignota dormiat exsul humo. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Hoc te tota rogat sollemnibus Hessia votis, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plurimaque accensas accipit ara faces. 
{{Versus|135}}Per tua sancta quibus sanasti vulnera mundum, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et per quam vita est nostra redempta, necem. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Per sacrae veneranda crucis mysteria, per quae 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et requies nobis venit et alma salus. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Te precor auxilium nostro fer, Christe, marito, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; possit ut hoc regredi quod modo coepit iter. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;At tu, cujus amor castus mea pectora movit, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut facis, in superos spem cape, salvus eris. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Barbaricas etiam fraudes vitare memento, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio quis miserae pendeat inde metus. 
{{Versus|145}}Tu quia vir princeps isto non solus abibis, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virtutis noli prodigus esse tuae. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Pocula non sumas nisi qui tibi fuderit illa,
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gustatim vero ter prius ore bibat. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Barbara neve manus quod edas utcumque ministret, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; talia sed praesens virus habere puta. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Lurida nobilibus miscent aconita venenis, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; crede merum gemma quod datur esse nocens. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Victor adire voles Christi loca morte sacrata, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forsan et Orebi culmina celsa jugi. 
{{Versus|155}}Fida tibi comitum manus est et lecta juventus, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; est aliquid docta fraude quod inde petas. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Ex illis aliquem dominum lege, et esse saluta, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; teque fer exiguae sortis habere locum. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Non pudeat propriis dominum servire ministris, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et famulo famulas exhibuisse manus. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Fecit idem rerum Deus infinita potestas, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; immundos pueris laverat ille pedes. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Quod Christum decuit quem non decet ? Omnia vincet 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui se fortunae composuisse potest. 
{{Versus|165}}Saepe facit tempus rationem, saepe locorum 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; condicio, et caecum quae dea lumen habet. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Invenies aliquem qui, si sic fata juberent, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haud dubiam pro te vellet obire necem. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Veste potes vili loca per non tuta latere, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in corpus veniat purpura nulla tuum. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Omne quod audebis vellem prius omne timeres, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; convenit egregia cum ratione timor. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Ipsa deum supplex, quamvis mora longa, precabor 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; contingas fausto regna beata pede. 
{{Versus|175}}Cum tamen attigeris nostrae monumenta salutis, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me rogo ne fias immemor esse tuam. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Conjugis o utinam dicas miserere relictae, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui tua salvifico sanguine membra rubes. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Audiat ex animo licet hic et ubique precantes, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ista sit ad nullas janua clausa preces. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Par tamen est credi quia non sit mitior ullo, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam quo sanavit vulnera nostra, loco. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Tu quoque non illic quicquam tibi crede negari, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si dederis fasso, quas decet, ore preces. 
{{Versus|185}}Desertae memor esto domus matrisque meique, 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quoque ego sum tecum pignore facta parens. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Ipsa tuis etiam relevanda est Hessia votis, 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante flagellati vulnera rubra Dei. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Per mare sic habeant ventos tua vela secundos, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; dumque iter hinc properas, dumque redire voles. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Sic Cypron atque Rhodon Cretaeaque litora praeter, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; puppis, eo redeas, unde soluta tua est. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Hoc precor, haec longo mihi cura est unica voto, 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dii faciant pondus possit habere. Vale. 
&lt;/poem&gt;
=Liber tertius, &lt;br&gt;qui fabulosas continet. =
==I. Catharina Christo.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Quam legis a sponsa tibi, Costide, littera venit, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si liceat nollet mittere, ferre volet. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Quisquis es ex illo placuisti tempore nobis, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo mihi legitime junctus es, ipsa tibi. 
{{Versus|5}}Signa recognoscis quae pressit vincula gemmae, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; annulus in digitis haeserat iste tuis. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Si qua potest igitur promissis credere amantum, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pignore firmatam credimus esse fidem. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Nec puto tu velles tua pignora falsa putari, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sis licet, es certe doctus amare, puer. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Nescio quae de te quidam mihi grandia narrat, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse Deum caeli virgine matre satum. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Si Deus es miserae quantum mihi restat, ut idem 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et Deus et sponsus conciliere mihi ? 
{{Versus|15}}Vel mihi fallaces dictastis inania somni, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel Deus indignam Costida summus amat. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Gratulor, at quoniam non sum de plebe lavata, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incertam visis suspicor esse fidem. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Tu mihi, Christe, ferunt Christo tibi nomen Iesu, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; praestare antiquos diceris ante deos. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Idque ego dum studeo cognoscere clarius, alter 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fluxit, et in cursu tertius annus erat. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Interea Costus genitor fatalia solvit 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; munera, defuncto regna parente vacant. 
{{Versus|25}}Urbis Alexandri sceptrum latura reservor, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; infelix aliqua prole futura parens. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Ipsa celebratas, muliebria nomina, laudes 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mallem servata virginitate sequi. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Est aliquid claras Heroidas inter haberi, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae potior stabili fama pudore venit. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Jamque ego sum certe maturo nubilis aevo, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plena quidem vitae sunt tria lustra meae. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Sollicitant regni proceres, nec me unus et alter 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; turba petunt castis insidiosa proci. 
{{Versus|35}}Et mihi dii patrii incipiunt sordescere, et istis 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio quid nebulis mens mea majus avet. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Quid faciam ? Stat celsa altis innixa columnis 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; regia, sunt regnis oppida multa meis. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Ibit in haec cultor falsorum quisque deorum 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et feret e nostro pignora cara sinu. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Tu melius, tu namque potes, tibi nostra dicata est 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virginitas, de te si modo vera fides. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Unde sit haec nostrae de te fiducia menti 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod non ignoras, forte referre juvat. 
{{Versus|45}}Hic ubi Pellaeo jacet urbs fundata tyranno, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et piger illustri stat Mareotis aqua. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Est via declivi vallem complexa recessu, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; intus eremicola stat casa facta manu. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Antra tenet senio quidam venerabilis albo,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ille mihi de te saepe magister erat. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Qua semel, ut soleo, cum nuper valle sederem, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fons prope erat, dulcem praebuit umbra locum. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Venit et assedit longo vir callidus aevo, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; florales comitum turba legebat opes. 
{{Versus|55}}Qui simul ut sedit, quid ait tua tempora perdis ? 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; O immortali nubere digna deo. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Tam tenerum incesta florem maculare juventa 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non decet, est alio dignus honore frui. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Ah, fuge mortalis thalami commercia, Christus 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem docui, regnis plus valet ille tuis. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Non te regna tui moveant ditissima Nili, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sceptra geres alio nobiliora loco. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Utque facis falsosque Joves mutasque columnas, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; linque Deumque canem, linque Deumque bovem. 
{{Versus|65}}Quaere Deum caeli dominumque decemplicis orbis, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jam tibi divorum regia tota favet. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Est amor est, inquam, laudato nubere Christo, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spes nova, mens alias nesciet ista faces. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;At tua, me miseram, promissa ingentia terrent, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, quantum est summo posse placere Deo. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Me quoque quam laudas, mater non passa maritum, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forsitan indignam nolit habere nurum. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Denique quo studio domino placuisse laborem ? 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam longe absenti complacuisse grave est. 
{{Versus|75}}Ut placeam, quis me placito conjunget Iesu ? 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis mihi conjugii sponsor et obses erit ? 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Ut cupiam jungi virgo cum virgine Christo, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quis patrio tutam tollet ab orbe Deus ? 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Qualibus ille autem dictis incenderit, et quot 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; egerit hunc animum, dicere longa mora est. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Ipsa senem linquens meditabar sola quis esses, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cujus flagraret pectus amore meum. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Ignotum potui quem sic ardenter amare, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo fluit hic animus sicut ab igne chalybs. 
{{Versus|85}}Tam subito exsangues populata est flamma medullas, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non prius in nobis tam gravis ardor erat. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Quisquis es, o animae lux unica et ultima nostrae, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ne rogo te nobis, ut videare, nega. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Multa precaturam levis et sine pondere somnus, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; corpus in herbosa ponere jussit humo. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Utque sopor tremulos primum delusit ocellos, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; talia sunt menti somnia visa meae. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Campus erat viridi circumsitus undique silva, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flore renidebat multicolore solum. 
{{Versus|95}}Dulcia spirantes errabam sola per herbas, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Puniceis texens parvula serta rosis. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Hic ego te vidi puerum cum matre puella, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non mea veraci somnia teste carent. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Virgo erat alba comas auro rutilante coactas, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; formosum nivea corpus amicta toga. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Virga erat in dextra, te brachia laeva gerebant, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; brachia Sithonia candidiora nive. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Hic neque Naiadum neque rebar Hamadryadarum, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; de turpi matrem quamlibet esse Deo. 
{{Versus|105}}Vidi aliquid majus sensique errore profano, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio quem tacita mente professa Deum. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Jam prope constiterat cum te ridente parumper,
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; verba mihi mater visa erat ista loqui. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Salve flore alio mecum latura coronam, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; salve iterum nato Costis amata meo. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Accipe fine novum carituri pignus amoris, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gemma sub articulo luceat ista tuo.&quot; 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Dixerat, e digitis aurum quod forte gerebas, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; torsisti digitis in mea membra tuis. 
{{Versus|115}}Jam puero major, jam matre decentior ipsa, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jam tua majestas visa stupenda fuit. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Erubui, vocem pudor abstulit, attamen ignem 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in vultu tacitum signa fatentis erant. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Lumina demisi cum tu, puer optime, rerum, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; excipis e manibus lilia texta meis. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Hoc mihi devotum spondes Catharina pudorem, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pignus ut ardoris servet uterque sui. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Vix tantum, tua sum, castos tibi dedimus annos, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sim tua, vix potui dicere, sponsa precor. 
{{Versus|125}}Lene videbaris subridens tangere dextram, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; e somno attactu sum relevata tuo. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Ecce sed in digito gemmam qui proximus imo est, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o non de patrio somnia visa Deo. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Serta prius collecta manu cecidisse putabam, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed recolo nostri pignus amoris erant. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Caelesti impositam dum gemmam exosculor auro, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Est etiam lacrimis humida facta meis. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Quamque ego te vidi veracis imagine somni, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tam praesens vigili pectore cura manes, 
{{Versus|135}}laetitia expressit lacrimas in amore suetas, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jam primum didici quid fleat omnis amans. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Ite leves alio miserorum crimen, amores, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nostra agit in fletus lumina castus amor. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Vix longa revocata mora scrutabar ubi essem, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullus erat, comites advoco, sola fui. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Lumina ad aerium relevo vigilantia solem, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lumine sol numquam lucidiore fuit. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Quacumque aspicio melior natura refulget, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; est aliquid verum rebus adesse Deum : 
{{Versus|145}}blanda susurrantes moverunt murmura silvae, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; maesta prius vivo germine fragrat humus. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Tam dulcis tenuem perflavit spiritus auram, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qualis in aetherea dicitur esse domo. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Quae prius, aspicio vicini viscera fontis, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nobile caelestis ducere nectar aquae. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Argutae viridi vernant in fronde volucres, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illo malueram posse manere loco. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Tota creatorem laudabat gratia caelo : 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virginis ad lacrimas non renuisse trahi. 
{{Versus|155}}Consurgo comitesque voco clamore relictas, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; multa repercussum reddidit aura sonum. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Haec quoque desponsi revocanti nomen Iesu, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam potuit resona voce ferebat opem. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Huc illucque vagor per opacae devia vallis, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; si loca te referant proxima forte mihi 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;spes animum frustrata leves ubi fugit in auras, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hei mihi quam tardo sidere tempus abit. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Ille tamen per quem nupsi tibi, cultor eremi, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ille levat sponsae tempora maesta tuae. 
{{Versus|165}}Ille etiam nuper dubitanti scribere, dixit
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scribe, feram domino carmina scripta tuo. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Gaudebam reperisse viam qua scribere possem, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; protinus est manibus sumpta tabella meis. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Et quae nunc patria cernis confusa papyro, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sunt mihi furtiva carmina facta mora. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Saepe quidem repeto nostri loca conscia amoris, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mittitur ex illis littera nostra tibi. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Aula vacat requie, dolor est meus ista videre, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae patria fiunt relligione domi. 
{{Versus|175}}Sumebam calamum scriptura quid, impia nutrix, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quid facit haec, facta est pallida, dixit, amat. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Obstupui subitoque stylum cum voce repressi, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ne causam officii quaereret illa mei. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Mirantur famulae solitos me ponere cultus, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cur mihi nec formae cura sit ulla meae. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Si qua placere volet mundo, se vestibus ornet, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forma creatori non placet ista Deo. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Mens formosa Deum caeli se cogit amare, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec manet, est ingens forma secunda malum. 
{{Versus|185}}Haec ut cuncta quidem tu conspicis, et tua numquam 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; majestas falli qualibet arte potest. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Heu tamen errori cedunt haec regna vetusto, 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; concidit ad falsos victima multa Joves. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Impius instaurat veteres Maxentius aras, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Caesar enim Nili regna Tyrannus habet. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Sacra jubet fieri, divum delubra frequentant, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mactandosque trahunt credula turba boves. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Atria mugitu resonant, ferit aethera clamor, 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tuba terribiles excitat unca sonos. 
{{Versus|195}}Omnia festivis lucent altaria flammis, 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sordidaque effuso sanguine squalet humus. 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Ipse genu flexo supplex procumbit ad aras, 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hunc sequitur quisquis numina falsa colit. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Abnegat hoc aliquis doctus te, Christe, fateri, 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ob rectam saevo concidit ense fidem. 
&lt;!---{{Versus|201}}---&gt;Qualia crudelis cogat tormenta Tyrannus, 
&lt;!---{{Versus|202}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; turba docet miseram plurima passa necem. 
&lt;!---{{Versus|203}}---&gt;Vidimus injectas flammis ardere puellas, 
&lt;!---{{Versus|204}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nudaque pinnata corpora fuste quati. 
{{Versus|205}}Vidimus et ferro teretes abscindere mammas, 
&lt;!---{{Versus|206}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; affligi vinclis carceribusque premi. 
&lt;!---{{Versus|207}}---&gt;Pascit inhumanus nostrum canis iste cruorem, 
&lt;!---{{Versus|208}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; enormis saturum non sinit esse fames. 
&lt;!---{{Versus|209}}---&gt;Aspicis haec patiente oculo, sed lenta malignis, 
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et sine jactura tardior ira tua est. 
&lt;!---{{Versus|211}}---&gt;Quam pulchrum, rex magne, tuo cecidisse sub hoste est, 
&lt;!---{{Versus|212}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; munere emi caelum non meliore potest. 
&lt;!---{{Versus|213}}---&gt;Ista triumphalem pariunt certamina palmam, 
&lt;!---{{Versus|214}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pars utinam tantae sim quota laudis ego. 
{{Versus|215}}Ire juvat verbisque ferum terrere latronem, 
&lt;!---{{Versus|216}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quid furit in plebem perfidus iste tuam ? 
&lt;!---{{Versus|217}}---&gt;Ibimus, est animus, non me tormenta movebunt 
&lt;!---{{Versus|218}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dira, nec in poenae nomina mille cruces. 
&lt;!---{{Versus|219}}---&gt;Devenerata deos lapides idola vocabo, 
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipse tuae praesens virginis ora move. 
&lt;!---{{Versus|221}}---&gt;Argumenta, dolos, et frivola dicta refellam, 
&lt;!---{{Versus|222}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; major erit per me te duce recta fides. 
&lt;!---{{Versus|223}}---&gt;Traxerit in poenam, mors gloria nostra futura est
&lt;!---{{Versus|224}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et potero forsan fortiter ulta mori. 
{{Versus|225}}Tunc mihi si dabitur pro te succumbere, restant, 
&lt;!---{{Versus|226}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; post quae conjungar tempora pauca tibi. 
&lt;!---{{Versus|227}}---&gt;Tu dabis hoc aliqua requiescere corpus in urna, 
&lt;!---{{Versus|228}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc tamen in posito marmore carmen erit. 
&lt;!---{{Versus|229}}---&gt;Costis in hoc tumulo sum condita, viva tonantis 
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nupta, sed aeterna virginitate fui. 
&lt;!---{{Versus|231}}---&gt;Impius immeritam Maxentius ense peremit, 
&lt;!---{{Versus|232}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hic cinis est, sponsae cetera sponsus habet. 
&lt;/poem&gt;
==II. Thais Paphnutio.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Quam tibi debueram verbis mandare salutem 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hanc te pollicitum sis memor esse mihi. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Si qua liturarum tamen hic dispuncta videbis, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pars quota de lacrimis illa fuere meis 
{{Versus|5}}carcere, sancte pater, quo sum tibi jussa reponi, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic merui, sic sum digna manere, premor. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Quod legis ex illo Paphnuti mittitur antro, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; deliciae certe est nunc locus ille meae. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;O utinam primis mea sic latuisset ab annis, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae nunc est misero crimine vita nocens ; 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;vel mihi Parcarum subeunti jura sororum, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haesissent primo stamina rupta colo. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Non ego per vetitum patratae conscia culpae 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; flerem, successu posse carere preces. 
{{Versus|15}}Tanta anima infelix peccati mole gravatur, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut dubitem offensum paene rogare Deum. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Namque quid esse putas Stygia semel obruta nocte 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lumina, nunc aliquam velle videre diem ? 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Sed tamen amissum per te sperare favorem, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; praescriptoque Deum carmine jussa rogo. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Quod tamen indigno mihi non licet ore profari, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix audet nomen littera picta loqui. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Antrum est ut nosti foedum squalore situque, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix quota longinquae portio lucis adit. 
{{Versus|25}}Difficile exortum possis cognoscere Solem, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tam capit admissum parva fenestra diem. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Hac supplex seu mane rubet seu vesper anhelat, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; emeditor jusso quas licet ore preces. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Prona caput, prostrata genu, dispassa lacertos 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem mihi fas non est ore referre precor 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;respice me miseram qui me qui cuncta creasti, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc nisi non audet lingua profana loqui. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Nec mihi tu, memini, plus hoc audere dedisti, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec mea spurcities plus meruisse potest. 
{{Versus|35}}Lingua Deum nescit viciis maculata fateri, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sacra profanato non decet ore loqui. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Atque utinam ut fasso mihi non licet ore precari, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic precibus faveat pectoris ipse mei. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Quod nisi tu dederis venerando proxime caelo, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio an hae poterint pondus habere preces. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Tu potes irati numen placare tonantis, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; neglectam miseris pandere docte viam. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Nunc mihi spes in te pater illa novissima restat, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua si destituar vivere crimen erit.
{{Versus|45}}Non ego sufficio pro tot deformibus actis, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non, licet in poenas corpora mille feram. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Adde quod haec minor est quam me meruisse putarim 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; istud adhuc poena vindice pectus eget. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Cur ego non projecta feris ? Non obruta saxis ? 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur non sum turpi nuda revincta pyra ? 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;In me desinitis crudeles esse Tyranni ? 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; In me tormenti deficit omne genus ? 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Felices, quibus ante diem cecidisse, puellae, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et vera licuit pro pietate mori. 
{{Versus|55}}Nunc ego Margaridos cuperem mihi fata, velimque, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; per mala Niliacae Costidis esse comes. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Quis dabit ut saevo Bythinidos ense puellae, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut quali cecidit Lucia morte cadam ? 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Sed neque causa mihi est fidei suscepta tuendae, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec veteres dixi crimen habere deos. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Vota Deo sanctique undis lustrata lavacri, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, duce sub proprio perfida miles eram. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Et ducis alterius non sum data signa secuta, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et graviter laesi sub quibus ipsa fui. 
{{Versus|65}}Nunc dolor est hosti tantum favisse, nec illum 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cum potui, celeri deseruisse fuga. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Filia lucis eram, sed lucem ingrata reliqui, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non intellectis mersa voraginibus. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Atque adeo longum per opacae devia noctis 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; processi, infernum jam prope limen eram. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Jam super infaustae puteum tollebar Abyssi, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; infelix Stygio praeda futura cani. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Actum erat, interii, cum tu, pater optime, victam 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excipis, et pulso fortiter hoste levas. 
{{Versus|75}}Et licet ingratum est sceleris meminisse pudendi, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; causa in eo tamen est cur meminisse voles. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Plus solito vitiis virtus collata refulget, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sicut in obscaeno splendida gemma luto. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Me pudeat sceleris, quoniam scelus omne pudendum est 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; at sua virtuti est gloria danda tuae. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Tempus erat medium tenuit Sol aureus orbem, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fecerat aequales utraque meta vias. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Indixere sacri festiva silentia mystae, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore quo debent non nisi sacra coli. 
{{Versus|85}}Sola fui formae studiis intenta colendae, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mirantes vultu fallere docta procos. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Cumque frui cuperem solito foedissima lucro, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et fieret voti copia nulla mei. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Ecce venit senio quidam venerabilis albo, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc miserae nondum tempore notus eras. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Vestis erat non apta seni quam forte gerebas, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam poterat credi non placuisse tibi. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Quae tum causa fuit tetricum posuisse cucullum ? 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid loca Christicolae non adeunda subis ? 
{{Versus|95}}Errantes revocare animas doctissime laus est 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; magna, tuis quod sum femina capta dolis. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Scis pater ut tamquam suspensus in oscula dixti, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut possim tecum quolibet esse loco. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Ah pudet et dolor est meminisse, petentibus illud, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; femina me numquam mollior ulla fuit. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Ad loca deductus rebus satis apta nefandis, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipse rogas furtis commodiora peti.
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Interius conclave fuit placuisse putabam, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plus nimio visum est lucis habere tibi. 
{{Versus|105}}In loca deduxi minimae vix pervia luci, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec satis haec votis clausa fuere tuis. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Quae tua nequitia est vel quis pudor improbe adulter ? 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis timor hic solus nos videt esse Deus ? 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Hic tu si quod ais verum est, quae tuta petemus ? 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc nihil est, inquam, quod latuisse queat. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;&quot;Ergo age, dicebas, quam desipienter aberras ? 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod pudet ante homines non pudet ante Deum ? 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Esse nocens superis, mundo sine labe videri, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic misera es, sic te decipit hostis amas. 
{{Versus|115}}Non ego te veni turpi fruiturus amore, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed tibi ut ostendam teque tuumque nefas. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Heu misera obscaeno maculata libidinis aestu, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et nimium putri sordida facta luto. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Erras, caelestem non haec via ducit in aulam, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo ruis ? Infernam corruis ante domum. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Siste referque pedem mortemque evade propinquam, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me sequere ad vitam dux tibi fidus ero.&quot; 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Finieras, fassae insolitus pudor ora notavit, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; factaque sum verum lumen avara sequi. 
{{Versus|125}}Non secus ac cupidus ruit in certamina miles, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cum fragor et rauca classica voce sonant. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Venit et abjecto reverentia nata pudori, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, nimium sero lumine visa mihi. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Exciderat vitae mihi consuetudo prioris, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; spretaque sed nuper non odiosa Venus. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Hoc mihi tu poteras lingua praestare diserta 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; credibile est verbis numen inesse tuis. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Quae mihi per longae tot devia noctis eunti, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; clausa erat, agnosci te duce coepta via est. 
{{Versus|135}}Et jam per tenebras nova lux apparuit, ite 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; insidiatores, hostis, abite doli. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Ite leves animi vos dedignantis amores, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; supplicium, laquei, vincla, venena, cruces. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Heu, male pro vobis juvenile expendimus aevum, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc alia est nostra meta terenda rota. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Ipse aderas tunc cum Christi nova jura professa, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pauperibus miseras evacuarer opes. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Quas ut ab igne novo mentem succensa calebam, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ausa fui in medio paene cremare foro. 
{{Versus|145}}Quae quia saepe duces in gaudia vana fuerunt, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tristitiae comites fas erat esse meae. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Utque frequens spectatum aderat Thebaea juventus, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; orsa ita sum populo, testis es, ipse loqui. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;O quibus aut umquam placui, aut quos nuper amavi, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; causaque nequitiae turba comesque meae. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Aspicite haec nostrumque oculis haurite dolorem, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; discite et hac vestram Thaida parte sequi. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Vestra fui, vobis placui, vos ipsa colebam, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et placuisse grave est et coluisse nocet. 
{{Versus|155}}Quae superest igitur congesta libidine merces, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; amplius hic curae debet habere nihil. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Ipsa nocens veniam qualem docet iste precabor. 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Per quem de venia spes bona facta mihi est. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Munde, vale, nimium tecum est infide moratum, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; causaque nequitiae turba comesque meae.
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Illic de populo quosdam movisse videbar, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et multos sceleris paenituisse liquet. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Atque utinam ex illis aliquis sua crimina fassus, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Thaidos offensum sit memor ante Deum. 
{{Versus|165}}Forte erit e multis cui faverit ille roganti, 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et dicat miserans haec quoque nostra fuit. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Tu quoque cui nostrae commissa est cura salutis, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam potes his miserae casibus affer opem. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Longa mora est postquam latebrosae inclusa cavernae 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non potui vultus Phoebe videre tuos. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Frugiferos aestas jam tertia colligit ignes, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; an, rogo, adhuc nulla est gratia parta mihi ? 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;An gravis offensi nondum cadit ira tonantis ? 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu, quantum est paucos emeruisse dies. 
{{Versus|175}}Spes tamen est major vitae quam culpa peractae, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spes maneat, gravior nulla futura mora est. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Invisum tempus constans patientia vincet, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; donec erit moti mollior ira Dei. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Tu nostro veniam supplex pro crimine posce, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa feram jusso quas licet ore preces. 
&lt;/poem&gt;
==III. Cunegundis Henricho.==
&lt;poem&gt;
{{Versus|1}Quae tibi Teutonico non facta nomismate venit 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fungitur officio littera nostra novo. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Quid tibi cum Latiis, ne quaeras barbara musis 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tristia cum scribam questibus apta lyra est. 
{{Versus|5}}Sive quod est numeris et vis et gratia major, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vixque rudes animos barbara verba movent. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Nec puto tu nescis quia me Rhamnusia caeco, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel potius nullo lumine, diva videt. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Visa diu felix et Caesare tuta marito, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; fluctibus, heu, quantis turbinibusque premor. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Cum bene sperarem cecidi sine crimine, meque 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hostis ab excelso trusit ad ima loco. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Nec tamen hanc sensi misere prostrata ruinam, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o miseri qui non, quo periere, vident. 
{{Versus|15}}Ut modo conciderim casum nescire dolendum est, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non venit ex causa nostra querela levi. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Nec meus est lacrimis dolor exsaturabilis ullis, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui sine peccato plectitur ille dolet. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Ante mihi o utinam rupissent stamina Parcae, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam potui infelix displicuisse tibi. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Aut ego confuso sum nata sub ordine fatum, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut agit in poenas vindicis ira Dei. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Parce, pater superum, merui graviora, sed illud 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me nihil implicitam, quo rea dicor, habet. 
{{Versus|25}}Arguit immeritam violati fama pudoris, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; indicium famae littera testis habet. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Quae simul ac venit notis mihi cognita signis, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; verba modis uno plus tribus ista tulit. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Prodiga pollicitis, verbis contraria rebus, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tibi credentem fallere docta virum. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Qui mihi devoto fruitur Cunegundis amore, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe est ex thalamo visus abire tuo. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Haec ubi legissem collapsis frigida membris,
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix etiam famula sum revocata manu. 
{{Versus|35}}Mane erat et primo radiabant Sole fenestrae, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jamque novum querulae concinuistis aves. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Rursus ut exieram thalamo prostrata recumbo, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sicut agonales jam subitura rogos. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Flebile ad exortum relevo caput anxia Solem : 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Solne iterum flammas laeta videbo tuas ? 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Vocibus umbrifera vernate in fronde volucres, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; laetitiae est prorsus causa peracta meae.&quot; 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Nunc iterum relego lacrimis tua scripta profusis, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o vir non precibus dexter, ut ante, meis. 
{{Versus|45}}Quis dabit unde querar pro re satis ? Aut ubi plorem ? 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Maestitiae consors quis volet esse meae ? 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Fama nocens nobis occlusit Caesaris aures, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; offensum metuit regia tota ducem. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Ne tamen, ut taceam, scelus admisisse putemur, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tristis ad invitum littera vade virum. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Ut tamen ista legas oculis patientibus oro, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dempseris a lacrimis milia multa meis. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Ante ego, quae dicunt peritura elementa putaram, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mersuras orbem Deucalionis aquas. 
{{Versus|55}}Quam tua me miseram mens dedignata fuisset, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ille sapit quisquis tuta timere potest. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;O vir et o frater mihi nomine cedis utroque, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quis mihi ut odisses tam ferus hostis erat ? 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Prodiga pollicitis cur sum tibi dicta ? Quid hoc est 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; me quod ais aliquem fallere posse virum ? 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Cur tibi suspectus pudor est meus ? An tibi adulter 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe est e thalamo visus abire meo ? 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Adserere ille potest Solem non posse videri, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui tibi commenti conditor hujus erat. 
{{Versus|65}}Vana vel incautis oculis illusit imago, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel voluit mendax lingua nocere mihi. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Et tibi devoti stat gloria salva pudoris, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullaque adhuc novit crimina noster amor. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Teste opus est testem te, Christe, appello vocatum, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; pondera tu veri testis et instar habes. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Forsitan ipse alios testes, Henriche, requiris, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; anne putas ipsum fallere posse Deum ? 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Per superos dices facile est jurare profanis 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illis, si qua volet fallere, tuta potest. 
{{Versus|75}}Ipsa velim potius multis perjura videri, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam super hoc uni displicuisse Deo. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;At tibi servatum quem nunc male credis amorem, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; da veniam, verbis aemula facta probent. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Ut male per superos tutum est jurare profanis, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic vero gaudet testis adesse Deus. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Sanguine conveniant nobis ab utroque propinqui 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praeterea quorum vita probata tibi est. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Regia ubi angusto protenditur aula recessu, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; effigiem Mariae continet ara vetus. 
{{Versus|85}}Casta Dei mater castis favet, illa pudori, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; auctor ut est nostro, sic bona testis erit. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Grande pavimentum candenti sternere ferro, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quosque tibi fidos noris adesse jube. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Ipsa Deo fidens, aequum favet ille petenti, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; contingam nudo torrida strata pede. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Ardeat incestae teneras vis ignea plantas,
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; veridico castam servet ab igne Deus. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Qui solo potuit verbo de virgine nasci, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; te dabit ostendi virginis esse virum. 
{{Versus|95}}Quod precor hoc aliquis mihi te permittere forsan, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non sinet, et fraudem callida, dicet, agit. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Care Deo voces non audi Caesar iniquas, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; judicio livor tristis obesse solet. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Hunc animum fecit nobis mens conscia recti, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; consilii non est Phasias ulla mei. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Nescio quae dicunt magicae ludibria sordis, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; rustica qua semper simplicitate fui. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Si videor temere superos tentare, fatebor 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam quae deficeret spes mihi major erat. 
{{Versus|105}}Adde quod aut ista volo suspicione levari, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut tibi non vivae conjugis esse loco. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Non quia vana levis metuam convicia vulgi, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed tibi quod potui displicuisse dolet. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Ergo nec aspicies laetam velut ante solebas, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ni sim ignominiam fortiter ulta meam. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Ulcisci facile est saltem permitte quod opto, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; materia audacem spes facit esse nova. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Longa mora est postquam doleo sine teste, diesque 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ingrato plures lumine tristis ago. 
{{Versus|115}}Conscia mens animum stimulat de crimine falso, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et male sub tanto pondere victa jacet. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Omnia quae potui, Christo duce, tristia ferre, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc uno videor mortua paene malo. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Quae mihi fors miserae si non inimica fuisset, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; staret adhuc animi gloria plena mei. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Frangor et heu quantis jactor confusa procellis, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod videam est caelum praeter aquasque nihil. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Sola quid immenso faciam, et nova miles in alto ? 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante ratis numquam naufraga nostra fuit. 
{{Versus|125}}Christe, doce, nam tu solacia tristibus affers, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; litora quae quassae sunt propiora rati. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Tu potes et tuto dubitantem sistere portu, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; raptaque ab insanis vela referre Notis. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Rapta precor nostri bona nomina redde pudoris, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; immeritam videat vir meus ista pati. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Virgo viro data, virgo viro cum virgine vivo, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quamque ego nota mihi tam vir et ipse fuit. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Vidit et indoluit vetus ille et perfidus hostis, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua potius duci suspicione licet. 
{{Versus|135}}Simplicis, heu, pulchrum vitae turbavit honorem, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cui capto tantum nomine praeda fui. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Corpora non potuit, famam incestavit adulter, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc nisi nil nostri perdite livor habes. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Quem tibi promisi, Caesar, sine labe futurum, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; jus habet in nostro perfida lingua toro. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Hanc praeter non sunt in eo vestigia, quamvis 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sit proba moechari quam volet illa potest. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;At magis offensum ne reddat epistola forsan, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; suprema haec animi summa rogantis erit. 
{{Versus|145}}Pondera conjugii nostris precor adde querelis, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et da servatam posse docere fidem.
&lt;/poem&gt;
==IV. Barbara Eusebio.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Si qua nefas Graiae sunt hic, ut plurima, linguae, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; conveniens dominae littera nomen habet. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Quae tamen Eusebium nisi prima in fronte tulisset, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nolles ignota scripta videre manu. 
{{Versus|5}}Aspice, si qua potes praegrandibus otia curis 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; furari, officio res eget ista brevi. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Barbara Bythino sata sanguine, patre Tyranno, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hac tibi sim lecta nota salute precor. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Esse velim quare ne sit tibi scire molestum, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; propositi non est causa pudenda mei. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Magnus es, ut fama est, lota de gente sacerdos, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; diceris et verum posse docere Deum. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Gentiles nihil esse Deos patriosque penates, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sollicitor multos sed sine teste dies. 
{{Versus|15}}Et quantum natura sinit rudis ire per altum, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tot membris unum suspicor esse caput. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Non tamen agnosco patriis infusa tenebris, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae velut e nebula lumina nostra vident. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Ad te nostra igitur properavit epistola supplex, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; his rebus miserae quod potes esse velis. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Quoque modo id fiat, qua sim ratione docenda, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si tamen, ut debes velle docere, voles. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Unus et hic animo mihi compatiente fidelis 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ostendet, per quem carmina nostra legis. 
{{Versus|25}}Sed ne forte putes de me tibi falsa referri 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod de me nolles credere crede mihi. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Credenti facile est rescribere pauca puellae, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sum Graias, quamvis barbara, docta notas. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Me pater exactis tribus haec ad tempora lustris, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sollicite ingenuas quaerere jussit opes. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Quamvis ergo mei vernent juveniliter anni, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non me, cui scribas, non satis esse puta. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Sunt etenim quae me suspensam saepe morantur, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plurima de vestris scripta voluminibus. 
{{Versus|35}}Et quia tam firma niti ratione videntur, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plus etiam patria relligione placent. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Quae tamen ut vestri texerunt mystica vates, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mens mea quid claudant scire profana nequit. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Scripseris ergo brevi quae nos nescire dolemus, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; forte tuo poteris complacuisse Deo. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Quis Deus exsistens ante omnia saecula solus, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quale apud hunc verbum rere fuisse Deum ? 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Omnia quis fecit ? Sine quo nihil ? Aut quid in illo 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vita est ? Quam lucem nox capere ulla nequit ? 
{{Versus|45}}Quis testis de luce fuit ? Quae illuminat omnem 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lux hominem ? Quis non notus in orbe fuit ? 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Quem non excepere sui ? Quod denique verbum 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fit caro ? De verbo quomodo facta caro est ? 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Ardua scripta magis quam quae mediocria captent 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ingenia, o hominem qui capere illa potest. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Vana per haec nostrae fiunt ludibria chartae, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu mihi quas larvas carmina nostra sonant. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Stupra, doli, fraudes, polluta libidine sacra, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si faciunt divos patria terra sapis. 
{{Versus|55}}Sed puto de superis haec est sentire nefandum, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; commendant vestrum sobria scripta Deum.
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Sicut enim plures male res capit una magistros, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; commodius plures qui regat unus erit. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Et gravis est uni divisa potentia regno, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sume Deos plures munde jacebis iners. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Unus et hic trinus solo regit omnia nutu, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; littera de vestra plurima lege docet. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Hunc unum trinumque animus cognoscere gestit, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fac nequeam per te non didicisse queri. 
{{Versus|65}}Hic quoque sunt nostrae quaedam sublimia menti, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae nisi tu doceas unde petemus opem ? 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Quis pater ingenitus ? Quis filius ? Et quis ab illis, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; procedit patrio spiritus igne potens ? 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Qui credam potuisse aliquem de virgine nasci, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ni per te miserae luceat ista fides ? 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Non haec Oleniae nutritum lacte capellae, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; de superis aliquem delituisse docent. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Ista nec in varias labentem Protea formas, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; membra nec hic patrium parturit orba femur. 
{{Versus|75}}Nulla hic prolifico de vertice nata virago est, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non fert hic aliquam lubrica concha deam. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Nulla hic sunt veterum deliramenta deorum, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o sacram multa relligione fidem. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Quaeris ubi intuear legis mysteria vestrae, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in patria, mirum, discimus ista domo. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Est vetus hic, omnes, quibus est, neglecta per annos 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; condita de vestra bibliotheca fide. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Hanc nisi deridens nemo conspexit, ab illo 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo primum in patrias tempore venit opes. 
{{Versus|85}}Hanc paulo ante aliquis Rex Pontica sceptra gubernans 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; attulit affines depopulatus agros. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Hanc quoties licuit secura per otia furtim, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; intrabam studiis officiosa novis. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Utque sumus vetiti cupidissima turba puellae, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; divinum rebar quo prohiberer opus. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Sed neque falsa fui quamvis muliebriter egi, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et juvat a vetito non potuisse trahi. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Illic Hebraeos, divina poemata, vates 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vidimus et famae nuperioris opus. 
{{Versus|95}}Vidimus antiquo descripta oracula Mosi, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vidimus et quicquid lex modo vestra probat. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Denique quicquid erat sic nos vidisse fatemur, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lumina ceu Solem nostra videre solent. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Per nebulas ut tecta videt longinqua viator, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut videt in tremula navita lumen aqua. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Sic ego mortiferae nondum eruta noctis ab umbra, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo videam miserae lumen abesse queror. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Cur aliena petam patriis exercita sacris, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio, si quaeras, sed tamen ista peto. 
{{Versus|105}}Nemo mihi est vestra de relligione magister, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ni mihi dicatur littera muta loqui. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Sic est, illa fuit mihi causa cupidinis hujus, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; prima mihi invisum fecerat illa Jovem. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Forsan et ille potest timidae favisse puellae, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem trinum nobis littera multa refert. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Et nisi credentem vatum chorus ille fefellit, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc est in toto mitius orbe nihil. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Adsit et ut totiens avida mihi mente vocatur, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic se agnoscendum praebeat ipse mihi.
{{Versus|115}}Tu quoque cui nostrae dictant mandata Camenae, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pectora consiliis instrue nostra tuis. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Quid faciam per quod de sordibus eruar istis, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, quantum cultus displicet iste mihi. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Jamdudum libuit patrios exire penates, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed timidam custos qui prohiberet erat. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Nunc tamen o tenera crudelem in virgine patrem, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, nimium duro carcere clausa premor. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Utque diu latuit, quam fertur Abantius heros 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ne pareret forti praepediisse sera. 
{{Versus|125}}Sic ego marmorea in turri conclusa reservor, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ne studeam cupidis complacuisse procis. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Stulte parens, non haec alicui debetur amanti, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virginitas soli nostra dicanda Deo est. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Rara comes mecum sed quae fidissima certe est, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et vigil occlusas excubat ante fores. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Triste coarctatis caput effero saepe fenestris, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et juga prospectu metior alta meo. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Nunc aliquis volucres faceret mihi Daedalus alas, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc ego Triptolemi curribus ire velim. 
{{Versus|135}}Non me cara parens, non me pater anxius aevo, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non patrius plena messe movebit ager. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Protinus evadam gentis qua turba lavatae, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; veridico tantum praedicat ore deum. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Sed vetor, et tristes meditor sine teste querelas, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa animi testis conscia sola mei. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Quacumque aspicio longo stant ordine circum, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quos pater ut colerem jussit habere deos. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Heu, dolor ista colam stulti ludibria saecli, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ah pereat lapides qui putat esse deos. 
{{Versus|145}}Ipsa ego ut excessi primum puerilibus annis, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc quoque tot divos suspicor esse nihil. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Nec ratione caret cur sic ego credere malim, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; est aliquid veteres evoluisse libros. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Praecipue haec animo nuper vigilante notavi, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; carmina Jessaeo vaticinata seni. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Quae diversa colunt gentes simulacra profanae 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cuncta sibi humanae constituere manus. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Ora quibus numquam vero sermone loquentur, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo nequeant aliquid cernere lumen habent. 
{{Versus|155}}Nulla soni venient vanas elementa per aures, 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nare sub ipsorum non erit ullus odor. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Organa deficient stupidas gustantia linguas, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cassa locuturae guttura vocis erunt. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;In manibus nullum tactus erit instrumentum, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; stant fulti nequeant quo tamen ire pede. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Noster at in caelo Deus est, quaeque ipse volebat, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia de veteri condidit orta chao. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Verius haud potuit tantus praedicere vates, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quis nisi mentis inops certa negare volet. 
{{Versus|165}}Eia igitur dum laeta viret dum pullulat aetas, 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum pudet ingrata relligione premi. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Eripe clamantem Stygia de nocte puellam, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; caelestem populis pandere docte viam, 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;si tua luminibus contingat epistola nostris, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non cupiam voto prosperiore frui. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Praecipue si quae mihi sint facienda docebit, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo possim soli complacuisse Deo.
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Tunc ego, vaticinor, totis accensa medullis, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; clamabo patrios crimen habere deos. 
{{Versus|175}}Jam mihi per scopulos videor salebrosaque saxa 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; effugere, irati jussa tremenda patris. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Ille quidem ferus est, larvasque ita respicit istas, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cogitet ut vestram perdere saepe fidem. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Viderit aversam cultus sprevisse priores, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsius, haud dubie, tam furit, ense cadam. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Nunc externa quidem longe est in regna profectus, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; absentemque domo tertia luna videt. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Ignibus octavum postquam illa refecerit orbem, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; longius a patria non erit ille domo. 
{{Versus|185}}Opportunus abest, nec tempore possumus umquam 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si libet hoc ipso commodiore frui. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Non precor ut venias, longa est via, sed tamen oro 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut veniat pro te littera scripta mihi. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Quod tamen ut peterem calamo dubitante timebam, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ausuram vetuit longius ire pudor. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Jam satis ingratae numeramus taedia vitae, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o utinam placeat littera nostra tibi. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Ardeo quam primum sacro de fonte lavari, 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec est propositi maxima causa mei. 
{{Versus|195}}Nunc te si qua tibi est vestrae reverentia legis, 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; deprecor hic miserae quam potes affer opem. 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Nec me destituas dubiis, mitissime, rebus, 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; stat mala pro vobis qualiacumque pati. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Adde fidem famae de te mihi tanta locutae 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et mihi, si nequeas corpore, mente veni. 
&lt;/poem&gt;
==V. Sabina Alexio.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Sic ubi perdiderit carum viduata sodalem, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si canere hoc dicas, maesta columba canit. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Non quia te nolim rebus gaudere professis, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed mihi quod tecum non licet esse queror. 
{{Versus|5}}Tu quoque credentem potuisti fallere nuptam, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; primaque de nobis fraus tua nomen habet. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Si mea non potuit ruditas meruisse favorem, 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cur tua fit nostro crimine tarda fides ? 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Profuit hoc miserae taedas praeferre jugales, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic quoque vestalis nubere virgo potest, 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;quae mihi prima fuit facta est nox ultima tecum, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quaeque dies nobis te dedit illa tulit. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;At mea virginitas bene tot servata per annos, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; maestitiae pretium pondus et instar habet. 
{{Versus|15}}Hoc bene successit quod sum sine crimine nupta, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc male quod cogi creditur ille pudor. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Vivere si lecto tecum licuisset in uno, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; summa prior voti non fuit ulla mei. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Hanc tibi tuque mihi qua sola nocte licebat, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; accepta dedimus condicione fidem. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Oscula non etiam plus quam fraterna dedisti. 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed tamen his pejus lingua locuta tua est. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Vive soror votum non dimissura pudorem, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; diversa exilio terra petenda mihi est. 
{{Versus|25}}Cum referet plenam ter septima messis aristam,
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si vivam reditu laeta ferere meo. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Non secus obstupui, quam quae super Alpibus altis 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audiat immites pendula dama lupos. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Scilicet ipsa viro vivam sine conjuge conjux, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quemque velim coram semper abesse querar. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Quid mihi Romulides meliori sidere nuptae, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quid Latiae dicent invida turba nurus ? 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Omnia liberius credit mala vulgus iniquum, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse bonis semper fama maligna solet. 
{{Versus|35}}Qualiter imbriferis tellus siccatur ab Austris, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic animum movit nostra querela tuum. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Et tibi jam Tyriae vestes jam purpura fulgens 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; excidit, est humeris mantica sumpta tuis. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Hei mihi quid feci ? Quali sum nupta marito ? 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Huic forma nescit maxima Roma parem ? 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Tempus erat rebus nox abstulit atra colorem, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; per nigra non ullus nubila fulgor erat. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Oscula discedens lacrimis confusa dedisti, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc repetens longo tempore &quot;vive soror&quot;. 
{{Versus|45}}Ibis et, heu, miseram cui me fugitive relinquis, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam properas, dixi, sim comes ipsa viae. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Et simul excideram vix tu solatus amantem, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore dicebas sola fer esse brevi. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Hebdomas implevit ter septem tertia messes, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec tua promissa est verba secuta fides. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Durius invisas crescit mihi tempus in horas, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo sine te miserum vivere dulce mori. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Aspiciunt aliae coram sua gaudia nuptae, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; seque laborantes qui tueantur habent. 
{{Versus|55}}Absentem ipsa gemo, sine conjuge nupta, maritum, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; meque laborantem qui tueatur abest. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Ergo ego turbato currentibus ordine fatis, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo sim nupta minus sum data nupta viro. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Sola fui patiente animo, sic esse juvabat 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod volui vita virgine posse frui. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Cur tamen haec tecum non est concessa voluntas, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua melior nobis palma futura fuit. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Laudantur qui cum liceat peccare recusant, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo careas facile est abstinuisse bono. 
{{Versus|65}}Innocui thalamo convenissemus in uno, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; castaque foedasset corpora nulla Venus. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Sin ea conjugii tollat reverentia laudem, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; noster in accepta prole stetisset amor. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Parvus in hac aliquis lusisset Alexius aula, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; unde haec exiguum, littera venit, opus. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;In qua, me miseram, quam tristibus anxia curis, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sufficio lacrimis non satis ipsa meis. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Ditibus ingredior triclinia strata tapetis, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mallem humilis tecum tecta subire casae. 
{{Versus|75}}Aula laborato speciosa renidet ab auro, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo videam nostrum talia lumen, abes. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Quaeque placent aliis mihi sunt invisa, pigetque 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qualescumque inter vivere delicias. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Anxius ipse pater multis Euphemius annis, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod, nequit, ingratum est, dedoluisse semel. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Talis erat puerum qui tot de fratribus unum, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; deflevit senio jam subeunte pater. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Sic trabe de querna luxit pendentia nati,
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; corpora Psalmographae duxque parensque lyrae. 
{{Versus|85}}Mater et Aglae tua me solata dolentem, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saepe aliquo visum nuper in orbe refert. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Parce nurus lacrimis, neque nos consume dolendo, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; magna tuum fama est vidit Edessa virum. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Multa igitur nobis te quaerere littera missa est, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; littera quae semper reddita clausa mihi est. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Misimus Hebraeas urbes veteremque Siona, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; reddita nec fama est nominis ulla tui. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Non Hellesponti tetigisti litora, nec te 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Bosphorus angusto vexit uterque mari. 
{{Versus|95}}Nec fera, te nobis consulta, Britannia vidit, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plenave praesenti Teutonis ora Deo. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Ad sacra non visum Zebedidae limina divi, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nemo sub Hispano vivere Sole putat. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Misimus ad fortes aliquem te quaerere Gallos, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, nec apud Gallos quando videris, ubi es ? 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Ergo tuum nomen tibi convenit illud Alexi, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; littera responso nulla onerata tuo est. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Forsan et agnosci non vis ubicumque locorum, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ex patria quemquam noris adesse domo. 
{{Versus|105}}Hei mihi, sic etiam patria potes urbe latere, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et saepe ex oculis tutus abire meis. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Multa ferunt anni fugienti incommoda formae, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et nullo est idem semper in ore color. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Suspicor illius florem cecidisse juventae, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; legitima juncti qua ratione sumus. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Quaeque abeuntis erant tenui vix pulvere sparsae, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fors tegit hirsutas improba barba genas. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Et quae cum patuit tabulas referebat eburnas, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ruga fatigata plurima fronte sedet. 
{{Versus|115}}Et pluviis madefacte et solibus uste diurnis, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hic etiam certe sic latuisse queas. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Cur tamen in misera crudelis conjuge dici, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod precor ut jam non esse, fuisse velis. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Illa tua hoc virtus, hoc nobilis ille requirit, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui tibi nunc tardo pectore sanguis hebet. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Sic ego debebam de te meruisse tot annos, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; postulat hoc caelo teste relicta fides. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Aut illam reddas quae me male dextra fefellit, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aut tu qua fallis fraude ferere nocens. 
{{Versus|125}}Grata Deo non sunt fallentia pectora, nec te 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fraude tua superis posse placere puta. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Qui nos conjunxit, conjunctos esse volebat, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vita tua est illi dissona, crimen habet. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Finge dari, veniamque tibi culpamque remitti, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quis dabit ut possis non nocuisse mihi ? 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;At nocet utiliter qui quo nocet adjuvat idem, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nil queror, est curis pars bona dempta meis. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Ferre decet patienter onus quod ferre necesse est, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui jacet invitus, durius ille jacet. 
{{Versus|135}}Sors mea sunt lacrimae, tristes mea vita querelae, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; unda sit o utinam sordibus illa meis. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Abluat, et superum puram transmittat ad arces, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua niveas ducit signifer agnus oves. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Illic, ut fueris nullo mihi in orbe repertus, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; certe in caelitibus inveniere locis. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Membra sed ut possim prius hic tua tangere supplex
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; castus in edomito pectore quaerit amor. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Deprecor exaudi patriamque revertere in urbem, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si modo adhuc aliquo vivus in orbe lates. 
{{Versus|145}}Praebueris vitamque mihi mortemque fugaris, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in mea si dexter vota futurus eas. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Si minus o curae tristes lacrimaeque valete, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; amplius in vobis spes mihi nulla manet. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Quod superest uni tibi, magne, dicetur, Iesu, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tibi quae nullo mater es usa viro. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Tu quoque, ut occidero si forte redibis Alexi, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod doceat quo sim condita carmen habe. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Dum gemit absentem sine crimine nupta maritum, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fessa malis placida morte Sabina jacet. 
&lt;/poem&gt;
==VI. Pelagia Nonio.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Tecta virum nigro mulier simulante cucullo, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ausa vir esse ipso nomine paene fui. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Et nisi tu nosses etiam hoc mentita fuissem, 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tanta sub hoc habitu cura latere mihi est. 
{{Versus|5}}Frons tamen exterior quod nomine scripta virili est 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cognita cum superis causa duobus erit. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Arte quidem misero qua sum bene perdita mundo 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inveniam regni divitioris opes. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Si qualem decuit titulum confessa fuissem, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cur tegat exiguos penula longa pedes ? 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Jamque esset de quo gauderet perfidus hostis, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cognita si vulgo fabula facta forem. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Ergo vir et mulier scriptura decebat ut essem 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vir reliquis, uni femina nota tibi. 
{{Versus|15}}Nec tibi quae totiens sum nomine dicta sororis, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in prima fratrem fronte fuisse pudet. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Et soror et frater rogo te fratremque patremque 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; parce, erit in versu si qua litura meo. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Per scelus arma quidem multum desueta resumo, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ingenio nocuit pristina vita meo. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Tunc quoque quae turpes ducebat saepe lituras, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; falleret ut multos officiosa manus. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Nunc stupet et nudam dubitat tetigisse papyrum, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tam pudet hoc sero posthabuisse nefas. 
{{Versus|25}}Conscia praeteriti sceleris praesentia semper, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mens timet, et proprio fracta pudore jacet. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Et licet in melius mores abiere nefandi, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; attamen et durum est et meminisse dolor. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Sicut enim quem nulla premit sentina malorum, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nulla sub erecta nubila fronte gerit. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Sic male quem tacito mens conscia fune flagellat, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lucida vix audet tollere ad astra caput. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Tu nosti qua sorte prior mihi fluxerit aetas 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hei mihi quam multos perdidit illa dies. 
{{Versus|35}}Formosa exterius vultum depicta rubebam, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; foeda sed interius tota Mephitis eram. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Ancillis comitata tribus sublime ferebar, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dignior in putri sola jacere luto. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Saepe aliquis spectans propere veneratus euntem, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescius abscessit per mea facta nocens.
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Saepe pudicarum numerus mihi cessit, et ibam 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; matronas inter sus lutulenta probas. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Extulit elatam ventosa superbia mentem, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, quantum adjecit criminis illa mihi. 
{{Versus|45}}Quae fora quae plateae, quae thermae, quaeve diaetae, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae non sunt fastu plena theatra meo ? 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Torta comas, fucata genas, gemmata lacertos, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cura juventutis desipientis eram. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Immemor instantem tacite properare senectam, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in mediis vixi nata puella rosis. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Immemor esse malis positam pro crimine poenam, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa mihi tamquam non moritura fui. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Nec potui, si quis monuisset, ferre monentem. 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam pectus saxo durius illud erat : 
{{Versus|55}}ah ! Pudet ulterius veterum meminisse malorum, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; turpe est ante viros facta pudenda loqui. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Quam tamen haec vellem detur mihi nulla referre 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; copia, nec lapsam turpiter esse queri. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Namque ego nec refero vulgo ut mea facta notentur, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed queror ut medicum tristis et aegra feram. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Quem precor ut qualem primo te vulnere sensi, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; talis quae superant stigmata nigra leves. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Plura quidem superant quae quamvis oblita credas, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; est tamen haec saniem multus habere timor. 
{{Versus|65}}Attigeris medicante manu pater inclute Noni, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullus in hoc usquam corpore naevus erit. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Utque aliquo noster non est in corpore morbus, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic alia tanges vulnera nostra manu. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Antidotum veniens mihi portet epistola verum, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; credis ? Habet longas littera scripta manus. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Namque quid absentem moveas ne forte timebis, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cui tu praesenti fulminis instar eris ? 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Non etiam ut moneas opus est, quis montibus umbras ? 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis gelidas vitreis fontibus addat aquas ? 
{{Versus|75}}Maerentem solare animum quem dive ruentem, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; e Stygia revocas ne moreretur aqua. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Ille quidem per te sibi redditus ultima primis 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; comparat, et prudens haec fugit, illa probat. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Qui sua dum justa trutinat commissa bilance, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non semel est fassus quod sapit esse tuum. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Ergo prius, quem pulchra canunt mendacia vatum, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; solari exustam lampade tanget humum. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Ante mari volucres, pascentur in aere pisces, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante oriens vesper, vesper Eous erit. 
{{Versus|85}}Quam mea mutatis languescant pectora votis, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; devotam satis est me semel esse tibi. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Sicut enim assiduis decoctum solibus aurum, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; amplius, exactum, quod fuit esse nequit. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Sicut et aereo Phoenix reparatus in igne, 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non idem est juvenis qui fuit ante senex. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Si quem tota semel divini flamma caloris 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hauserit, antiquum non remeabit iter. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;O dulces flammas, o grata incendia menti, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae tota in Christo liquitur atque fluit. 
{{Versus|95}}Non ego quas toto cogit mercator ab orbe, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non ego quas totus continet orbis opes. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Denique non toto vellem prius orbe potiri, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam te non toto pectore, Christe, sequi.
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Gratia dive tibi, tu me pater ista negantem, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; duxisti verae per pietatis iter. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;A quoties niveo subit ista notanda lapillo, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae mihi te dederat prima videre dies. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Ut celebris sacra spectandus in aede Sacerdos, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; supremi populo preco tonantis eras. 
{{Versus|105}}Jam tibi contempti mundi fallentis honores, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; materiam verbis exhibuere tuis. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Ut sit in hac vita brevis et fugitiva voluptas, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cui paret aeternas altera vita cruces. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Utque sit in caelo cui sordeat ista futurus, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante triumphantes umbra beata choros, 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;quamque incerta dies quae nos hoc corpore solvat, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam certum cunctis debeat esse mori. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Denique quam sit homo facili mutabilis aura, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum memoras verbis talibus usus eras. 
{{Versus|115}}Bulla palustris homo, ventus, flos, pulvis et umbra, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incipit et cessat, nascitur et moritur. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;His mea movisti nuper durissima corda, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec mihi tardanti non leve calcar erant. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Accessi et supplex populo spectante rogabam, 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; curvato nudum poplite flexa genu. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Plene deo linguaque potens, animose pia vi, 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mole sua pressos docte levare animos. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Innumerabilium pressae gravitate malorum, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ad veniam reditus si datur aede precor. 
{{Versus|125}}Multa precaturam lacrimae vetuere, nec ipse 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; passus es aut frustra quaerere sive queri. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Atque ita ne dubita, spera bene, siste querelas, 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam petis est facili causa tenenda modo. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Pondere multiplicis quantumvis obruta culpae, 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non est ad veniam janua clausa tibi. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Tanta Dei pietas, tanta est clementia Christi, 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut miseros etiam vivere paene roget. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Quam misere et quoties cecidit peccator aberrans, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut citius surgat porrigit ille manum. 
{{Versus|135}}Venit enim salvare omnes non perdere quemquam, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; per quem Christicolae turba redempta sumus. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Magna habet haec aetas, majora exempla vetustas, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu quoque de multis pauca tenere potes. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Nil Maria Aegyptus nil Thaide pejus habebat, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; improba Magdalidum de tribus una fuit. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;His tamen accessit repetiti gratia Christi, 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc pascunt superas turba beata dapes. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Sperne igitur placidum mundi fallentis amorem, 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fide Deo, maculas diluet ille tuas. 
{{Versus|145}}Sic breviter mecum populo mirante locutus, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; urebas quadam pectora nostra face. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;O vox plena spei, dulcis vox plena salutis, 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dulce melos nostris auribus illa fuit. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Vix gavisa magis praesentis voce magistri est, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cui peperit veniam lacrima fassa nefas. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Laetitia quoque vix credam potiore fuisse, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem solata Dei vox morientis erat. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Laetior inde abii quamvis quoque tristis ut essem, 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; facta prius vitae causa fuere meae. 
{{Versus|155}}Tunc mihi quot madido vigilatae lumine noctes ? 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam multa assiduis fletibus acta dies ?
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Donec ut es miserum doctus miserescere Noni, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fulcita est manibus nostra ruina tuis. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Tu nimia obscurae mersam caligine noctis, 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; jussisti insolitae lucis adire diem. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Per loca virosis errabam plena colubris, 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu poteras tutae restituisse viae. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Jactatam dubio pugnantibus aequore ventis, 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; duxisti in tutam Tiphy fidelis humum. 
{{Versus|165}}Frigida somnifero quassatae tempora ramo, 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mortua depulsa lumina nocte levas. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Jam quoque vicini subeunti limen Averni, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non hac dicebas, itur ad astra via. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Protinus in tenebris apparuit error eunti, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui mihi deliciae nuper amorque fuit. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Tum primum agnovi quam me blandissima Siren, 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; paene sub infames praecipitasset aquas. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Sic quis in Ionio sulcans vada caerula ponto, 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ni caveat dulci perditur exitio. 
{{Versus|175}}Hoc quemdam cavisse ferunt duo lustra vagantem, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum spolia in patriam Troica portat humum, 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;qui nisi sprevisset blandas audire querelas, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; subdisset miserae seque suosque neci. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;Tu quoque vicina nisi me de morte tulisses, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; infernos alerem jam quota praeda canes. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;At bene successit quod gaudia falsa sequenti, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; indice te fuerant cognita vera mihi. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Quae simul agnovi, valeat prius omne quod actum est, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae superant, dixi, tempora lucis erunt. 
{{Versus|185}}Sic aliquis caeco puer enutritus in antro, 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lucis egens tenebras omnia habere putat. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Qui simul invisae paulatim assueverit aurae, 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; amplius in caeca non volet esse domo. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Miraturque novas formas rerumque colores, 
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; multaque inexpleto lumine monstra videt. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Sic aliquis spectans fallacis inania somni, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mente soporata gaudia vera putat. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Ut vero evigilat blandae ludibria noctis 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; damnat, et ex animo non cecidisse dolet. 
{{Versus|195}}Sed ne forte pias offendam pluribus aures, 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cetera sunt animo concipienda tuo. 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Sponte sua nec enim licet addere calcar eunti, 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic pietas nobis cognita saepe tua est. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Et nunc incipio canis albere capillis, 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et prope supremum suspicor esse diem. 
&lt;!---{{Versus|201}}---&gt;Quid faciam ? Quo fine jubes hanc ire senectam ? 
&lt;!---{{Versus|202}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Indicio certam da pater esse tuo. 
&lt;!---{{Versus|203}}---&gt;Opprimor immodicis sub iniquo pondere curis, 
&lt;!---{{Versus|204}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; meque vocat primum subdita turba patrem. 
{{Versus|205}}An decet hoc celare etiam et post fata latere ? 
&lt;!---{{Versus|206}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ego sum vitae paene inimica meae. 
&lt;!---{{Versus|207}}---&gt;Hac pater obtestor me sollicitudine solvas. 
&lt;!---{{Versus|208}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive ego sim frater sive vocanda soror. 
&lt;!---{{Versus|209}}---&gt;Jamque vale nostrisque favens accede querelis, 
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et lege placato carmina nostra Deo.
&lt;/poem&gt;
==VII. Maria Aegyptia Zozimae.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Accola fluctivagi rapidas ad Jordanis undas, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cognita non ulli ter tria lustra vagor. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Proxima post nonam successit Olympias, et jam 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; alter in obliquo tramite Phoebus erat. 
{{Versus|5}}Cum tot ab humanis positae congressibus annis, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; missus es optatae ferre salutis opem. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Excidit ? An memor es qua sis mihi parte monendus ? 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut etiam quae sim forsitan ipsa rogas ? 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Hoc te, sancte pater, non convenit esse putari, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ex vultu probitas emicat ipsa tuo. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Non mea signatam quod habebat epistola frontem, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec mihi qua premerem vincula gemma fuit. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Forte quis addubitet qui me non noverit umquam, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sed tamen haud ratio convenit ista tibi. 
{{Versus|15}}Nam mihi ut incoepta est titubanti littera dextra, 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pro signo versus unus et alter erant. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Accola fluctivagi rapidas ad Jordanis undas, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non tibi, si nescis, forte reperta fui. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Ipse pater superum mihi te transmisit, ut esses 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; communem populo testis inisse viam. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Et simul humanis abiturae rebus eundum, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua sit, opus verum praemonuisse fuit. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Neu tantae jejuna viae commissa fatiger, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante hic caelesti me vegetare cibo. 
{{Versus|25}}Hunc ex te monitore Deo cum forte rogarem, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; polliciti, recolo, summa erat ista tui ; 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;quaecumque es tacitae cultrix insignis eremi, 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pars ego sim precibus quantulacumque tuis. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Non mihi sorte aliqua casuve reperta, sed ipso 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem colis, ut fieres nota, volente Deo. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Lucifer igniferum cum Phoebus obiverit orbem, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; accipies avido quem petis ore cibum. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Terribilis duodena rotae semel astra remensus, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sol stupet egressum jam rediturus iter. 
{{Versus|35}}Nostra nec interea tetigisti litora necdum 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; addita pollicita est in tua verba fides. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Longa via est et tu cumulato tardior aevo, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullaque adhuc forsan est via coepta tibi. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Hei mihi, quando feram languentis vota senectae ? 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Spem veniae, vitae gaudia, mortis opem ? 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Ut Sol occiduas fessus declinat in undas, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec jam cum superis amplius esse potest. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Sic mea praeteritos aetas dum respicit annos 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix se posse putat longius aegra trahi. 
{{Versus|45}}Jam mihi maturam faciunt ter quinque senectam 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lustra, meas pulsat mors remorata fores. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Sat vitae fatisque datum, quae deinde sequetur, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; est alio melior vita futura loco. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Prima sed, heu, nimium juveniliter acta juventa est, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; pars vitae brevior sola dicata Deo est. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Ah ! Pudet et veteris dolor est meminisse ruinae 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nam sua quis dici turpiter acta volet ? 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Attamen est ratio quae nos ea dicere cogat 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu pondus merito praecipientis habes. 
{{Versus|55}}Et cur ante Deum pudeat malefacta fateri 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ad veniam fassis qui pius esse solet ?
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Prima suis lusit numeris improvida certe 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae tria vix aetas claudere lustra solet. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Hoc ego vulgares sum tradita tempore in usus 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; turpibus, heu, nimium quaestibus ausa frui. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Nec me Cypriacis fuit umquam pejor in armis 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam bona Pontigena sub duce miles eram. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Moenia Pellaeo juveni fundata colebam 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quis nihil Aegyptus clarius alma videt. 
{{Versus|65}}Jam nimia primam polluta libidine vitam 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; perdita jam mundo vivere certa fui. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Fit peregrinantum Solymam concursus ad urbem 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; causa novae populis crux pietatis erat. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Per mare sulcantes adii vada caerula nautas 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; non fuerant votis invida turba meis. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Mercedem rigidus poscebat navita justam 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pro naulo miserum corpus habere dedi. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Ventum erat ad sanctum Solomonia templa Siona, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illo constiterat crux veneranda loco. 
{{Versus|75}}Hic ego ter conata aedes intrare sacratas 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ter jacui sacras ante repulsa fores. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Dum queror et merito ista pati, sine teste, recordor 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; visa mihi a dextra est matris imago Dei. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Accessi, supplexque Deam sic orsa precabar : 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;O mater thalamo nullius usa viri, 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;aspice me qua corda soles pietate tuorum 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vivam quod superest temporis omne tibi.&quot; 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Annuere oranti visa est mitissima Virgo, 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; amplius haud ulla est facta repulsa mihi. 
{{Versus|85}}Hic mihi nescio quae stupidas vox fertur ad aures 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jordanis ad ripam vita petenda tibi est. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Obstupeo vocemque sequor jam certa prioris 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; delicias vitae linquere, inire novam. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Tempore ab hoc deserta colo tot sola per annos 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hic quam perdideram vita reperta mihi est. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Hic mihi parta quies nullo mutabilis aevo, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; caelestem referunt hospita lustra domum. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Deserat hic fugiens morientes spiritus artus, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic mea sub viridi caespite membra cubent. 
{{Versus|95}}Hic ego me vidisse aliquem tot euntibus annis 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non memini praeter teque trucesque feras. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Tu mihi praesentis positurae munera vitae, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; missus es ignotae lucifer esse viae. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Ipsa viam ingredior morti vicina propinquae 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; anne precor solam me pater ire jubes ? 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Heu, timidam noctis terrent simulacra futurae 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; suetaque ad extremos larva venire dies. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Seu vigilant oculi, caeca seu nocte premuntur, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sollicitor variis hoste minante modis. 
{{Versus|105}}Tristia nunc stupidam turbant insomnia mentem 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qualia lymphati saepe videre solent. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Saepe mihi videor deserta per avia longam 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ignotamque aegre carpere sola viam. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Te pater interdum deserta quaerere terra, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hostiles omni parte timere minas. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Utque agit in somnis ferus ille et perfidus hostis 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic neque concessae tempore lucis abest. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Haec ego te patior nostro tardante periclo, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spes tamen est animi fomes et aura mei.
{{Versus|115}}Spiritus infirmis vix artubus aeger adhaeret 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut sitiens dura planta laborat humo. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Utque vagus liquidas cervus desiderat undas 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quando gravem poto pertulit angue sitim, 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;omnibus impatiensque jugis et vallibus errat 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; arida ut invento pectora fonte riget. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Sic sitit hic animus vivum, sua gaudia, fontem 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic panem mea mens esurit aegra Deum. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Quis dabit hoc miserae, ut corpus positura caducum 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ex manibus capiam fercula sancta tuis ? 
{{Versus|125}}Quando erit ut veniam, et vultus ferar ante beatos, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in quibus est superis gloria plena choris. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Credo equidem nec vana fides, quia vivit et ipsum 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vita redemptorem est nostra secuta Deum. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Quem propriis visura oculis in carne resurgam 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cum sub eo stabit judice summa dies. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Ergo laeta feram patiendae vulnera mortis 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec est in tacito spes mihi clausa sinu. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Vix tamen ante isto mortalis carcere vitae 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in se dissolvi spiritus ipse potest. 
{{Versus|135}}Quam mihi promissae portanti dona salutis, 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ad sacros liceat procubuisse pedes. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Fiat ut hoc praestare tuum est, idque esse memento 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; polliciti seriem diximus ante tui. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Hoc est quod multis facit anxia pectora curis, 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc est quod requiem non sinit esse mihi. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Hoc ego tot lacrimis, hoc tot suspiro querelis 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec voti series summaque summa mei. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Tardior ipse tamen numquid spe ludis inani ? 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut fortuna tuae non fuit aequa viae. 
{{Versus|145}}Ah, quoties rapidi remeavi ad Jordanis undam, 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ah quoties refero tardior inde pedem. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Spes tamen adjecta est nostris non invida votis 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; solatae caelo commiserante sumus. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Namque ita scribenti tamquam spes omnis abisset, 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vox bona, ne dubita, jam properabit, ait. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Sancte pater, propera promissaque debita firma 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; causa est cur properes magna decensque tibi. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Non tibi nunc oneri, neque tarda futura senecta est 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quemque feres tecum te feret ille mihi.&quot; 
{{Versus|155}}Ipse etiam rapidas sternet placidissimus undas 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incluta qui gemini nomina fontis habet. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Utque olim placidum Christus superastitit aequor 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic ibis sicco per vada summa pede. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Ipsa frequentatum te praestolabor ad amnem 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec via carpenda est longior ulla tibi. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Haec quoque verba loco partim nunc scribimus illo 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hei, male frigenti verba notata manu. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Cernis ut aerea cortex mihi raptus ab ulmo est 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; arida funebres fecit arundo notas. 
{{Versus|165}}Nunc tamen hanc miserae satis est cecinisse querelam 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod superest unum te pater esse decet. 
&lt;/poem&gt;
==VIII. Dorothea Theophilo.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Haec tibi de sponsi munuscula mittimus horto
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; frigida quo numquam tempore vernat humus 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;accipe, ne dubita, non est rosa falsa, nec ipsa 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inficit adjectus punica mala rubor. 
{{Versus|5}}Non tamen has Cytherea rosas Venus ulla colorat 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non has Idalio sub lare ponit Amor. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Rossidaque Hesperidum non legit ab arbore poma 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui tibi miranti tradidit ista puer. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Ipse suo sponsae transmisit Christus ab horto, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; gratia ubi aeternis vernat amoena rosis. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Ad loca ducebar patiendae proxima mortis 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ante meos oculos constitit iste puer. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Has tibi sponsa rosas sponsus transmittit Iesus 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hinc ubi nulla herbas bruma perurit, ait. 
{{Versus|15}}Mandati memor ipsa tui, puer optime, dixi 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; an meus hinc aliquo nuntius esse voles ? 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Annuit, ergo, inquam, vade atque reversus in urbem 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ardua Romani limina quaere ducis. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Protinus occurret tibi scribarum optimus illic 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui grave divini nomen amoris habet. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Postquam constiterit, quae nunc mihi munera portas 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cum tribus haec illi da tria mala rosis. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Si rogat unde feras vernos in frigore odores 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hos tibi Dorotheam sic tribuisse refer. 
{{Versus|25}}Finieram, injectae reliquum vetuere catenae, 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quassaque crudeli virga cruenta manu. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Constitit ille tamen mandataque talia paucis : 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;Scribe, ait, et tabulas protulit atque stylum. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Vix potui exiguo spatium exorare labori, 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tam fera Fabricii Consulis ira fuit. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Ipsa perurentis consedi in frigore saxi, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pallida jam virgis, frigore, fuste, metu. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Multa minans lictor virgas vibrabat et ensem, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scribere tunc quicquam me potuisse putas ?&quot; 
{{Versus|35}}Applicui tamen et digitos in verba coegi, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut glacies gelidae diriguere manus. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Afflabam calido torpentia membra vapore, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vivus adhuc nostri spiritus oris erat. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Parte manus liquefacta rudes utcumque lituras, 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; aedidit inferias funeris ipsa sui. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Qualiter ad Phrygii Maeandri litora cygnus, 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cantator mortis dicitur esse suae. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Mittimus ergo rosas quas et quae mala petisti, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; in Paradisiacis utraque lecta jugis. 
{{Versus|45}}Hoc tam credideras fieri quam climate nostro, 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sole sub hiberno posse virere rosas. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;At locus est primo Phoebi surgentis in ortu 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aerei supra tertia regna poli. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Culta ibi vivaci viridaria cincta smaragdo, 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; caelesti florum fertilitate vigent. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Angelicis illic manibus sata germina fragrant, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ver ibi perpetuum perpetuusque dies. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Flaminibus vivax agitur caelestibus aer, 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescit vitalem pestilis aura locum. 
{{Versus|55}}Denique non alicui locus iste obnoxius astro 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; verna domus sponsi est deliciaeque mei. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Accipit hic puras terreno ex carcere mentes, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hic patet aethereae janua prima domus. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Hunc vacuum fecit mortalibus Haeva colonis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, nimis audaci noxia facta manu. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Hinc mihi florigerum puer attulit ille canistrum, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem tibi nunc idem dona petita tulit. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;At tu si sapies non tam mirabere dona, 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam dare qui, quoties collibet, ista potest. 
{{Versus|65}}Februa sidereo quo Luna in pisce tenetur, 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aestivas quis eo tempore quaerat opes ? 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Itala jam nullos mittit Lucania flores, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; difficilis Paestum nobile claudit hiems. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Nulla Syracusiae jactant violaria valles, 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; florida Riphaea spargitur Hybla nive. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Maeonis haud croceis floret nunc Lydia campis, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec nive sed verno Tmolus honore vacat. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Languit Assyrium florum genus omne per orbem, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hierichus Scythico maeret adusta gelu. 
{{Versus|75}}Lugent Hesperidum pomaria nuda sororum 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; perdidit aestivum Punica terra decus. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Omnia quae nostro Sol despicit altus in orbe 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc sine laetitia nunc sine honore jacent. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Denique nunc vireantque rosae vernentque vireta, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; totaque florigeram gratia pingat humum. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Quis mihi propositae passurae vulnera mortis, 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; florida in extremo funere serta ferat ? 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Quisve sinat legisse manu per vincla retentam ? 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullius hic causam suspicionis habes. 
{{Versus|85}}I nunc Christicolae ride promissa puellae, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; i nunc et Christum numen habere nega. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Quin potius per signa Deum cognosce potentem, 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et sequere hac qua me conspicis ire via. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Hac sequere ad superas haec proxima pertinet arces 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Tartara desipiens hactenus ima subis. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Aspice praeterea varias tot signa per urbes, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qualia vestrati sub Jove nemo facit. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Et vera cognosce Deum ratione potentem, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et sequere hac qua me conspicis ire via. 
{{Versus|95}}Et nisi praesenti mens ebria fallit amore 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mutato Christi pectore miles eris. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Tu quoque vivificae gustabis pocula mortis, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec quoque victuro strata palaestra tibi est. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Postmodo caelesti mihi respondebis in horto 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tunc capiti reddes florida serta meo. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Nunc ego sollicitor properatum imponere finem, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu mihi quam duram mox obitura necem. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Certa tibi interea fidei sint pignora nostrae, 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; addita purpureis punica mala rosis. 
{{Versus|105}}Si tamen hoc aliqua corpus dignabitur urna, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; posteritas cineri sic precor adde meo. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Ultima Dorotheam pro Christo vulnera passam, 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc me idem tumulo condidit, hospes abi. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Cetera quae volui tecum puer iste loquetur, 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sit licet, est superum numen ab arce, puer. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Frigida nunc avidae praebemus colla securi, 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; deque meo modicum carmine vulnus abest. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Christe, fer hanc animam promissi in gaudia caeli, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa tuo solvor carcere terra. Vale.
&lt;/poem&gt;
==IX. Eobanus PosteritatI.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Quam legis Hessus amans quondam tibi diva reliquit 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa tuo ut legeres tempore Posteritas. 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;Nam neque tunc fueras cum scriberet ille nec umquam 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; speravit vultus posse videre tuos. 
{{Versus|5}}Quam sibi praesentem nemo conspexerit umquam 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia quae sequeris ultima semper anus. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Quo magis appeteris magis hoc fugis improba retro 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ludis amatores lubrica diva tuos. 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;Atque ut semper abes praesens viventibus aevum 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic si respicias pristina semper ades. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Sed neque praesentem nos te veneramur amantes, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio qua potius laude futura places. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Nata diu vivis, quae nondum nata, futura es 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vatibus antiquis nata, futura mihi. 
{{Versus|15}}Nemo tuis potuit vivens amplexibus umquam 
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nemo tuo praesens captus amore frui. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Lubrica decedens, veniens simul atque resistens, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non tua deprendi mira figura potest. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Non mihi te Coi manus ingeniosa magistri, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; pinxerit aut Zeusis, Parrhasiusve senex. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Non vidit plures fingentem Protea formas, 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnis in Oceano cognita turba mari. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Adde modo ut venias vultu non semper eodem, 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; constes interdum nigra aliquando nitens. 
{{Versus|25}}Saepe quidem multos qui te impatienter amarunt 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; rejicis, et nulla laude superba juvas. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Contra etiam multos ita diligis optima mater 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut vita dignos perpete in astra leves. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Es tamen omnigenum judex aequissima rerum 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et justa ex omni parte statera tua est. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Seu mihi dura igitur mater seu blanda futura es, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inter amatores fer precor esse tuos. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Ultima tu nostras Heroidas inter haberis 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ultima nam cunctis rebus adesse soles. 
{{Versus|35}}Attamen ut noris primam te semper amavi, 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o animae certe cura secunda meae. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Te prius ex animo finxi quam dicere possem 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua mihi praecipue parte sequenda fores. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Ingenium tibi paene puer juvenile dicavi 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse tuae cupiens pars quota militiae. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Ergo utcumque legis olim mea carmina quisquis 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; venturae socius posteritatis eris. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Quae mihi terra parens, quae nostrae stirpis origo, 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae fuerint vitae tempora, nosse voles. 
{{Versus|45}}Qua videt undantem fluvio Germania Rhenum 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et velut in centrum Teutonis ora coit, 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;terra viris colitur, Cattos dixere vetusti, 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc aliud pugnax Hessia nomen habet. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Mons ibi Christiferae celeberrimus aede puellae 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; radices vitreis Aedera lambit aquis. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Parva quidem nostris sed Francoberga Camenis 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; obscuras inter non habitura locum. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Si modo tu fama vatem dignaberis ulla 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; posteritas qui te tam reverenter amat. 
{{Versus|55}}Illic vitales primum decerpsimus auras, 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nascenti primam praebuit illa diem.
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Jam ter quinque ierant a nato saecula Christo, 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; annos deme tamen cum tribus inde novem. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Quaque ego nascebar fulsit lyra nocte, fuitque 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; una ortus facies illius atque mei. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Non ego falsa loquor, vertentem consule mundum 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sacra dies Jani Regibus illa fuit. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Quae mihi signa domus, qui sint ne quaere parentes 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pauper uterque fuit sed sine labe parens. 
{{Versus|65}}Non genus aut proavos numero non stemmata avorum 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; virtute o utinam nobilis esse ferar. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Prima quibus puero studiis accreverit aetas, 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nil moror et certe nemo rogare volet. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Protinus hinc primis quantumque recordor ab annis 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nescio quo vatum numine raptus eram. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Nondum cognoram nomen titulumve poetae 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipse mihi nondum, Tytire, notus eras. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Dixerit incauto si quis tamen ore poeta, 
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; protinus impatiens et sine mente fui. 
{{Versus|75}}Nectebam numeros ratus hoc utcumque decere, 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; lex mihi tum versus cognita nulla fuit. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Tam fuit ignotis fautrix natura poetis 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; da veniam superis hi mihi majus erant. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Vivere jam nullos omnes vixisse putabam 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tam puer et nondum forte decennis eram. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Namque fere nuper Germania nostra solebat 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non pueros studiis sed dare paene viros. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Quippe magis bello atque armis intenta gerendis 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; res tantum Latio protulit ore sacras. 
{{Versus|85}}Nunc vero Ausonias ita se convertit ad artes 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut Latio fuerit paene latina magis. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;Atque ut eo redeam quo sum digressus, ut autem 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc etiam vates vivere certus eram. 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;Sorduit humanas quicquid sibi subdere mentes 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; displicuit posset quicquid amare puer. 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Obtulit in triviis quemdam fortuna magistrum 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui numeris certum diceret esse modum. 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Hunc colui supplex, illi tantisper adhaesi 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum didici certis legibus ire pedes. 
{{Versus|95}}Sponte sua influxit paucis mihi Musa diebus 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et mihi jam puero non leve nomen erat. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Ut non praecipuus dubitarit scribere vates, 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Hesse puer, sacri gloria fontis eris. 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Carmina cum primum populus mea lecta probaret 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; clausa fere fuerant jam tria lustra mihi. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Illo me studiis Erphurdia magna fovebat 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore, et ingenii publica signa dedit. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Et jam quarta meis accessit Olympias annis 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Bucolicis lusit nostra juventa modis. 
{{Versus|105}}Pluraque praeterea juvenilia carmina lusi 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae, quia sunt etiam publica, nosse potes 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;nunc mihi ab undecimo ter quintus vivitur annus 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aetatis non est plusve minusve meae. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Tempore quo Caesar ter maximus Aemilianus 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in Venetos duri fulmina Martis agit. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Scribimus illustres Heroidas ecce puellas 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; has tibi praecipue dedico posteritas. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Accipe diva senex gremio tua pignora amico 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si potes atque piae nomina matris habe.
{{Versus|115}}Has partim absolvit sub iniquo Prussia caelo 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qua vagus admissas Vistula sorbet aquas. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Partim ubi flaventes niger Odera versat arenas 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; absolvi vidit nobile Gymnasium. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;His mea Peligni mirari musa poetae 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ingenium potius quam sapere ausa fuit. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Hactenus a studiis si non vera omnia scribo 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ultima qua fallam causa sit ista precor. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Quos tulerit nostro Germania tempore vates 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; e multis aliquot dicere forte roges. 
{{Versus|125}}Quisquis es Hutteni lector percurre libellos 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quemque suo reddit nomine quemque loco. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Inspice Posteritas Hutteni carmina vatis 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hunc recto poteris dicere jure tuum. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Hac igitur, forte atque alia ratione, poetae 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullius in nostro carmine nomen erit. 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Nomina transierim vatum non digna malorum 
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; invidia dicar non caruisse malis. 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Vatibus addidero doctis mala nomina forsan 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; judicium dicar non habuisse bonis. 
{{Versus|135}}Fortunae atque animi jam dudum munera nosti 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; naturae superest dona referre meae. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Corpus erat membrisque decens patiensque laborum 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; robore firma suo, brachia, crura, latus. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Forma virum decuisse potest, sine labe decensque 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; frons diversa, animi spiritus altus erat. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;Hactenus haec juvenem de se dixisse feretis 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; o quibus aut lecta est aut mea musa placet. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Lusimus haec certe properanti carmina plectro 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum nimis ad metam noster anhelat equus. 
{{Versus|145}}Parcite si qua minus justum referuntur ad unguem 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec sunt ingenii munera prima mei. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Tempora venturae tangam si forte senectae 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plura quidem primis et meliora dabo. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Tum quoque Posteritas tibi multa legenda relinquam 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tamquam primitias suscipere ista velis. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Et me si mereor, nec enim est attingere primos 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; postremos inter temporis hujus habe. 
&lt;/poem&gt;
==X. Ecclesiae afflictae epistola ad Lutherum. &lt;br&gt;Captiva Luthero.==
&lt;poem&gt;
&lt;!---{{Versus|1}}---&gt;Hanc tibi, cum legeres, Ecclesia vincta, Luthere, 
&lt;!---{{Versus|2}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; an lacrimis oculi commaduere tui ? 
&lt;!---{{Versus|3}}---&gt;An gravis invictum tenuit constantia pectus 
&lt;!---{{Versus|4}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fluctibus in tantis vindice tuta deo ? 
{{Versus|5}}Idque ego crediderim de te, quem nulla hominum vis, 
&lt;!---{{Versus|6}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vincere, nec tristes evaluere minae. 
&lt;!---{{Versus|7}}---&gt;Nec dubitare potes, quae causa coegerit isthaec 
&lt;!---{{Versus|8}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scribere, materia est cognita tota tibi 
&lt;!---{{Versus|9}}---&gt;sera sed haec forsan si littera visa venire est, 
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix etiam hoc nostra est tempore clausa manu. 
&lt;!---{{Versus|11}}---&gt;Tam mea carnifices laniarunt viscera dextrae, 
&lt;!---{{Versus|12}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a quibus indigna condicione premor. 
&lt;!---{{Versus|13}}---&gt;Aspicis immodico foedas squalore tabellas, 
&lt;!---{{Versus|14}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; utque suum teneat littera rara locum. 
{{Versus|15}}Talia captivae deducunt carmina, tales
&lt;!---{{Versus|16}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exprimit obscuri carceris umbra notas. 
&lt;!---{{Versus|17}}---&gt;Enecor inque dies curis absumor acerbis, 
&lt;!---{{Versus|18}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; restat in hoc vivum corpore paene nihil. 
&lt;!---{{Versus|19}}---&gt;Sic sum fessa malis, sic fracta laboribus istis, 
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; si videas ultra posse dolere neges. 
&lt;!---{{Versus|21}}---&gt;Ille tenet vinctam qui se caput orbis et ipsum 
&lt;!---{{Versus|22}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipse suas sordes extulit ante deum. 
&lt;!---{{Versus|23}}---&gt;Quem mea crudeli foedaturum ubera dextra 
&lt;!---{{Versus|24}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; olim fatidici praemonuere senes. 
{{Versus|25}}Et nisi me, sed quem fallant oracula vatum 
&lt;!---{{Versus|26}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; bestia vastatrix non erit ista diu. 
&lt;!---{{Versus|27}}---&gt;Tu modo sicut habes victae decus, utere parte 
&lt;!---{{Versus|28}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; elabi manibus ne queat illa tuis. 
&lt;!---{{Versus|29}}---&gt;Et facis, et per te nos vindicat ira tonantis 
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; o nova spes nostris facte Luthere malis. 
&lt;!---{{Versus|31}}---&gt;Adseris amissae quia libertatis honorem, 
&lt;!---{{Versus|32}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; me quia captivam posse manere negas. 
&lt;!---{{Versus|33}}---&gt;Macte animo, caelum petitur virtutibus istis, 
&lt;!---{{Versus|34}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; talia conantes omnia posse puta. 
{{Versus|35}}Aude animo, pulchram meriti lature coronam 
&lt;!---{{Versus|36}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fide deo, partes proferet ille tuas. 
&lt;!---{{Versus|37}}---&gt;Certa tibi mecum victoria stabit ab illo, 
&lt;!---{{Versus|38}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui caput et sponsum se facit ipse mihi. 
&lt;!---{{Versus|39}}---&gt;Tunc ubi degenerem, Christo duce, straveris hostem 
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipsa feram meritis praemia digna tuis. 
&lt;!---{{Versus|41}}---&gt;Namque ita non cecidi quin possim surgere, si sit 
&lt;!---{{Versus|42}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui levet, et curae nos habuisse volet. 
&lt;!---{{Versus|43}}---&gt;Salva fides nobis, et adhuc stat gratia Christi 
&lt;!---{{Versus|44}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; obruta quae vires non habuere suas. 
{{Versus|45}}Victa fides operum latuit sub imagine falsa 
&lt;!---{{Versus|46}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gratia sub dura lege sepulta fuit. 
&lt;!---{{Versus|47}}---&gt;Quaeque tibi ut videas, non est opus indice, nam sunt 
&lt;!---{{Versus|48}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia judicio cognita nostra tuo. 
&lt;!---{{Versus|49}}---&gt;Quae tibi ne maesto referantur singula versu. 
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Nota mei brevibus summa doloris erit. 
&lt;!---{{Versus|51}}---&gt;Nam si omnes referam, cladum primordia, causas, 
&lt;!---{{Versus|52}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; carmine in hoc finem non habitura fui. 
&lt;!---{{Versus|53}}---&gt;Non queror a paucis culpas venisse malorum 
&lt;!---{{Versus|54}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnes Christicolas opprimit una lues. 
{{Versus|55}}In mea crudeles grassantur viscera nati 
&lt;!---{{Versus|56}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; a quibus ubertas nostra tuenda fuit. 
&lt;!---{{Versus|57}}---&gt;Nempe salutifera quondam fecunda juventa 
&lt;!---{{Versus|58}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nil pario praeter monstra, trucesque feras. 
&lt;!---{{Versus|59}}---&gt;Et nisi tu renoves nostrae primordia vitae, 
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; mortua jam, mundo paene videbar anus. 
&lt;!---{{Versus|61}}---&gt;Sed quia facta mihi est per te spes posse reduci, 
&lt;!---{{Versus|62}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; solor praesenti damna priora bono. 
&lt;!---{{Versus|63}}---&gt;Quod licet emineat vix, et pejora residant 
&lt;!---{{Versus|64}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spem tamen, exiguum hoc, ad meliora facit. 
{{Versus|65}}Multa quidem per te sunt reddita lucis ademptae 
&lt;!---{{Versus|66}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; signa, quibus videor non ita tota mori. 
&lt;!---{{Versus|67}}---&gt;Quod tamen in primis multa ratione dolendum est. 
&lt;!---{{Versus|68}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Per mea diripior viscera, mille modis. 
&lt;!---{{Versus|69}}---&gt;Atque ut pauca mei referam tormenta laboris 
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae noceat pestis qua premar hoste vide. 
&lt;!---{{Versus|71}}---&gt;Cernis ab Ausonia quae me vis urgeat arce, 
&lt;!---{{Versus|72}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; carcer, si nescis, maximus ille mihi est. 
&lt;!---{{Versus|73}}---&gt;Illo nostra loco virtus elanguit omnis
&lt;!---{{Versus|74}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quo deus est quisquis pessimus esse potest. 
{{Versus|75}}Qui sibi commissas quas devoret atque trucidet 
&lt;!---{{Versus|76}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non aliis, Christi nomine, credit oves. 
&lt;!---{{Versus|77}}---&gt;Quem cathedras aiunt Galilaei insidere Petri, 
&lt;!---{{Versus|78}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et neque mentitos hoc pudet esse nefas. 
&lt;!---{{Versus|79}}---&gt;Cum si Romuleam Petrus umquam venit in urbem, 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quem jactant sedem vix tenuisse putem. 
&lt;!---{{Versus|81}}---&gt;Atque utinam ut cathedra gaudent sedisse Petrina 
&lt;!---{{Versus|82}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vita gauderent illius esse pares. 
&lt;!---{{Versus|83}}---&gt;Arma quidem sed falsa gerunt, quibus omnia terrent 
&lt;!---{{Versus|84}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut pueros larvae saepe fugare solent. 
{{Versus|85}}Nam quibus exemplis triplicem gestare coronam, 
&lt;!---{{Versus|86}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; audet Acidaliis mollior iste rosis. 
&lt;!---{{Versus|87}}---&gt;An quia sceptra tenet dominati ditia mundi 
&lt;!---{{Versus|88}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; rex, pater, Augustus, per tria regna potens ? 
&lt;!---{{Versus|89}}---&gt;An quoniam triplici, ter maximus, imperat orbi 
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; caelitibus, terrae, tartareoque gregi ? 
&lt;!---{{Versus|91}}---&gt;Petre, dolesne tua tales in imagine vultus, 
&lt;!---{{Versus|92}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Petre, tuis meritis ista corona datur ? 
&lt;!---{{Versus|93}}---&gt;Talem, Petre, tulit cruce cum penderet ab alta, 
&lt;!---{{Versus|94}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui tibi commisit quas redimebat oves ? 
{{Versus|95}}Roma quid infelix hoc principe contulit orbi, 
&lt;!---{{Versus|96}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illius exhausto prorsus avaritia. 
&lt;!---{{Versus|97}}---&gt;Quis dabit ut pro re plorem satis ? Aut ubi plorem ? 
&lt;!---{{Versus|98}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec flenti ex animo quis mihi testis erit ? 
&lt;!---{{Versus|99}}---&gt;Non habet acceptas pietas invisa querelas, 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sint licet et justae, sint licet et meritae. 
&lt;!---{{Versus|101}}---&gt;Aspice tot fratres illi, quot ubique locorum, 
&lt;!---{{Versus|102}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; signat mitratos tonsa corona patres. 
&lt;!---{{Versus|103}}---&gt;Quorum qui praestant opibus, nam regibus audent 
&lt;!---{{Versus|104}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse pares, titulis gloria prima datur. 
{{Versus|105}}Horum par superis reverentia, parque potestas, 
&lt;!---{{Versus|106}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hunc modo si finem fastus habere queat. 
&lt;!---{{Versus|107}}---&gt;Hi quoque pastorum gaudent cognomine, verum 
&lt;!---{{Versus|108}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam quod amant dici, nil minus esse liquet. 
&lt;!---{{Versus|109}}---&gt;Nam cum sint veri partes pastoris, ut ipsas 
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; verbi Evangelico germine pascat oves. 
&lt;!---{{Versus|111}}---&gt;Non solum non pascere oves iis cura, sed omni 
&lt;!---{{Versus|112}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vellere, parte, loco relligionis habent. 
&lt;!---{{Versus|113}}---&gt;Cumque nec ipsi obeant, nec dignis pascua mandent, 
&lt;!---{{Versus|114}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praeda lupis miserae destituuntur oves. 
{{Versus|115}}Atque ita, me miseram, totos mutilata per artus, 
&lt;!---{{Versus|116}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix animam vivi pectoris aegra traho. 
&lt;!---{{Versus|117}}---&gt;Dum quo debuerant nobis peperisse salutem, 
&lt;!---{{Versus|118}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illo ipsi gladio nos jugulare student. 
&lt;!---{{Versus|119}}---&gt;Ut taceam quibus illi opibus, quantisque tyrannos 
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; muneris obliti pontificalis agant. 
&lt;!---{{Versus|121}}---&gt;Praetereo quales horum spectentur in aulis 
&lt;!---{{Versus|122}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; turba voluptates mixta libidinibus. 
&lt;!---{{Versus|123}}---&gt;Quis ferat exstructis, quorum tot milia templis, 
&lt;!---{{Versus|124}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; invectum fastus divitis omne genus. 
{{Versus|125}}Quorum sacra nihil nisi sunt spectacula vulgo, 
&lt;!---{{Versus|126}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ipse tuum jures, Romule, munus agi. 
&lt;!---{{Versus|127}}---&gt;Insanis resonant clamoribus omnia, credas 
&lt;!---{{Versus|128}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Arcadii pecoris rudere mille greges. 
&lt;!---{{Versus|129}}---&gt;Omnia quis referat quorum causa unica lucrum 
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; destituit veram cum pietate fidem ? 
&lt;!---{{Versus|131}}---&gt;Jam sacra tractantum populus, mystaeque minores,
&lt;!---{{Versus|132}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quanta putas notrae crimina cladis erant ? 
&lt;!---{{Versus|133}}---&gt;Quando ita majorum vestigia certa sequuntur, 
&lt;!---{{Versus|134}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut quod aberrarint crimen habere putent. 
{{Versus|135}}Recte equidem, si vera sequi, non falsa, professos 
&lt;!---{{Versus|136}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; si studeant Christo vivere, non homini. 
&lt;!---{{Versus|137}}---&gt;Nunc nihil improbius, nihil immoderatius illis, 
&lt;!---{{Versus|138}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; maxima pars quorum ditia templa colunt. 
&lt;!---{{Versus|139}}---&gt;Horum Evangelicis vita est ita consona verbis 
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut nihil inde magis credere abesse queas. 
&lt;!---{{Versus|141}}---&gt;His sunt arma, quibus pulcherrima sacra tuentur 
&lt;!---{{Versus|142}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; luxus, avarities, sors, gula, stupra, doli. 
&lt;!---{{Versus|143}}---&gt;Ah ! Pudet ulterius, nec enim decet, exprobret autem 
&lt;!---{{Versus|144}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui volet hoc nostrum est, flere, dolere, queri. 
{{Versus|145}}Non tamen haec omnes tam flagitiosa libido 
&lt;!---{{Versus|146}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; inficit, ut sanum nil superesse queat. 
&lt;!---{{Versus|147}}---&gt;Quamvis o nostri vindex fortissime honoris 
&lt;!---{{Versus|148}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc etiam sanum vix reperisse licet. 
&lt;!---{{Versus|149}}---&gt;Quae loca nam nostrum non occupat illa per orbem 
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; colluvies ? Templis omnia plena vides. 
&lt;!---{{Versus|151}}---&gt;Atque utinam templis, sed qualia, Paule, docebas, 
&lt;!---{{Versus|152}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non quibus exilio plecterer ipsa gravi. 
&lt;!---{{Versus|153}}---&gt;Cerne tot exhaustas urbes, populataque sacra 
&lt;!---{{Versus|154}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ingluvie villas, oppida, rura, casas. 
{{Versus|155}}Milia multa inopum gravibus depressa tributis 
&lt;!---{{Versus|156}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; istorum ficta relligione vides. 
&lt;!---{{Versus|157}}---&gt;Ipsos invenies miserorum sanguine pastos, 
&lt;!---{{Versus|158}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; plus quam Sicelidum vivere delicias. 
&lt;!---{{Versus|159}}---&gt;Ut jam pura fides, doctrinaque sobria Christi 
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; in nugas ierint, crasse Epicure, tuas. 
&lt;!---{{Versus|161}}---&gt;Cum tamen haec adeo late se Lerna malorum 
&lt;!---{{Versus|162}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; derivet, tamen hoc improbiora queror. 
&lt;!---{{Versus|163}}---&gt;Haec sunt illa quibus pereo incessanter, et hujus 
&lt;!---{{Versus|164}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; majestas formae languit ante diem. 
{{Versus|165}}Vulneror, ah, quoties tristis meminisse cuculli 
&lt;!---{{Versus|166}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cogimur, haec nostri est maxima causa mali. 
&lt;!---{{Versus|167}}---&gt;Tam facile autumno est numerare cadentia poma, 
&lt;!---{{Versus|168}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tam folia arboribus lapsa jacere suis. 
&lt;!---{{Versus|169}}---&gt;Quam quot in his hominum celentur milia larvis, 
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; turba cliens ventri, nataque desidiae. 
&lt;!---{{Versus|171}}---&gt;Tamquam simpliciter Christi pia sacra professum 
&lt;!---{{Versus|172}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sit nihil, haec alia veste notanda fuit. 
&lt;!---{{Versus|173}}---&gt;Nempe sacram vestis puro sub pectore mentem 
&lt;!---{{Versus|174}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; arguit, ut nitidus dulcia vina color. 
{{Versus|175}}Atque ut veste negant hominum se sorte teneri, 
&lt;!---{{Versus|176}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sic homines fugiunt, et loca sola colunt. 
&lt;!---{{Versus|177}}---&gt;Pars procul urbanis sibi conciliabula quaerunt, 
&lt;!---{{Versus|178}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pars habitant urbes moenia clausa tamen. 
&lt;!---{{Versus|179}}---&gt;His nihil in speciem pietate insignius usquam, 
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quodque magis caelo posse placere putes. 
&lt;!---{{Versus|181}}---&gt;Verum ubi perspicies introrsus et omnia lustres, 
&lt;!---{{Versus|182}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; rarum animal dices esse bonum Monachum. 
&lt;!---{{Versus|183}}---&gt;Simplicitate rudem populum se ducere ficta, 
&lt;!---{{Versus|184}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nil magis his doctum maximus orbis habet. 
{{Versus|185}}Utque bonas artes sunt indoctissima semper 
&lt;!---{{Versus|186}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pectora, sic passim dogmata falsa serunt. 
&lt;!---{{Versus|187}}---&gt;Sancta per innocuum spargunt mendacia vulgus 
&lt;!---{{Versus|188}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; deceptam quaerunt, inveniuntque fidem. 
&lt;!---{{Versus|189}}---&gt;Praecipue cum declamant, tum fortiter audent
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; esse boni, quales haec Camarina tulit. 
&lt;!---{{Versus|191}}---&gt;Tum mea transadigunt gravibus praecordia telis, 
&lt;!---{{Versus|192}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tum miscent animae dira venena meae. 
&lt;!---{{Versus|193}}---&gt;Tunc utinam possem atque sine auribus esse liceret, 
&lt;!---{{Versus|194}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scandala ne praesens cogerer ista pati. 
{{Versus|195}}Quid memorem pompas, quibus illi sacra profanant 
&lt;!---{{Versus|196}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; praecipue in quorum corpore, pica sedet ? 
&lt;!---{{Versus|197}}---&gt;Nam vaga praecipue hoc sunt mendicabula vulgus 
&lt;!---{{Versus|198}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; partibus infestum letiferumque meis. 
&lt;!---{{Versus|199}}---&gt;Quamvis te praeeunte boni de partibus illis, 
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; accedant nostrae pars bona militiae. 
&lt;!---{{Versus|201}}---&gt;Per quos jamdudum bona spes est facta futurum, 
&lt;!---{{Versus|202}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut redeant vires in mea membra suae. 
&lt;!---{{Versus|203}}---&gt;Cetera quae clausis colit alta silentia cellis, 
&lt;!---{{Versus|204}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; saginae immoritur turba beata suae. 
{{Versus|205}}Hi neque verba dei tractant, neque commoda plebi 
&lt;!---{{Versus|206}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ulla ferunt, soli nata propago sibi. 
&lt;!---{{Versus|207}}---&gt;Gens studiis inimica adeo, vitaeque colendae 
&lt;!---{{Versus|208}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; moribus, ut libros sit tenuisse nefas. 
&lt;!---{{Versus|209}}---&gt;Illorum patribus, nihil est abbatibus horum 
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; turgidius fastu, moribus improbius. 
&lt;!---{{Versus|211}}---&gt;Et nihil hi nostri praeter falsissima gestant 
&lt;!---{{Versus|212}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nomina, et hinc nobis damna pudenda ferunt. 
&lt;!---{{Versus|213}}---&gt;Quando ita simplicitas sine fraude et credula vulgi 
&lt;!---{{Versus|214}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hos ceu pro divis numinibusque colit. 
{{Versus|215}}Negligitur generosa fides, fraternaque cessat 
&lt;!---{{Versus|216}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; gratia, spes operum pondere pressa jacet. 
&lt;!---{{Versus|217}}---&gt;Quae tibi non refero, quia te nescire putarim, 
&lt;!---{{Versus|218}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; per quem sunt orbi talia facta palam. 
&lt;!---{{Versus|219}}---&gt;Sed quia me decuit justae indulsisse querelae, 
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; forsitan et multis proderit ista queri. 
&lt;!---{{Versus|221}}---&gt;Nam neque lecturum solum te haec scripta putabam 
&lt;!---{{Versus|222}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec mea pressurum vulnera nocte gravi. 
&lt;!---{{Versus|223}}---&gt;Verum quid faciam ? Quo me (..) miserrima vertam ? &lt;i&gt;&lt;/small&gt;(vers lacuneux),&lt;/small&gt;&lt;/i&gt;
&lt;!---{{Versus|224}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Fine quidem (ut pergam) nostra querela caret. 
{{Versus|225}}Quando novae semper facies scelerumque figurae 
&lt;!---{{Versus|226}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; emergunt, neque nos cogere vela sinunt. 
&lt;!---{{Versus|227}}---&gt;Quid quibus aeratis meret indulgentia bullis ? 
&lt;!---{{Versus|228}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; Divorumque legunt nuntia falsa stipem ? 
&lt;!---{{Versus|229}}---&gt;Quam nobis fuit ista nocens maledicta hominum faex, 
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; qui secum superos ceu sua jura ferunt. 
&lt;!---{{Versus|231}}---&gt;Quid non cogit amor nummi ? Caelestia gratis 
&lt;!---{{Versus|232}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sueta dari dignis, vendere dona docet. 
&lt;!---{{Versus|233}}---&gt;Nunc age caelestes titulos, et inania linque 
&lt;!---{{Versus|234}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nomina, de reliqua condicione vide. 
{{Versus|235}}Et quia liberius nihil est te meque, Luthere, 
&lt;!---{{Versus|236}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut decet, hinc omnis debet abesse timor. 
&lt;!---{{Versus|237}}---&gt;Jamque licet, vinctae liberrima verba loquemur 
&lt;!---{{Versus|238}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; sunt mihi, pro Christo, gaudia summa, pati. 
&lt;!---{{Versus|239}}---&gt;Scilicet afficient non una morte tyranni ? 
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Jamdudum didici stare, perire, mori. 
&lt;!---{{Versus|241}}---&gt;Utque fremant ipsi terrena potentia reges, 
&lt;!---{{Versus|242}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; per tua servabit fortia facta deus. 
&lt;!---{{Versus|243}}---&gt;Qui nihil ut pejus peccent, hoc omnia perdunt 
&lt;!---{{Versus|244}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; crimine, quod Papae regna cruenta ferunt. 
{{Versus|245}}Quod si sint etiam qui defendisse laborent, 
&lt;!---{{Versus|246}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hos caecos animi fortiter esse puta, 
&lt;!---{{Versus|247}}---&gt;quos precor ipse suo veniens illuminet igni
&lt;!---{{Versus|248}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; membra deus, per quem qualiacumque traho. 
&lt;!---{{Versus|249}}---&gt;Ut quod debuerant, ipsi mea vulnera curent 
{{Versus|250}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec miserae inferri deteriora sinant. 
&lt;!---{{Versus|251}}---&gt;Quod quia (quos nosti) quidam feliciter audent 
&lt;!---{{Versus|252}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; parte mei videor libera facta mihi, 
&lt;!---{{Versus|253}}---&gt;gratia nate tibi carissime, quo sine nobis 
&lt;!---{{Versus|254}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec spes nec ratio vivere posse fuit. 
{{Versus|255}}Nunc tamen improbitas etiam promiscua vulgi, 
&lt;!---{{Versus|256}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vellit ad huc multa pectora nostra manu. 
&lt;!---{{Versus|257}}---&gt;Ut taceam quos sacra sua dicione tyrannis, 
&lt;!---{{Versus|258}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; opprimit, et certis legibus esse jubet. 
&lt;!---{{Versus|259}}---&gt;Ut rude praeteream populi genus agricolarum 
{{Versus|260}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vel propria gentem simplicitate bonam. 
&lt;!---{{Versus|261}}---&gt;Si non illa lupis pastoribus obvia semper 
&lt;!---{{Versus|262}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; justitiae falso nomine praeda foret. 
&lt;!---{{Versus|263}}---&gt;Sed quoniam in melius tua contulit omnia virtus, 
&lt;!---{{Versus|264}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; haec quoque debemus, sicut et ista tibi. 
{{Versus|265}}Illa magis cruciant, tot fultas legibus urbes 
&lt;!---{{Versus|266}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; humanis, nostri nominis esse vides. 
&lt;!---{{Versus|267}}---&gt;Sed tantum gaudere ducis cognomine nostri 
&lt;!---{{Versus|268}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; officio fidei Christidos esse nihil. 
&lt;!---{{Versus|269}}---&gt;Quamvis hac aliquae nolint se peste teneri 
{{Versus|270}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; excutiantque gravi libera colla jugo. 
&lt;!---{{Versus|271}}---&gt;Scit tuus in primis fama prior omnibus Albis, 
&lt;!---{{Versus|272}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; et tu, dissimules, maxime Rhene, licet. 
&lt;!---{{Versus|273}}---&gt;Hoc quoque scire, brevi cursu suus, audet Hieras 
&lt;!---{{Versus|274}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc, quos et nimium est, et meminisse labor. 
{{Versus|275}}Hinc tamen innumeris et adhuc mea pectora telis 
&lt;!---{{Versus|276}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vulneror, heu, nullo milite tuta satis. 
&lt;!---{{Versus|277}}---&gt;Dum malesana ferox agitat discordia vulgus, 
&lt;!---{{Versus|278}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; aequaque pars causae est, pars inimica meae. 
&lt;!---{{Versus|279}}---&gt;Quando ita libertas Christum permissa sequentem 
{{Versus|280}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; libera ne carnem regna tenere sinat. 
&lt;!---{{Versus|281}}---&gt;Hoc meminisse pudet, quam multi mente sinistra 
&lt;!---{{Versus|282}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; accipiant, justa nec ratione notent. 
&lt;!---{{Versus|283}}---&gt;Jura magistratusque negant sibi tradita, nec se 
&lt;!---{{Versus|284}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; civili tolerant condicione regi. 
{{Versus|285}}Omnia liberius faciunt dicuntque, quod audent, 
&lt;!---{{Versus|286}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc etiam, dempta lege, licere putant. 
&lt;!---{{Versus|287}}---&gt;Saepius hinc caedes, hinc probra, et scandala vulgo 
&lt;!---{{Versus|288}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; spiritui carnis cum dominatur amor. 
&lt;!---{{Versus|289}}---&gt;Cumque fidem jactent plus quam apparentibus auctam 
{{Versus|290}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; indiciis, fructus adfluit inde nihil. 
&lt;!---{{Versus|291}}---&gt;Nempe fides latitat verborum tuta recessu, 
&lt;!---{{Versus|292}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; verba manent rebus dissona, crimen habent. 
&lt;!---{{Versus|293}}---&gt;Atque utinam non haec superet pars maxima nobis, 
&lt;!---{{Versus|294}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hei mihi, quam multos ista ruina trahit. 
{{Versus|295}}Quandoquidem vani, mundi fallentis, honores 
&lt;!---{{Versus|296}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; captivos animos divitiaeque tenent. 
&lt;!---{{Versus|297}}---&gt;Ah ! Quoties lacrimis dissolvor tota profusis, 
&lt;!---{{Versus|298}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum venit in mentem, maxime Paule, tui. 
&lt;!---{{Versus|299}}---&gt;Qui maria et terras pro me permensus, ad omnia 
{{Versus|300}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; invictus stabas, fulmina, vincla, minas. 
&lt;!---{{Versus|301}}---&gt;Te Christo ut populos tot lucravere laboris, 
&lt;!---{{Versus|302}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nec ratio injustae terruit ulla viae. 
&lt;!---{{Versus|303}}---&gt;Tandem passe gravem sub iniquo Caesare casum, 
&lt;!---{{Versus|304}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nunc colis aethereae regna beata plagae. 
{{Versus|305}}Inde sed ut redeas, et in haec deformia casu
&lt;!---{{Versus|306}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; incurras, Christum saecula nosse neges. 
&lt;!---{{Versus|307}}---&gt;Tam pudor et probitas, et mutua gratia fratrum 
&lt;!---{{Versus|308}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; exstincta, eversam deseruere fidem. 
&lt;!---{{Versus|309}}---&gt;Luxus opum, fraudes, amor immoderatus habendi 
{{Versus|310}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; invecta, hic regnum pro pietate tenent. 
&lt;!---{{Versus|311}}---&gt;Et dubitamus adhuc unde ista flagella malorum, 
&lt;!---{{Versus|312}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; unde tot hic possum cladibus orbis eat. 
&lt;!---{{Versus|313}}---&gt;Dum sequimur mandata hominum ceu vera, diuque 
&lt;!---{{Versus|314}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; nullum divinis credimus esse locum. 
{{Versus|315}}Dum pater accitum Romanus ducit in hostem, 
&lt;!---{{Versus|316}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non sua in hunc usum tradita signa Petro. 
&lt;!---{{Versus|317}}---&gt;Saecula pontificem viderunt nostra gerentem, 
{{Versus|318}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; heu, scelus, armata tela cruenta manu. 
&lt;!---{{Versus|319}}---&gt;Ipsarumque ovium respersum sanguine, nomen 
{{Versus|320}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; sumere pastoris, non puduisse, sibi. 
&lt;!---{{Versus|321}}---&gt;Hic est ille potens rex tot faciebus, et idem 
&lt;!---{{Versus|322}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; pastoris caelans sub pietate lupum. 
&lt;!---{{Versus|323}}---&gt;Heu, pudet ingratae meminisse incommoda Romae 
&lt;!---{{Versus|324}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; illa quibus terras inficit et maria. 
{{Versus|325}}Ebria, plena, potens, diri contage veneni 
&lt;!---{{Versus|326}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; derivat pestes in mea membra suas. 
&lt;!---{{Versus|327}}---&gt;Nam quas illa nihil terrarum emisit in oras 
{{Versus|328}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; captivam quod me fecerit esse magis. 
&lt;!---{{Versus|329}}---&gt;Et quae plura tuis pro me sunt scripta libellis, 
{{Versus|330}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quos mala ut exosa est, sic bona turba probat. 
&lt;!---{{Versus|331}}---&gt;Vindicis inde premit miseros gravis ira tonantis, 
&lt;!---{{Versus|332}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; hoc semper gravior, quo mage sera venit. 
&lt;!---{{Versus|333}}---&gt;Opprimimur nunc pestilibus, nunc tristibus annis 
&lt;!---{{Versus|334}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; mille modis, bello, carcere, clade, fame. 
{{Versus|335}}Christe potens rerum, magni faber unice mundi, 
&lt;!---{{Versus|336}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quid sibi tot facies, tot nova monstra volunt ? 
{{Versus|337}}Quid sinis injustis lacerari legibus orbem ? 
{{Versus|338}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Indignaque tuos condicione premi ? 
&lt;!---{{Versus|339}}---&gt;Sanguine quos et morte tua de morte redemptos 
{{Versus|340}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; adseris, adsertos est habuisse tuum. 
&lt;!---{{Versus|341}}---&gt;Ne premat incautos clades illa ultima mundi, 
&lt;!---{{Versus|342}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam metuo ne sit non procul illa dies. 
&lt;!---{{Versus|343}}---&gt;Namque quid o miseri plus recta moramur ab illis 
&lt;!---{{Versus|344}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; signa, quibus sunt haec tempora plena malis. 
{{Versus|345}}Cerne senescentem per tot jam saecula mundum 
&lt;!---{{Versus|346}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempora priscorum consule quicquid habent. 
{{Versus|347}}Ipse fere numquam pejora videbis ab illo 
{{Versus|348}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; tempore, quo terras opperuistis aquae. 
&lt;!---{{Versus|349}}---&gt;Quicquid enim ante illas vitiorum impura propago 
{{Versus|350}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; invexit, per nos auctius omne redit. 
&lt;!---{{Versus|351}}---&gt;Atque utinam redeat tantum, rediisse dolendum est 
&lt;!---{{Versus|352}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; jamdudum, et nostros implicuisse patres. 
&lt;!---{{Versus|353}}---&gt;A quibus indignos vulgata licentia mores 
&lt;!---{{Versus|354}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; intulit, et vitae perdidit omne decus. 
{{Versus|355}}Paulatimque decens turpi corrupit honestum, 
&lt;!---{{Versus|356}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dum nisi divitias ducimus esse nihil. 
{{Versus|357}}In sua nunc populus grassatur viscera Christi 
{{Versus|358}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; et quoties hostem non habet ipse sibi est. 
&lt;!---{{Versus|359}}---&gt;Ut taceam reges Aquilas, Gallumque rebellem, 
{{Versus|360}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quosque suos motus Anglia dives agit. 
&lt;!---{{Versus|361}}---&gt;Aspice Sarmaticas bello fumare lacunas, 
&lt;!---{{Versus|362}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; atque hinc Saxonici respice ad arva soli. 
&lt;!---{{Versus|363}}---&gt;Omnia praegravibus bellorum motibus ardent,
&lt;!---{{Versus|364}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia sunt armis plena, quiete vacant. 
{{Versus|365}}Hinc age quam longa est qua se Germania in Austrum 
&lt;!---{{Versus|366}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; porrigit, invenies pacis inesse nihil. 
{{Versus|367}}Itala quid referam ? Quid regna Hispana ? Quid hujus 
{{Versus|368}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Urbis opes causas omnibus esse mali. 
&lt;!---{{Versus|369}}---&gt;Si namque hic populi pastor, quod debuit, esset, 
{{Versus|370}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; pastori similes forte habuisset oves. 
&lt;!---{{Versus|371}}---&gt;Nunc ita bellorum causas et semina nectit, 
&lt;!---{{Versus|372}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; ut paene hoc pacem solus ab orbe fuget. 
&lt;!---{{Versus|373}}---&gt;Atque utinam non haec incendia rupibus illis 
&lt;!---{{Versus|374}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; erumpant, quae nos nunc nimis atra premunt. 
{{Versus|375}}Quos quia non satis est in mutua vulnera ferri 
&lt;!---{{Versus|376}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; bella etiam externi sanguinolenta movent 
{{Versus|377}}impius Helladibus jam Turca erupit ab undis 
{{Versus|378}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; Pannonios victor depopulatus agros. 
&lt;!---{{Versus|379}}---&gt;Quam metuo ne fida tuos Germania fines, 
{{Versus|380}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; omnia concutiens ista ruina petat. 
&lt;!---{{Versus|381}}---&gt;Quod tamen avertat quem tu nunc prima negatum, 
&lt;!---{{Versus|382}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; adseris, et Christo vivere sola doces. 
&lt;!---{{Versus|383}}---&gt;Te quoque per Christum mea spes, mea vita, Luthere, 
&lt;!---{{Versus|384}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; non semel haec istos praemonuisse liquet. 
{{Versus|385}}Istos, per facinus, rerum per aperta potitos 
&lt;!---{{Versus|386}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; crimina, qui vinctam me violenter habent. 
{{Versus|387}}Te duce pars quorum cecidit bona, quae stetit ille 
{{Versus|388}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vindice, qui terris non leve numen erat. 
&lt;!---{{Versus|389}}---&gt;Cujus ut indignas Christi per ovilia merces 
{{Versus|390}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; dejicis, iratum sic quoque ferre potes. 
&lt;!---{{Versus|391}}---&gt;Formidata prius per te sunt muta, jacentque 
&lt;!---{{Versus|392}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; fulmina, terribiles conticuere minae. 
&lt;!---{{Versus|393}}---&gt;Cessat inutilibus nunc orbi illudere Bullis, 
&lt;!---{{Versus|394}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; quis credat bullas tam valuisse diu ? 
{{Versus|395}}Vendidit immenso vilem pro munere vestem 
&lt;!---{{Versus|396}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; clausa tua certe est ista taberna manu. 
{{Versus|397}}Magno constiterat fasso delicta remitti 
{{Versus|398}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quod nisi Papistis non licuisse palam est. 
&lt;!---{{Versus|399}}---&gt;Nunc iterum Christo licet auribus esse, hominumque 
{{Versus|400}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; cuilibet, et meritae ferre salutis opem. 
&lt;!---{{Versus|401}}---&gt;Tam facile effari est dirae scelera omnia Romae 
&lt;!---{{Versus|402}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; dicere quam guttas quot pluat Auster aquae. 
&lt;!---{{Versus|403}}---&gt;Quae tamen audet adhuc, si quis ferat, aedere, verum 
&lt;!---{{Versus|404}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu dabis ut ne sit, quod cupit esse, diu. 
{{Versus|405}}Frivola degeneris vastabis regna tyranni, 
&lt;!---{{Versus|406}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; prosternes valida castra nefanda manu. 
{{Versus|407}}Ipse tibi vires tam justa in proelia Christus 
{{Versus|408}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; influet, hinc victrix nunc quoque dextra tua est. 
&lt;!---{{Versus|409}}---&gt;Tu modo ne dubita Goliam spoliare jacentem, 
{{Versus|410}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; vulnera qui fundae non tulit ista tuae. 
&lt;!---{{Versus|411}}---&gt;Percutiet nostro sine milite Sennaheribam, 
&lt;!---{{Versus|412}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; cui meus hic populus, te duce, justa facit. 
&lt;!---{{Versus|413}}---&gt;Destruet ille Baal populum sine sanguine, persta 
&lt;!---{{Versus|414}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; tu modo Nansida fortior esse Jehu. 
{{Versus|415}}Quaeque referre mora est aevi miracla vetusti, 
&lt;!---{{Versus|416}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; forte nec exemplis ipse monendus eras. 
{{Versus|417}}Bestia capta quidem jam lenior ista veretur, 
{{Versus|418}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quae videt in manibus ferrea vincla tuis. 
&lt;!---{{Versus|419}}---&gt;Te precor, afflictae vindex justissime matris, 
{{Versus|420}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; quam primum miserae, quod potes esse velis. 
&lt;!---{{Versus|421}}---&gt;Misce salutifera sitibundae pocula dextra,
&lt;!---{{Versus|422}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; scribe aliquid praesens littera nectar habet. 
&lt;!---{{Versus|423}}---&gt;Praebe alimenta famem patienti, verba salutis 
&lt;!---{{Versus|424}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; adsere, proclama, panis ab ore tuo est. 
{{Versus|425}}Questuram pejora graves vetuere catenae, 
&lt;!---{{Versus|426}}---&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; vix humilem tenuit languida dextra stilum. 
{{Versus|427}}Interea invito sint haec tibi scripta tyranno, 
{{Versus|428}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; exutae vinclis liberiora leges. 
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>264y1mswrmvx65tq4faxah0315nufzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides (Bidermannus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71694</id>
    <revision>
      <id>287265</id>
      <parentid>236040</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189353" sha1="fmdm7qkrvaw46ljgyv42w2vobmoligo" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Iacobus Bidermann
|OperaeTitulus=Heroidum epistolae
|Annus=1638
|Genera=heroides
|Editio=Dillingae, 1642
|Fons= [https://mateo.uni-mannheim.de/camena/AUTBIO/bider.html CAMENA]
}}
__TOC__
 
 
&lt;center&gt;'''IACOBI BIDERMANI &lt;br&gt;e Societate IESU &lt;br&gt;HEROIDUM EPISTOLAE. III. &lt;br&gt;DILINGAE, Formis Academicis. &lt;br&gt;CIC. ICC. XXXXII. &lt;br&gt;Superiorum Permissu.'''&lt;/center&gt;
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;p align=&quot;left&quot;&gt;'''MUTIUS VITELLESCUS Societatis Iesu Praepositus generalis.'''&lt;/p&gt;
 
CUM Heroidum epistolarum libros tres, Iacobi Bidermani, Societatis nostra, tres eiusdem Societatis Theologi, quibus id commissum fuit, recognoverint; ac in lucem edi posse probaverint: facultatem concedimus, ut typis man. dentur, si ita illustriss. et Reverendiss. D. Vicesgerenti, et Reverendiss. P. Magistro Sacri Palatii videbitur. Romae 10. Iulii 1638.
 
Mutius Vitellescus.
 
Imprimatur, Si videbitur Revevendiss. P. Mag. Sacri Palatii Apostolici.
 
Io. Bapt. Episc. Cam. Vicesg.
 
IVssu, et auctoritate Reverendiss. Patris, Sacri Palatii, Apostolici Magistre, recognovi has Heroidum epistolas, a Iacoba Bidermano Societatis Iesu, compositas: nihilque, quod aut fidei, aut bonis moribus repugnaret, in iis deprehendi. E Colleg. Rom. Societatis Iesu 12. Iulii 1638.
 
Io. Bapt. Rossi Soc. Iesu.
 
Imprimatur. Fr. Nicolaus Riccardisse, Sac. Pal. Apost. Mag. Ord. Praed.
 
&lt;p align=&quot;left&quot;&gt;'''Adm. Rev. Patri MUTIO VITELLESCO SOCIETATIS IESU Praeposito Generali, Iacobus Bidermanus.'''&lt;/p&gt;
 
VERERI iam dudum coeperam, Adm. Reu. Pater, ne abuti me otio tuo diceres; cui rudi hac, peneque; rudente Musa, obstrepere toties auderem. Etenim meas et SILVULAS nuper, imperite sublucatas; et HEROUM epistolas, calamo, styloque tenui perscriptas, importunus obtruseram; quibus ego vel ferream legentis patientiam fatigarem. Nunc ubi HEROIDES has ostendere sumpsero, quanto importunior potero videri; cum et has videam, a tituli sui gloria discordare? Haec me talia cogitantem, etsi multa ne pergerem, absterruere; erexit tamen Tua, qua semper admiratus, veneratusque sum, Humanitas, ut et hoc mihi crederem licere. Nam anni complures sunt, cum ductu, auspicioque Tuo stipendia religiosa facientem, benignissime fovisti; et e vermania Romam evocatum, eo semper in loco (quamquam immerentem) habuisti, quo filios habere suavissimi parentes consuevere. Quibus ego tot meritis Tuis, quantum debeam, debereque me sentiam; iubebo omnes, quo ad vixero, et ingenii mei vires, et animi contentiones, in chartam erumpere, liberumque in hanc rem testimonium; apud ignotos aeque, notosque, dicere. Quo in studio, si oculos, auresue Tuas offendo, debes Tuis erga me meritis, quibus ad haec audenda stimulasti, succensere. DEUS Paternitatem Tuam (quod saepe iam vovi, saepe vovebo) Societati nostrae saluam, sospitemque diutissime praestet. 
 
E Collegio Romano, Kal. Sept. M. DC. XXXVIII.
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;p align=&quot;left&quot;&gt;'''AMICE LECTOR.'''&lt;/p&gt;
Aliquot ab hinc annis, cum HEROUM epistolas publicarem, cupiebant amici, ut cas HEROIDUM epistolae comitarentur. Mihi contra, consultius visum, si aliquo post interuallo sequerentur; nec illae istarum mole (quam fastidimus) premerentur. In utrisque seorsim edendis, quid cavere studuerim, paucis monebo
 
Principio nolui materiem mihi sumere, iam alias alibi vulgatam: ac proinde Virginum nostrarum copias, etsi suppetebant, tamen quod in Epigrammatis tam ante plerasque attigeram, reducendas hic non existimavi. Tum deinde Magdalenae lacrimis, et Sponsae Romanae querelis, et hoc genus aliis argumentis, per mille poetas, millies decantatis, quid novinos adderemus.
 
Ad haec, affectibus, (quos appellant) parcius, ac nonnulli volebant, indulsi; iis fere contentus, quos ipsa mihi historia narratio suggerebat. Sponsorum colloquia, aut Coniugum desideria. quamvis honesta, nihil ad instituti mei seriem faciebant. Seria malui, et lectori meo profutura.
 
Postremo, ne in fabulis profanis epistola plue nimio lascivirent, argumentum et decorum prohibuere. Quis enim ferret, si Evam de Phaethonte, loquentem, audiret? Maluit epistola, hoc carere suco, ne iudicio videretur caruisse. Vale.
 
==Liber I.==
&lt;p align=&quot;center&quot;&gt;B. PAULO IAPONIO SOCIETATIS IESU RELIGIOSO, QUONDAM MILITI MOX APOSTOLICO PRAECONI, POST FORTISSIMO MARTYRI, ET PRIMO SOCIORUM DE IAPONIA TRIUMPHANTI, NUNC INTER CAELITES RECEPTO IMMORTALI MORTALIUM PATRONO HOC PRIMUM HERODIUM VOLUMEN SEQ. IPSUM VOLUMINIS AUCTOR.&lt;/p&gt;
===I. EVA Mater, ABELO Filio. De VOLUPTATIS Horto.===
'''''Argumentum.'''''
 
''ABELO, filio natu minori, identidem percontanti; quis, Orbe nascente, parentium status; quaequeve rerum omnium facies fuerit: Mater EVA, non sine lacrimis, rescribit: eique primos Caeli, terraequeve natales, ex nihilo: tum alteram Adami, de Limo, alteram sui ipsius de COSTA originem: ac postremo, amaenissimae VOLUPTATIS hortum; vitaeque ibi institutae felicitatem, verbis, quibus homini, exulique licuit, velut in umbra repraesentat. Liber Geneseos cap. 1. et 2. Cornelius a Lapide ibidem. Iacobus Salianus anno mundi 1. die 3. alii de opere sex dierum, etc. ''
&lt;poem&gt;
EXule quae toties lacrimans a parte reguiris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicere prae lacrimis, quae tamen ille nequit,
Illa tibi calamo genitrix interprete pandam;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pandere prae lacrimis si tamen ipsa queam.
Quaeris enim (et veniam potes huius, ABELE, mereri:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noscere vis caussae non aliena tuae.)
Quaeris; amata mei Nemoris viridaria quare
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquerim ego, Elysiae prima Colona plagae?
Quaeque loco facies? quaeque illic vita duobus!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque patri fuerint gaudia, quaeque mihi!
Haec audire placet. Quante maiore placerent
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iure, forent oculis haec ubi visa tuis?
Visa fuere meis. Sed quo mage visa fuere,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc ea me video scribere posse minus.
Aggrediar narrare tamen. Qua parte licebit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu valuisse tuas experiere preces.
Omnia torpebant informibus atra tenebris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec species nostri, nec color, orbis erat.
Nec quadrupes cursu, nec praepete lassa volatu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flectere praescriptum penna solebat iter.
Nam nec erat pontus, nec terra, nec astra: sed unu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia complebat nocte silente chaos.
Rerum opifex aderat: Sed rerum copia nusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unde repentinum fingere posset opus.
Quid faceret? Nihil, inquit adest. Nihil adsit, et arti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Se sua materies, artificique neget:
Ex nihilo prodibit opus: quod cudere nulla
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aemula tentabit posteritate manus.
Dixit; et e NIHILO terras eduxit et undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeriasque domos, stelliferosque globos.
Mox nitidum Caeli mirata est machina Solem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pallentemque die nox abeunte facem.
Hic seges; hic gravidi maturo pondere rami
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; E patulo terrae prosiliere sinu.
Quadrupedes hic silva feras; hic arua iuvencos;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic stupet infrenes currere campus equos.
Hic sua securus salit inter pascua Cervus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic placidas inter Bucula mugit oves.
Hic proprios armata trahit Testudo penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Labitur hic udo fulva Lacerta solo.
Ludere caeruleos Aqua sentit in aequore Pisces;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plumigeras aer plaudere sentit Aues.
Iamque redundabant animalibus omnia: sed cui
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera parerent omnia, deerat Homo.
Deerat: et impatiens aliquod Natura volebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne qua parte foret manca, videre caput.
Forte aderat, lento mollique simillima limo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad volucrem figuli massa parata rotam.
Sustulit inde rudem, madido cum puluere, glebam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et subitum Plastes fingere caepit opus.
Mollis in oblongum tenuatur imago cylin drum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et coit in teretem summa figura globum.
Huic sua Caesaries, naresque, auresque, genaeque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Luminaque, et iunctis labra propinqua labris.
Additur his ceruix: Humero tenduntur utroque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Brachia; cum digitis utraque palma suis.
Adduntur medio lutea praecordia trunco;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obserat ima cavus pectoris antra penus.
Iungitur et duplex duplici coxendice poples:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et duo, sustentent qui duo genua, pedes.
Intextis laterum firmantur mollia Costis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fictaque sunt simili cetera membra lute.
Haec Hominis poterat iam forma gemella vocari,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praedita si motu forma, sonoque foret.
Non erat. Ergo levi simulacra iacentia flatu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numen ab agnata surgere tussit humo.
Surrexere pedes. Stetit inclita machina; sursumque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ardua ad aetherios sustulit ora lares.
Sensus inest oculis: calidis praecordia venis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pulsa vident; motu brachia; lingua sono.
Denique prodit Homo. Fabrica divinius illa
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante nihil tellus viderat, unda nihil.
Tota putabatur iam mundi condita moles,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipseque res altas condere nolle faber,
Cum volucrem volucri, pecori pecus ire gemelli
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conspicit, et paribus se sociare pares.
Sola Hominis. forma video sine compare, formam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inquit: et haec operi debet adesse meo.
Eos cudenda statim est; nec ea, qua cetera nuper
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecimus, arte. Novo res eget ista modo.
Inde igitur placitis dum solus inambulat aruis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et maria, et terras hospes, et astra videt,
Et meditata feris imponit nomina; caepit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lassa soporifera lumina nocte premi.
Nec mora, procumbit: viridique reclinis in herba
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Somniat, ossa suo mota labare sinu.
Haud ludebat ea deceptor imagine somnus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conscius evulsi sed sopor ossis erat.
Nam DEUS exempta sopito e corpore costa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Opplerat vacuum carne recente latus.
Protinus ex illa prorepo ego femina costa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et video primum femina prima virum;
Virque sues caepit cognato in corpore vultus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque viro vultus caepi ego nosse meos.
Inde pares laeto spatiamur in aequore; nusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obice securos impediente gradus.
Nam nostra Elisii cessere in praedia campi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae data pro prima dote fuere mihi.
Hic ego qualis eram? quas rerum prodiga tellus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas natura mihi tota ferebat opes?
Non calamos centum mihi si manus una fatiget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unaque plus centum lasset arundo manus.
Suffictam. Vinci numerandis lingua fatetur.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Divitiiis prati, deliciisque, mei.
Ampla per Eoos protenditur area colles;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Area pomiferis undique septa iugis;
Lutea qua pulsis Aurora renascitur umbris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exortumque videt conscia terra diem.
Intus opima patent rigui viridaria campi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia divina culta vireta manu.
Ipsa locum toto si quaerat in orbe VOLUPTAS,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alium toto malit in orbe locum.
Ver ibi perpetuis pubentia floribus arua,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pingit, habentque suas omnia prata rosas.
Et viola tellus, thymbraque, thymoque, crocoque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fragrat; et hoc totus gramine vernat ager.
Pars folio monstrat candentia lilia pando,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tegmine pars croceo, purpureoque rubet.
Angulus ingenuo praetexitur omnis Acantho,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vicinumque omnis planta Amaranthon habet.
Quid memore celsas posito quin unce Cupressos?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lignaque famosas inter odora Cedros?
Sunt ibi pampineis implexae frondibus Ulmi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et gravido gemmas palmite Vitis agit.
Regia laurus ibi est, et amas sua littora myrtus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adsitaque est Ceraso malus, oliva pyro.
Arborei longo dependent ordine faetus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque opibus ramos poma Volema gravant.
Fertile ubique solu, et laeto nemus ubere, quicquid
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Parturit, aut melest, aut bona mellis habet.
Omnibus una tamen procerior eminet arbos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae foliis totam subter opacat humum.
Formaque confertim vitalibus aurea ramis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miro, nescio quo, tincta sapore, parit.
Felices nimium, quibus illa capessere fas est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et concessa suo condere poma sinu!
Aeternam gustata inbent durare inventam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corripiat fessos ne qua senecta pedes.
Nullum a morte malum; neque lenti taedia morbi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortunaeque nihil triste timere sinunt.
Quis mihi nunc illa praestabit ab indole fructum?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis dabit o manibus poma negata meis?
Praetereo genus omne dapes. Inarata ferebant
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arua suas fruges, arbor inempta suas.
His inerant omnes, quos vellent ora, sapores;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedabantque datam quique, dabantque famem.
Par oculos auresque meas mulcere voluptas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Par alia sensum parte solebat odor.
Huc rapiebar, et huc dubio per singula voto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unus erat, visis abstinuisse, labor.
Ecce autem! in medios penetro dum libera campos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In cava lunatus visitur antra locus!
Inde profunda sinus aperit, largeque reclusas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; E vitreo tellus gurgite fundit aquas.
Excipit effusam vestita crepido liquorem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Subiectoque fovet iussa caverna lacu.
Illa suis spatium rigat omne canalibus unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacra facundo temperat arua gelu.
Hinc alii fontes; aioque diserta susurro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque repercusso garrula ripa sono.
Innumerae circum pecudes innoxia carpunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pabula. Vicinum non timet agna lupum.
Non leporem latrare canes, ceruamque molossi;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non solet in pastos ire leaena boves.
Sed facilem iungit concordia mutua gentem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et levat unanimem fluminis unda sitim.
Hac ego ter felix Regina vagabar in aula,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnisque imperio paruit aula meo.
Certabant placidae vestigia lambere tigres,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et leo demissis subdere colla iubis.
Ad nutum volucres, et turba canora, vocatae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Insedere meas, nec timuere manus.
Cum volui, venere grues, venere palumbes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Venit ab ipse suis cygnus et anser aquis.
Cum mulcere modis libuit resonantibus aures,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit aedonios auribus aura modos.
Psittacon optabam nostro ore audire loquentem!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Audieram nostro psittacon ore loqui.
Votum erat, umbrosas aliqua percurrere valles!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad votum umbrosae copia vallis erat.
Qua placuit colles ascendere; copia collis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visere qua silvas, obvia silva fuit.
Spirabant Zephyri; dominaeque favere subenti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Certabant studiis ventus, et aura suis.
Et Soles aderant, sed nulli in Sole calores;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sine consueto florida bruma gelu.
Denique quicquid erat quod amari posset, habebam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et procul aspectu, quicquid obesset, erat.
Intus ego interea fructu meliore fruebar,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ambrosio totos perlita rore sinus.
Magna quies animi: mens imperterita: nusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corporis ulla mei praelia; nulla Stygis.
Omnia parebant rationi; et faedere sancto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc sua sunt unam membra secuta ducem.
At Ratio, duce tuta DEO, Rectum omne videbat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque caelestes suspiciebat opes.
Mille alias rerum species, et mille recordor
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gaudia: Sed foliis scribi ea mille volunt.
Plura rogare proin illis de rebus omitte,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut deerunt aures iam tibi, verba mihi.
Nam si plena voles totius commoda prati
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noscere, erunt oculis tota obeunda tuis.
Longe illis color est alius, cum visa probantur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paene nihil formae, dum memorantur, habent.
&lt;/poem&gt;
=== II. EVA, CAINO Filio. De ABELI caede.===
'''''Argumentum.'''''
 
''CAINUS, natu maior, fratre per invidiam obtruncato, parricidium suum parentes aliquamdiu celarat: mox male conscius, indicto sibi exilio profugit. ABELI manes interea matri per insomnia caedem prodidere. Qua liquido comperta, mater eiulans, cum filio paricida per litteras conqueritur. Eum deinde ad veniae spem, reditumque hortatur. Genes. cap. 4.''
&lt;poem&gt;
EVA suo mittit, iam plus semel orba, CAINO
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec procul a patrio verba legenda solo.
Ad scriptura locum fuerat; quo currere certo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tramite quaesitum littera posset iter.
Nesciit EVA locum. Veniam dabis: Ipse parenti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignotam voluit filius esse fugam.
Nunc ubicumque lates, ibi te tua Mater avere
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et iubet, et, redeas sospes ut inde, vovet,
Sed quid ego hoc quondam mihi nomine blandior? Huius
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forte tibi MATRIS iam grave nomen erit.
Suspicer unde, rogas? Ego suspicer unde, fatebor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tume, utinam, falli suspicione sinas.
Fratris enim fuerat dum nomen amabile fratri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maior apud natos gratia matris erat.
Verum ubi versa fidem rupit natura; meusque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triste sui specimen fratris ABELUS habet;
Mater idem metuit. Facile esse alienus ab ipsa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui potuit fratrem perdere, matre potest.
Pinge tuum facinus, quocumque colore: tuumque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Id mihi, periura voce, fuisse nega;
Esse tuum fuga muta probat; claroque nocentem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Murmure fraternus te facit esse cruor.
Assiduo cruor ille DEUM clamore; paternasque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille frequens aures flagitat, ille meas.
Nuper enim occiduas cum Sol properaret ad undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempore quo pastas nox revocabat oves.
Sponte sua visae remeare ad septa bidentes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nemo sequi comitum, nemo praeire ducum.
Territa, quae, Superi! quae sunt haec omina! dixi;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipse suo custos a grege pastor abest.
Non solet hoc alias. Placidum pecus ipse reducit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Semper, et extremum providus agmen agit.
Caussae aliquid, quod mutet, erit. Fugit interea nox,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nova Sole venit cum redeunte dies.
Egredior; nulloque errans comitante, locorum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per vicina diu, perque remota vagor.
Atque ibi plus decies lugubri Mater ABELUM
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arua per, et nemora, et pascua, voce voco.
Reddita plus decies querulis mihi vocibus Echo est;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quemque ego quaesieram, quaesiit illa magis.
Nullus ABELUS erat. Rursum nemora omnia tento;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui responderet, rursum ibi nullus erat.
Ergo domum inventa maerens sine prole revertor;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quidque mea fiat nescia prole, queror.
Et suspecta quidem subeant vestigia cladis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abdita sed cladis caussa, modusque fuit.
Hic ego dum coeptis iterum premor anxia curis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera subductum condidit umbra diem.
Sternor humi. At lacrimis defessa madentibus ora
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obruit infuso vincta sopore quies.
Mox facies mutata loci. Meus, ecce, repente
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Nescio quid metues fratris) ABELUS adest.
Lividus, et maesta deformis imagine; qualem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipse, sibi visam, nesciat esse suam.
Membra labant; fracto vacillant poplite gressus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Detrectant aegri pondas inane pedes.
Vulnere non uno fissum caput omne fatiscit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deformatque frequens ora decora tumor.
Turgida suffusis rorantur lumina guttis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mixta natant binis unda cruorque genis.
Quis color! exclamo, quaeve haec tam barbara formae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gratia! quis faciem turpat, et ora, cruor?
Me sine, perfundam quaesito vulnera succo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tubera materna da medicanda manu.
Ille nihil; Sed triste silens, expassa refugit.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Brachia; et oblatam respuit aeger opem.
Denique cum gemitu, Nihil hac, ait, arte mederis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sera parens; frater fortior arte fuit.
Intulit ille gravi, quae conspicis, omnia clava;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa colorem oculis hunc dedit, illa genis.
Inde recens formae subiit mutatio, sanguis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germanos rubuit cum meus ante pedes.
Haec summa. At caussam si forte, modumque requiris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ista fuit caedis caussa, modusque mihi.
Sacra parabantur. veminas extruximus aras;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Institimusque ara quisque litare sua.
Ille manu parca graciles collegit aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imposuitque suo vilia dona foco.
Mens diversa mihi. urege de meliore bidentem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immolo, et electi sanguinis exta lito.
Continuo sensere DEUM pars utraque, sacris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec procul esse suis; ista favere suis.
Vidi ego laetantes glomerare volumina fumos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perviaque erectas tendere in aestra faces;
Ille suas piceis umbrari nubibus aras;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obscenasque supra ludere vidit aves.
Infremuit viso, spretaque CAINUS ab ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad sua morosos retulit arua pedes.
Haec odii sementis erat: neque fratris ab illa
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tempore se dubiis prodidit ira notis.
Nec tamen inde metus. Quid enim graviora timerem?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescieram nostras posse nocere manus.
Nunc potuisse scio: docuit me crimine facto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Frater; et hac aliis prodromus arte fuit.
Ecce tibi! media dum forte cubamus in umbra
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante fores patria, pransus uterque, casae;
Ille prior, surgamus, ait: me expectat aratrum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iungendosque monent arua colenda boves.
Te quoque lanigerum pecus, et tua pascua dudum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A timido cupiunt non procul esse grege.
Ingrediamur iter. Nihil est, germane, quod instes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sponte suum, par est, quisque resumat opus.
Dixi ego. Mox praeeo. Iamque in convalle profunda
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viderat errantes ire CAINUS oves.
Cum levat immani nodosam pondere clavam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque meum illidit terque quaterque caput.
Praecipitas ego labor humi, et fratre? inscius ipsum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut fratri auxilio currat adesse voco.
Adfuit auxilio: repetitaque fulmine querno
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inter anhelantes contudit ora preces.
Tunc totum occubui; nudaque extensus arena,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec spolia fratri frater opima dedi.
Talia per noctem memorabat ABELUS. Avebam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plura quidem, et multo plura rogare parens.
Ille tamen tenues abiit dilapsus in auras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Elusitque meas, ceu solet umbra, manus.
Euigilo, partesque oculo rorante per omnes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua simulacra prius visa fuere, vagor.
Nulla usquam simulacra super: solumque superstet
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vivit ab exstincta prole, videtque dolor.
Cur peperi, infelix? aut, si peperisse iuvabat.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur peperi fratres fertilis EVA duos?
Plus satis unus erat. Socio sine fratre CAINUS
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esset, adhuc belli nescius orbis erat.
Nunc geminos inter rubuerunt praelia fratres.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hei mihi! crescentis quid furor orbis aget?
Sed male questa fui, de natis EVA duobus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est potius, nullos cur peperisse querar.
Nam fugitivus abest geminis de fratribus alter:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Frater in ignota conditus alter humo est.
Orbare licta parens. Potes hunc lenire dolorem?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera tu reditu pars fugitiva tuo.
Nullus adest a fratre metus. Ouaecumque placebunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praelia, cum nullo praelia fratre geres.
Forte patrem metuis? Patrem metuisse decebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum tua cognatus spargeret arma cruor.
Cum gravis infesto saeviret clava lacerto,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Barbaraque: immeritum finderet ira caput.
Nunc veniam sperare potes; si crimen amatum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Criminis auctori displicuisse potest.
Fas rediisse puta. Quid proderit usque vagari,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tote incertos quaerere in orbe lares?
Plus abes Elysiis, ah plus satis, exul ab hortis!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vin' etiam patriis exul abesse focis?
Verte, CAINE; gradus. Na si cupis Exul haberi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic, licet in patria manseris, Exul eris.
&lt;/poem&gt;
=== III. EVA Mater, generi Humano, De primi Parentis exilio.===
'''''Argumentum.'''''
 
''EVA, generis humani Mater (an Noverca!) sui sibi delicti conscia, per lacrimas litterasque non tam purgare se posteris, quam ultro accusare, damnareque ingreditur. Mox, origine, causaque mali descripta, ad deplorandas, Cui aeque, ac nostri, exilii aerumnas, digreditur: quas magnae demum VIRGINIS, sed olim nasciturae, magno beneficio, sublenatum iri, praescia vaticinatur. Genes c. 2. et 3.''
&lt;poem&gt;
Illa ego, quae pomo decepta nocente peremi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima PARENS natos, prima NOVERCA meos,
Versibus extorres his alloquor EVA nepotes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; EVA propagandae facta ruina domus.
Parcite crudeli, mea paricite pignora: poenas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsa mei sceleris, quas decet, ipsa dabo.
Ah! minus est dixisse, DABO. Simul ungue scelesto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noxia tentavi carpere Poma, DEDI.
Exiguae decepit amor dapis improbus. Eheu!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vendita quam parvo sunt mea prata lucis?
Vera queror. Primae vitanda pericula culpae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Blandaque mentiti verba DRACONIS erant.
Iam vagus, ut placitis errabat ADAMUS in hortis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spectabatque suas, nec capiebat, opes;
An ego sola comes, laterique propinqua, recentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Undique carpebam, quae placuere, dapes.
Hic erat: et gravidi certabant optima rami
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In dominos ultro condere poma sinus.
Una meas inimica manus fastidiit arbos;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noluit humano quam DEUS ore peti.
Este procul visa, procul hac, ais, arbore, quodquod
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Estis, ab his omnes fructibus este procul.
Nam simul hoc vobis digito violabitur une,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tactaque faedi fragis dentibus arber erit,
Mors aderit vindex properato funere. Certum est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac ultrice ream plectere lege gulam.
Sic DEUS. Inde metus vetitam contingere ficum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Fallor enim, aut similis ficubus arbor erat.)
Atque utinam constans ea miformido fuisset!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! nimis, et nimio plus brevis illa fuit.
Forte iubatus ibi, squamoso tergore serpens
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alta per herbosam colla ferebat humum:
Sibilaque, et lingua vibrabat verba trisulca,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille venenatis illita verba dolis.
Ecquid, ait, male cauta fugis? Cum seruiat omnis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arbor, opumque ferax pabula praestet ager,
Cur aliis intenta cibis, hac semper ab una
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arbore, ieiunam retrahis EVA manum?
Crede mihi, haec reliquis est dulcior omnibus arbor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tende manum: dices, nil nisi Nectar habet.
Sed, puto, fata times. Timor angit inutilis. Istos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam bona non debent poma creare metus.
Illa tuos acuent mirando lumine sensus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut, quae nescieras ante, repente scias.
Adde, quod ambrosio sunt poma fluentia succo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo, scio, vos fieri posse liquore DEOS.
Dixit. Ego auditam rapui male credula vocem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Retractoque oculis poma probata meis.
Utque ea suspexi: manus irritata cucurrit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In male conspectas, nullo inhibente, dapes.
Ipsa reformidans, tactu a violante refugit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arbor, ut hac stultam falleret arte manum.
At manus insequitur fugientem perfida ramum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arboreque invit a poma cupita coepit.
Ora repente manum dentesque repente secuti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Comminuunt avida missa furta mola.
Sic epulis ego pasta meis, capio altera demens,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alteraque incauto do melimela viro.
Nec sibi dona meus renuens porrecta maritus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In sua fatalem condidit ore cibum.
Hic, simul ac vetitos ea restitit inter hiatus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Morsaque compressis dentibus esca fuit.
Omnia continuo mutata labascere; et omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deliciae refugo vertere terga gradu.
Excussere iugum rabie nascent Leones.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nova desuetas imbuit ira tigres.
Congressum renuere ferae, renuere volucres,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sumpserunt faciem tristia prata novam.
Dictaque cum propriis perierunt foedera membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rupit frenos nostra iuventa suos.
Mutua quin adeo nos ora refugimus: et vir
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipse suos vultus horruit, ipsa meos.
Nam neque vestis erat; nec erant umbracula: donec
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exiguum ficus tegmen utrique dedit.
Tegmen utrique dedit, foliisque virentibus ambos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vestiit. Haec mundi purpura prima fuit.
Interea medium Titania lampas Olympum.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Emensa, occiduas prona petebat aquas.
Ecce fragor! qualis nemora inter opaca citatis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non exspectatus cum ruit Eurus equis.
Inde sonare gravi vicinia murmure; moxque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescere, et ambiguis aura tonare minis.
Tum gelidus per membra mihi decurrere sudor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consciaque insueto corda pavere metu.
Nam violata manu, morsuque recurrerat arbos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et non concessae dira libido gulae.
Inde metus. Trepido nos ergo per avia cursu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fugimus, adverso femina, virque DEO.
Et procul obscura nequicquam abstrudimur umbra:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa fuit stultae meta repertae fugae.
Quid moror! Eluso prodire iubemur Asylo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu mihi! quantus erat inde redire pudor!
Cogimur humenti renuentia tollere vultu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lumina: et ecce, manu vindice numen adest,
Numen adest: factoque duos iubet ordine caussam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dicere. Qui posset dicere, neuter erat.
Sola reis poterant prodesse silentia. Sed nos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stulta novo fecit murmure lingua reos.
Ille suum titulis ut crimen inanibus umbret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consiliis crimen factum ait omne meis.
Ast ego serpenti (nec enim mihi) garrula dixi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribendam admissi criminis esse dicam.
Sic, ubi se neuter vult dici posse nocentem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dictus ab irato est iudice uterque nocens,
Protinus extorres agimur tectique bidentum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exuviis, noto pellimur ambo solo.
Clauditur atergo locus; eiectisque colonis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Restitit obiecta porta reducta sera.
Huc reditum tentare nefas. Nam tela; coruscus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aliger armata vibrat ahena manu.
Ipse nemus late circumuolat omne; feroque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ultor inaccessas obsidet igne fores.
Nos profugi, post multa viae divortia, fessum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Figimus in sterili denique valle pedem.
Inde procul positos oculis humentibus hortos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaerimus heu! oculis praedia rapta meis,
Pectora nequicquam pugno impatiente ferimus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et meritas crebro caedimus ungue genas.
Denique me, lacrimis iam deficientibus, aegram
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obruit, illapsus clausa per ora, sopor.
Ille loci faciem sopor omnem, et Tesqua iubebat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sterili subitam carpere valle fugam.
Mox alia. atque alia mentitus imagine, totas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas modo perdideram, restituebat opes.
Iamque iterum Eoos percurrere libera campos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque meos fueram visa meare lares.
Rursum ego praegnantes opulenta lacessere ramos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rursum implere meos flore, rosaque sinus.
Et reduces dominam veterem stipare leones.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et reliquae imperium rursus amare ferae.
Et male fide suas iterum me Vipera ficus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carpere delusa visa iubere manu.
Ter conabar ibi dextram protendere: terque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Languit; iniecto territa dextra metu.
Sero nimis spuit: Sopita cavere volebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A quae debuerat peste cavere vigil.
Has mihi delicias nocturna reduxerat umbrae.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas tamen, heu! nullas veperit orta dies.
Nam simul ista mei fugerunt ludicra somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nocturnum eluso fugit ab ore nemus.
Quacumque aspicio, steriles iterum undique valles;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Undique praeruptis aspera saxa iugis.
Nulla loci species. Non arbor onusta volemo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pondere; non pictum flore, rosaque solum.
Sed mera Tesqua, et ubique vepres, dumique tibique,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tribuli, et lolio plena nocente Seges.
Nec Caeli facies eadem: Prius illa serenum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Riserat; in rugas nunc, nebulasque coit.
Me prius Elysiae Zephyrus recreaverat aurae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Algida nunc tristi frigore torret hiems.
Nec satis haec. Misera dum forte in valle resido,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Meque mei miseret sape, virumque sui,
Ecce per adversos video deformia colles
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad me mille suum vertere monstra caput.
Confusum superi, atque habitu miserabile vulgus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo nihil ipse puto, tetrius Orcus habet.
Pallor ibi, et Macies, et Squallor, et Anger, et Horror,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cumque Tremore Timor, cumque Labore Dolor.
Et Lacrimae, et vemitus, mixtoque ululantia Planctu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Agmina, et exangui lurida turba Fame.
Et lenta cum tabe Febres: et in anis Egestas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Sitis, et tremulo tarda Senecta genu.
Et Mala, quae numero caruere, et nomine: quaeque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla alio quondam visa fuere loco:
Omnia turmatim me solam en monstra petebant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec mihi fas ulla vertere terga fuga.
Praeclusere vias; et ubique haerentia, nusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Pompa molesta) meum destituere latus.
Meque suam, et matrem, et nutricem infesta salutant;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nutrita uberibus nempe fuere meis,
His alimenta dedi, cum poma nocentia carpsi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Coepit ab hoc proles crescere nostra cibo.
Hos ego iam comites, hos EVA superba clientes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos stipatores vestra noverca traho.
Usque licet iubeam, iubeamque recedere; perstant.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque meos subeunt monstra pavenda sinus.
Fac tamen, haec aliquis desit mihi pompa; comesque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Me prope, cum tali schemate, nullus erat:
Fac desint tribuli, lappaeque vepresque; merisque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deliciis tellus, illecebrisque fluat:
Mox ubi dilectos animus revolutus ad hortos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaevaeque memor conditionis erit.
Omnia sordebunt terrarum gaudia; nullum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Docta licet resonent fila, probabo melos.
Plorabunt cytharae; flebit chelys, omnia mellis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tymbia, continuus reddet amara dolor.
Sola mei poterunt (quid enim per multa vagabor!)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sola, volent nemoris rura placere mei.
Nam mala sint quamvis inventa gravissima; cogar
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa ego prae raptis parua putare bonis.
Hei mihi! cur tali libuit discedere prato?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mors fuit, ex illo posse migrare loco.
At vos progenies mea, qui viridaria numquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Talia, nec tales incoluistis agros,
Hac vestrae, haec saltem (si quiquam) credite matri:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non audita mihi, sed mihi visa loquor;
Quid rerum ignari, miserae solacia vitae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nequicquam in vestro quaeritis exilio?
Nec dolor amissi vos huius tangit Hymetti,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando merum vestros implet inane Sinus!
Implet inane merum. Quid enim omnia vestra videri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam miserum, nobis, et meris inane, queant?
Flectite vel seros ad praedia perdita vultus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mecum hoc omni visite parte nemus.
Divitias illic animus, quas quaerit, habebit;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, vas non etiam quaerit, habebit opes.
Haec petite, haec vestrae dotalia rura novercae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auctor ego vobis, ut repetatis, ero.
Verum ego quid vobis fierem redeuntibus auctor?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auctor ego vobis, ut fugeretis eram.
Altera quaerenda est redeuntibus, altera; clausas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pandere virginea quae sciat arte fores.
Dux erit illa viae. Sed non erit illa, priusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mutato ex EVAE nomine, fiat AVE.
&lt;/poem&gt;
=== IV. TYRAEA Nepotibus. De Mundi Diluvio.===
'''''Argumentum.'''''
 
''NOEMI Uxor (quam alii Noriam; alii aliam fingunt; nos cum Beroso, quocumque illo, TYRAEAM facimus) mundi diluvio superstes; funestam eius tragoediae faciem. Nepotibus fuit recenset arcae fabricam; animantium ingressum; undarum rabiem; pereuntium cladem. Inde ex renascentis Mundi sceleribus, olim aut parem, aut maiorem eius interitum, non vana vates, ominatur. Cornel. in Genes. c. 7. et Salian. ann. mundi 1657.''
&lt;poem&gt;
TRISTIA navifragi quid me mala prodere mundi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque vesanae damna iubetis aquae?
Si satis haec spectasse semel. Formidine pallent
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc etiam, et nimbis grandibus ora madent;
Si tamen ardor agit vos tantus, ut illa referre
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe recusantem fata velitis anum,
Accipite haec faciles, mea sera propago, nepotes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paucula materna verba notata manu.
Non ego longinquae memoro ludibria famae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Credita prodam oculis sed mala visa meis.
Pars ego cladis eram: nisi mersis omnibus, uni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussa pepercisset mittor unda rati.
Ternos illa ratis gnatosque nurusque vehebat.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et geminos (terrae pondus inane) senes.
His onerata, vaga, sine remige, puppis, in unda
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caerula securum per vada fecit iter.
Cetera nec portu, nec littore, turba reperto,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hausta procelloso est naufraga praeda salo.
Stragis origo, scelus. Nam legibus impia ruptis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omne sibi voluit terra licere nefas.
Lam fraterna sacer violarat pectora livor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mutuaque humanus laeserat ora furor.
Iam procul hospitiis pietas erat exul, et aris;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et thalamis aberat foederibusque fides.
Tum fabricare dolos, odiisque tenacibus iras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cudere, et ex rapto vivere ludus erat.
Auri deinde fames, et amor sociatus habendi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miseverat summis ima, profana sacris.
Regna VOLUPTATI parebant omnia: terris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa dabat leges omnibus, illa modos.
Addebat stimulos longaeva vigantibus aetas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unaque plus seclis acta iuventa tribus,
Inde supercilio contemnere sidera; et omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nominis offensi ludificare minas.
Tartara quin etiam, piceisque undantia flammis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stagna, meri libuit plena putare ioci.
Hos ubi longa tulit Caeli patientia mores,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque dies peior res fuit, inque dies,
Lenta manum iaculis ultricibus induit; et quos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Debuerat pridem, plectere sera parat;
Stat, dare quaeque neci, puerosque virosque senesque;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et steriles foeta cum genitrice nurus:
Una eademque feras sententia conglobat: una
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quadrupedumque omnes alituumque greges.
Quae quamvis trifido posset ruere omnia telo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Protinus, aut rupto mittere ad ima solo,
Mavit immisso, commissa grandine, nimbo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque superfuso mersa abolere freto.
Una stetit (dum mersa labant alia omnia ponto)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Una stetit, nullis fluctibus hausta, domus:
Una Lamechiadae domus illa, domusque parentis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa eadem vestri, coniugis illa mei.
Caverat ipse diu, et venturae praescius irae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Longa exspectatas arcuit arte minas.
Caedua pinus erat, cedrusue simillima pino,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Silva prius nulla laesa nec icta manu.
Vulnera tunc primum saevasque experta bipennes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Procubuit toto vasta ruma iugo.
Inde cavam immani fabricavit mole carinam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quanta Noti patiens, Oceanique, foret.
Nec labor ille brevis: sed in una puppe, marito
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ris numerata decem lustra fuere meo.
Mille lares intus patuere, cubilia mille;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cusque suum bipedi, quadrupedique suum.
Summa tegebantur tabulis declivibus: imam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sepsere, et mediam pinea textae ratem.
Ne qua etiam rimas penetraret lympha, bitumen
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clauserat hiscentes munieratque vias.
Cetera nec velis eguit, neque remige puppis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unus ei, occultum navita numen erat.
Iamque dies aderat, qua magnae praevia cladis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impleret pelago fama sequente fidem:
Ecce ruunt ultro pecudum genus omne; suumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In qua debebant parte, cubile petunt.
Septenae veniunt depulsae a lacte bidentes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et geminae, millo non inhibente, canes.
Septenae venere boves: stupuitque, iuvencos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rusticus excusso linquere rura iugo.
Et stabulo sonipes, pratisque, repente relictis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pone sequente sua compare, venit equus.
Tum timidum lepores genus, et monstrosa Cameli
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sarcina; et aeriae Cerua perita fugae.
Post aliae subeunt, vulgaris turba. Sequuntur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horribiles aspectu ingenioque Ferae.
Pardus, et indutae maculoso tegmine Lynces,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Informesque Ursae, carnivoraeque Tigres,
Et lupus, et turpes forma squallente Bisontes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Terribilique ferox ungue iubaque leo.
Fulminet quoque dentis Aper: tergoque nigranti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bellua, quam candens ornat, et armat ebur.
Clausa videbatur iam pompa: ruentibus adsunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum variae turmis undique et undique Aues,
Comparent aquilae, metuensque a vulture turtur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vaga vicinos inter Hirundo lares:
Quaeque salutato crepitare Ciconia nido
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sueta, venenatas fertque foratque dapes.
Mox Cygnus, et picto formosus syrmate Pavus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et docilis nostra Psittacus arte loqui.
Iunctaque cum merulis Cornix annosa duabus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aligeraque duae cum legione urues:
Demum omni pecudum ex numero volucrumque gemellae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad navim trepida se tetulere fuga.
Omina quippe mali, et cladis prefagia dirae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescio quo, visae sunt habuisse, modo.
Tunc genus humanum, si mens non laeva fuisset,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consimilem a nostra nave petisset opem.
Sed neque sensus ibi, neque vitae cura tuendae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plusque mali fuerat, nil timuisse mali.
Saepe rogare senex; saepe obiurgare; suasque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perstitit illacrimans ingeminare preces;
Improba mutarent studia: in contraria versi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dirigerent cautos ad meliora pedes.
Iamque adeo, instanti memorabat numinis ira
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Restagnaturos per loca plana lacus.
Nec validas arces, nec celsa cacumina turres,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Valla nec in summis tuta futurae iugis
Dum licet, infensas miseri dispellite nubes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam coniuratas colligit imber aquas.
Sola potest cladem pietas avertere: vimque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescio quam, lacrimae, si properentur, habent.
Saepe suis haec ille; meis ego saepe canebam;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lassabantque senes irita vota duos.
Nempe videbamur, stultae ille insomnia noctis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vanum ego delirae pangere carmen anus.
In peius ruere ergo omnes, et crimine crimen
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nectere, et inceptis addere probrae probris.
Continuant ludos pubes lasciva chorosque;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instaurant festas altera turba dapes.
Plausus ubique sonat, perque omnia compita risus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Noxque meris feruet tota diesque iocis.
At nos interea, conclusa in puppe, moramur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caelituum freti, quam pepigere, fide.
Dimidium noctis iam forte recesserat, et plus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dimidio noctis, quod superabat, erat;
Cum subitus caelo insonui fragor. horruit aether,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extinxitque suam territa Luna facem.
Murmure bacchantur tragico per inania venti,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aereque in toto praelia miscet hiems.
Iam divulsa volant tectorum fragmina; et altas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quassat inaudito terra tremore domos.
Iam galidae quercus, et nubibus aequa cupressus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecipites, nemorum strage sequente, cadunt.
Diffugiunt armenta loco; pecorisque magistri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incustoditos deseruere greges.
Haec ubi prima mali trepidam praeludia noctem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non intermisso distinuere metu,
Ecce dies! Sed enim quid nomine abutimur isto!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tristior aeternis noctibus, ecce, dies!
Illa suo sine Sole dies exorta, nigrantes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desuper ex omni nube profudit aquas.
Nec tamen imber erat, qualis cum saepe coortus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vitiferos Auster depopulatur agros,
Sed nova nimborum rabies, nova grandinis ira,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et facies caeli tota ruentis erat.
Urget enim, et plenas alternat Aquarius urnas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum requiem fessis nubibus unda negat.
Materies praesto est: aer abit omnis in undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Magnaque natura pars cupit esse latex.
Omnia conspirant Elementa; suamque gravatis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nubibus, et rivus mittit, et amnis opem.
Ipsi etiam fontes, et stagna ignota paludes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque colit maior fama minorque lacus,
Ante alios omnes circumdata littora Pontus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transilit, immensis exspatiatus aquis.
Ille cavas subigit primo conamine valles;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impete mox alio plana per arua ruit.
Mox modicos tentat crescenti gurgite colles,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et videt in regno tecta natare suo.
Tum vero trepidare metu, seramque salutem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Improba per seras turba vocare preces.
Atque alios ad summa domus fastigia raeptos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Continuo ad summam est lympha secuta domum.
Transcendunt alii turresque arcesque; Sed istis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non minor, atque illis altior unda fuit.
Ultima restabant miseris solacia montes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Astra suis feriunt qui propiora iugis,
Huc iter affectant. Sobolem hac trahit anxia mater,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Decrepitumque ferunt hac pia terga patrem.
Huc madida coniux cum coniuge tendit: Asylum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc properat fratres inter habere soror.
Haec eadem sibi castra ferae pecudesque capessunt,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu! castra invito nil valitura DEO.
Nam quacumque patet pedibus via, protinus illac,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numquam aelias tritam vi facit unda viam.
Omnibus a tergo, qumnquam properantibus, instat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effusoque vagos implicat amne pedes.
Iamque adeo vires deerant fugientibus, et spes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla, locusque super, quo fugeretur, erat:
Crescere lympha tamen, pelagusque tumescere pergit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, quo crescat adhuc, quoque tumescat, habet.
Quid faciant, ipsis mergendi in montibus? aut quam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praeterea a terris operiantur opem?
Forte vident mediis extantem e fluctibus unam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Remige defectam remigioque ratem,
Quam prius, ut fatuae specimen risere senectae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ludum effaeti ludibriumque fabri,
Hane nodo mirantur domitis obstare procellis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vimque, intereunte orbe, natare domum.
Ergo, licet rabidi circumfremat unda profundi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accessumque feri gurgitis ira neget,
Ipsi tamen vitae lucisque cupido tuendae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In pelago pueros nare senesque docet:
Spes, procul aspectam contingere posse carinam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque aliqua fessas parte levare manus.
At miseros, et cymba nimis longinqua fefellit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et medio vires destituere vado:
Post alios alii pelago rapiuntur; et alter
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alterius frater fratris in ore perit.
Hauritur socius, socio spectante; maritus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Coniuge; et invalidus prole natante pater.
Aequora complentur lacrimis; et ut unda supersit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipse suis oculus duplicat aequor aquis.
Pars trahe fortuita, pars trunco fragmine vecti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exiguam fatis opposuere moram.
Praecipue informes horrenda mole gigantes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ilicibus magnis, abietibusque pares,
Incubuere mari; fusique per aequora tentant.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Expugnata aliqua vincere fata via.
Verum ubi lassatos immensa ambage lacertos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viderunt nullo posse quiesse loco.
Reicitque preces non exorabilis aluus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Intenta cohibens ostia clausa sera,
Tum furiis acti, laxatis faucibus haustam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Faucibus in nubes eiaculantur aquam.
Et Caelum telis exscindere inanibus optant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Facturi lingua, quod nequiere manu.
Demum indignanti sorbentur gurgite; mersique
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Usque dehiscentis in maris ima ruunt.
Intumuit mare mole nova; totidemque receptos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visceribus montes credidit esse suis.
Sors eadem fuluos ponto crescente leones;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque eadem reliquas sustulit unda feras.
Restabant turmae volucrum; supraque premebant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Circaque, obsessam praepete gente ratem.
Sed nec opem tulit ala suit: pars una ruenti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grandine, pars longa concidit una fame.
Cetera pontus erant, et qua se cumque tulissent
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lumina, res omnes non nisi pontus erant
Ter quinquagenas ea restagnatio noctes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et totidem tenuit, Sole latente, dies,
Cum nulla interea violata carina procella
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus in suetum nostra tenebat iter.
Illa supra scopulos, supraque Ceraunea currens
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In summis didicit sola natare iugis.
Haustae urbes silvaeque latent latet abditus omnis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quamvis turrigerae molis, et artis apex.
Accipiunt grandes excelsa cacumina Phocas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et numquam visos squammea turba lares.
Nam sibi, quos volucris fabricarat in arbore nidos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos, volucri iusso cedere, piscis adit.
Quaque canora prius subfronde sedebat aedon,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc nova, cum socio murice, concha natat.
Omnia mutatis contraria legibus ibant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et natura suas verterat ipsa vices.
Quid ratis interea mediis agitaret in undis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quos peteret, victu deficiente, sinus!
Insula nulla usquam, nullam usquam littora circum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullus in immenso gurgite portus erat.
Hac illac rapitur: sed enim quacumque feratur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In mediis semper cymba vagatur aquis.
Nos igitur longo iam fessi carcere, passas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adpia, qua licuit, tendimus astra, manus:
Et veniam lacrimis pacemque oramus; ut olim
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excidii faciant, exiliique modum.
Nam si tanta pati meruit contagia tellus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mergereque hum anum debuit unda genus:
Poenarum satis est: periit genus omne: nec ullus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quem reliqua eluvies mergere possit, adest.
Vix animae restant, e tot modo milibus, octo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hasque minax, e tot milibus, aequor habet.
Parcite reliquiis: Hyadasque movere serena
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad desolatas ora iubete plagas.
Et quas excierat, iam terra resorbeat, undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque suas redeant aequora versa domos.
Talia dequestos, magni audiit aula Tonantis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rata concusso vota fuere polo,
Protenus ire Notum, pluviosque facessere status
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussit, et a solo res Aquilone geri:
Et regnare suo contentum Nerea ponto,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec tumidos ultra littora ferre pedes.
Tum Terra immensos iterum laxavit hiatus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua gravis in proprios tenderet unda sinus.
Sensimus extemplo, porrecto culmine montes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Surgere, et emersum tollere saxa caput.
Mox medii colles, et siqua furentibus arbor
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Manserat illaesa stirpe superstes, aquis;
Post etiam campi, nullosque habitura colonas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iugera, et incano sordida prata luto;
Denique dilapso patuerunt aequore valles,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Redditaque spatiis sunt elementa suis.
Sic refugas ubi sensit aquas, et nostra supremis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haesit in Armentae fessa carina iugis,
Tum vero validam moliti vectibus alnum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ter gemino clausas pandimus aere fores.
Egredimur; Solemque oculis Caelumque tuemur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desuetoque diu quaerimus ore diem.
Addunt se comites volucrum genus omne. Sequuntur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quadrupedum pleni, qua data porta, greges.
Diversi diversa petunt: montosa leones,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Silvam ceruus, aves aera, prata boves:
Dama suas rupes: cygnus sua littora; cortem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pavo suam; caveam psittacus, antra lupus.
Nos ad aranda manum convertimus arua: novasque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Indocilem fruges ferre docemus humum.
Hoc opus, hic labor est. Sed enim crescentibus annis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In numero crevit nostra nepote domus.
Iamque iterum thalamis genialibus omnia feruent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incestasque fovent omnia tecta faces.
Iura silent iterum fas omne iniuria rumpit;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque iterum raptas arca recondit opes.
Quid, quod et effosso crudescunt vulnera ferre?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et redit invento mutuus ense furor?
Ac, nisi me lingua mendaci fama fefellit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vestra suos iterum terra vigantas alit.
O superi meliora! ferent hi rursus agentque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia: nec terras flare, nec astra sinent.
Nulla DEI formido viris. Acheronta cachinnos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque Erebi flammas, somnia nostra vocant.
Hei mihi! quid faetus soboles mea protulit istos!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur labes utero prodiit ista meo?
Quid mihi fatales evadere profuit undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ceteraque infuso mersa videre freto,
Pignora si similes iterum meritura procellas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Infelix fueram progenitura parens?
Parcite vos alii, vos saltem, his parcite, Caelum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moribus ad similes sollicitare minas.
Plus satis est, tentasse semel procul este secundis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescio quid gravius ira secunda feret.
Nam licet aerio tam caverit Iridis arcu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne repetita novis crimina plectat aquis:
Tela DEUS sibi servat adhuc. Quos unda nequibit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mergere; deterior perdere flamma potest.
&lt;/poem&gt;

=== V. SIBYLLA Erythrea, Mortalibus. De Turri Babylonia.===
'''''Argumentum.'''''
 
''SIBYLLA Erythrea (quae nonnullis, et Babylonia est cum apud uraecos futura, quae praesenserat, edixisset multa; hic ad praeterita quaedam, latine memoranda, se vertit: unaque epistola, primum Nemrodi (quem docti BELUM, ipsumque alii SATURNVm, alii melius IOVEM censent) tyrannidem, eiusque consilium de turri exstruenda; et ipsam deinde turris Babyloniae fabricam; Mox linguarum, gentiumque confusionem; et orbis deinceps, ac provinciarum sortitionem enarrat. Genes. 10. et 11. Cornelii ibid. Salian. anno 1909. et 1931.''
&lt;poem&gt;
CARMINE me quondam memini cantare Pelasgo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae mala visurus, quae bona, mundus erat.
Namque ubi funesta gentesque urbesque favilla,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regnaque vidi uno cuncta cremanda rogo;
Et fatale bonos pravosque manere tribunal;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Criminaque aeterno quaeque pianda foco:
Tune ego prasago res illas enthea cantu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saecula quas possent flere futura, dabam.
Nunc aliquid Latio grandaeva Poerria versu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saecula quod poterant nosse priora, canam.
Eluvies mersum iam sicca reliquerat orbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque suos retro cesserat unda sinus;
Cum subiere novi populo orescente coloni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alteraque infestam fecit Erinnys humum.
BELUS erat fastu, luxuque et viribus ingens,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Degener a patria stirpe domoque gigas.
Hic seu mole sua, seu robore fretus, et armis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ardua iuratas vertit in astra manus
Ecquid, ait, superis obnoxia turba vagamur?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic iterum ultrices opperiemur aquas?
Nam simul ac caeli se rursum moverit ara,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rursum carnifices aequor, et imber erunt.
Quin agimus, vallesque cavas, et plana perosi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ponimus in lutis edita castra iugis?
Sed ne rursus ibi pluviis iuga mersa laborent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altior inde supra nubila turris eat.
Illa suo attonitis se vertice misceat astris;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa metus Caeli rideat, illa minas.
Hanc fabricemus, ait studiis concordibus arce
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Suppetias aetas magna minorque ferat.
Vix ea dum Belus dederat mandata, capessunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussa viri, iuvenes, femina, virgo, puer,
Excisas humeris alii sudantibus ornos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arsurasque vehunt grandia tigna cedros.
Fornaces animant alii; solidosque refossum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In lateres formant igne coquente lutum.
Pars legit eiectam vicino e littore naphtham,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et non inventa calce bitumen amat.
Fundamenta locant alii; terraeque cavatos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mutata certant molo replere sinus.
Ipse hortator adest Belus; viresque ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et validum magnis vocibus urget opus.
Iamque solo exstabant positae vestigia turris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et populi concors ibat in alta labor.
Monstrabant stabiles exstructa cubilia cellas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monstrabat validas plurima porta seras;
Grandia munibat solidus laquearia fornix,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laxabant vacuos atria vasta lares.
His super incubuit domus alteras, et altera rursum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et super has aliae rursum aliaeque domus.
Porticus accivi, circum dabat exstima gyro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et labyrintheo semita flexa gradu.
Una videbatur consurgere turris: at una
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hospitium turris totius orbis erat:
Tot vici, et plateae; mediis tot in aedibus aulae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tot fora, tot camerae, compita, claustra, viae,
Ima penetrabat laetheas usque cavernas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transiit aerias fabrica summa plagas.
Sed neque finis adhuc. Stadiis excreverat octo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Montibus aggestis suspiciendus apex.
Terraque iam nimia perterrita mole gemebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque humeris impar defugiebat onus.
In lateres defecit humus. Tamen altius omnes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Astra licet renuant, altius ire parant.
Quid iuvet, haec summos quod adaequet machina montes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scandere si montes hos quoque lympha potest?
Aequemus nubes, aut, si neque fidimus istis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Indidem enim, et nimbi, et tela trisulca ruunt)
Ipsa lacessamus vicinis sidera tectis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nostraque contigua gaudeat aula polo.
Audiit insanas aeterna potentiae voces.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et stolidi culmen risit inane tholi.
Monstravitque suis. Quo se gens impia porro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Efferet? aut studii quis modus huius erit?
Hac mea lusuram se sperat fulmina turri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tutaque flagitiis quaerit asyla suis.
Quaerat, ait: Lunaeque amens Solique propinquet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut solido tectas fabricet are domes:
Non feret hunc audax impune superbia fastum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stultitiam paena conveniente luet.
Nec tamen excusso ferietur fulmine; quali
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crimina sape manus nostra minora ferit.
Sed neque ventorum rabie concussa fatiscet;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec tremulo terrae quassa fragore cadet.
Uno excisa potest ruere omnis fabrica nutu.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sat fuerit, poenas si minor ira petat.
Dixit, et aligerum, nota sibi ferre palude,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ebria lethaeo cymbia rore, iubet.
Horridus infernis non longe a faucibus amnis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Labitur, ignavae, et deside lentus aqua:
Inde trahunt Manes aliarum oblivia rerum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tacta simul summis at fuit unda labris.
Continuo properans hiscentibus ales ab Astris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lurida cum iusso pocula rore tulit.
Ille super populos pluvia stillante refusus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arida fabrorum contigit ora liquor,
Numquam alia cecidit de nube potentior imber,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vertere qui subitis omnia posset aquis.
Omnia mutavit; puerosque virosque nec ullus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visus is esse sibi, quem modo norat, erat.
Perstitit unius domus immutabilis HEBRI.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam poterat nulla tangere parte latex.
Huic sua vox uni cognataeque lingua remansit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque primaevos inter amata patres.
At reliquis veterum subiere oblivia vocum;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et populi linguas dedidicere suas.
Murmura mox aures non intellecta flagellant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et proprios horrent verba novella sonos.
Mutua fugerunt commercia. Mutuus inter
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dissona multorum guttura fugit amor.
Quisque suum turbavit opus: sociasque sodalis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussit ab incepta nole vacare manus.
Na discorde sono, servorum ut quemque, vocabat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Servus ab audito longius ibat hero.
Saxa pete bantur, socius praebebat arenam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oranti serram, suppeditabat aquam.
Malleus huic deerat, porrecta est trulla. Bipennem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic sibi poscebat; praebita lima suit.
Ordine mutato fiebant omnia: donec
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impatiens totum turba diremit opus.
Pendentesque minas, murosque reliquit hiantes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irritus, eventu destituente, labor.
Tunc alio Cilices, alio cessere Sabaei,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque alio Medus, Persa, Gelonus, Arabs.
Pars Indos, et Bactra petunt; pars littora Ponti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pars Libycas, quondam Punica regna plaga
Sarmatae Hyperborees optant sibi castra Triones;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Threicias hiemes Odrysiasque vete.
Aurorae populos, Erythreaque littora multi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et matutinum quae videt ora diem.
Cimmerios alii, longaeque crepuscula noctis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua vespertino stringitur aura gelu.
Pars abit, humenti qua terra madescit ab Austro.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imbriferoque iacent subdita rura Noto.
Denique regna suos inde accepere colonos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia, quae moriens Sol oriensque videt.
Inde fluenta suos repetunt In dania cives.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inde suos Nilus, Danubiusque suos.
Et Latias Italis eadem discordia gentes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque eadem Celtis, Hesperiisque dedit.
Unica restabat Babylon, iam iamque fatura
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nobile Chaldaeis, Assyriisque caput.
BELUS ab incepto impatiens discedere regna.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac posuit stabiles in Babylone lares.
Adiungit socios, eadem quos lingua notabat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque suis norat moribus esse pares.
GRande quidem ex istis crescebat viribus agmen
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed populi maior pars abeuntis erat.
Altius ergo licet stolidae fastigia molis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Speraret socia surgere posse manu,
Imperioque omnes urgeret BELUS; ad ingens
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non tamen illa manus sufficiebat opus.
Quare ubi conari se, fractus, inania sensit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec molem averso crescere posse DEO,
Infremuit; rabiemque DEUM maiore lacessens,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primus adorato numen in igne facit.
Deceptasque docet submisso poplite gentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impia sacrilegis vota dicare facit.
Mox alios sibi quisque DEOS: ipsumque; Deorum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In numero BELUM coepit habere NINOS.
Emit enim vitiis, pravaque tyrannide Caelum;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed Caelum, vitiis quale tyrannus emet.
Ex illo nunc ane tonat: vanosque timores
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vanior illuso Iuppiter orbe ciet.
Et sua templa videt; videt et sibi saepe Sabaae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assyrios posito tura adolere foco.
Quodque animus meminisse horret, factumque nepotes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Post quam etiam fieri vidimus) esse negent;
Saepius humano madet illius ara cruore,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incisaque solet saepe calere gula.
Saepe ibi funereis abolet lactentia flammis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pignora; seque piam tunc putat esse parens,
Cum (ne forte sonus pietati flebilis obstet)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rauca Mimalloneo tympana more movet.
Interea ardenti praesens pia lumina pascit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In puero, sacris digna Noverca suis.
Has aras ibi BELUS habet. Discedite gentes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et damnate cita sacra pudenda fuga.
Credite me folium vobis recitare Sibyllae.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Aut hic, aut nusquam vera sibylla fui)
Pollutum hospitium Babylona relinquite. Mores
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Discere quos potuit, quemque docere potest.
&lt;/poem&gt;

===VI. MARIA Mosys Soror, ventibus. De PHARAONIS Naufragio.===
'''''Argumentum.'''''
 
''MARIA, Mosys Soror, explicata prius tyrannide, qua barbare in Hebraeos Pharao saevierat; pergit plagas, Aegyptiis divinitus inflictas, recensere: quas tamen ipsas, in flectenda Regis pertina cia irritas, huc demum scribit recidisse, ut, cum Hebraeos ille, per mare Rubrum evadentes, superbe stolideque insequerentur, undis, repente coeuntibus, haustus miserando sibi suisque, spectaculo, interiret. Exod, per cap. 75. Cornel. ibidem, Saltan, anno mundi 2544.''
&lt;poem&gt;
CORNIGERI germana Ducis, (qui tramite sicco
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primus Erythraeum per mare fecit iter)
Vincula Niliacae memorabo rupta catastae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Armaeque in Hebraeam barbara sumpta fugam.
Huc animos agite. Hic oculis spectacula vestris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Naufraga periuri funera regis erunt.
Iam sua Pyramidum moliri culmina Memphis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caeperat, insani grande laboris opus:
Mille fatigabat moles immensa magistros,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille operas eadem fabrica, mille fabros.
Hic mollem valida plebeia iuvent a bipenni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Argillam fossa quaerere certat humo.
Hic abit in calcem lapis; hic stridente subactum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In lateres duros vertitur igne lutum.
Hic currus et plaustra gemunt: hic summa coactae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In iuga transcendunt fune levante trabes.
Nos operi paleas, et stramen agreste paramus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic labor, haec nostrae munia gentis erant.
Farcimus cophinos. Sed ubi rata pondera corbes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut paleae numeros non habuere suos,
Nos lacera impactis sulcamur tergora loris;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verberibusque instant verbera, flagra flagris,
Nec lacrimis mollitur ahenea dextra; sed ultrae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fasque nefasque faber barbarus urget opus.
Urget et auget opus: dum denique victa coegit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non detrectato subdere colla iugo.
Subdimus: obliti decoris, primique paternum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mutamus serva conditione genus.
Non stetit hos intra rabies Aegyptia fines;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec solum est nostra Memphis abusa manu,
Aere sed vesci vetuit, crudelis, et aura,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Editaque in lucem pignara luce frui.
Ipsa suos genitrix (infandum!) elidere partus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsa cruore suos spargere iussa sinus.
Sit mihi (quid veris metuam de fratre fateri!)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sit mihi fas, oculis visa referre meis.
Nilus erat, vasto nihilo minor aequore; magnas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidus immenso qui rotat amne rates;
Raptus ab uberibus, Phario cogente tyranno,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Frater in has ierat praecipitatus aquas.
Tota domus, lacrimis matrisque natare patrisque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visa magis, lymphis quam puer ipse suis.
Parcere quis Nilum speraret posse? Pepercit;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsaque Rege suo mitior unda fuit.
Creverat alga, loco stagnante, et plurima circum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nata papyrifero stabat arundo vado.
Haec puerum, hac timidas tenuere repagula cunas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mora decretae parvula mortis erant.
Non fuit immani scelus hoc impune Canopo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas dare nos poenas iusserat, ipse dedit.
Nam sua sanguineum traxisse fluenta colorem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidit, et infectos stare cruore lacus.
Vidit et informi deformes agmine Ranas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque fora, inque domos, inque subire penus.
Tum Ciniphes, insane genus, quos puluere iacto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fertilis innumeros undique fudit humus.
Inde vagas alio venientes agmine Muscas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla gravis genti plaga perinde suit;
Vastavitque suo misere grassata veneno
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cornigerumque pecus, lanigerumque, Lues.
Ulcere praeterea putruerunt corpora faedo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et liquor arcendo deerat, et herba malo.
Fulmine tum mixto cecidit fera urando; satosque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perculit hibernus ventus, et imber agros.
Quod reliquis a nimbo fuerat, populata Locustae est.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Debuerat plagis tot sapuisse Pharos.
Non sapuit. Densis igitur damnanda Tenebris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gens fuit. O tenebris digne Canope tuis!
Omne solum nox atra cava circumdedit umbra,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et magis atra ipsum condidit umbra diem.
Usus abest oculis: caecumque per aera, gressus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nemo potest alios, nemo videre suos.
Palpatur caligo manu, nec vincitur igni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lucere accensas non sinit umbra faces.
Tu tamen iratum Pharos improba temnere numen
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pergis. An ad poenas non satis ista putas?
Non satis ista putas; caelestibus ales ab oris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni mala, quae dicas plus satis esse, ferat.
Iam medium cursu nox alta peregerat orbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Urgebatque gravis languida membra sopor;
Aliger; ecce, cavam, rapido secat impete nubem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flammigeraque ferit regia tecta manu.
Inde alios altosque pari ferit ense penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immunemque unam non sinit esse domum.
Quid fieret, clam nocte fuit. Sed enim aureas post quam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conspicuum terris astra tulere diem;
Mira loci facies! It tecta per omnia clamor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et lacrimas omni sub lare Memphis alit.
Funus ubique, et ubique. Iacent in gloria letho
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corpora, materni pignora prima tori.
Nulla manet sine clade nurus. Vilesque tabernas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et procerum lautos sors habet una lares.
Ante alios cecidit soboles primaeva Tyranni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Heresque heredis debuit esse parens.
Tum vero celerare gradum, polutaque Nili
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instamus trepida linquere regna fuga.
Ipsa suo vetut quos ante excedere regno,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc procul e regno cogit abire, Pharos.
Ac, ne qua teneat iussos mora, prodiga fuluas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum gravis argenti pondere, promit opes.
Et Pelusiaco fugientes instruit auro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Admirata suas Memphis avara manus,
Numquam auri studiosa minus. periisse putabat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si qua foret clauso gaza retenta sinu,
Pergimus: atque humeros argento auroque gravati,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad nova promissi tendimus arua soli.
Longa, viae ignaris, superanda pericula; gnarum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui regeret passus, expetiere ducem.
Ecce serena subit patulo cum tegmine nubes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monstratasque praeit, Sole sequente, vias.
At quoties clarum texere Hyperiona Noctes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne traheret nostros error, et umbra pedes,
Praevia continuo, rutila cum luce, corucam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spargebat late flammen pila facem.
Bis ter nos duce nube dies processerat agmen,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum vitina Rubri paruit ora maris;
Paruit, et montes aliis Calo extulit undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque aliis valles ad Styga pressit aquis.
Horror erat fremitus fluctusque videre marinos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vix procul auditum queis prius aquor erat.
Nusquam ulli pontes, nusquam vada pervia; nusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae facerent ullae vela, fuere rates.
Traicienda tamen fuerat fugientibus unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arua Palaestini qua peterentur agri.
Dumque ibi suspenso metimur littora vultu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fit novus a turma pone sequente fragor.
Respicimus, Plena, ecce, viris, et plena quadrigis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia: nec telis est neque finis equis.
Totus Osyris adest; tergoque propinquus, inermem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non exorando territat ense gregem.
Hic subito immen sis resonare ululatibus aether,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Supremumque amens credere turba diem.
Nempe relicta sumus rabidis annona leaenis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dandaque vel canibus praeda; vel esca lupis,
Hinc fuga clausa mari est; hinc hoste furente premuntur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Terga: Tenet medium carnificina locum.
Praestabat, fatuas, Aegyptia numina, cepas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mandere, et admotis ultima ferre flagris.
Certe ibi non deerant morituris busta. Dedisset
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exiguum nobis patria terra sinum.
Hic inhumata cadavera; et inde fleta iacebunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic sibi nos soli praefica quisque sumus.
Talia perstabant fremere; infesitque capillos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vellere, et insuetas ungue secare genas.
Degeneres questus, plebeiaque murmura Moses
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Increpuit: certamque adfore dixit opem.
Adfore dixit opem. celerique citatior Euro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adfuit: et populos arcuit umbra duos.
Ut neque nostra Pharon iam possent castra sequentem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et neque castra sequens nostra videre Pharos.
Caerula vibrata tum perculit aequora virga,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Percussamque loco cedere iussit aquam.
Iussa recessit aqua. Sicco dare marmora fundo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rubra viam iussit: iussa dedere viam.
Attoniti nova monstra mari fugiente, videmus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualis numquam aetas viderat ulla prius:
Hinc vitreos atque hinc undarum assurgere montes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et geminum liquida mole rigere latus.
Hinc subitam medio descendere in aequore vallem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et planum in sicca valle patere vadum.
Otius idem omnes calcare faventia ponti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fundamenta, gradu non titubante, iubet.
Littora deserimus: mediumque immensa per aequor
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turba trahit siccos, nocte stupente, pedes.
Iamque dies suberat, pulsisque propinquior umbris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monstrabat nostram lampas Eoa fugam.
Obstupuit nudat a freti vada Memphis aperti,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et gemini stantes aggeris instar aquas.
Hac abeunt? inquit. Capite arma, viri, arma: sequamur.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ite citi: e medio gens retrahenda salo est.
Tuta via est. Pelago non indignante feremur.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua licuit seruis ire, licebit heris.
Dixit: et una omnes, Iuvenesque, virique, senesque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In mare, pars bigis, pars rapiuntur equis.
Ipse vehens curru Pharao sublimis in aureo.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea quadriiuges per vada primus agit.
Proxima ductores populi tenuere. Pudebat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aequoreas, viso rege, timere minas.
Aergo ubi securas Erythreo in gurgite plantas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsa etiam Memphis se posuisse videt,
Urget eques, calcarque viris properantibus addit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et spolia intenta monstrat opima manu.
Interea mosy quaesitum tramite longo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hospitium, adversi littoris ora dedit.
Quo post quam egressos saluo omnes agmine sensit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum medio fremerent castra inimica vado,
Flexit Erythreas oculos germanus ad undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mare ad obsequium iussit adesse suum.
Utque semel virga tetigit mare: protinus omnis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concita terribili mugiit aura sono.
Emicuere feri scissis e nubibus ignes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et crebrum irato ex aethere fulmen iit.
Expavere viri; refugi cessere iugales;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corruit eversis territa biga rotis.
Non si enis moderatur eques; non rector habenis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exanimi torpent arma virique gelu.
Vincimur, exclamat Pharii dux agminis. Ite,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ite retro: hic palmam fortior hostis habet.
Ipse prior, versos ad littora nota iugales
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flecto. Habet adversos nostra quadriga DEOS.
Inde retro, quae quisque potest, vestigia vertunt,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Calcatas relegant ut per inane utas.
Effugium tamen ipsa negat fuga: parsque moratur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Partem aliam: et comitis proterit ora comes.
Littus amant omnes, omnes pro littore certant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille, metum contra et fulmina, portus erat.
Iamque propinquabant; cum Moses nota reverti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Undique divisas ad vada iussit aquas.
Paruit unda lubens; celerique rotata meatu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestiit in proprios iussa redire sinus
Obvia tum biiuges inopino vortice currus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abstulit, et sparsos aequore mersit equos.
Quacumque aspiciunt, actes glomerantur aquarum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pone infelix agmen, et ante, premunt.
Nec leva melius, nec dextra in parte vagantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obicit unda pares parte ab utraque metus.
Tunc ululare viri, caelumque vocare: rubrumque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non persuasura voce rogare salum.
Quid genus Hebraeum perituris profuit armis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carpere! quid vana cum legione sequi?
Iam dederant documenta domi, quo numine freti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exciperent nostras despicerentque minas.
Sensimus illatam ter terno vulacre cladem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus et nati funera quisque sui.
Quid querimur lenti? Si mens non caeca fuisset,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Debuerat plagis docta fuisse novem.
In decima sapuisse, nocet; dum rupta fatiscit.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et medio rimas aequore puppis agit.
Accipient avidae modo nostra cadavera phoca,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Urnaque condendis ossibus aquor erit.
Haec alii super, atque alii dum sero queruntur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Occupat illapsus murmur, et ora liquor.
Scuta virum, cristaeque natant, pictaeque pharetrae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et galeae, et pleno naufraga gaza mari.
Rex super unus erat; mediis quem candidus undis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In sua sublatum terga vehebat equus:
Illi aliquam, ventosque diu fluctusque secanti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spem procul aspecti littoris ora dabat.
Sed clausere viam densata cadavera circum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oraque tot iuvenum visa, tot ora virum.
Quae, quamvis anima, vitaque exuta tacebant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic audita tamen sunt, sine voce loqui.
Impie vivis adhuc, caput horum et causa malorum?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vivis, et e nostra clade superstes adis?
Non erit. Haec animam sontem Libitina reposcet:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Una tegent nostrum busta, tuumque caput.
Pallidus haec sensit Pharao convitia. Sed mox
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera maiores monstra acuere metus.
Mille cruentatae vicino a littore CUNAE,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obvia turbati regis in ora ruunt.
Mille intus pueri puppique: sed omnibus arcus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pharetrae, et parua tela parata manu.
Hi quacumque fugam sperata ad littora tentet
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impius, hac arcus, hac sua tela movent.
Infensique obstant: et terque quaterque repulsum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A portu in plenum fluctibus aequor agunt.
Exprobrantque truces lactentem, barbare, turbam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc viden'? armata est in tua sata phalanx.
I modo Pyramidum molire cacumina, demens, poenas.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque polum turres usque reconde tuas:
Hac numquam evades. Dabis hic, dabis improbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sua littoribus iussa redire quies.
Nos legimus spolia; et plena praedamur aerena,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas maris absorptas reddidit aestus opes.
Mille virum vestes, et mille monilia; torquesque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Armillaeque auro chrysolitoque graves.
Et quicquid fuerat pretioso nobile cultu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo fucata malae corpor a gentis erant.
Nil aliud, quam praeda fuit. Non brachia nobis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non humeri poterant, non satis esse sinus.
Et vel avara manus poterat satiata videri;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Si tamen ulla satis posset habere manus.)
At miseri nudis opplebant littora membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Devotae colubris alitibusque dapes.
Discite iustitiam moniti, et non temnere divos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exemplum Memphis cuilibet esse potest.
&lt;/poem&gt;
&lt;p&gt;Finis Libri Primi.&lt;/p&gt;
==Liber II.==
&lt;p align=&quot;center&quot;&gt;B. IOANNI IAPONIO e Societate IESU RELIGIOSO, ANNIS ETIAMDUM ADOLESCENTI SED ANIMI MAGNITUDINE IAM TUM VIRO ILLUSTRI MARTYRI QUEM NEC FIXA TYRANNUS CRUCE NEC ADACTO PER LATUS MUCRONE POTUIT TERRERE HOC SECUNDUM HEROIDUM VOLUMEN PATRONO SUO CLIENS.&lt;/p&gt;
=== I. IEPHTHIS immolanda, NUTRICI suae. De patris voto, et Sacrificio.===
'''''Argumentum.'''''
 
''IEPHTHIDA puellam, generis domusque spem unicam, insciens pater, si de hoste triumpharet, Aris devoverat. Id votum illa, cum reduci et triumphanti, infeliciter obvia, sero comperisset; bimestrem a patre victore moram flagitavit, qua, prius quam Aris admoveretur, ferales has nuptias deploraret. Impetravit. Rem omnem ea nutrici suae, cum triduum adhuc vitae restaret, per hasce litteras enarrat. Lib. Iudicum cap. II. Serarius ibid. Salian. ann. mundi 2850.''
&lt;poem&gt;
LITTERA, quae sparsis tibi deformata lituris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mittitur, est lacrimis pleraque tincta meis,
Non illam Minio debebam pingere. Rebus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iste meis aptum se negat esse color.
Parce tuos, NUTRIX, cum legeris, addere fletus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sat madidam lacrimis fecit ALUMNA suis.
Caussa tamen flendi, quae sit mihi, iure requiris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quamquam ego, siliceat, iure tacere velim.
Non licet: obstrictam tibi ad omnia ducis alumnam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Facta propinato lacte, secunda parens.
Iusserat, armatum venitor moriturus in hostem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad sila cognatam signa coire tribum.
Audita coiere tuba: patris arma parati:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quisque suo; quisque iuvare manu.
At pater, hostiles cuneo maiore phalanges
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum videt, et socios non videt esse pares;
Arte, ait, utendum est, calumque in vota vocandum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Firmius hoc omn: milite robur erit.
Si domitum ferro manus haec mea fuderit hostem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Barbaraque imposito presserit arma iuga,
Victima solennes mihi prima trahetur ad aras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obvia quae patrias prima erit ante fores.
Sic ego te solem, sic vos ego sidera testor:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stat, ratapo posita soluere vota mora.
Dixit: et illatis iit agmina in hostica signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualis in im bellem saeta leaena gregem.
Arma virique viris armisque premuntur: et haeret
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assidua clades clade, cruore cruor.
Mille petita gemunt Hebraeo corpora ferro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saucia mortifero vulnere mille cadunt.
Mille alios formido fugat. mille, avia cursu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel iuga, vel caeci tramitis antra, petunt.
Denique fusa manus toto vanescere campo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Victorique hostes cedere praeda suo.
Fama volat, vicisse patrem: fixisque trophaeis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad sua felicem tecta referre pedem.
Quid facerem, voti iam dudum ignara paterni?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non reduci plausum, non ego prima, darem!
Prima dabo certe. lubet hoc pater. Obvia plaudam;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et reduci proles oscula pura teram.
Nec mora; bis denae (legio mihi chara) puellae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Instaurant geminos, me praeeunte, choros.
Pars quatiunt laeto resonantia tympana pulsu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pars agitant tremula tinnula sistra manu.
At mihi festa caput crinemque corona premebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Implebantque meos munera verna sinus.
His ego venturo genitori floribus omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prodiga certabam sternere nata vias
Lamque adeo gressu numeris modulantibus apro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prodier at nostra tota chorca domo,
Eminus, ecce, patrem! Viso patris ore, videbar
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ex oriente novum sole videre iubar,
Cristatus fulgebat apex; galeamque comantem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caelato rutilus cinxerat aere calybs.
Argentoque nitens lorica rigebat, et auro:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et capulus gladii totus iaspis crat.
Pone secuta patrem legio victricibus armis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nobilis, hostiles plena trahebat opes.
Omnia plaudebant, festaeque sonantia pompae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Undique, non solito murmure signa dabant.
Tunc ego (quis natae vitio daret improbus?) ultro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In patris amplexus prima puella ruo.
Prima, sed e sociis utinam postrema suissem?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc perii obsequio praecipitata meo.
Nam mutata simul vidi pallescere patris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ora; simul tracto membra rigere gelu:
Et, mea, quae calidis tuleram patri oscula labris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In patriis sensi frigida facta genis.
Attoniti silvere chori, choreaeque: suusque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Destituit plausus tympana, sistra silus.
Obstupui; timideque gradis, velut icta, represso,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Me miseram! exclamo; quod pater Omen habes!
Lumina nunc primo video tua turbida fletu;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numquam aliis lacrimis visa madere tuis.
Quicquid id est, capiti noceat ovicumque: reversum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omina dum parcant tangere laeva patrem.
Sic ego. Sed genitor, ter promere verba parabat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ter nequiit refugo promere verba sono.
Denique suspirans; quid patrem, ait, inscia perdis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Interit occursu spes mea resque tuo
Nam quid agam Vovi. Sunt conscia sidera testes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non ego fac cupiam, fallere vota queam.
Dixerat. Inde, licet victo remearit ab hoste,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maestior, ac victus si remeasset, erat.
Tum mihi vox, (nec enim sum ferrea) faucibus haesit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Frigidaque hiberno membra stetere gelu.
Quaeque patris fuerint tam tristia vota, revoluo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et soluenda quibus sint ea vota sacris.
Non aliter tremui, quam si pendente bipenni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iamiam structa meum finderet ara caput.
Circumfusa, patrem, caelumque solumque diemque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Meque mihi, et socium sustulit umbra chorum.
Verum ubi, quos animos inopinus ademerat horror,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non multo sensi post rediisse mihi.
Parce metu, dixi: quae victima quaeritur aris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est ea non dubiis mi man festa notis.
Nempe ea, quae patrio prior exiit obvia tecto,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ense decet patrio victima prima cadat.
Prima cadam: mora nulla. Tamen, si parva precanti.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non potis es natae parua negare pater,
Hoc moritur a precor. Sine plenae Cornua Lunae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante suas peragant bis repetita vices.
Hic mihi bis denae sunt, turba simillima, nymphae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moribus, et chara virginitate pares;
Hoc comit ante globo desertos squallida montes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visam ego et in riguis vallibus hospes ero:
Donec maesta breves oculis undantibus annos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et properata rudi carmine fata fleam.
Ipsa meae siam Libitinae praefica: lessumque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante meos tumulos viva videnque canam.
Et dabit ipsa mihi (quamvis sint sidera testes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scilicet) hanc facilis mi dabit Ara moram.
Annuit illacrimans precibus pater; annuit ara;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Invidiam auditae non meruere preces.
Protinus in montes sociis comitata, recedo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vaga per saltus, qua lubet ire, feror.
Hic, quid agam, nutrix, nemora inter opaca, requiris?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut quibus in studiis triste bimestre teram?
Carmine lugubri fugitivae gaudia vitae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et magnum in laetis rebus INANE, queror.
Hos ego nunc facio miseranda poetria versus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alios numeros nostra poesis habet.
Ad numerum Comites, praeeo quacumque, sequuntur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque datos flectunt verba somnumque modos.
Audit Idumaeum nemus; assuetaeque cavernae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Voce pars auditium reddere carmen amant;
Ut, nisi nota mihi sit garrula vocis imago,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsa putem casus antra dolere meos.
Saepe ferae arrectis ceruicibus admirantes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum captant aure, probantque melos.
Saepe ferae arrectis ceruicibus admirantes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deque mea iniusse clade queruntur aves.
Quin etiam planctus imitantur littora nostros,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Uda repercussae cum feriuntur aqua.
Mutua sic inter lamenta volantibus horis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecipitatus obit, sole iubente, dies.
Nos vigilem trahimus quacumque sub arbore noctem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pectora dum serus repat in aegra sopor.
Heus! quas ille mihi falsa sub imagine formas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fabricat, ut crebro terre at ora metu!
Quod mihi cumque semel faciet pater omnibus illud
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam tanto ante mihi noctibus umbra facit.
Cernere fumantes videor procul ignibus aras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Telaque sacrificum nuda levare patrem.
Ipsa ego libratae submitto colla securi.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Victima cognata iam ferienda manis.
Mox, velut icta cado: Sed mox erecta, peracti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vulneris impressam miror abesse notam.
Vivo equidem, exclamo Nihil a genitore timendum est:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut velit esse ferus, non tamen esse potest.
Sollicita accurrunt, me vocifer ante, sodales;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pavidae, clamor quid velit ille, rogant,
Hic errantis adhuc nebula circumdata somni.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erigor; atque ubi sim, vix satis ipsa scio.
Ex oculis fugit Ara meis; fugit omne verende
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sacrificaturo cum patre pegma loci.
Subductisque aliis, ego victima sola supersum;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Debueram ipsa etiam rapta fuisse mihi.
Ergo iuvat, lacrimas repetito fundere fletu;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Funeraque alterno plangere nostra choro.
Et pretium est opera. Sic desinet illa timeri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam toties iugulo Sica minata meo.
Quid, quod vita potest inamabilis ipsa videri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae toties etiam viva perire potest?
Altera quaeratur potius; cui nulla minentur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Funera; quae stabiles certae reseruet opes.
Illa mihi placeat. Quid enim mihi nostra placeret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Patris ubi ipse mei mei ugulabit amor!
I nunc, et reduci passis occurre lacertis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nata patri. reduce in patre, NOVERCA venit.
Hinc mihi saepe meae comites suadere laborant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut quacumque fugam coner inire via,
Ignotosque petam servata puella penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum patrios fallam non reditura lares.
Nam tua quos, aiunt, mors esi habitura triumphos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Victima sacrifico si patris ense cadas?
Nempe, pater, facies, crudelis ut esse feratur.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogaturque sua barbarus esse manu.
Barbariem potes hanc, potes hanc avertere famam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per maturatam qualibet arte fugam.
Si pius est pater, ipse volet: si saevus, abire
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Longius a saevo te genitore decet.
Haec mihi saepe canunt. Sed saepe canentibus illis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Usque nego, pactam fallere velle fidem.
Sponte mea veniam, sociis deducta choreis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Promptior ad prinos quamnova Nupta toros.
Ipsa mea mihi serta manu contexta parabo;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et spargam salsa colla caputque mola.
Ipsa coronandas ornabo floribus aras;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Imponamque meis tura Sabaea focis.
Tum, sua ne desint ad flammas pabula, habebit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vesta parens humeris ligna, struemque, meis.
Hanc si forte tuae mentem reprehendis alumnae.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eius ego specimen non tibi prima dedi.
Isacius dedit ante puer: quem fasce gravatum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iusserat ad sacrum tale praeire pater.
Si mihi fas, rebus tenues componere magnis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vetera exemplis sollicitare novis,
Da veniam, Abramio pater ut par fiat Iephtes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan Isacio par et Iephtis ero.
Scilicet, ut pueris dux ille rudique iuventae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaelibet ad patris tussa sequenda fuit?
Sic et virginibus, tenerisque puella puellis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non formidandae dux ego mortis ero.
Forsan ero. Iam nunc aliquae didicere sodales
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mascula de tristi fumere verba loqui.
Impavidae iam busta vident: pinguntque canuntque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ridiculos, gignit quos Libitina metus.
Certe ubi fortunam, quae me pede calcat utroque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rebus in his tantum iuris habere vident,
Ut modo florentem formaque annisque puellam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque domo illustri, et principe patre fatam,
Praecipitem mutata rotet; celerique ruina
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immeritum e summo trudat ad ima gradu;
Paullatim renuunt spes affectare caducas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Longaque pro fluxis vota dicare bonis:
Et genus, et proavos, fumosisque atria ceris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quasque domus monstrat, quasque recondit opes,
Et formae illecebras, et, nomen inane, favores,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vix pluris faciunt, quam facit aera puer:
Ne tanti facienda quidem. Magis illa mereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praemia, quaecunquam sint peritura, volunt:
Haec comites iam sola sibi; haec mihi sola requiro:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec eadem, o nutrix, sola require tibi.
Si mortale tamen tibi vis, ut alumna relinquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mnemosynem; missum hoc lugubre carmen habe:
Quod precor, ipsa legas; et longo more, quot annis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnis in Isacia gente puella canat.
Forsitan, et quanti superet mihi tempo is usus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeris? Habet paucos luna sequestra dies.
Cernis, ut impleri properent duo cornua? Cernis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut tangant metam iam prope, iamque suam!
Sex noctes septemue fluent, cum tota coibunt,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et patiens pleni luminis orbis erit:
Ille dies mihi summu; erit; finemque laborum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tota mihi nequiit quam dare vita, dabit.
Post ubi in Elysium penetrabo liber a campum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abramio vivam tuta recepta sinu.
Atque ibi, quam genitor mortaliblis exiget oris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Matris in amplexus, non abigenda, ruam.
Meque ibi Sara parens, ibi me Rebecca, receptam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non renuent, neptes inter habere suas.
Quot proavos, patruosque mihi, quot sanguine iunctos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Isacidas, uno mors dabit una loco?
Ut pater, et sociae comites hic eripe vitae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil mihi, dum restet tanta ibi turba, rapis.
&lt;/poem&gt;
=== II. CANDACE Regina, populo SABAEO. De opibus Salomonis.===
'''''Argumentum.'''''
 
''QUAE litteris divinis, REGINA SABA, et Christo ipsi, REGINA AUSTRI, vocatur; ea vagi nominis apud alios scriptores est. Plures CANDacen putant; Aethiopum, vel (quod doctos video malle) Felicis Arabiae Reginam. Haec desiderio videndi, audiendique Salomonis, terra marique Hierosolymam contendit. Quo denique perlata, et opum ibi magnitudinem, aulaeque regiae urbisque pulchritudinem, ac Templi, praesertim maiestatem admirata; non praetermisit ad Sabaeos, cines suos, de iis, quae viderit audieritque, rescribere. Reg. 3. cap. 30. Paralip 2. cap. 9. Salian. anno 3047 num. 6.''
&lt;poem&gt;
PONITE regna metum: nihil est, quod Ne. rea vestra
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ulterius pergant sollicitare preces.
Soluere nam portu quas iussimus usque Sabaeo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regna profecturas ad Solymaea, rates,
Iam saluae placidis tranarunt aequora ventis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Usque Palaestinos dum subiere sinus.
Hic comites regina meos, omnemque clientum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exposui, portu vix capiense. gregem:
Quaeque meis fuerant portata talenta liburnis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque Sebaea sacris tura parata focis;
Quaeque Arabum felix generarat Aromata messis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque Rubri gemmas foverat ora maris,
Omnia sexcentis imponi iussa Camelis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Intrarunt Solymos, me subeunte, lares.
Mille sequebantur comites longo ordine; mille,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ordine diverso me praeiere duces.
Ipsa mihi, curru dum celsa vehebar in aureo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forma triumphantis vera, vel instar, eram.
Instar eram certe. Nec enim maiora putaram
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse alibi regnis altera regna meis.
At Solymas postquam mirari contigit arces,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Structaque marmoreis aurea tecta iugis,
Et validas turres, et vasta palatia; et omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pluribus aequandas unius Urbis opes;
Ingentes cecidere animi: primumque Sabaeas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tunc ego divitias inter egena fui.
Viluit omne meum; quod classem oneraverat, aurum;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et digiti gemmas erubuere suas.
Quaeque superba domi Maura trabe regia fulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic mihi plebeiae visae erat umbra casae.
Tanta loci est species. Quam si describere tentem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deficiet casso victa labore manus.
Stat, tentare quidem, calamo licet impare Pingi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impare se calamo si tamen illa sinat.
Moenia, qua Solem spectant extrema cadentem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Surgit ab excelso scrupeus umbo iugo.
Fundamenta gravi premit ille Sionia saxo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seque recessuris nubibus indit apex.
Inde domus omnes, vicique viaeque videri.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, quicquid tota clauditur urbe, potest.
Agger ibi, et solido stant propugnacula vallo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullo ea Bellonae concutienda metu.
Illa Palaestinis quondam abstulii hostibus, ille,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Creber adhuc puero cui leo ludus erat.
Cui validos olim memorant cessisse gigantas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Milliaque in pugna succubuisse decem.
Primus hic imperii sedem arce locavit in illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et proprium iussit regibus esse larem.
Sed subiit magno soboles patre maior; et auctum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extulit auspiciis imperiisque locum.
O superi; quales iubet illa assurgere moles?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sidera tacturas iam prope tamque putes.
Praecipite fulvo radiant ibi tecta metallo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae triplici Parius circumit orbe lapis.
Porticus auratis libratur trina columnis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vestit odoradam cedrus eburque domum.
Ductas pavimentum pingunt Asarota: superbit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pede calcari se stomachatur Onyx.
Pensile distinguit Nereia bacca lacunar;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tholo partem multa Smaragdus habet.
Heliadum crusta paries; et iaspide postes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsaeque Erythrea tanua luce rubet.
Aula tamen luxu magis una triumphat Eoo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua, scio, Regna nihil pulchrius ulla vident.
Regis ibi solium gradibus sublime coruscis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incertum, pretio praestet, an arte, labor.
Materies ebur est, sed eo flavescit ab auro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod rotat occiduo dives arena Tago:
Bis ternos locus ipso gradus: bissena leonum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc atque hinc spectat signa minora latus
Sed gua parte manum sustentat utramaque tribunal,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excubias ingens servat utrinque leo.
Quicquid id est, aurum est. Solido leo fulgarat auro;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipit impositas aurea lamna pedes.
Aurea defendunt Solium conopea; cingunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea celato contabulata sinu.
Praeterea tanti qua copia deficit auri.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera gemmarum copia sarcit opus.
Chry soliti trudunt Smaragdos, Adamantas laspis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec Ametyston, et haec pars Hyacinthon habet.
Quocumque aspicias, gemmae omnia, et omnia gemmae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullus ibi argenti, nullus ibi aeris honor.
Nam quid ego centum simili conclavia luxu?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid simili structos mille nitore toros?
Quid tripodas memorem? plenisque triclinia mensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid pretio centum sigmata facta pari?
Cymbia miscende locus aurea servat Iaccho;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Servat ad innumeras aurea vasa dapes.
Et parili fulgent lancesque orbesque metallo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et gabatae, et mensis cetera digna suis.
Et phialae, pateraeque omnes, abacique supellex
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cantharus, et multa nobilis arte calix.
Totae etiam pelues, et grandia vasa lebetes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Memnonias inter conspiciuntur opes.
His ornata bonis quamvis domus omnis abundet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera sunt ipsa nobiliora domo.
Muneribus certant populi: pensoque tributum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extera longinquo regna ducesque ferunt.
Indica deductae percurrunt aequera classes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et reduces auri lecta metalla vehunt.
Hin rerum ubertas, et pleno copia cornu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nemo sitim ut possit, nemo timere famem.
Hinc fora mercatu locuplete frequentia, quicquid
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Reris alibi totus parturit orbis, habent.
Turribus armantur muri vigilique perennes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pluribus excubias agmine miles agit.
Omnia plena viris, armisque: at qualibus armis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualibus, et quantis omnia plena viris?
Omnibus insignes auribus temine vestes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus ostrino tincta colore chlamys.
Hic saga Sidonio plebeia lavantur aheno,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic tumet Assyria serva lacerna stria.
Hic quoscumque videt classis postrema ministros.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nostra potest dominos terra putare suos.
Armiger auratas tercentum in limine peltas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea bis centum scuta satelles habet.
Et simili caput, et simili praecordia quisque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et simili frontes, uraque, nube tegunt.
Et similes arcus, auroque micante sagittas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et simili vibrant aurea tela manu.
Stant habiles alibi bello plus mille quadrigae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plus alibi decies mille morantur equi.
Quid nemora, et vitreis viridaria pervia rivis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Citrea quid ramis pendula mala suis?
Quid, dubios, oculis placeant an naribus, hortes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum trahit huc odor, huc retrahit ora color?
Mira peregrinis ibi gratia floribus. Ardet
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perpetuis illic spica Cilissa rosis.
Fragrat Achaemenio tota area consita Costo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liliaque assidui copia Veris alit.
Si qua potest usquam species caelo aemula pingi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Debuit hoc species picta fuisse modo.
Sed quid ego augusti spatia, et miracula Templi?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Substructique moror dicere saxa iugi?
Omnibus haec aliis memoranda fuere relictis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Totaque in his solis penna terenda fuit.
Tectum augustum, ingens, centum est sublime columnis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo nihil in toto pulchrius orbe viget.
Exteriora lapis, Parso de marmore, vestit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Scythica reddit candidiora nive.
Singula saxa queunt totidem miracula dici;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nam speciem magni singula montis habent.
Qui molem artifices potuere attollere tantam?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut satis esse operi quae valuere manus?
Aere rigent portae, quantas bis dena gigantum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Brachia moliri, vecte gemente, solent.
Laxa patent intus plus senis atria campis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro totidem credas urbibus esse locum.
Cincta peristyliis sunt atria singula trinis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Suspendit triplices subdita pila tholos.
Subtus, opes Regnis, et regibus admirandae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fabrica quas nullo viderat ulla loco.
Ara tenet medium; Cyprio quae fusa metallo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Surrigitur, moli vix satis una suae.
Nemo illam pecudum numeratis imbuit extis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed lavat immenso prodigus amne cruor.
Vix Hecatomba locum sibi tota meretur in illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille boves illam, mille merentur oves.
Parcus et hic numerus. Nam tota armenta trahuntur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Usque boum denae, et milia dena boum:
Milia quin etiam plus quam centena bidentum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sacrificas lassat caedua turba manus.
Vulgares hinc illa DEOS, plebemque Dearum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Despicit, et nulli supplicat ARA Iossi:
Sed patrio risu colit unum conscia numen:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immolat huic tantos soli, adoletque, greges.
Non procul hac Ara, LABRUM, stagnantius undis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tergora bissenum pressat abena BOUM:
Vasta MARIS species, maris occupat aemuli nomen;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec sibi re vacuum nomen id esse putat.
Nam cubitis illam ter denis circinat orbis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aereus, immensis prodigiosus aquis.
Centum aliae circum Temesaeo pondere CONCHAE,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vasaque centum aliis stant Ephyraea locis.
Cuique suus SACRIS viget in solennibus usus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cuique suus patria lege statutus honos.
Hactenus ambages, templique suburbia, vobis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua licuit, penna non renuente, dedi.
At pars DELUBRI memoretur ut altera, non sunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Parcite, nec calami iam, neque verba mihi.
Vestibulo in primo gemina stant mole COLUMNAE.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arte pares ambae, materieque pares:
Aera recedentes solidant infusa medullas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea conspicuum lamina vestit opus.
Aurum est ima BASIS puro CAPUT eminet aura;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea cum SPIRIS sunt ANAGLYPTA suis:
Perque TOROS aurum supraque infraque vagatur;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque STRIAS audax in fluit inque STRIGES:
Ipsae PAVIMENTI series distinguitur Auro;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurataeque meant per tabulata TRABES.
Et PARIES aurum est, aurum est cum cardine LUMEN;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inclusaeque auro sunt radiante FORES.
Quaeque inibi donis cumulata perennibus ARA
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sentit odoratos ture calere focos;
Quaeque suas animant face candelabra LUCERNAS,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque vaporata fumat ACERRA prece;
Quaeque altos ibi VASA loci servantur in usus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Divitis auri ingens omnia pondus habent.
Intima restat adhuc Templi DOMUS, abdita velo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plaenaque secreta relligione domus.
Certum ibi NUMEN inest, et maiestate verenda
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non passa est oculos illa subire meos.
Turba profana loco procul, et procul esse iubetur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne pede caelestem calcet inerte larem.
Fas tamen e reliquo pretium dignoscere templo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Magnus ut e paruo noscitur ungue leo.
Namque ubi VESTIBULUM fuluo nitet omne metallo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calcata pari luce renidet HUMUS.
Quae species ADYTIS erit et penetralibus ipsis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic, ubi praesentem tota habet aula DEUM?
Hic, ubi sacra latent Mosei faedera pacti;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scriptaque divina bina TABELLA manu;
Hic, ubi, finitimis quondam pavor hostibus, ARCA?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Nescio, quid magni nominis ARCA sonet.)
Fallor enim, aut nullo locus ille quiescet in auro.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plus aliquid gemma, plus ADAMANTE volet,
Sed quid ago? aut ubi sum? Dum scribere MAGNA laboro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia sunt calamo facta MINORA meo.
&lt;/poem&gt;
=== III. CANDACE Regina, Optimatibus Sabaeis. De Sapientia Salomonis.===
'''''Argumentum.'''''
 
''EADEM Regina CANACE, cum Hierosolymis, curiose multa ingenioseque Salomoni proposuisset; is vero aenigmatum et quaestionum nodos ei omnes liquido distoluisset; raraeque sapientiae specimina mirifica dedisset: Regina velut miraculo attonita, quid in Salomone coram viderit audierit. que, ad absentes Regni fui proceres perscribit. Reg. 3. cap. 10. Paralip. 2. cap. 9. Salianus, anno 3047. nu. 6.''
&lt;poem&gt;
ADVENA vix Solymos nuper Regina pena.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Attigeram: et populo est littera missa meo:
Quae properante fuga fines ingressa Sabaeos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Innumeras visae rettulit urbis opes.
Altera nunc proceres appellat Epistola nostros,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quos penes est regni cura laborque mei.
Quaeritis, ecquis amor peregrinam suaserit oram
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tot maris, et terrae tot per, adire, vias?
Expedio. Iam Rubra diu per littora nobis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Didita Iessei fama Nepotis erat.
Grandia narrabat Sapientis acumina Regis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et bona, mortali vix capienda sinu.
Regnaque; prae regno laudabat opima Sabaeo;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Queis neque par Medus, par neque Persa foret.
Vix poterat sibi fama fidem tam mira mereri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Addere, quae magnis maxima saepe solet.
Ergo oculis lustranda meis; coramque beati
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et regni, et Regis fama probanda fuit.
Fama probata fuit: vicitque probatio famam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus auditis ter bona plura bonis.
Vidimus excelsa SOLOMONEM in sede locatum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circumstantes, nomina magna, Duces.
Vincebat reliquos unus tamen ipse, minores
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vincit uti magno Cynthius igne faces!
Os oculosque DEO similis. Nota frontis amaenae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescio quae, magnae Symbola mentis habet.
Hinc populos nutu facili terrasque coercet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc fera cordato pectore bella cavet,
Sceptra manus implent adamante corusca: pyropis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Degravat ornatum texta tiara caput.
Caesaries humeros tergumque refusa flagellat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lenis ubi motas ventilat aura comas.
Ipse relucenti trabeae vestitus amictu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Divite gemmatam syrmate verrit humum.
Sed populo cum verba facit, Sapientia nostris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viva suo terris creditur ore loqui.
Rursus ubi leges, et iura perennia condit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iustitiae partes optimus actor agit,
Forte duas nuper sciderat discordia matres,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum dubiae vindex viraque prolis erat.
Viraque se matrem magno clamore ferebat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et prolem illa sui iuris, et illa sui.
Lis agitata diu, nec teste probabilis villo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Insolitam a solo Rege petebat opem.
Hic (dubium, iustusne prius, sapiensne, vocetur)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arbiter aequus, ait, magnae ego litis ero.
Ferte citi ferrum, et stricta properate machara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In partes, pueri membra secare, duas.
Partem utrique suam matri date. Totus utrique
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando nequit, medius detur utrique, puer
Iamque aderat ferrum. Conspecto femina ferro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera, non solito palluit ora modo.
Et, per ego obtestor, mea viscera, parcite, clamat.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vincor ab hac. Partem nolo ego, nolo, meam.
Auferat: integram sibi victrix aemula palmam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auferat: et prolem gaudeat esse suam.
Dixit: et effusis pia lumina proluis undis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iniectaque manus est remorata manu.
Ast alio longe stetit adversaria vultu;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Livida quo vultu stare noverca solet.
Sorte pars vincamus: ait, Pars utraque partens partem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tollat; et e lacero corpore frusta legat.
Ipsaque mox nudo puerum admovet impia ferra
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pavido segnem culpat in ense moram.
Horruit insanae Rex barbara vote Noverca,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et fieri a vera posse parente negat.
Tu rediviva procul Medaea facesse. Tribunal
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Talis ad hoc caussas non bene mater agis:
Huic sobolem concede suam; totamque merenti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Redde, ait. Indicium sola parentis habet.
Natura, non arte probat. Nam voce tacente.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proditus affectu vera loquente parens.
Hanc ubi circumstans excepit concio vocem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mota repentinus per fora plauseus iit.
Mox et fama volat, regnumque vagata per omne
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nuntiat Assyriis Niliacisque plagis.
Inde suis proceres egressi finibus, unum.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; advertunt aculos ad Solomona suos.
Hunc audire iuvat. Iuvat hoc didicisse Magistre
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prodere Memnoniae quod nequiere scholae.
Hoc sapiens ETHAN orante stupescit, et HEMAN;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc patrios spernunt Bactra loquente MAGOS.
Nos quoque nostrates, Panchaea oracula, Mystas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Plus licet ipsi aliis se sapuisse putent,)
Caepimus audito SOLOMONE, nec esse disertos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec veteri dignos voce putare sophos.
Nulla illum ambiguis fallunt aenigmata nodis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Implicet insuetis Sphynx, licet, illa dolis,
Naturae depromis opes: calique rotatum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Callidus invente tramite, monstrat iter.
Quid praesaga velint mutatis ignibus Astra;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid varie surgens lumine Luna ferat:
Quid veniente dies, quid sole cadente, minetur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae mala vibratum nubila fulmen agant;
Unde suas habeant ventorum murmura vires;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur Pelagire fluas incitet Aestus aquas:
Quas dumeta feras; quas aequora caerula phocas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas liquida ignotas aura crearit Aues:
Quas nemus abstrusis in vallibus occulat herbas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quos medica suctos Thessalus arte coquat.
Denique quos Adamas, quos vivat laspis ad usus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam vario Garamas splende at igne lapis:
Quosque armenta velint; quosque arua nitentia cultus.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Consita felici ques velit Arbor humo:
Civiles qua iura domos; qua iura gubernent
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Armata rigidos cum legione duces,
Omnia (quid longa nequicqua ambage fatigor?)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia, qua nusquam docta fuere, docet.
Noster erat dubitare labor. Que quisque rogasset.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paene soluta prius, quam dubitasset, erant.
Haec alii dum quisque rogant, humilesque latentis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Naturae gaudent arte aperire vias:
Regis adhuc alio victrix sapientia nodo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel tentanda mihi, vel superanda, fuit.
Sciscitor; unde suas hac mundi machina caussas.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unde suas nostra mentis orige trahat?
Quas animus capiat, morituro corpore, sedes?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas ibi delicias inter, opesque colat?
Qualibus Astra DEIS, quantisque insessa, premantur?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas scelerum paenas impia turba luat?
Haec ego finieram nondum omnia quaerere, imaque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia quaerenti clara fuere mihi.
Ille rudes mundi primosque recensuit annos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nascentis adhuc orbis inane chaos.
Monstravitque DEUM; Verbo cum iussit ab une
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc totum immensae surgere molis opus.
Iussit: et ex Nihilo tellus generata pependit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mare cognatis mobile fluxit aquis.
Ex nihilo Caelum mirando prodiit ortu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque habuit cunas Luna ibi, Solque suas.
Quin etiam aetherias Nihili: de carcere Mentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perpetuos aevi iussit habere dies.
Iussit, et ex nihilo pars prodiit altera nostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera de molli prodiit hausta luto.
Haec generis magni Cunabula. Talibus orti.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cur tumidi vana nobilitate sumus?
Excidit ingratis Opifex: vivumque perosi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numen, ad exanimes vertimus ora DEOS.
Quosque polo virtus succedere iusserat, ultro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per scelus in Stygios mergimur usque lacus.
Mergimur. Heu, quantas ibi gens dabit improba poenas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vivet ibi aeternos inter humat a rogos.
Sed sua quos pietas super evehet aethera, vivent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vivent delicias inter, et inter opes.
Talia cum Regis Saepientia proderet, haesit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vox mihi, et attonito fugit ab are color.
Genua labant, tremuere pedes, animaeque meantis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vix aliquod lasso corpore mansit iter.
Ut redsere tamen modico post tempore Vires,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeque iterum sensus convaluere mei.
O' nimium, exclamo, nimiumque beata tuorum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vota, quibus tali vivere Rege licet!
Tuque Deo dilecte! polus sua prodigus in quem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Munera tam largo sparsit opima penu.
Me quoque felices inter numerare quid obstet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui licuit Regni discere iura tui?
Cui libare, mero manantem nectare, vocem?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui sapiente sacri pectoris imbre frui?
Te didici miranda DEI secreta magistro;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Te, quicquid cupii scire, docente scio.
Te duce mentitos, infamia numina, divos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exsecror: et Veneres calce Iovesque preme.
Vae mihi! cur longa caligine caeca, nefandos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Implevi toties iure nocente focos.
Erra! um nimis est. Dolet, hunc tam sero reperti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auditumque boni tramitis esse ducem.
Iam tamen hunc, vel sero, sequar: verumque Tonantis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numen, inoffensa relligione, colam.
Haec ego dicebam Selomons, et plura: sedistis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optarem ad proceres scribere plura meos.
At, modo quod nequeo, spatiis agere, irrita, tantis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illud, ubi vobis olim ego reddar, agam.
&lt;/poem&gt;
 
=== IV IUDITHA, Ioachimo, Summo Sacerdoti. De Caeso Holoferno.===
'''''Argumentum.'''''
 
''BETHULIAM Iudaeae urbem, obsidio cinctam, et aquatione prohibitam, cives, quinto post die, ni suppetiae ferrentur, dedere decreverant. Iuditha Merari filia, reprehenso civium decreto, facinus virile aggreditur; fugamque ad Assyrios simulat. Apud quos gratiosa, quarto die Holofernum, hostium ducem, obtruncat; castrisque Aslyrios exuit: Prima feminarum obsidionali donanda. Ea super re, ad Ioachimum, per id tempus Hierosolymae Pontificem, et de summa re sollicitum, ipsa modeste perscribit. Lib. Iudith. c. 8. et seqq. Salian. anno mundi 3346.''
&lt;poem&gt;
QUAE tibi cumque per hanc, non exspectatas tabellam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; De nostro properat fama referre statu.
Illa scies, animo quamvis incepta virili.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse puellari tota peracta manu.
Ipsa ego, quae vixdum patrata a caede revertor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Telaque adhuc hauste sparsa cruore gero,
Ipsa rei seriem calamo trepida ante retexam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Certior auditae stragis ut esse queas.
Tu maculata rubris qua squallet epistola guttis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Relliquias fusi sanguinis esse puta.
Si porro, et quae sim, patriamque genusque requires,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scriptaque sit quali littera nostra loco;
MERARIS illa ego sum, rapti post fata mariti,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Autumnis viduo iam tribus usa toro.
Patria quam genuit Bethulia, maenibus altis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ardua, et aerii culmine fulta iugi.
Hoc sibi tuta situ poterant ea valla videri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assyrio tutum si quid ab hoste foret.
Quem tamen ille locum 3 quam tutam crederet urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum trepidare sui crederet astra metu?
Ecce Semiramio Babylonius agmine Praede
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irruerat fines nuper ad usque meos:
Iamque suis fossae et moenia cinxerat armis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Claudebatque omnes obsidione vias.
Civibus una meis restabat aquatio. Largi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non procul a muro frigora fontis erant.
Praestitit obsessis liquor hic solacia, donec
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abdita fontanis vena meabat aquis.
Post ubi et ista suas male praedidit hostibus undas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desitus arenti fugit ab ore latex.
Inde hominum pecudumque laber. Defecta labare
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia: nec diram viscera ferre sitim.
Ubera cum querulus vagitu posceret infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Repperit agnatos lacte carere sinus.
Et lacrimas oculi, caussae quas mille iubebant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fundere cum vellent, non habuere suas.
Haerebant sicco praemortua verba palato,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et saepe in mediis diriguere labris.
Ergo animos, cogente siti, gladiosque globati
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sumimus, armata fontem aperire manu:
Irrita caepta. Feris obstat Babylonius armis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miles, et a patria nos fugat hostis aqua:
Praelia miscentur lymphaeque haemina cupitae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Empta ter effusa sanguinis imbre fuit.
Hoc plebs icta malo, rebus dissidere; seque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Flebilis Assyrio subdere velle iugo.
Quinta ubi defesso Hyperionis aura iugales
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viderit, et quintam luna reducta facem,
Tum nisi mutatis steterit Bethulia rebus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accelerentque novam castra Tonantis opem,
Admittatur, ait, portisque receptus apertis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque volet victor, quaeque lubebit, agat.
Vox tam dira meas ubi primum contigit aures.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prorupi vidua flens, in aperta, domo.
Et facinus tam triste mei conciscere cives,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Parcite, clamavi, parcite velle nefas.
Quin potius geminate preces; surdosque querelis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grandibus, et planctu sollicitate polos.
Quod bifido stravit tot quondam mellia telo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numen, et haec poterit vertere castra sola.
Vix ea cum tactto caepere calescere motu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pectora, et insueto feruere membra foco.
Esse DEUM sensi. DEUS est; quid longa moraemur?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc duce, bellatrix esse, puellae, volo.
Promite tela viri. Date non mihi pila, nec arcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praegravis est humeris vestrae pharetrae meis.
Arma mea, armillae; mea tela potentia, mitrae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Florida Sidonia sit mea vestis acu.
Annulus in digitis, clypei septem plicis instar,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et cerussa mihi, cassidis instar erit.
Thoracem poterunt pensare monilia: Flavae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro galea poterunt esse comante comae.
His furor, his rabies Babylonia concidet hastis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nesciet, hos enses esse; fuisse, sciet.
Sic ego. Mox pictam Phrygio subtemine pallam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam dederat nuptae primae inventae, peto.
Inde laboratis, multoque rigentibus auro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cingor, et immen siem per sola Syrma trahe.
Tum madidos myrrha studeo fucare capillos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ambrosioque omnes tingore rore sinus.
Et digitos omnes ardentibus urere gemmis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Festaque in insuetum ponere serta caput.
Vos tamen o Superi, vosque aurea sidera testor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullius infelix haec mihi suadet amor.
Sed patriae me cuna meae, caelique supremum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Numen, ad haec rerum tendere caepta iubet.
Ergo age. Luna suum iam paene pereger at orbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et refugo instantem viderat ore diem:
Egredior portis. Sequitur vestigia nutrix,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impositumque humeris conscia portat onus.
Quas ubi conspexit primae e statione satelles.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inicit audaces praedam in utramque manus.
Deductamque vias per, et agmina Martia, certat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sestere supremo munus inerme duci.
Ille quidem solio tum forte reclinis in alto.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Circumstante procul milite, iura dabat.
Regia pendebant Tyrio conopea texto;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Multus iis adamas, multa smaragdus erat.
Velabant aulaea locum: stratamque tegebant
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arte laborato vellere Seres humum.
Torua viro facies, et frons horrenda: superbis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ora superciliis ebria, verba minis.
Nos tamen ut vidit (licet hoc impuni fateri)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullus ei tote mansit in ore tumor.
Sed placidus, nomen, generisque domusque rogavit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stemma; meae fuerit quae mihi caussa fugae.
Caussa mihi, dixi, magnae male conscia culpae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Patria, et offensi Numinis ira suit.
Namque lues urbem, caelo ulciscente, flagellat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excidiique minas feminae virque vident.
Semianimes vix arma ferunt: rabidamque queruntur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impatiente mora torrida labra sitim.
Quinque dies aegre, totidemque resistere noctes.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tantale poterunt viscera sicca fami.
Sponte sua tunc tela cadent; ultroque supinas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assyriis tendent, debita turba, manus.
Quae mihi nota forent cum certis omnia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deserus patrios, pulsa timore, lares:
Et tua me furtim supplex in castra recepi;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nusquam alibi vitae spes mihi maior erat.
Non tulit orantem subtexere plura: sed ultro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quicquid aves rerum poscere, dixit, habe.
Nec tantu, quae poscis, habe: sed quanta clientum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Audeat hic nemo poscere, dixit, habe.
Inde levavit humo: suaque in cimelia ductam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Assyrias inter degere iussit opes.
Quasque ministrabant ipsi sua prandia, totas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad mea praecepit prandia ferre dapes.
Has, Holoferne, tamen dixi, has mihi mittere parce:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad stomachum faciet vilior esca meum,
Provida discesse. Satis haec annona, canistro
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Huc portata meo, quinque diebus erit.
Nec metus ulterior. Nam sexta auror a priusquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Venerit, omne meum perficietur opus.
Una, precor, fiat mihi copia: Numen ut extra
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castra meum, patrio libera more, colam.
Mos erit, ut noctu iam iamque cadentibus Astris.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante preces, viva membra lavemus aqua.
Fons viva salit uber aqua; largeque refusus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proxima nativo subluit arua gelu.
Huc mihi cursus erit. Votis ibi rite per actis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Converso repetam castra relicta gradu.
Hoc quoque, dixit, habe. Te nemo moretur euntem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obiciatve ullam, te redeunte, moram.
His ego promissis, impune per omnia noctu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caestra, per excubias, armae, virasque vagor.
Sic mihi prima dies abiit, sic proxima primae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic mihi sors etiam tertia noctis iit.
Miles itu erebro redituque assuetus, opertas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad mea certabat pandere vota fores.
Quartus ubi clauso succedere vesper olympo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignea Phaebeis sidera iussit equis,
Cena struebatur regali splendida luxu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accubuere meri, mascula turma, duces.
Meraris una viros inter dum iussa recumbo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hei, quis erat, tales inter adesse, rubor?
Sed rubor hic iusto patriae concessit amori;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Possem ego ut hac cives arte iuvare meos.
Post quam prima fames epulis exempta secundas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Appetiit sumptu luxuriante dapes:
Ampla coronato vacuantur cymbia Eacho,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et madet effuso mensa, natatque, mero.
Ipse alios cyathis superare capacibus omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ductor, et epoto se sepelire cade:
Donec ab offusa caligine tecta lababant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Monstrabatque faces una lucerna duas.
Surgitur. Officium nutantia genia recusant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et truncum ignavi destituere pedes.
Mens iacet: appotae titubant emortua linguae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Murmura: cognatum vita cadaver habet.
Ergo ministerio properant subeunte clientes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ebria composito membra locare toro.
Post, et ego ipsa sequor; pavide secura pudoris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Nam mihi non dubio pro vade numen erat.)
Ingredior; clausoque DEUM venerata cubili,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad mea consilium caepta, manumque paro.
Ecce tibi! rauco resonantes gutture rhonchos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipio, et madida vina regestae gula.
Leniter adrepo. Video inter stragula vastum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Corpus, et effusa pinguia colla iuba.
Cetera lustro oculis. Insignis acinace Mede
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stare sub imposito visae Columna tholo,
Corripio ferrum, et vaginae interritae soluo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Nulla alias fuerat tacta machaerae mihi.)
Tum laevae complexae iubam: novae miles, in hoste
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Experior dextrae, non mea telae, manu.
Cervicemque ferox repetite vulnere pulso,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Totaque dirupto gutture colla seco.
Exiliit sanguis torrente citatior; atroque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obruit infelix amne cubile cruor.
Mox caput aevulsum, perae metuente recondo;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et spolia e thaelamo, quae placuere, lego:
Tempus erat, lacitis quo iam iam languida bigis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Soluere nocturnos lunae parabat equos:
Egredior castris ex more; ducisque reuvulsum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Asporto pera dissimulante caput.
Inde per anfractus, perque aviae, et inviae, tutum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moenia ad obsessae molior urbis iter:
Et portis vicinae meis, Aperite (quid obstat?)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Murmure submisso, dixi, aperite fores.
Continuo valva bipatente repagula soluunt,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Acceptamque intro me famulamque trahunt.
Tum, quam quisque potest mihi proximus, instat et urget.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaque redux portem sata, referre iubet.
Ordior: et clarae seriem omnem voce retexens
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exhibeo pugnae parta trophaea meae.
En caput! immani caput a cervice recisum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ingluvie longa pingue, madensque mero
Nunc atra sanie, taboque informe fluente:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et foedum aspectu, et sanguine turpe suo.
Morte natant oculi, tristaque a necte laborant.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lethaeoque rigent orae in honora gelu.
Toruae tamen facies, etiamnum assueta, minatur;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed magnum esse suas sentit inane minas.
Hic Holoferneus, hic est, stolido qui sidera fasus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Presserat, et pavidi iam timor orbis erat.
Heu quanta infelix spe decidit? Ipse peremptum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ense suo, et nostrae se videt esse manu.
Extimuit primum, gressuque pavente refugit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Torvum ubi conspexit virque puerque caput.
Non aliter, vecta quam si deprensus an urbe
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viva Semiramii cerneret orae Ducis.
Macte animis, cives: Habet hoc; ne cedite; vester
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non aliud, quam quod cernitis, Hostis habet.
Caussa timoris abest; propius succedite. et ultre
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Toruae per admotas ora probare faces.
Tum cedente metis; clamor sublatus; et omnis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In nova mutatus gaudia planctus iit.
Vicimus, unanimes conclamant, vicimus hostem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domino terimus iam Babylonae gradu.
Hoc Holofernus habet. Qum arma capessimus? Arma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arma citi iuvenes; arma date, arma, viri.
Dum trepidant hostes ignari, castra petamus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Territa ner sensu. nec duce, castra valent.
Mox truncu ex altis suspendunt maenibus hostem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut socium viso terreat ore gregem.
Inde, velut catulis tigris furit incita raptis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impete non alio vulgus in arma ruit.
Iamque propinquabant inimicis agmina castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Senserunt vigiles armae venire canes;
Fit fremitus; non arma viri; non signa manipli;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non novere suos ebria turba duces,
E media surgunt alii vertigine somni;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pars nuda iniecta corpora pelle tegunt.
Ait alii curso trepido ad praetoria rapti.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid fieri iubeat ductor, agique, rogant.
Vox ibi nulla. Modis iterum gravioribus instant,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exercentque fores; vox ibi nulla tamen.
Vi demum fecere viam: mediumque tyranne
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Intulerant cautos in penetrale pedes.
Ecce! pavimentum sanie sparsum omne recenti;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et non ambiguae conscia caedis humus!
Terruit infelix conspecti sanguinis omen:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et petoratori signa madentis erant.
Intima rimantur; veloque sub inde reducto.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inveniunt trunci corpus inane ducis.
Tum vero exangues, animisque cadentibus, omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Femineo clamant castra perisse dolo.
Mox fuga proiectis quacumque capessitur armis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optima sunt agiles tela cuique pedes.
Nos sequimur, iaculisque aversum sternimus agmen,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sternit ut alipedem Cressa sagitta gregem.
Perfugium nusquam ullus habet; Babylonaque Saluus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Unde tot exterant milia, nemo redit.
Fac tamen, ut redeat de tot modo milibus unus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Paruum operae pretium de Babylone feret.
Nempe suo poterit tot milia dicere Regi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caesa puellari disperiisse manu.
Nuntius o utinam tali de strage supersit!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Facta minor strages, ni superesset, erat.
&lt;/poem&gt;
=== V. HESTERA Mardochaeo, patruo. De Amani supplicio===
'''''Argumentum.'''''
 
''HESTERA, (aliis etiam EDISSA) cum ex Mardochaeo, patruo suo, rescisset, quam Iudaeis pestem Amanus pararet; Regi, ad epulum invitato, supplex, suam suorumque mortem deprecatur. Rex audita rei atrocitate, hactenus excanduit; ut Amanum, sceleris architectum, in Crucem, quam ille Mardochaeo iam fixerat, agi continuo iusserit: et Mardochaeum summis honoribus extulerit. Hunc rei laetissimae successum Regina patruo suo in speranti per litteras aperit. Lib. Hest. a cap. 3. ad. sin. Salian, ann. mundi 3 601.''
&lt;poem&gt;
MITTERE quam patri debet sua Nata salutem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc mea fert PATRVO missa tabella meo.
Nam Patruum quamvis mihi ter natura creavit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Te tamen et patrem credere iussit amor.
Non capitis regale mei diadema, nec illud.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod mea tot gemmis colla monile gravat,
Nec tituli efficient, (quos nonnisi territa sumpsi)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quin te ego Nata meo pro Genitore colam.
Hoctibi nomen erit. Volo, dum Regina vocabor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non nisi Reginae Tu vocitere pater.
Clausa quod haec Tyrio tibi littera mittitur ostro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scriptaeque non solito more, tabella rubet.
Ne mirare, pater, Dedit hunc res ipsae colorent:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non scribenda aliis laeta fuere notis.
Sed, quam laeta tibi ferat hic color, accipe. Pandae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualia sint, et quo quaeque peracta mode.
Cum faceret longos tua nuper Epistola questus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Innumeris inerat facta litura locis.
REbar ego a lacrimis illam esse cadentibus orta:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caussa gravis, quare sic ego rebar, erat.
Nam tragicam populi miserando carmine clade
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visus eras oculos ante locare meos.
Iam prope undatas iugules incumbere sicas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine iam sparsas tamque madere manus.
Quodque magis doluit, tibi iam prope iamque parata
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Immanem in mediis aedibus esse crucem.
Me miseram dixi; quid agam? Quas rebus in arctis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Suppetias patri, quas populoque feram?
Sae ius enim furit hostis: et undique, et undique nostram
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Antevolat praeceps, ni properamus, opem.
Parua morae est ferroque senex, iuvenesque, puerque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et cum sol licita matre puella cadet.
Ergone cras oculis, ego cras trabe pendulis ab altae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogar inulta meum Nata videre patrem?
Et siccis audire genis, ululantiae mille
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Agmina, millenis interiturae modis?
Ne videamus, opem citi, opem, properamus. At illam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O superi! qualem ferre volemus opem.
Vos potius, vos ferre decet. Pueri ite, senesque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ite viri, ite, pias ingeminate preces.
Ipsa meis ego, quodquod erunt, comitata puellis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tres sine rore dies, tres sine pane traham.
Astra utam facient. Vim nos faciamus et Astris.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auxilium nullo in praeside maius erit.
Hac effata, genas lacrima subeunte rigavi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tresque DEUM noctes, tresque precata dies.
Tum luctu posito; Conchilia rursus, et aurum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Induor, et fuce serta molesta suo.
Sic iter ad Regem, non accersita capesso.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Exitii plenum magni iter illud erat.
Inter Achamenias lex una gravissima leges
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribitur, incaeptis non satis aequa meis.
Regis ab accessu procul illa facessere, quisquis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non accersitus tentet adire, iubet.
Quem violata reum lex noverit, ille trecentas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oppetit exemplo, lege iubente neces,
Una potest legi res intercedere; tacto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea si iubeat parcere virga reo.
Hac ubi lege mihi tentanda palatia sensi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sum tacito, fateor, femina tacta metu.
Sed vicere metum maiora pericula: vicit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguinis Isacii non peregrinus amor.
Attigeram iam paene fores; perque ipsa parabam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Limina non tusso lenta subire gradu;
Cum procul adverso me respicit ore Tyrannus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu mihi! quam toruae nubila frontis erant?
Ardebant oculi, stammamque iramque vomebant
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seque latens rupto prodidit igne furor.
Mi subitum per et ora gelu, per et ossa cucurrit
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Atque animo fugit deficiente color.
Mortua iam fueram, vel uts moritura lababam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per famulas ab humo vix relevanda manus.
Ast ubi semianimam solio rex vidit ab alto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pallidior buxo protinus ipse fuit.
Mutatusque animi cecidit furor; ira resedit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Promicuit blando multus ab ore favor.
Tactaque porrecta sunt membra labantia virga,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec liquidam vitae spem mihi signa dabant.
Erigor, atque animo media de morte recepto,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad latus, a primo proxima Regeo locor.
Foscere tu iubeor: nullamque habitura repulsam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dimidium regni si peteretur, eram.
Da veniam, dixi; iubeor quod poscere, poscam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crastina cum medium fecerit hora diem:
Si tamen, assumpto dignaberis hospes Amano.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non gravis ad nostras mane venire dapes.
Annuit; et, iuncto veniam hoc, ait, hospes amico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille meis quadrat moribus, ille tuis.
Altera lux aderat: tamque in staurasse vocabat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad stata convivas prandia mensa duos.
Advenere pares. Sed rege beatior ipso,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Appositus Regi qui comes ibat, erat.
Ille triumphanti similis, mea fercula soli.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iactarat, socio rege, patere sibi.
Discubuere toris, fulgente rubentibus ostro;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstitit ad dominos turba ministra pedes.
Pressa laborabat regali mensa culina;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Factaque deliciis est gula fessa suis.
Ora peregrinos mirari visa sapores,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sumptaque de nostra quaeque probare manu.
Post, ubi fecundo mensae caluere Lyaeo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et posita ex hortis poma fuere meis.
Hesternae concepta iubet sibi vota diei,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dilaetasque diu Rex aperire preces:
Quicquid erit pete; habebis, ait: nullamque repulsam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Vota licet fuerint grandia) vota ferent.
Nil moror; et passis ad regem cernua palmis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Implevi geminos imbre ruente sinus.
Altaque vix motis iterans suspiria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae mea sint, dixi, prodere vota iubes.
Prodam ego. Non Regni me vexat avar appetendi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ambitio. Dono capta minore trahor.
Imperii partire tui diademata, si quem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praemia vis meritis digna referre suis.
Vita mihi donatae tuo si munere constet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quolibet id maius munere munus erit.
Parce animam hanc, (siquae precibus fit gratiae nostris)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus hanc animam dedere parce meis.
Haec mihi dona peto. Quae si concedere differs.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cras ego sum miseres interitura modis.
Nam devota neci vagor hostis: meque meosque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Destinat insontes una ferire dies.
Nec procul illa dies; iam tamque propinquat: et hosti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tarda, licet properent omnia, tarda mora est.
Finieram lacrimis. Rex incipit. Ergone quisquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec impune sibi tanta licere putet?
Testor, ait, superos; luet hoc, luet, improbus. Ede
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu modo, et ille hostis quis sit, et unde, doce.
Excipio. Macedum scelus ille ab origine, Persas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine commaculat degenerante tuos;
Moribus immanis. Vin' clarius omnia? Terris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Invisum et superis nomen AMANUS habet.
Ergone AMANUS? ait. Simul indignantia gliscunt
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lumina et abrupto verba stetere sons.
Ipse fremens, epulis cyathisque recedit omissis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pomiferumque subit, non procul inde, nemus.
Dumque ibi metitur dubio viridaria passu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conclusaque sua culta vireta manus.
Conscius e strato se tollit Amanus eburno,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Pallida nulla olim cera perinde fuit.)
Et capiti metuens mala iam properantia, pronus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicat ad nostros ares genasque toros.
Votaque ibi Lacrimans effundit inania. nam quas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anxius effudit, distulit aura preces.
Ecce suis inopinus adest Rex hospes ab hortis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plena ferens odiis pectora, plena minis.
Conspectumque procul, procul aversatus Amanum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perpetuum ex oculis iussis abesse suis.
Ite citi, infausta suffigite in arbore, dixit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendulo ubi furuas corpore pascat aves.
Vix ea finierat; iamque insultare satelles
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plurimus, inque reas indere vincla manus.
Avulsoque toris, flentique et multa precanti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obnubit miserum taenia furva caput.
Dein, tragico longe per compita publica ludo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Raptatum ante suam destituere domum.
Trabs ibi funestam procerae tetenderat Umbram,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam scelus ille tuam, iusserat esse crucem.
Nunc Versas dolet esse Vices, dum celsus ab illo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stipite carnifices ipse saginat aves.
Interiit cum stirpe parens: scelerumque ministri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam tibi nexuerant, opperiere necem.
Pignora dena patri fuerant: haec omnia circum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stipitibus pendent fixa trophaea decem.
Iam domus ipsa mihi, mihi iam donata tyranni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praedia; mi totae tam famulantur opes,
Ergo tui Ut redeant ad gaudia desit a cives.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et trepidet nullo femina virque metu:
Tu succede loco: quemque hostis AMANUS habebat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hunc, pater, a primo Rege secundus habem.
&lt;/poem&gt;
=== VI MACHABAEA Mater, Filio natu minimo. De fratrum maiorum supplicio.===
'''''Argumentum.'''''
 
''ANTIOCHUS, scelere, quam cognomento, Nobilior; dum in Machabaeos diu, belluae ritu, nequicquam saeviisset; incredibili sex iuvenum fortitudine victus, ut palmam de septimo reportaret, impense laboravit. Ea de te Matrem, magni animi feminam, tentavit; ut ipsa, filio, natu minimo, auctor fieret, imperata faciendi. At heroina, quasi morem Tyranno gestura, adolescentulum ad spernendas Antiochi minas, mortemque cum fratribus fortiter oppetendam, hortatur. Habitum duorum colloquium, placuit in modum epistolae conformare. 2. Machab. 7. Vide Ioseph. Serrar. Sal. an. mundi. 3887.''
&lt;poem&gt;
QUAe modo fecundas ibam inter honora parentes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam mihi septenas visa Videre nurus,
Crescentumque senex seriem numerare nepotum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Agminaque effaeto blaesa fovere sinu;
Orba repente vocor. Quid enim, sine prole, vocari
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc aliud, species quam Niobaea, queam?
Sum NIOBE, sum, Vera nimis. Sipyleia quondam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera, uraiorum fabula mater erat.
DELIUS illi Uni, septem uni Delia natos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille suis Iaculis sustulit, ista suis.
Sustulit ANTIOCHUS senos mihi. Delia plus quam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille mihi, et plus quam Delius ille fuit.
Septima vivit adhuc, natuque novissima, proles:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam solam ex omni vivere prole sinit.
Sed qua lege sinit? Miserum te, vivere lege
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si cupis hac, fratres qua cupiere mori!
Cernis ut impatiens, promissum a Rege favorem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iusserit, in magnam PRIMUS abire crucem?
Porrigit ipse libens, linguamque cutimque, manusque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et bona truncandos ob meliora pedes.
Ultimus Athletae labor, in sartagine. Cernis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quantum ibi sudet, Uti sidera Tostus emat.
Proximus huic annis, animoque simillimus heros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia, quae tulerat frater, et ipse tulit.
Cetera turba duos imitantur. In omnibus idem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ardor, et a PRIMO degenerare, pudor.
Nemo pedes refugit pendenti subdere ferro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nemo manus, nemo brachiae, nemo caput.
Stridentes animis rident ingentibus Ollas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Feruidaque Undantes inter ahena rogos.
Expavit Sartago Viros: quemque ipsa timebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mirate est, illos non timuisse, focum.
Flamma, Triumphus erat. Rex agmine Victus inermi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erubuit vires vi caruisse suas.
Quid modo restat? ait: Validos lassavimus ignes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Redditus est paenis tortor et ensis hebes:
Vulnera vulneribus crevere omnemque cruentus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quacumque ingredimur, lubricat imber humum.
Suppliciis absumpta dies, Nihil egimus: Irat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Pro pudor!) eneruat caesa iuventa meas.
Ergo manus dabimus? neruisque rebelle, feremus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; A nostris subigi non potuisse, genus?
Vi subigi nequeat: Super abitur arte. Sed artis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Certa magistra meae non nisi Mater erit.
Ite aliqui,matremque citi mihi sistite, Sistor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quotque mihi superent pignora viva, rogor.
Restat adhuc, dixi, de septem fratribus unus.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Interiit flammis cetera turba tuis.
Huic quoque tu manuum, dic, summa, pedumque secentur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipse manus totas offeret, ipse pedes.
Cetera feruenti, die, membra coquantur aheno,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera continuo membra coquenda dabit.
Nam licet ipse aliis aetate sit omnibus impar;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus ille animo se putat esse parem.
Me quoque iunge meis. Erit hic quoque lingua, pedesque:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et mihi erunt, iubeas quas resecare, manus.
Adde faces, ollasque super. Quas spernere Nati.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tot potuere met, Mater amare potest.
Sic ego. Sic contra, simulata fronte Tyrannus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec tibi, nec proli flamma timenda tuae est.
Maternae soboles volo vivat ut una senectae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plus ea, quam septem si numerentur, erit.
Illi ego divitias, et lati praedia fundi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Largiar, et quales patria nescit opes.
Illa Palatinos insignior inter amicos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Antiochi felix audiet esse Cliens,
Sic ego perpetuos, quibus Utimur, aetheris ignes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Testor: abest pactis perfida lingua meis.
Tu modo, si quondam tua sunt tibi pignera curae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hoc unum (et certe parua precamur) age;
Obsequium suade iuveni: fac, iussa facessat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaeque omnes faciunt, ne facere ipse neget.
Non ego proceras, iubeo, radicitus ornos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Eruat; aut pardos ille, tigresque domet.
(Res tamen et tantas, hac si mercede, tuberem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tanto etiam merces digna labore foret.)
Quod iubeo, factu, vel te, grave, iudice, non est.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quippe, fame, iubeo, ne crucietur, EDAT.
Quid, si Virus edat? lubeo, quae fercula, nostras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inter lautitias: prima putantur, EDAT.
Hoc satis. I felix, Iuvenemque induce; parato
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mandere ne iussas abnuat ore dapes.
Nate, quid expectas? Ego te huc inducere, Mater?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O' vere exitio facta noverca tuo.
Quin prius et tellus patula mihi fauce dehiscat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque meum recidant fulmina mille caput.
Quam tibi prodendi patrii. sim Numinis auctor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut Vetitos iubeam tangere lege cibos.
Nam Syrium, fac, multa tibi fac, magna Tyrannum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praemia munifica solvere velle manu:
Fac, Promittat opes, quantas Vix possidet ipse,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deque sua partem cedere sorte Velit:
Tu vili mercede DEUM? tu sidera, vendes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Vilis erat certe fratribus illae tuis.)
Tu fragilem ut serues morituro in corpore Vitam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perpetua Vitae sorte carere voles?
Tu modicis tradas ne membra caduca favillis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Membra dabis Stygiis nen moritura focis.
Denique, ut Antiochi (quantum hoc?) numeris amicus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vin', tuus Ut te hostem clamitet esse DEUS?
Hoc, scio te, scio, Velle nequis. Spem noster manem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; De me, deque mea prolem Tyrannus alit.
Iam fratres monuere tui. Quibus omnibus Unus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu, quamvis cupias degener esse, nequis.
Idem sanguis inest; et lacte rigatus es illo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ubera quod labris nostra dedere tuis.
Inde graves uteri per ego partusque labores;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et per quaeque tibi grata fuere, precor:
Aspice sidereis lucentes ignibus orbes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, quas peragrat lunaque solque vias;
Illa tibi patria est; illuc iter. Omnia tressis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera sunt; habeat, qui volet, ista sibi.
Tu caelum contentus habe. Sine curribus illuc,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nullis illuc, cum lubet, itur equis.
Ipse pedes etiam poscenti impende tyranno;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est via per nullos illa terenda pedes.
Invenere viam fratres, nihil ambige, truncis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Artubus: et trames certior iste fuit.
I,sequere. Et certe, (Video dudum ipsa) sequeris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ultima pars pompae Vestrae, ego Mater, ero.
&lt;/poem&gt;
&lt;p&gt;Finis Libri Secundi.&lt;/p&gt;
==Liber III.==
&lt;p align=&quot;center&quot;&gt;B. IACOBO IAPONIO e Societate IESU RELIGIOSO, EMERITO SENI ET PER ILLUSTRE CRUCIS MARTYRIUM RUDE DONATO IAM SUI SECURO SED SOLLICITO ALIORUM PATRONO HOC TERTIUM. HEROIDUM VOLUMEN AUCTOR.&lt;/p&gt;
=== I. ECCLESIA MILITANS, Triumphanti. De Tyrannis saevientibus.===
'''''Argumentum.'''''
 
''ECCLESIA Militans, de suis periculis apud Triumphantem conquesta; Stygii Draconis odium et insidias, quas proli suae sibique struxerit. Inde Neronis rabiem; saevitiem Domitiani, Diocletiani furorem, quo barbare, ferro flammaque grassati, sanguinem Christianum nomenque exscindere laborarint, flebili oratione exponit. Opem idcirco a sorore, iam incolumi, et rerum potiente, exul adhuc ipsa, et praesentibus anxia, deposcit, Ex Apocalipsi S. Ioannis cap. 12. et 13. Videndus Ludovicus Alcassar ibidem. Cornet. Tacitus. Baronius etc.''
&lt;poem&gt;
SAEPE laboranti Soror implorata Sorori,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Posceret adversis cum sibi rebus opem.
Nunc eadem placidas dabis exorabilis aures,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cogitur illa suas cum duplicare preces.
Tu dulcem Elysii vitam inter aromata prati,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ebria perpetui nectare fontis, agis.
Et quacumque praeit mollem per Amaracon Agnus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proxima ductori tu comes ire soles:
Ingenuumque canis laetanti gutture carmen,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quale redux Victo Victor ab hoste canit.
Ast ego maesta solo, procul illo a carmine, vitam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Heu, quam dissimili conditione, traho.
Nec tamen invideo fortunae livida tantae;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum mea sors oculis sit miser unda tuis.
Omnia septa metu: veluti iam iamque ruentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum deprensa videt cerva timetque canes.
Aut qualis gyrante parat per inania miluo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Undique praeclusam visa Columba fugam.
Nec magis extimuit, quae quondam Valle reducta
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vicinos inter dormiit Agna lupos,
Sed quid parua meis exempla timoribus apto?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Has ego riderem, ludicra monstra, feras.
In clades portenta meas maiora laborans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Apta Vel aspectu quemque necare suo.
Qua me cumque fero Stygii fremit tra leonis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exertoque omnes obsidet ungue Vias,
Et praedae cupiens, patula mihi fauce minatur,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Torrida perpetua ceu gerat ora fame.
Cui licet arreptis occurram ego pervigil armis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pervigil occurrit saepius ille mihi;
Intenditque dolos; et qua vestigia pono,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac prior insidias clamque palamque locat.
Utque ferox itidem mutata per ora recurrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille solet formas fingere, mille feras.
Mille tamen formas licet induat; omnibus idem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et furor in formis semper, et horror inest.
Forte propinquabant maturi tempora partus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dandaque iam primae pignora prolis erant,
Ecce Draco! Superi, hunc procul, hunc, arcete draconem!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tetrius adspectu nil nec Auerna vident:
Monstrum informe, immane, ingens: cui guttura septem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et septem horrendis ardua colla iubis.
Et totidem orae, truces oculis vibrantia flammas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hydra putaretur: Sed minor Hydra fuit.
Luxuriant septem imposito diademate frentes.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (O' Superi, in monstro quid diadema facit?)
Dena rigent capitum deformi cornua cultu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et formidatum singula robur habent.
Lingua trisulca micat fumoque nocente venenat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aera; et afflatu stagna lacusque cremat.
Hic talis mihi bella Draco sobolique parabat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edita cum primae pignor a prolis erant.
Quid facerem, vacuos fera cum laxaret hiatus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pastura ingluviem me Pueroque suam?
Fulmine si possem rabidi icere monstra Chelydri;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Icta repentino fulmine monstra forent.
Ad mea si posset mihi vota dehiscere tellus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hausta foret rupto protinus Hydra solo.
Non clypeus, non arcus erat. Fuga sola placebat:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed deerat placitae porta patrona fugae.
Sed deerat placitae porta patrona fugae.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ergo preces, et vota paro; neque cassa. Rogatus
Attulit oratam Numinis Ales opem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; evexitque meam caeli ad sublimia prolem;
Additaque est humeris Ala ministra meis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac ope. freta, feros effugi praepete rictus,
Rapta per ignotas in loca sola vias:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hei mihi! quam toto cupii indulgere volatu?
Meque in sidereas usque levare domos?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Succubuit votis ingentibus ala: mihique
Debilis optatum pluma negavit iter.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec simul Hydra novae sensit patuisse quadrigae
Effugia, et volucres ad mea vota Notos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Infremuit, septemque iubas, et colla supinans,
Insequitur cursus, sibila turba, meos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Torrentemque cava laxati gurgitis aluo,
Post mea nequicquam terga profudit aquam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spes erat, effuso fugientem mergere ponto,
Aut Volucri implicitos amne rotare pedes.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adfuit auxilio Tellus; et hiante liquentes
Fluminis obscoeni sorbuit ore minas.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sic rabies elusa ferae est. Ibi cuncta paventi
Parua mihi est modici temporis acta quies.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc alia ex aliis instaurat bella: novoque
Nulla metu vacua est, nulla dolore, dies.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Coniurasse putes Erebum: Stygioque colonos
In mea damna omnes prosiliisse lacu.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prolusit Phlegethon; cum toruum prima Neronem
In cladem docuit signa movere meam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsa potes meminisse, soror, quanto ille nocentes
Laverit immeriti sanguinis imbre manus.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Defecere mea lassae in ceruice secures:
Et spatium fixae. non. habuere cruces.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ebibit assiduum feralis Arena cruorem;
Et sine caede Vident nulla theatra diem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Luditur in iugulis: scenamque alit una voluptat
Ebria cum tali pulpita rore madent.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Igne alios fumoque necat: Tunicave molesta
Intextos, lenta Vivere morte iubet.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ast altos atra piceaeque in nube flagrantes
Nocturni subigit luminis esse vicem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Versorum exuvias alios, sumptaque ferarum
Pelle, iubet alias assimilare feras.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mox acti rabie, venatica turba, molossi
In nova decepto pabula dente ruunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dumque Ursos aprosque putant, Actaeonas ipsos
Ignari, et dominos, plebe iocante, Vorant.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed laniare canum quos ora miserta verentur.
Saevius bos arcu tela sonante necant.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utque cavas Usquam lethalis arundo per aures
Transiit; aut geminum pertulit hasta latus.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applaudit resonans tantis orchestra cachinnis,
Centum erymantheos ceu iugulasset apros.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desierat Nero sero suos ubi ludere ludos,
Prodiit in ludos Flavia Sica novos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prodiit, et nostro se sanguine proluit, alter
Visus ut in vivos sit rediisse Nero.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Post aliae, atque aliae subierunt ordine pestes,
Vix, fuerit gravior quae, leviorve scias.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Supremam imposuere manum, duo monstra. nefandam
O' superi, et plenam sanguinis imbre, manum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mitior ambobus Pharii fuit aula tyranni,
Edita qui rapida pignora mersit aqua.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec sitiit tantum Busiridis ara cruorem,
Quique suos atro viscere pavit equos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret adhuc animus. Natosque patresque trahebant:
Auulsasque, socru Vana gemente, nurus.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignarasque tori (visu crudele!) puellas;
Taerdi gradosque, genu deficiente, senes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueros et anus. Erat his, erat omnibus, Una.
Una sed innumera mors obeunda via.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualis, ubi glandes concussa Aquilonibus ilex
Deicit, aut canas algida bruma nives
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut quales refugo geminantur in aequore fluctus.
Mota procelloso cum fremit unda Noto.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Talia per crebras glomerabant funera cades:
Nec numerus iussae, nec morae mortis erat.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Milia dena Unus, septenaque milia, mensis
Cum raperet, paucos est ratus esse furor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turba cruenta cavas Larium scrutata latebras
Eruit e terrae, qui latuere, sinu.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus ara locis aderat: raptosque iubebat
Impia sacrilegis ponere tura focis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non for a mercator; non littora tutus adibat,
Nemo suburbani praedia tutus agri.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anxia plebeium licit ari sanguine panem,
Sanguine Venalem turba solebat aquam.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsaque conscriptos arcebat Curia Patres,
Ni prius oratos cerneret esse DEOS.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quos Stygio cultum piguit deferre colubro,
Hos suus aut fixo perluit ense cruor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut lento succensa foco sartago cremavit,
Aut tumido mersos obruit unda salo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut furor intecto lapidum tumulavit aceruo,
Aut putrida infossos exanimavit humo.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos tevibus iaculis, et acutis ira sagittis,
Hos secuit rapidis acta quadriga rotis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos gravis eliso mactavit clava cerebro,
Hos avido forceps carpsit adusta foco.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In medios serram descendere vidimus artus,
Et fissa in partes hiscere membra duas.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus accensos oleo flammante lebetes,
Et siculo fusos aere sonare boves.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus in sontes convulso crine puellas
Raptari ad Paphiae sacra pudenda deae.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus excisas inhonora clade papillas
Virginis; et laceras dente vacare genas.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus, et quid non? Procul, o procul, ite clientes,
Quos potis est mortis sollicitare timor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ite citi, et silvas, fataeque cubile leaenae,
Horridaque Hircanae lustra subire ferae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tutior illa domus. Iuvet inter inhospita Vitam
Degere Tesqua: minus illa cruoris habent.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec ego, Mox totas implebant agmina silvas,
Thebais angustos queis dabat umbra lares.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Longa fames illic, illic sitis arida semper,
Et Vigiles semper nocte diemque preces.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nuda gelu torpent alterno corpora: nudos
Aestibus alternis torret arena pedes.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sunt quibus exiguae Cerris fragmenta ministret
Ales, et ambesam portet ad antra dapem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sunt, quibus arentem depellere lacte ferino
Non intermittat sedula Ceruae sitim.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mora fovent alios e duris lecta rubetis,
Silvestresque inter Vilia corna nuces.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; His epulis saturum esse, gula est. Cenatur abunde
Tam levis aute inopem cum tepet esca famem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ast alii in Cryptas, immani hypogaea recessu,
Sponte meri cupidi, ne moriantur, eunt.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic lacrimis planctuque DEUM, Caelumque fatigant,
Atque odio, qui quid terra propinat, habent.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nam quid Habet pulchrum; quid non inamabile Tellus;
Talia si nixu perpete monstra parit?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hos, superi, hos partus avertite! Fecit abortus
Terra sat, in OVIIS, Herculeisque;, duos.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Encelados potius, sinite, immanesque Typhaeos
Rursus, et angui pedes faeta gigantas alat.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil sibi terrigenis a fratribus astra timebunt;
Sed solum a Ioviis, Herculeisque timent.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Admisere preces; geminisque irata Tyrannis
Astra diem intenta dicere lite iubent.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dictae repente dies. Alterque a Vermibus; alter
Turpiter effracta disperiere gula.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hinc optata quies, partaeque serena quietis
Tempora: sed parua tempora clausa mora.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera continuo caepit Draco tela minari,
Tela, bis inferno, terque recocta foco.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Deficior charta, guttisque cadentibus albet
Saepia: tantae oculis defluit unda meis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fessaque iam manus est, et dudum penna dolori.
(Scribere iussa) meo se negat esse parem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Interea felix miserae vermana sorori,
Quam potes, et quantam res petit, affer opem.
&lt;/poem&gt;
===II. EADEM, EIDEM. De Hereticis grassantibus.===
'''''Argumentum.'''''
 
''CONSTANTINO Caesare, imperium moderante, Orcus, cum in Christianos saevire, Tyrannis iam exarmatis, non posset; ad haereses serendas conversus; Arium et Iconomachos excitavit: mox Orientem schismate confudit: postremo, Lutherum, Calninumque (infamia portenta) Occidenti immisit: qui omnes Militantem Ecclesiam, dirius multo, quam ulli Nerones, carperent, et lacerarent. Super ea re, per litteras, Ecclesia militans, cum Triumphante conqueritur: eiusque auxilia, adversus hostem intestinum; non ferro, sed veneno grassantem, implorat. Ex Historiis Ecclesiast. Baeron. Surio aliis.''
&lt;poem&gt;
FALLIMUR? an, primis mea littera plenae querelis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Venit in agnatas, iam tibi lecta, manus.
Venerit o Utinam! Spe non ego nitar inani,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et placuisse meas et valuisse, preces.
Altera nunc primae succedit epistola; quodque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Littera tentarat prima, retentat iter.
Materies in Utraque, dolor, lacrimaeque: novique
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Semper, ab insidiis excidiisque, metus.
Nam simul ac socio cum Caesare Dalmata Caesar
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In stygiis poenas est dare iussu aquis,
Auspicio subiit meliore Britannus; et orbem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Subdidit arbitrio Caesar Utrumque meo.
Tum delubra gravem traxere profana ruinam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et caluere suo Dique Deaeque rogo.
Spargereque infamem cessavit Acerra Vaporem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum sua sacrilegum perderet ara Iovem.
At nova surgebant excelsis Templa columnis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pane suis nubes ausa ferire tholis.
Lucebant adamante Cruces: Fixumque receptae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Signum in regali fronte Salutis erat.
Quis dolor hic Erebi, cum totius orbis habenas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Invidus in nostra cerneret esse manu?
Cum fasces parere mihi? et diademata regum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Regiaque ante meos ora iacere pedes?
Nil, ait, ergo fera, nihil ense, nec igne, Nerones,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Totque alios odio nil potuisse suo?
Semper ab occisis plures oriuntur: et uno
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Intereunte, patent in statione decem.
Scilicet, est numeri Mors uberioris origo.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque suo mortes sanguine semen habent.
Consiliis cruor ipse meis, qui funditur; obstat.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Experiar, tecto quid furor ense queat.
Dixit; et ex omni Furiarum plebe, Cerastas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille, parare sibi mille venena iubet.
Mille Medusa suo dedit illi e crine colubros,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille alios illi crine Megaera suo.
Rursum alios mille, atque alios plus mille daturae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tisiphone (Si plus ille iuberet) erat:
Impulit hos Acheron, tacitis irrepere signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per non servatas in mea castra Vias.
Irrepsere feri, legio Lernaea, dracones,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et subitis paucos implicuere dolis:
Sparseruntque aconita Viis, quae tacta, medullas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ilicet infami corripuere lue.
Mox Vulgata lues, lateque vagata, veneno
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Intulit, heu, castris qualia damna meis!
In Votis Nero rursus erat, Nilotide ripa
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum vastare meas caepit Arius oves.
Non Lybia, non ille Asia frenatus; ad ipsos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extulit Euxini se maris Usque sinus:
Et Latiam faedavit humum. Iamque orbis Arii
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Hui pudor) est fieri visus uterque cliens
Ulta sed infandum sunt ilia denique monstrum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et data conveniens ilibus Urna fuit.
Huic propior, Pelagi balaena pudenda Britanni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prodiit, orsa meum dilaniare gregem.
Mox Byzantino se littore bellua Nestor.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extulit: at subitis Vermibus esca fuit.
Armenios quis deinde tibi, quis narret Isauros.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Theophilisque alios, Copronymisque pares?
Non ita Trinacrio furit Aetna Sicana camino;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non ita Campano Vesuta flamma foco;
Qualibus hos furiis agitatos, sacra Videbam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vertere sacrilegas in monimenta manus.
Auulsos Latio discordia vexat Achivos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In Romam veterem, dum nova Roma fremit.
Saepe laboratur, positis ut amica duellis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In placidum, flexo tramite, faedus eat:
Illa Viae caeptique tenax, audire recusat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et meliora videns, deteriora probat.
Inde gravem patitur (mala Vix memoranda) tyrannum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Barbaricoque gemit pressa fremitque iugo.
O sapiat, redeatque tamen, Vel sera! vementi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sentiet amplexus illa patere meos.
Sed quid ego longa veteres ambage dolores
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Persequor: orta novis est mihi Lerna malis.
Nuper ab Arctois halante Trionibus aura
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prosiluit: Stygio pota Rubeta lacu:
Evomuitque nocens impuro e gutture Virus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virus Hyperboreis exitiale plagis.
Hoc istri Rhenique caput ripasque potentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Polluit, indigena quas lavat Albis aqua.
Hei pietas! hei prisca sides! quae Teutonas olim
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conspicuos terris caelitibusque dabas:
Quam longe patriis haec te fera transtulit oris?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quis flatus exilii. quis modus, huius erit?
Cerne suo careant Ut avita sacraria cultu!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nudaque contempto maereat Ara DEO!
Vittatam Ut raperet, chorea plaudente, Lacaenam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa cucullatus rupit, Asyla Paris.
Rupit: et exemplo neptes, praeeunte, nepotesque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac didicere suos dote parare toros.
Et necdum, o segnis, necdum Collina dehiscis!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pridem erat haec gremio digna caterua tuo.
Ecce, aliud Rhodani fugiens a littore monstrum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipit infausto ripa Lemana sinu.
Dira ferae facies. Armos liventia signant
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lilia. versicolor cetera tergus habent.
Pallor in ore sedet. Macies tegit ossa. Fatentur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ebria sanguineas lumina fronsque minas.
Terrtia, quae superi, quae bellua prosilit inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vultur ei Calui, nescio cuius, inest.
Cerberea de stirpe venit. Probibete ruentem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O populi, et templis hunc prohibete canem.
Maior in hoc rabies. plus haec vomit Una Veneni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rellua, quam Stygio quod coquit olla foro.
Sensit Arar. cavitque leger: Volucerque Garumna
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vindice latrantem terruit igne feram.
Vallica si terris sata Lilia in omnibus essent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pulsa lues terris omnibus illa foret.
Belgica floreres: neque delibata Batavae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gloria, cum gentis relligione fores,
Tuque etiam regina tuo circumflua ponto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Insula, tu tanto terra Britanna situ.
Nunc etiam templis arisque decora maneres,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Vetus Ornaret nobile mitra caput.
Audirent solitos nunc templae tacentia cantus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et deserta sacras Ara calere preces.
Polluit haec, eheu, decora omnia, palluit uno
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnia latratu Cerberus iste suo.
Quos ego tunc oculis afflicta madentibus imbres!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quos gemitus, et quo presso dolore, dedi?
Viscera si lento grassetur in omnia ferro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Intimaque in partes distrahat exta, dolor.
Aequius ista feram, quam si (lacrimabile!) cernam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac mihi dilectas tabe perire plagas.
O utinam voti sit copia! tuque priores,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua praeiere viatur ba sequaris avos.
Tunc tuus ingenua qui dudum in fronte relutes.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rursus in arcano pectore Candor erit.
Illeque Gregorii, regnis impensus avitis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incipiet pretium rursus habere, labor.
Et mea conflabunt iterum mihi gaudia: Thuleque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ibit in amplexus ultima terra meos.
Interea lacrimis ego maesta perennibus insto,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caelestesque frequens in mea Vota Voco.
Adde preces, vermana, tuas, facilisque sororem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo licet, auxilio consilioque iuva.
Nam pertasa loci, iam dudum hoc carcere solui
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mens avet, inque tuos ire soluta lares.
Ipsa Vides, quantis iactata carina periclis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oceani medias anxia sulcet aquas
Nunc vicina ferit strisdentibus astra procellis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tartara nudatis nunc Videt ima Vadis.
Nunc scopulis illisa gemit. Nunc servit arenae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In Libyca structas Syrte latere minas.
Parte alia rabies terret Scyllaea; suasque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Insidias alia parte Charybdis habet.
Quid memorem infames tibi, saxa Capharea, rupes?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quaque alias hausit saepe Vorago rates?
Non metuenda mihi sunt sola Ceraunia: Siren
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Blanda meum cantu saepe moratur iter.
Quae tamen Ut multos haec Voce fefellerit, omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac, licet Usque Velit, fallere Voce nequit.
Sunt aliqui ceram qui castis auribus aptent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad magicos pateat ne cava rima sones.
Sunt, sua qui spinis et Vepribus ossa cruentent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hac dolor Ut blandas sopiat arte faeces.
Pars gelidos innare lacus, aut ardua tentat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nuda per hibernas membra rotare nives.
Pars etiam linguae (Victricia tela) recisae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Euomit in Cyprias frusta cruenta genas.
His studiis, cantante meus Sirene physelus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Transit, et elusa victor ab hoste fugit.
Quippe iuvant Zephyri, plenis carchesia velis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per loca maturam carpere blanda fugam.
Effugisse tamen quid erit, si pergat eodem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Anxiae perpetuo cymba nat aremari?
Pergit adhuc innare mari; perguntque recentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carbasa perpetuo nostra ferire Noti.
Ipse meis iterum si Petrus inambulet undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fidere tam tumidis Vix Petrus ausit aquis
Da faciam, bissena cohors quod fecerat olim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum quater et fragilem saeva procella ratem.
Tum memini, riguisse metu, trepidosque rogasse,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Surgeret oratam ferre magister opem.
Nec mora, Surrexit: minimoque coercita nutu
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tristis ab intacta puppe recessit hiems.
Nunc mea cum similes incessant lintea Cauri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quassatumque fremens ad latus unda furat,
Quis vitio dederit, parili si voce iubebo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad moderanda meum surgere vela ducem?
Surgat et iniecto moderetur Nerea freno,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optataque sinat suppara pace frui.
Dumque diem caligo premit, noctemque profundam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alta fatigatis Luna gubernat equis,
Tu Cynosura meae poteris, SOROR, esse carinae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nocturnamque Pharos tendere clara facem.
Tende facem, portumque libens ostende: Sorori,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Una recepta Soror, non gravis hospes ero.
&lt;/poem&gt;
===III. ECCLESIA TRIUMPHANS Militanti. De Caeli Caelitumque felicitate.===
'''''Argumentum.'''''
 
''TRIUMPHANS Ecclesia, lacrimis et querelis, quas apud se Militans deposuerat, incensa; sororem, spe futuri, consolatur: cui ut praemii reservati magnitudinem ostendat; Caeli Caelitumque venustatem, ad apographon S. Ioannis, rudi penicillo depingit. Simul admonet, durandum, et fortiter, si qua accidant, ferenda esse. Nullos Caelitu ad palmam, nisi ex pugna victoriaque pervenisse. Exemplo Michaele, eiusque asseclas producit; qui et ipsi, priusquam triumpharent, in Draconem acerrime depugnarint. Apocalypsis S. Ioannis c. 21. et 22.''
&lt;poem&gt;
CLAUSA mihi geminae cum Venit epistola chartae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Signa mea dixa charta Sororis habet.
Nota probe manus est, nec decipit ora character.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proditur affectu muta tabella suo.
Vique resignatam momenta per omnia legi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visa fuit lacrimis utraque nare tuis.
Adiunctura meas fueram, si flere liceret:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Causa gravis, Lacrimas quae duplicaret, erat,
At locus impediit: sibi totum sola voluptas
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Occupat, aeterna pro statione, larem.
Nam mera felices agitamus gaudia. Nullam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Affectare queunt huc mala vestra Viam.
Tu quoque (parua mora est) Lacrimas Ubi fuderis omnes,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aridaque emeritus liquerit offa dolor,
Hic super et Lunae, et nitidos Hyperionis orbes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Stelliferosque seens conspiciere globos.
Haec tibi facta domus, qua decidit ille, rebelli
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In styga qui praeceps cum legione ruit.
O quibus illa tholis? quibus est ea fulta columnis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et quibus est opibus plena bonumque domus?
Huius ubi formam bene Videris; omnia, dices,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cetera sunt oculis despicienda meis,
Interea donec mortalibus ista videri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescio cur, oculis cominus aula nequit,
Aspice (pigmento quamquam nimis impare) pictam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Exprimit hic cassa quam meus arte color.
Tenuia sic patriae fabricans simulacra viator,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quem nequit ore locum cernere, mente videt.
Sic canit absentem Tyrrhena per aequora portum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Navita; quo rauca taedia Voce levet.
Et tibi forte ferent eadem solacia, Visae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas mea describet penna, Sionis opes.
Grandia procerus qua brachia pandit Orion.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Disponuntque suas Astra minora faces.
Edita quadratur lucentibus area campis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Urbe sua dignus caelicolique locus.
Clauditur immenso campi latus Undique muro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iugera metiri quem neque mille queant.
Nulla ibi Taenartae sordent caementa fodinae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nulla Thasos, vili nec lita calce Paros.
Tota sed e solida consurgit taspide moles,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cui pretii multum, plus tamen artis inest.
Bissenis eadem subeuntur moenia portis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas patula cardo servat agitque sera.
Liminaque et postes rutilat et hyperthyra baccis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conchae parit clauso quas Erythrea sinu.
Infima murorum duodenis fabrica gemmis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nominaque in gemmis fert duodena suis.
Prima Virens cinctu niveo tralucet Iaspis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sapphiri rutilis altera gleba notis.
Mox Umbrae impatiens Adamas, et lata Smaragdus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Vitrea clarus luce refulget, Onyx.
Proxima Sarda loco; lapidemque imitatus et aurum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Chrysolithus, gemino nobilis igne nitet.
Lucet ibi et puri color aequoris in beryllo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed puri minor est aequoris ille color.
Tum Virides suetus simulare Topazius Herbas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gemmifero structum tergore portat onus.
Tum radiis auri, porrique Virore colorat
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fulgida subiectus moenia Chrysoprasus.
Hic Violis pallens Hyacinthi gemma renidet;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hic Tyrii formam cocci Amethystus habet.
Hac fundata basi stant Urbis mania: talisque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Extima Vallorum munit, et ima, lapis,
Intima quid porro depingere coner, et aulas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et plateas, verbis extenuare meis?
Omnia sunt auro constructa Palatia puro:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea calcandas sternit arena Vias.
Et quacumque pedes superorum quilibet infert,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipit impressas aurea massa pedes.
Quin etiam Vitrea fluvius pellucidus Unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea tranquillum per Vada carpit iter.
Qui mediam lymphis peragrans Vitalibus urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nectareo ripas irrigat amne duas.
Inde salutiferis ripa Utraque pota fluentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arborea faetam stirpe maritat humum.
Nec poterit folio marcescere silva caduco,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Floret enim aeternis plena Viretque comis:
Alternusque subit per menstrua tempora fructus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque suo Vitam semine fructus habet.
Haec oculis bona mille tuis obiecta placebunt,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapient oculos altera mille tuos.
Haec tamen, haec, nihili (quamvis sint maxima) fient.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Visa tibi clausa cum bona mentis erunt.
Aspicit illa DEUM, Visoque moratur in illo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepeque iam Visum saepe Videre cupit.
Ac veluti terrae conspecta mapalia sordent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea cum lacrimans eminus astra Vides,
Sic mihi, dum cernunt mea cominus ora tonantem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ipsa, licet placeant, vix tamen astra placent,
Finge mero de melle dapes: tu Numine Viso,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mille meae, dices, mille Valete dapes.
Mille Falerna sitim properent sedare! iubebis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cedere ab intacta mille Falerna siti.
Adde cheles totidem, fidibusque sonora canoris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plectra, meae, dices, mille tacete cheles.
Ipse suas vanges, Indusque Hermusque Tagusque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Promat opes, omnes ire iubebis opes.
Sufficiet spectasse DEUM: Quod et indus et Hermus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Tagus et vanges nullos habebit, habet,
Quodque boni est usquam: bono id omne tenebis in illo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quodque etiam et alibi nusquam; ibi et illud erit.
Hoc tamen, o titulis tibi Numen amabile tantis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse suo dignum Vulgus amore regat?
Esse neget, tenebrasque amens noctisque profundae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Phasmata, posthabita luce Tonantis amer;
Tu, vermana, tuos sapientior erige vultus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, quo sunt studio nostra videnda, vide,
Dumque ea sunt oculis mortalius invia, fixam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mentis in bis aciem maenibus esse iube.
Quos ibi tu cives? quot ibi mirabere reges?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prole tua plena est, plena nepote, domus.
Omnibus insigni radiant diademate frontes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omnibus aeterna tempora luce rubent.
Palma decora manus; humeros chlamys aurea velat:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Defluit in Dominos aurea palla pedes,
Blanda quies animos tenet. effusoque Voluptas.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duratura pios irrigat imbre sinus.
Nullus ab hoste metus. Dolor exulat omnis; et omnis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Languida qui posset membra gravare, labor.
At, ne falsa tamen te ludat opinio; tanquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Per mer a sit nobis otia parta quies;
Saeva etiam nobis pepererunt bella quietem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Partaque non parco sanguine palma fuit.
Quisque suam meriti Varia sumus arte coronam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nulla est Villi deside capta manu.
Hanc gladio Paullus meruit: Cruce petrus eandem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc lacrimis emit Magdala, thecla feris.
Hanc pelagi mediis Clemens invenit in undis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc Cypris e mediis ignibus Afra tulit.
Emit et hanc, Phario generata puella Canopo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dentibus: hanc Vulsis alter a Virgo genis.
Trinacris hanc sectis nurus est licitata mamillis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera caeruleis hanc nurus hausta vadis;
Hanc Catharina rotis: hanc Nympha Britanna sagittis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hanc aliis aliae centum, aliaeque modis.
Quilibet hic. precio si vel maiore, corona
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rursus emenda sibi sit sua, rursus emat.
Usque adeo impensae non paenites huius. Habere
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qualitacumque puta; qualiacumque dabit.
Haec subeunda prius, mortalibus alea cunctis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pervia quam caeli porta patebit, erit.
Quondam eadem superis fuit immortalibus ipsis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In Phlegethonteum Pugna cienda gregem.
Cum gravis aligeram traheret discordia gentem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscerentque duos agmina bina duces:
Altera, collatis exscindere sidera dextris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Omniaque imposito regna gravare iugo:
Alter a tutari pugnacibus astra lacertis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iuratamque DEO non violare fidem.
Infestis acies stetit auctor aeta maniplis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque, cum signis utraque turba suis.
Illa, gerens picto vexillum informe colubro,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Errabat tumido spreta per ast a gradu,
Seque DEO SIMILEM, stulta ambitione, ferebat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vix ipsum solio passa sedere pari.
Non tulit hos animi legio Pretoria fastus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Opposuitque armis arma, virosque viris.
Haec, niveo vexilla sibi sua pinxerat AGNO:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Nulla minus poter at signa probare DRACO.)
Tela fuere CRUCES. et inevitabile iam tum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Partibus adversis in CRUCE fulmen erat.
Nec mora, Caelituum vox tollitur una; QUIS ALTER
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; UT DEUS? aut maior quis cupit esse DEO?
Quisquis erit, terra caeloque extorris agatur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aestuet in stygiis ille, gematque focis.
Hinc inimica ruunt effusi in praelia; seque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Alterna feriunt, deiciuntque manu.
Lucifero pubes animos numerosa; suaeque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ante alios formae bella iuventa, dabat;
Caussa, DEUSQUE suis. Dum signifer aere rigentem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Improba LUCIFERI torsit in ora CRUCEM.
Intemnere poli: Subitis Velut ignibus aether
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum ruit, et tactam fulmine terret humum.
Nutat Athos, dubiaque Othrys radice laborat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concussusque sua sede vacillat Atlas.
Haud secus, impacta tremuit CRUCE Lucifer: Et mox
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum socio praeceps milite miles iit.
Tartara dirupta crepuere voragine; pronosque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excepit piceo iussa caverna rogo.
Hic Usti, veteres abolent fuligine vultus,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Oraque Lerneo versu dracone gerunt.
Non illis ibi forma prior; non illa remansit;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae quondam integris copia rebus erat.
Sed miseranda loci facies, et turpis egestas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sitis, et iugi faeta dolore fames.
Ah, quoties tentasse pudet? pudet impia Vanis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In socias turmas arma parasse dolis.
Sed serus post damna pudor. sequiturque pudorem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perpetuus, sensi non moriente, dolor.
At legio Victrix meritis donata triumphis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iam stabiles inter praemia condit opes.
Iam sudasse iuvat: iuvat occurrisse superbis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Hostibus; et manibus conservisse manus.
Dulce, quiescenti est Veteris meminisse laboris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et post longa rata praelia pace frui.
Verum. ubi deiectis viduata rebellibus astra
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vidimus, et vacuis omnia maesta locis,
Et desolatas tot circumstare cathedras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Tertia nam dominis pars erat orba suis)
Optabam agnatis habitata videre colonis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bidera, nec socios cive carere lares.
Nam, legio si sola scelus fuit ausa rebellis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; In poenas legio sola rebellis eat.
Quid meruere mali subsellia nuda? Superbum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Abfuit a Vacuo crimen, abestque, loco.
En quibus ista nitent? quibus illa sedilia gemis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quos ea sapphiros? quos adamantas habent?
Hoc nuper solio fulgebat Lucifer: isto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conspicuus nuper signifer alter erat,
Hac alii rursum, hac alii sedere curuli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ingenio prompti quisque, manuque, duces.
Nunc Vacuus sessore locus, quem duret in usum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nesciit; et insuetum tristis INANE timet.
Da, subeant alii meliore propagine cives;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Da, numeros felix impleat aula suos.
Sic ego. Sic numen: Priscis haec orba colonis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Astra; ut debis, ait, mox fore plena novis.
Nomina continuo Sellas ego nota per omnes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Conspicor. O oculis nomina laeta meis!
Hic soror; hic inscriptae meae numerosa Sororis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pignora; et innumerus cum pronepote nepos.
Et series prolixa patrum. Sua nomina cuique
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aurea: divina cuique notata manu.
Nec fugit infernum Successo nostra Draconem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dona videt natis iam sua picta tuis.
Inde dolor. Nec enim Lethai flamma camini
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tam gravis est illi, quam gravis illa fuit.
Ringitur; et natos natorum. et quodquod ab illis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nascentur, rapta perdere matre, studet.
Tu studio, vermana, nihil terreberis isto;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Maius enim studium, quo fovearis, adest.
Praesentes animos viresque rogata ministram
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sidera: dant nullis arma domanda minis.
Fortiter obniti Cocyto perge; brevesque
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perfer in adversa conditione moras.
Exiguum durabit adhuc labor: inde sequentur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praemiae, perpetuo digna labore peti.
Tum Germana, graves aerumnas, ipsa videbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quas ibi tu fueras passa, fuisse LEVES.
&lt;/poem&gt;
===IV. ECCLESIA Purgans Militanti. De Cruciatu Ignis Purgatorii.===
'''''Argumentum.'''''
 
''ECCLESIA, quae Militantem inter et Triumphantem media PURGANTIS vocabulum habet; quaeque pios Manes, iam mortalitatem exutos, et beatitudinis quidem secutos, sed carcere subterraneo nondum solutos, continet: hac epistola, suas, suorumque necessitates, sorori superstiti, et adhuc militanti, exponit: eamque, ut opem ferre maturet, id est, ut uberes incendio restinguendo lacrimas (opportunos iis ardoribus imbres) submittere continenter perseveret, etiam atque etiam rogat. Videndi Scriptores de novissimis Hominis.''
&lt;poem&gt;
OPTAT uti properas Cereris seges arida falces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aestifer albentes cum Canis urit agros;
Aut fugiens acres nemore in sitiente molossos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Irriguas Cervus quaerit anhelus aquas;
Aut decepta levi mendacis arundine Visci,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rumpere lenta pedum vincula certat Auis;
Sic ego fessa malo, longisque sepulta favillis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et merito iusti Carceris usta foco,
Tristibus haec fugio nequicquam ergastula votis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et gemitu caelum deficiente peto.
Differor, huc, toties! totiesque audita iubetur
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! nimium longas ferre repulsa moras.
O possim interat tua saltem audire Sororis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mutuaque auditis reddere Verba soror!
Sed prohibent utrinque viae; coramque serendis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Colloquiis magni tramitis obstat iter.
Restat ut absentes interpres epistola iungat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iungere praesenti quas nequit ore locus.
At qualis, Superi, qualis locus? Omnia carcer,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, si quid peius carcere carcer habet.
Iste sua me nocte locus circumstat, et arcto
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expugnandas occupat aere fores.
Vix penetrare queunt tenues SUSPIRIA rimas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et querulae, Caelo dissimulante, preces.
Cetera nulla patent: sed abenus ubique rigenti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postis habet solidas ex adamante seras.
Nec tamen hic Erebi, Ditisque immitia regnant
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sceptra: procul nostro sunt ea iura foro.
Assiduis illic ululant convitia linguis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impiaque obscoeno murmure probra sonant.
Nostra DEUM laudant, patienti incendia questu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et quamquam iratum pectora numen amant.
Hoc miseri discrimen habent duo Carceris ignes;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ignis habet poenas cetera paene pares,
Insere sis oculos, si qua tibi parte fatiscet
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Rima: Potest oculis rima sat esse tuis.
Illa tibi plures monstrabit sola dolores,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam Vigiles monstret Luna serena faces.
Sed cave, ne refugo paveas exterrita Vultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mirus enim visi carceris horror erit.
Hic ardente palus Unda Vomit atra Mephitin
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque sulfureo balnea rore parat.
Hic piceae lambunt nebulosa cubilia taedae.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et querulos vastant igne nigrante lares.
Nos medii prunis candentibus Urimur; inter
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Artifices qualis massa liquata focos.
Nos rota praecipiti discerpit ahenea gyro;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nos abies fixo torret adacta veru.
Nos refina coquit, plumbique liquentia, et aris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horridus ignitis agnitis abluit imber aquis.
De scopulis illos, saxisque minacibus illos
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Subdita praecipites scindit acuta silex.
Ast alibi tortor scuticis immanibus instat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verberaque elata librat ahena manu.
Candentes alibi cuneos intorquet, et uncos,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vulsaque flammifera forcipe frustra secat:
Et gravidis aequat commissa piacula plagis;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec Venia est culpis ulla, nec ulla reis:
Quae quondam fecere, luunt. Neque grandia solum,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed, quae vix oculis utsa fuere, luunt.
Atque utinam lacrimis et tunc eluta fuissent,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum lacrimae precio non caruere suo!
Tunc redimi paucis potuissent omnia guttis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Inscia quam magni gutta valoris eras?)
Nunc mea si toto madeant mihi lumina NILO,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil meus hic toto flumine NILUS aget.
Vincitur unda foco. Vestris eget imbribus ignis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Victor Ubi nostram non timet ignis aquam.
Saepe quidem, fateor (nec enim bene facta silebo)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad mea sunt lacrimae missae hypogaea tuae,
Affusaque rogus caepit mitescere lympha,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Parsque fuit paenis dempta pusilla meis.
Sed pars magna manet. Tu pluribus utere nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et reliquas misso dilue rore faces.
Sentit opem mea turba tuam, nihil ambige. sentit.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utque tuam porro sentiat, optat,opem.
Aliger hoc certe mihi saepe renarrat Ephebus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum peregre nostro victor in igne volat.
Tu quid agas, germana refert. Quam sedula tentes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe meos miris meque iuvare modis.
En, ait, illecebras soror ut pertaesa, perenni
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Arida membra fame maceret! ora site?
Ut stipe continua patulas exhauriat arcus!
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut tenues fuso sublevet aere tribus!
Praecipue, sacris ea se simul applicat aris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro misera, Viden, ut crebra sorore litet!
Nunc eadem duro nudum latus ambit echino,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Increpat adducto nunc sua terga flagro.
Et modo fixa solo placandis supplicat astris
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque tua glomerat prona salute preces.
Hibernis modo corpus aquis immersat et artus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Implicat Aeolio conglaciata gelu.
His tuae contendit sopire incendia curis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuas poenas saepe subire soror.
Sic mihi Caelestis cum multa renuntiat Ales,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescio, quae sensus permeat aura meos.
O superi, meretis date Vos, date, praemia tantis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non reperit grates nostra crumena pares.
Dum loquor, innumeros misero de carcere Manes.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad sua sublimes conspicor astra rapi.
Quae species illos, quae forma repente venustat;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nullus iis tacto naevus ab igne manet.
O fugiant plures, fugiant! patriosque soluto.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aere lares, flamma non remorante, petant!
Quondam ego tota sequar; sed quondam? ubi lumina pro me
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mutata in fontes tota sororis erunt.
Hei mihi! quando dies aderit? quando horae, solutum
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae reliquum paene nuntiet esse meae?
Nam superest pars maior adhuc. Dum penditur assis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sunt pendenda super mille talenta mihi.
Te penes ergo Vides, quanto hic ego tempore testem.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Expectat LACRIMAS nostra favilla tuas.
&lt;/poem&gt;
&lt;p&gt;Finis Libri Tertii.&lt;/p&gt;</text>
      <sha1>fmdm7qkrvaw46ljgyv42w2vobmoligo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides (Vincartius)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72247</id>
    <revision>
      <id>287264</id>
      <parentid>286661</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237084" sha1="sykbch9pfnp8hmi2g6m2mn3yojws3v1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=heroides
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribimus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|25}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|30}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|35}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|40}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|45}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|50}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|55}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|60}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|65}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|70}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|75}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|80}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|85}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|90}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|95}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|100}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|105}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|110}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|115}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|120}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|125}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis
    Saevaque Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constitit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Elapis Iacobo.==
''Argumentum''
 
''Habet amor laesus, maxime cum virtutis via ad Deum nititur, etiam in femina suos et gravissimos aculeos. Documentum hac Epistola traditur. Quippe Isdegerde Persarum Dynasta, Idolorum cultum qua blanditiis qua minationibus ac tormentis urgente ferunt: Nobilibus quempiam, cui ''Jacobo'' nomen, eo vecordia processisse, ut fidem, quam Christo et conjugi juraverat, regiae amicitiae posthabuerit. Quod statim atque uxor ejus, ampli animi foemina intellexit: vi doloris et facinoris atrocitate saucia, una cum socru hanc Epistolam scribere aggressa est. Atque in hac primo levitatis ac perfidiae maritum coarguit: divortiumque intenta, nisi facti poenitentia ad saniorem mentem redeat. In eum finem rationes proponit, quas amor conjugalis, praesertim laesus suggerit. Neque profecti incassum. Siquidem haec Epistola ita ''Jacobi'' mentem perculit, ut sine mora Rege adito, facinus retractaverit: etiam martyrium pro fide passus. Nam saeviente tyranno, quod se illusum cerneret, membratim caeditur, unde et ''Intercisus'' dictus est. Historia uxoris nomen subticet: sed quia ambo ex Elape civitate Persidis oriundi erant: hanc ''Elapim'', illum vero ''Elapidem'' versu appellare placuit. ''Niceph. lib. 14. Hist. Surius Tom. 7. Martyrol. Rom. 27. Novembris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Elapis Iacobo symbolum.jpg|450px]]
 
Veteribus fax accensa, conjugii, extincta vero seu inversa, repudii signum erat; per hoc patet ''Elapidis'' animas in maritum, quem Deo sibique pariter perfidum rejicit, sed felici eventu.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Inversa premit, conversa resuscitat ignem.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Scribimus ''Elapidae'' nuper dominoque viroque!
     Nunc tibi quo scribam nomen utrumque perit.
Ne dominum appellem, servum te regia fecit.
     Admissumque virum, quem fleat, uxor habet.
{{Versus|5}}Ah! utinam primum cum coepi scire quis esses,
     Admisique tuas nupta futura preces!
Mors mihi pro thalamo funebria ligna dedisset,
     Pro cythara, moesta carmina ducta tuba.
Quae fuit alba mihi nascenti, debuit hora
     {{Versus|10}}Ah! potius letho nigra fuisse meo:
Ecquid enim tecum senos mihi profuit annos
     Vivere, si laesus crimine cessat amor?
Dum tibi tradebar (memini) nova nupta marito;
     Fulgeretque sua lampade noster Hymen. 
{{Versus|15}}Fulgeat: o utinam! dixi; quoque ardet ab igne
     Non extinguendas nutriat ille faces.
Tu quoque dicebas inter jurantia verba
     Cumque foret dextrae dextra juncta meae,
''Elapis'', hoc voveo, nostrum dum vivet uterque,
     {{Versus|20}}Ipse tuus semper, tu mea semper eris.
Vivimus, ''Elapide''; nec sum tua: nec meus esse
     Ipse reus sceleris, perfidiaeque potes.
Mentior? an falsum, spreta quod Numinis ara
     Diceris Arsacidis&lt;ref&gt;Arsacidae Persae olim dicti ab Arsace Rege.&lt;/ref&gt; thura dedisse Diis?
{{Versus|25}}Dicat in hoc utinam mendax, et crimine falsa
     Et nimium praeceps insimulasse virum!
Sed non sum mendax; calami neque criminis nostri,
     Sed tua sunt lacrimis crimina flenda meis.
Venit, Achaemenia&lt;ref&gt;Itemque Achaemenii ab Achaemene primo eorum Rege.&lt;/ref&gt; tibi qui comes iverat aula,
     {{Versus|30}}Murcius, et tactum vix bene limen erat,
''Elapides'', dixi, quid agit meus? ille pudore
     Constitit, effusis ora rigatus aquis.
Indolui pavitans, quamvis incerta quid esset:
     Sed quod tunc dolui, quodque verebar, erat.
{{Versus|35}}Namque ubi detersis oculorum fletibus ora
     Solvit probrosos rettulit ille sonos.
Rettulit, ut plena populis libantibus aula
     Arsere invitis impia thura focis.
Alta nigrescebant nebuloso compita fumo:
     {{Versus|40}}Non thuris, fumus criminis ille fuit.
Singula dum narrat, gemitusque in verba profundit:
     Eliciunt gemitus singula verba meos.
Urgemus tamen effati: lacrimosa quid urges:
     Subdidit: o forti nubere digna viro!
{{Versus|45}}Protinus exilui; et subito (sensisse putares)
     Annulus a digitis excidit ipse meis.
Scilicet exosus fictae perjuria linguae,
     Proditor exemplo noluit esse tuo. 
Heu! ubi pacta fides? exclamo: ubi praestita Christo
     {{Versus|50}}Vota, sub arsuros vota ferenda rogos?
Quo ruis, ''Elapide''? lacrimis tingentibus ora.
     Caetera me dicunt non potuisse loqui.
Quin etiam exanguem, tenebrisque repente subortis
     Succiduo ad terram procubuisse genu.
{{Versus|55}}Accurrunt famulae, gelidique aspergimur unda?
     Semianimem socrus sustinet ipsa nurum.
Et mihi vive nurus, nurus o charissima, dixit;
     Jam (puto) perfidiae corrigit acta suae,
Mortua (crede mihi) tamen ista voce revixi,
     {{Versus|60}}Redditaque est oculis lux, velut ante, meis.
Quid tamen hoc prodest, oculis si laedor apertis,
     Et vel sic telum, quo feriamur, habent?
Parvus ''Jacobides'', formosus imagine patris,
     Haerebat gremio sarcina moesta meo.
{{Versus|65}}Inde per amplexus nostras effusus in ulnas;
     Quae tibi nunc, mater, funera flentur? ait,
An pater occubuit? licuisset dicere recte!
     Proque sacro occubuit Numine; quanta forem!
Ast alia in luctum causa deducimur: illa 
     {{Versus|70}}Qua vivis, moesti funeris instar habet.
Interea cupido tua facta ediscere nato,
     Reddidimus tristi talia verba sono.
Mollis, ''Jacobide'', pater est tibi: jussa parentis
     Corrige: sic illi degener esse velis!
{{Versus|75}}Quid fles? blande puer, meliori digne parente!
     Sunt tibi praestantes, quos imiteris, avi.
Corpore parvus adhuc, sed sanguine crescis eodem.
     Errorem patris diluat iste cruor.
Audiit, et nivei posito velamine colli,
      {{Versus|80}}Chara parens non me vox tua terret, ait.
Ibimus, o mater: jugulum praebebimus ensi,
     Qui bene per patris pectus iturus erat.
Est mihi, qui fosso currat de pedlore sanguis,
     Et bene non tinctam qui bene tingit humum,
{{Versus|85}}Quid mihi tunc animi fuerit, cognoscere certe,
     Ni modo defleris tu pater esse, potes.
Brachia miscuimus, blandeque per oscula nexi,
     Confudi lacrimas illius, ille meas: 
Quin age, chare puer, primis quoque fortior annis, 
     {{Versus|90}}Quae pater extimuit vulnera, disce pati.
Atque utinam mater jungat tibi! quoque maritus
     Non cecidit ferro, nupta puerque cadant.
Plura quid hic referam? vellem cognoscere posses
     Quas modo sit nostrae forma, tenorque domus.
{{Versus|95}}Flent famulae, moesta feriunt sibi pectora dextra,
     Inque domo lacrimas angulus omnis habet.
Heu mihi! quam largus scribenti decidit imber?
     Illo, quem spectas imbre, litura venit.
Quid facitis lacrimae? crimen delete mariti:
     {{Versus|100}}Quid mea non jussis charta madescit aquis:
Scribere cessabam: cum nobis proxima socrus
     Accumulat socia tristia verba nota?
Scribere, quid hic cessas, nurus o lacrimabilis? inquit:
     Scribe, ferat questus haec quoque charta meos.
{{Versus|105}}Nate, dolor matris, malefausti praeda timoris,
     Quo tuus in ventos tam cito fugit amor?
Haeccine sunt nostra solatia danda senectae;
     Haeccine sunt curis praemia danda meis,
Parvus eras (memini) cum ficti fulmine belli.
     {{Versus|110}}Martyrio nobis erudiendus eras.
O! quoties nudos tibi cum monstravimus enses,
     Risisti armatas militis ense manus.
Ipsa ego te vidi, quo fortia fata subires,
     Ante aram curvo vota tulisse genu.
{{Versus|115}}Qua bene coepisti, cur nunc male cedis arena?
     Cur tam dissimiles hic vir, et ille puer?
Si fuit errandum, si sic: nobisque futura
     Non fuerant culpa fata priora tua.
Ah! melius tibi prima dies, tibi summa fuisset:
     {{Versus|120}}Nate, fuit cunis aptior urna tuis.
Scilicet innocuis artus, sine crimine membra,
     Et luctus fontem clauderet illa mei.
Sic queritur mater, justoque armata dolore
     Sollicitat questus in tua facta meos.
{{Versus|125}}Mobilis ''Elapide'', quo te tuus abstulit error? 
     Verbaque promissis inferiora tuis?
Qui meus hinc, cur non etiam meus inde redisti:
     Nuptaque sum reducis, sicut euntis eram?
Tene feram pariterque reum, pariterque maritum?
     {{Versus|130}}Dicar ut infidi conjugis uxor ego? 
Devorer ante, precor, subito telluris hiatu,
     Ante vel excussi fulminis igne cadam.
At melius! dextrum mihi cor salit? altera saepe
     Quod perdit, revehit altera saepe dies.
{{Versus|135}}Quod Petrus admisit crimen, quas Magdala noxas,
     Ille suis lacrimis lavit, et illa suis.
Nec tu primus eris, qui viso expalluit ense,
     Quem post visceribus condidit ipse suis.
Auguror, hoc facies: isto mihi littera voto
     {{Versus|140}}Promicat in laudes ambitiosa tuas.
Neu tibi servato titulos, praetiosaque fingas
     Nomina. ''Truncato''&lt;ref&gt;Fit allusio ad ''Intercisi'' nomen, quod illi a martyrio, uti supra in argumento memoravi, inditum est.&lt;/ref&gt; gloria major erit.
Sic nobis geminas crescent praeconia famae:
     ''Elapis Elapidae'' Martyris uxor ero.
{{Versus|145}}At cupiam potius vibrato occurrere ferro,
     In tua cum saevus pectora lictor aget.
Et mihi (si nescis) bullit sub pectore sanguis
     Et prope jam bellis invidet ille tuis.
Ipsa ego, quando tuo stillantia tela cruore
     {{Versus|150}}Videro, clamabo: non satis illa rubent.
Huc in nos veniant, et nuptae tangere donent
     Corpora ''Truncati'' sanguinolenta viri.
Tunc erit, ut dicunt morientia conjugis ora,
     Verus Hymen nobis ultimus iste dies,
{{Versus|155}}Fallor? an ambobus pulchro certamine fundis
     Augebit caesus funera bina puer?
Augeas ah utinam! nobisque haec funera portet
     Candidus admisso Lucifer ortus equo!
Si tamen is patri vivat, matrique superstes;
     {{Versus|160}}Qui socio tumulo corpora condat, erit.
Ille memor causae; pro qua defungimur ambo;
     Inscribet titulo nostra sepulcra brevi.
''Hoc jacet ''Elapides ''tumulo, jacet ''Elapis'': ambos''
     ''Edidit unus amor, condidit unus amor.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

 
==Epistola VII. &lt;br&gt;Theopista Eustachio.==
''Argumentum''
 
Eustachius ''(cui et ''Placido'' nomen ante baptismum) vir extitit subTrajano Imperatore, domi militiaeque clarus in paucis. Verum, ut se habent res humanae, cum bonorum omnium jacturam fecisset, statuit cum ''Theopista'' conjuge parvulisque liberis ''Agapito'', et ''Theopisto'' ex Italia in Aegyptum navigare, privatam illic vitam acturus. Sed ecce in via gravior et acerbior illum casus invadit. Si quidem ''Theopista'' primum perfidia naucleri illo surripitiur: tum et duo ejus filii in trajectione fluminiis leoni, ac lupo in praedam cedunt: qui tamen a pastoribus erepti deinceps intra eorum mapalia adolevere. Similiter ''Theopista'' lenoni impuro per caelestis vindictae prodigium surrepta est: quae exinde pro famula apud heram rusticanam, quindecim ipsos annos sese locavit; gessitque. Haec igitur cum de ''Placido'' quidpiam inaudisset, quem Caessar conquiri in Ducem adversus Barbaros jubebat: hanc Epistolam ad eum exarat; in qua quidquid sibi a raptu accederat, recenset. Tum et de filiis nonnulla attexit: quos primo a bestiis laceratos, ac ereptos postea obscura fama intellexerat. Hortatur ergo, ut exercitum moveat contra Barbaros, prius tamen se in laborum, imo et Martyrii (quod vaticinio assequitur) sociam adscisci poslulat. Nec vero fefellit eventus: Quippe procedente tempore ''Eustachius'', et ''Theopista'', itemque, filii qui sub patris vexillis merebant, cum in mutuam notitiam venissent: primo vincula  cum et mortem pro fide, tauro aeneo candentique inclusi,fortiter oppetiere. ''Baronius Tom. 2. Martyrolog. Rom. 20. Septembris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theopista Eustachio symbolum.jpg|450px]]
 
Pes circini, unde digressus, revertitur, et orbiculum fingit; quo veteres Aegyptii Deum significabant. Sic ''Eustachius'' cum conjuge et liberis distracti primo, tum deinde rursus in unum coeunt; Deo utique per igneum taurum sacrandi. Bene illis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Redit labor actus in Orbem.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Missa venit Phariis&lt;ref&gt;Pharus Aegypti insula.&lt;/ref&gt;, male quas tentavimus oris
     Haec tibi captiva littera scripta manu
Vix illa ''Theopista'' tibi noscetur; amictu
     Fortunae antiquum dissimulante decus.
{{Versus|5}}Sed tua sum, quamvis versis ad tristia fatis:
     Et tua (quod superest temporis) esse volo,
Perlege, nec grave sit nostros ediscere casus
     Scilicet hoc veri pondus, amoris habet.
Nox erat in cursu, cum te praeeunte jubebar
     {{Versus|10}}Cedere possessae fihibus Italiae.
Jussa domo cessi, natis comitata duobus,
     Qui mihi conjugii summa superstes erant.
Quos eo non gemitus quae non suspiria fudi,
     Respiciens patrios, dum licet usque, lares!
{{Versus|15}}Vcninius ad portum, navem conscendimus aegre
     Linquebat Latiam pes mihi tardus humum.
Quo ruimus? tacito mecum sub pectore dixi:
     Quid Libycum infausta puppe paramus iter?
Nauta fuit (memini) sed falso nomine nauta:
     {{Versus|20}}Fleverunt nati; perfidus hostis erat.
Jamque ferebamur vento, quo parte Canopi
     Niliacas pomo devehit unda rates?
Nescio qua subitos causa faciente timores,
     Qui fuit in fluctu, constitit ore color.
{{Versus|25}}Scilicet infidus petitur mea forma simulque
     Panditur in curas area longa tuas.
Exieram navi, positis in littore natis;
     Jamque manum nobis exhibiturus eras.
Cum subito incumbens projecto navita conto,
     {{Versus|30}}Longius a ripa provehit ille ratem;
Abstrahor, ''Eustachide'', clamo: sed turbidus aufert
     Nequidquam fusas ventus et unda preces.
Perfide quid tentas? non sum sine vindice; fulmen,
     Quo superi castam me tueantur, habent.
{{Versus|35}}Surdior ille freto nequidquam adversa moventem
     Pertraxit laceris in sua tecta comis.
Ne metue: ex digitis aurum quod forte micabat
     Abstulit: ulterius nil habet ille mei.
Quin scelus hoc rapuisse fuit: subitoque propinquam,
     {{Versus|40}}Quam pede tangebat, corpore planxit humum.
Quid tamen hoc nobis frustra grateris? ab illo,
     Quod duxi vitae, tempore poena fuit.
Nimirum famulas inter, damnata labori
     Brachia barbaricae pensa locandus herae.
{{Versus|45}}Ah! quoties, madida dum torquo stamina dextra,
     Insoitae fusos comminuere manus!
Ah! quoties saturis expressimus ubera vaccis!
     Et somnum pastas cepimus inter oves!
Viderat hoc aliquis perculsusque illice forma,
     {{Versus|50}}Plus hic quam famulam vultus obumbrat, ait,
Nec mora, conjugii sibi spem facit: ast ego contra, 
     Quid tentas? quam vis jungere, junxit. Hymen.
''Eustachidae'' conjux dum prospera fata manebant:
     ''Eustachidae'' conjux exulis exul ero.
{{Versus|55}}Interea dum pensa gravant, excudimus hymnos,
      Et varia duras fallimus arte moras,
Est horti ad clivum vitro perlucidus amnis,
     Quem cingit densa populus alba coma.
Saepe greges illic inter, subque arboris umbra,
     {{Versus|60}}Lassatae mollem praebuit herba thorum.
Hic ego cum placidi starem prope fluminis undam,
     Heu! prope sum vultu territa facta meo.
Et niger est; et habet, quod nux male saucia tingit,
     Cortice contractas inficiente manus.
{{Versus|65}}Si me nunc videas, quae sim fortasse requires;
     Pauperis aut Mopsi forte putabor anus.
Adde, quod et miserae ne fors minus esse liceret,
     Auxerunt curas pignora bina meas.
Scilicet hic aliquis (redeunt ad lumina fletus)
     {{Versus|70}}Narrabat moesti tristia damna patris.
Venerat; heu! genitor sub iniquo fidere natus,
     Et sua qui longum funera portet! ait. 
Venerat ad flumen, quod cum transmittere tentat,
     Atque efferre isto pignora bina vado.
{{Versus|75}}Protinus inde lupum, sed et hinc properasse leonem
     Rettulit: in mediis dum pater erat aquis.
Quid faciat? puer iste lupi, puer ille leonis
     Praeda fit; et frustra clamat uterque patrem.
Non tenui lacrimas, castique exterrita, dixi:
     {{Versus|80}}Diripiunt avidae viscera nostra ferae!
Falleris, adjunxit; morti sublatus uterque est,
     Et pastorali crescit uterque casa.
Crescat, et hinc olim bellis majoribus apti,
     Ille meos luctus sistat, et ille tuos.
{{Versus|85}}Hactenus exitium: sed nunc vaga fama susurrat:
     Caesareum castris te rediisse ducem.
Imperat hoc Caesar&lt;ref&gt;Caesar, Traianus Imperator. &lt;/ref&gt;, duc te perrumpere castra
     Sperat, et hostili vellere signa manu.
Arma cape, ''Eustachide''; sed me prius ante vocata:
     {{Versus|90}}Non ego sum bellis surripienda tuis.
Ibimus, et nudos tecum curremus in enses,
     Dignaque magnanimo conjuge nupta ferar.
Quid tamen haec moveo? majores molior ausus,
     Pulsanda est magnis area major equis.
{{Versus|95}}Neu me forte putes solo de nomine vatem,
     Accipe sincera dicta relata fide.
Est locus, umbrosae qua se domus ultima valli
     Permittit, Fagis, Ilicibusque frequens.
Haec ego cum nuper pastas de montibus agnas
     {{Versus|100}}Ad solitos adigo sole cadente lares.
Substitimus pro more, crucis qua cortice Fagus
     Exhibet inscriptas relligiosa notas.
Nec mora, nuda premens adductis pectora palmis
     Herbosamque genu supplicis instar humum
{{Versus|105}}Ergone (succlamo) luctus et funera jungam?
     Virque mihi dempto fine carendus erit?
Christe, per hoc uda quod crescit in arbore signum,
     Fac veniat votis mollior aura meis.
Nec precor, ut niveo glomerentur stamina fuso;
     {{Versus|110}}Aureaque in longos fila trahenda dies!
Redde mihi ''Eustachiden'', et si vis funera junge;
     Ille mihi melius funere junctus erit.
Finieram: subitoque arbor mihi visa precantem
     Audisse, et mota dicta tulisse coma,
{{Versus|115}}Quin etiam tacitam sensi lugentis in aurem
     Demitti blando talia verba sono.
Mitte queri, ''Theopista'' prope est, quem voce requiris:
     Perfer; erit poenae meta modusque tuae;
''Eustachides'' vivit: vivunt duo pignora, nati:
     {{Versus|120}}Et modo sub patriis legibus arma gerunt.
Arma gerunt? quando dabitur concurrere, et una
     Si fas non fuerit vivere, posse mori? 
Praecipit hoc animus: taurum&lt;ref&gt;Supplicium quo interiere, taurus fuit aeneus, igne succensus.&lt;/ref&gt; succende, satelles:
     Debetur nostrae torridus ille neci.
{{Versus|125}}Prima bovem insiliam, plusquam per cornua sacrum,
     Cujus terribilis spiritus ignis erit.
Inde ego clamabo: laeti succedite: taurus, 
     Igneus hic quamvis, nil tamen igne nocet.
Atque aliquis posthac recolens haec funera, dicet:
     {{Versus|130}}(Sic mihi, nec falso vaticinatur amor.)
''Dispereunt nati, genitrix pater; attamen illic''
     Sic periisse semel non periisse fuit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>sykbch9pfnp8hmi2g6m2mn3yojws3v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Claudius Espencaeus</title>
    <ns>102</ns>
    <id>79487</id>
    <revision>
      <id>287260</id>
      <parentid>287233</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>287260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="oadgwycx8obrje26ijth3heu8ayjx94" xml:space="preserve">{{Scriptor
|IndicisNomen=Espencaeus, Claudius 
}}
==Opera==
*[[Concio synodalis de officio pastorum]]
*[[De ablutione pedum ad Cenam Domini praeparatoria]]
*[[Sermo de triplici Francorum Liliorum incremento]]
*[[Praefationes tres]]: 
**[[De silentio et unitate Ecclesiae]]
**[[De vi Verbi Dei in sacris mysteriis]]
**[[Quod principem litterae deceant ]]
*[[Urbanarum meditationum in hoc sacro et civili bello elegiae duae]]
*[[Commentarius in Epistolam Primam ad Timotheum cum digressionibus]]
*[[Commentarius in Posteriorem Epistolam ad Timotheum cum digressionibus]]
*[[Commentarius in Epistolam ad Titum cum digressionibus]]
*[[De librorum suspectorum lectione tractatus]]
*[[De clandestinis matrimoniis concilium]]
*[[Sacrarum Heroidum liber]] ([[Liber:Claudii Espencaei Sacrarum heroidum liber.pdf|liber]])
*[[De continentia libri sex]]
*[[De cælorum animatione]]
*[[Collectarum ecclesiasticarum liber unus]]
*[[Institutum Christiani hominis]]
*[[De Eucharistia eiusque adoratione libri quinque]]
*[[Libellus de privata et publica missa]]</text>
      <sha1>oadgwycx8obrje26ijth3heu8ayjx94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>287269</id>
      <parentid>287242</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1. Introductio */</comment>
      <origin>287269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167517" sha1="15m6b0rl4olur7mtpkx0iib7iazcic9" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =
== PARS I: PORPHYROGENITUS ET CHROATIA ALBA ==

== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Chroatorum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Chroaticae, id est narrationem de origine populi. Chroati non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine atque adventu Chroatorum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

'''Investigationes historici Sloveni ''Ljudmil Hauptmann'' plurimum valuerunt ad hanc quaestionem illustrandam.&lt;ref&gt;Sakač, Stjepan Krizin: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''. Zagreb 2000 : 163, 164&lt;/ref&gt;

Notandum est Hauptmann iam anno 1915 affirmavisse sedes ''Kosezorum'' sive ''Kasazorum'', quibus olim Carinthia, Styria atque Carniola abundabant, revera praedia nobilium Chroatorum fuisse. Saepe in vicinia ''Kasazorum'' inveniebantur vici nominibus manifeste Chroaticis insigniti. Germani autem postea talia nomina multis in locis in formas ''Edling'', ''Edlinger'' vel ''Kraut'' (olim ''Chroat''), ''Krabathen'', ''Kraubath'', ''Krabersdorf'' (olim ''Chrawaczdorf''), ''Krowot'' converterunt. Iam tum Hauptmann contendebat vocabula ''Kasez'', ''Edling'' atque ''Hrvat'' idem significare.
In opere anno 1925 edito scripsit:

&quot;Versus meridiem sequitur centrum libertinorum Rahvini et Iunici, Otmanje-Eixensdorf, deinde Pokrče atque Blažja Vas, patria illius familiae Kasazorum quae novum ducem inaugurabat; ibi vero prope ipsum Celovec (Klagenfurt), duobus tantum vel tribus chiliometris ad meridiem distantibus, sitae sunt Kazaze-Harbach, atque intra hunc amplissimum circulum eminere videtur Gospa Sveta (Germanice: Maria Saal), ubi Kasazi convenire solebant ut principem suum inaugurarent. Tota igitur haec regio verus pagus Kasazorum est. Quod ad intellegendam eorum originem maximi momenti est. Nam de septem vicis ad boreo-occidentem a Gospa Sveta (Maria Saal) sitis saeculo decimo dicitur eos in 'pago Chroatorum' sitos esse.&quot;&lt;ref&gt;Monum. Carin., III. 45, n.115; 50, n.125; 62, n.149. - Felicetti M., ''Ueber die Lage des &quot;pagus Chrouuat&quot;''. Beitr. z. Kde St. G. G. 5 (1868): 99.&lt;/ref&gt;
...

&quot;Nomina autem hodierna, ut ''Krabathen'' apud Glanegg, ''Krautkogel'' inter Gospa Sveta (Maria Saal) et Timenicam, ''Krabathen'' apud Pokrče atque ''Krabathen'' ad orientem Otmanjae sita, testantur &quot;pagum Chroaticum&quot; adhuc latius per easdem regiones extensum fuisse atque pagum Kasazorum complexum esse; unde sequitur ''Kasazum'' et ''Chroatum'' idem esse. [...]

Praeterea nomen ''Hrvat'' conferendum non est cum nominibus qualia sunt ''Polani'', quorum nomen a campis derivatum est, ''Drevlani'', quorum nomen ab arboribus sive silvis derivatum est, et similia, quoniam eiusmodi nomina ex natura rerum derivata sunt, nomen autem ''Hrvat'' / Chroatus non ita. Illa igitur apud Slavos pluribus locis independenter oriri potuerunt; de Chroatis vero statuendum est eos omnes partes unius eiusdemque gentis fuisse.&quot;

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative Praevalitana appellabatur; in aevo autem medio ''Dioclia'' apud imperatorem Porphyrogenitum (saec. X), ''Doclea'' vero apud Gregorium Archiepiscopum Antibarensem (saec. XII) appellatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae (''Lika'' Croatice dicta, antiqua sedes Iapodum) vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Antibarensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== ==
== PARS II: ALIA TESTIMONIA DE CHROATIA ALBA ==

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

'''Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur'''

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

=== Orosius Alfredi Regis&lt;ref&gt;Opus geographico‑historicum, quod hodie titulo Anglico ''King Alfred’s Orosius'' inscribitur, in editione digitali apud Internet Archive legi potest; pagina ad quam referimus est haec: [https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up King Alfred’s Orosius].&lt;/ref&gt; ===

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus (849-899) in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, ''King Alfred’s Orosius'', ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi&lt;ref&gt; In diversis codicibus Anglo‑Saxonicis variae formae huius vocabuli occurrunt: Horiti, Horgiti, Horithi, Horoti.&lt;/ref&gt;(Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

=== Cartographus Bavaricus (media saeculi IX) et quaestio de Chroatis Albis in Polonia meridiana ===

Fons historicus, qui varia genera gentium Slavicarum ad septentrionem atque ad orientem Danubii cum sedibus suis enumerat, nomine ''Cartographus Bavaricus'' (circa annum 845) notus, Chroatos omnino in indice suo non commemorat.&lt;ref&gt;Vide [https://la.wikipedia.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De opere ''Geographi Bavari'', quod inscribitur ''Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii ante 850'', vide [https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum] (Wikisource Latina).&lt;/ref&gt;

Attamen idem fons, qui hoc titulo designari consuevit, in regionibus Poloniae meridianae ''Vistulanos'' memorat, quorum nomen a flumine Visla (Latine Vistula, Polonice Wisła) deductum est; hi enim circa superiorem Vistulam habitabant, cum principali sede Cracovia.

De principe ''Zachumliae'', Michaele nomine, imperator Constantinus Porphyrogenitus circa annum 950 scribit traditionem familiarem principis Michaeli originem stirpis eius ex regionibus circa flumen Vistulam attribuere.&lt;ref&gt;Michael, dux Zachumliae, prima parte saeculi X floruit; erat contemporaneus regis Tomislavi, cuius potestatem supremam verisimiliter agnoscebat, ut ex opere Thomae Archidiaconi discimus, de participatione eius in conventu synodali Spalatensi una cum rege Tomislavo anno 925 commemorata.&lt;/ref&gt;

Altera gens, quam Cartographus Bavaricus memorat, sunt Lendiani, qui regionem Poloniae meridiano‑orientalis incolebant. Nomen eorum, Lendiani (Polonice Lędzianie), ex voce Slavica antiqua ''lęda'' = Croatice: ''ledina'' deducitur quae significat lētam, terram videlicet incultam, quae ex silvarum excisione et incendio ad culturam parata est.
Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem fluminis Vislae protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.&lt;ref&gt;Agitur de Bugo Occidentali, qui in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit, ubi fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit, atque postea in Poloniam intrat, ubi in Vistulam influit.
Exstat etiam Bugus Meridionalis, qui circiter CL chiliometra ad orientem fontis Bugi Occidentalis oritur; hic vero ad meridiem decurrit et in Pontum Euxinum se exonerat.&lt;/ref&gt;

Nonnulla est possibilitas ut nomen fluminis Bug fontem praebeat nomini unius ex duabus sororibus in capite XXX operis DAI, Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić, ''De Chroatia Rubra et Russia Rubra'', in periodico ''Hrvatsko Kolo'', Matica Croatica, Zagrabiae 1927, pp. 127–130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat Buzka (Bužka) provincia sive Buzani; item in Hercegovina Buzko palus ad meridiem campi Livaniensis.

Praeter ''Cartographum Bavaricum'', Lendianos memorat etiam imperator Constantinus Porphyrogenitus sub nomine ''Lendzanenoi''.

Historicus Polonus [https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lewicki Tadeusz Lewicki]
existimavit sub nomine Vistulanorum, quod ab appellatione fluminis Vislae (Polonice Wisła, Latine Vistula) derivatur, re vera latere Chroatos Albos.
Sententiam suam confirmavit eo argumento quod fontes externi, ut opus regis Anglo‑Saxonici Alfredi, nomina gentium Slavicarum saepe depravare soliti sunt (uti fit in formis Horiti, Horgiti, Horoti pro Chroatis in Polonia austro‑occidentali), neque mirum esse quod gentes Slavicae in fontibus alienis omnino diversis nominibus (exonymis) appellarentur, &lt;ref&gt;Lewicki, Tadeusz (2006) [1951]. &quot;Najstarije spominjanje Višljana u izvorima (Najdawniejsza wzmianka źródłowa o Wiślanach)&quot; [The earliest mention of the Vistulans in sources]. In Nosić, Milan (ed.). Bijeli Hrvati I [White Croats I] (in Croatian). Maveda. pp. 86–99. ISBN 953-7029-04-2.&lt;/ref&gt; sicut gens Glomache, quam Germani Daleminzen sive Dalamense apud regem Alfredum vocaverunt.

Alter historicus Polonus, [https://en.wikipedia.org/wiki/Henryk_%C5%81owmia%C5%84ski Henryk Łowmiański]
, thesis sustentavit utramque gentem, Vistulanos et Lendianos, ad Chroatos Albos pertinuisse.&lt;ref&gt;Łowmiański, Henryk (2004) [1964]. Nosić, Milan (ed.). Hrvatska pradomovina (Chorwacja Nadwiślańska in Początki Polski) [Croatian ancient homeland] (in Croatian). Translated by Kryżan-Stanojević, Barbara. Maveda. p. 30–31, 51, 57–60, 94, 125–126. OCLC 831099194.&lt;/ref&gt;

Investigatori Ucrainensis [https://en.wikipedia.org/wiki/Leontii_Voitovych Leontii Voitovych]
thesis proposuit Vistulanos re vera inter prima plemina Polonica atque Silesiana fuisse, quae per saecula in terras a Chroatis inhabitas irruptionem atque invasionem fecissent; eosque incursione et colonizatione veterem regionem Chroaticam in duas partes divisisse: occidentalem et orientalem.&lt;ref&gt;Voitovych 2011, p. 29.&lt;/ref&gt;
Partem occidentalem reliquiae Chroatrum in Polonia austro‑occidentali, a gentibus Silesianis circumdatae, constituerent; partem vero orientalem Chroati in hodierna Ucraina occidentali superstites.
Hac hypothesi explicaretur quomodo nomen Chroatrum ex amplis regionibus Poloniae meridianae paulatim depulsum atque evanidum sit.

[https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lehr-Sp%C5%82awi%C5%84ski Tadeusz Lehr‑Spławiński], argumentis Slavistae Slovaci [https://en.wikipedia.org/wiki/Lubor_Niederle Luboris Niederle]
innixus, existimavit Vistulanos esse nomen quod fontes Germanici et alii occidentales praecipue adhibebant, cum fontes orientales — ut Porphyrogenitus necnon itinerarii et geographi Arabici — endonymum antiquius Chroati (apud Porphyrogenitum Hrovatoi / Horvatoi) retinerent; atque olim validam confoederationem gentinum Chroaticam in Polonia meridiana post migrationem partis Chroatrum in Balcanos occidentales dissolutam esse.&lt;ref&gt;Lehr-Spławiński, Tadeusz (1951). &quot;Zagadnienie Chorwatów nadwiślańskich&quot; [The problem of Vistula Croats]. Pamiętnik Słowiański (in Polish). 2: 17–32.&lt;/ref&gt;

Nonnulli fontes, plerumque indolis legendariae, ut traditiones populares in chronicis Bohemicis (Chronicon Dalimil) aliisque servatae, hoc ipsum narrant: Lechus quidam (Polonus) nomine Čech, ex terra Chroatrum cum familia et fratribus profugisse in regionem quam antea Vandali Germani incolebant.
Aliae narrationes tradunt maiores Čechae ex aquilone fugisse sub pressione vicinorum Servorum.
Tertiae leges memorant impetum gentium Silesianorum, quorum ethnonymum (Silesiani) vulgo et simpliciter ex eo deducitur quod ad meridiem “descenderent” (silaziti = descendere) in sedes hodiernas, atque ita maiores Čechae ad terras hodiernae Bohemiae migrare coegerint. &lt;ref&gt;In lingua Bohemica antiquiori, saeculis XII–XV, reperitur verbum ''sílaziti / sélaziti''; in dialectis Polonicis veteribus, praesertim Silesianis et Minoripolonicis, occurrunt formae ''sylazić / syłazić / zylazić'', quae formae hodierno Croatico ''silaziti'' valde sunt cognatae.
Omnes hae voces a vetere Slavica radice ''sъ‑laziti'' oriuntur; cf. Russice ''слазить'' (slazit’), Ucrainice ''злазити'' (zlaziti).
Forma Croatica moderna ''silaziti'' omnium est maxime conservativa, cum structuram praslavicam fere intactam servet.&lt;/ref&gt;

Quartae denique fabulae commemorant ''Cracum'' quendam, tamquam antiquissimum incolam Bohemiae; nomen eius cum toponymo Cracovia coniungitur.&lt;ref&gt;Vondraček, Češke povjestnice - dodiri s Hrvatima, 2004.&lt;/ref&gt;

Revera, omnibus fontibus hucusque cognitis perspectis, videtur nomen Chroati, Horvati antiquius quoddam stratum ethnonymicum repraesentare, quod fortasse saeculis V et VI dominans erat, dum in posterioribus saeculis identitatem suam sensim amitteret.
Causae debilitatis identitatis nomine Chroatico expressae variae esse possunt:
a) migratio maiorum coetuum Chroaticorum ad meridiem et occidentem, versus Adriaticum;
b) impetus aliarum gentium Slavicarum ab aquilone, ut gentium Silesianorum et aliorum Polonicorum.

=== Num Chozirozi apud Cartographum Bavaricum re vera Chroati fuerint? ===

In indice gentium, quem Cartographus Bavaricus exhibet, nomina plerumque depravata occurrunt; inter ea invenitur etiam gens nomine ''Chozirozi'', cui adscribitur: '''''Chozirozi habent civitates CCL''.&lt;ref&gt;[https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographus Bavarus]&lt;/ref&gt;
  
Haud parva est probabilitas ut sub hoc nomine obscuro atque alibi non attestato Chroati ipsi lateant. 

Si vocabulum ''Chozirozi'' in syllabas dividamus, obtinemus: ''Cho‑zi‑ro‑zi''; si autem syllabam secundam ‑zi‑, quae etiam in fine vocabuli iteratur, removeamus, forma ''Chorozi'' emergit, quae forma nomini ''Choroti'' valde est cognata.
Hoc autem nomen ''Choroti'' inter varias formas apud codices operis Alfredi Magni invenitur (una cum ''Choriti, Chorgiti, Chorithi'').&lt;ref&gt;Vide editionem digitalem operis ''King Alfred’s Orosius'' apud Internet Archive:
[https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up].&lt;/ref&gt;

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''
== ==
== PARS III: ETYMOLOGIAE ==

== 19. De origine ethnonymi Chroatorum ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' (plur.''Chroati'') , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== 19.2 De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.3 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvat'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvate'' vel ''Horoate'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''*Horvat'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quam ut formam nominativam singularem antiqui ethnonymi haberi posse existimo. Haec forma in orbe Slavico latissime diffunditur atque in inscriptionibus Tanaiticis forma Graeca ''Horouathos'' attestatur. Ablata terminatione Graeca ''-os'', obtinetur forma ''Horvat'' sive ''Horvat[h]''.

Ita fieri potuit ut singularis forma antiqui ethnonymi fuerit ''Horvat'' sive ''Horoat'', pluralis autem ''Horvate'' sive ''Horoate''. Haec tamen reconstructio hypothetica manet.

Quamvis pluralis Graecus ''Sarmatai'' nihil certi de forma originali Sarmatica demonstret, memoratu dignum est suffixum pluralis linguae Osseticae ''-tæ'', quod fortasse vestigium antiquioris morphologiae Alanico-Sarmaticae servat. Ex hac ratione quaeri potest num formae sicut ''Hr'vate'' apud quosdam codices ''Chronicae Nestoris'' testimonium praebeant antiquioris pluralis ethnonymici, quamvis talis interpretatio manet hypothetica.

Hi Sarmatae, qui ''Horvate'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Chroatorum ut coetus Slavici nomen Sarmaticum ferentis. 

Ex Chroatis qui in Ucraina habitabant pars quaedam se separavit atque ulterius versus occidentem migravit, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considere. Quod confirmari videtur documento de institutione Episcopatus Pragensis, necnon traditionibus de adventu Chroatorum ex partibus Poloniae ad litora Adriatica, quas apud Constantinum Porphyrogenitum reperimus, sed etiam apud alios scriptores. Ita Thomas Archidiaconus in opere suo ''Historia Salonitana'' tradit septem aut octo generationes ex regione Poloniae in Dalmatiam immigrasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheses etymologicae ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 20.1 Hypotheses Iranicae de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 21. De etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum === 

In capite XXX operis De administrando imperio Constantinus Porphyrogenitus primam ex duabus narrationibus de migratione Chroatorum in provinciam Romanam Dalmatiae tradit. Inde, ut in eodem capite legitur, in Pannoniam atque Illyricum se diffuderunt, de quo iam in initio huius operis dictum est. Hoc autem loco nobis propositum est investigare possibiles etymologias nominum quinque fratrum et duarum sororum qui, ut in capite XXX scriptum est, cum suo populo ex Bagibareia venerunt.

Nomina quinque fratrum et duarum sororum Chroaticae originis gentis, prout apud imperatorem Porphyrogenitum Graece scripta reperiuntur, sunt haec: Κλούκας, Λοβελος, Κοσέντζης, Μουχλώ, Χρωβάτος, Τούγα, Βούγα. Quae in litteras Latinas translitterata fiunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzēs, Mouchlō, Chrōbatos, Touga, Bouga. Si terminationes grammaticas Graecas, quales sunt -as, -os et -es, quae in quibusdam horum nominum occurrunt, removemus, formae phonologicae sequentes obtinentur: Kluk, Lobel, Kosentz sive Kosents , Muhlo, Hrovat, Tuga, Buga.

Animadvertendum est haec nomina verisimiliter non ad personas historicas reales pertinere, sed potius nomina aetiologica esse, quae ad originem, indolem aut munus alicuius gentis, loci vel eventus explicandum inserviunt. Plerique enim putant Porphyrogenitum ipsa nomina non excogitasse, sed ea ad eum pervenisse ut partem cuiusdam relationis e Dalmatia, id est e Chroatia. Itaque imperator traditionem popularem Chroatorum tantummodo retulisse videtur, quae ad ipsum medio saeculo decimo pervenerat.

Quapropter haec nomina ipsorum Chroatorum aetiologica commenta haberi possunt, hoc est ratio qua Chroati Dalmatiae per traditionem popularem sive oralem memoriam temporis migrationis suae servaverunt. Optimo casu nomina quinque fratrum et duarum sororum nomina familiarum aut stirpium historicarum esse potuissent, quae olim in provinciam Dalmatiae immigraverant.

Meminisse autem oportet caput XXX nullam certam chronologiam migrationis Chroatorum tradere. Tale enim tempus expresse definitum tantummodo in capite XXXI invenitur, ubi adventus Chroatorum ad imperium Heraclii imperatoris (610-641) refertur.

* '''Kluk''' (''Kloukas : Κλούκας'')

In lingua Bohemica substantivum exstat significationis: iuvenis, amicus, socius; similiter in dialectis Silesiae et Minoris Poloniae: ''kluk'' = puer, iuvenis; ''kluka'' = parvus puer. In Bohemia nomina ''Kluk'' et ''Kluky'' etiam in toponymia occurrunt: complura oppida atque vici antiqui haec nomina ferunt.

Ex his colligi potest nomen ''Kluk'' cum certis regionibus geographicis coniunctum esse, videlicet cum Bohemia, Silesia atque parte meridionali Poloniae.

Alemko Gluhak in libro suo, fretus Toporov (1980, III: 48) atque Nepokupnyj (1976: 117), comparationes ex linguis Balticis adduxit: nomina propria Prussica ''Clauco'', ''Clawke''; Lettica ''Klaukas'' (nomen proprium), necnon formas onomatopoeticas: Slavicum *''kluk-''*, *''klukati''* &gt; rostro vel rostro avis tundere; *''klukt''*, *''kluktati''* = evomere; *''klok''* &gt; ''kloktati'', ''klokotati'', et similia.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 218&lt;/ref&gt;

Attamen probabilissima etymologia nominis ''Kluk'', sicut etiam substantivi Bohemici ''kluk'' (= iuvenis, amicus, socius), illa videtur quae id cum vocabulo slavico ''člověk'', Polonico ''człowiek'' (“homo”) coniungit, ubi sonus /č/ ex palatalizatione ortus est ex antiquiori forma supposita, quamvis non attestata, ''*klovek''. Ita substantivum ''kluk'' formam antiquorem conservasse videretur.&lt;ref&gt;Hanc hypothesim in litteris philologicis etiam proposuerunt: Miklosich, ''Vergleichende Grammatik der slavischen Sprachen''; Jagić, scripta de phonologia Proto-Slavica; Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Brückner, ''Słownik etymologiczny języka polskiego''; Gebauer, ''Historická mluvnice jazyka českého''; Holub–Kopečný, ''Etymologický slovník jazyka českého''; Bezlaj, ''Etimološki slovar slovenskega jezika''; Būga, scripta de nominibus Balticis.&lt;/ref&gt;

* ''' ''Lobel'' (''Lobelos : Λοβελος'')

Alemko Gluhak comparationes Balticas adducit cum radice ''lab‑''; Lithuanicum ''labas'' = «bonus» et Letticum ''labs'' = «bonus», necnon Lithuanicum ''lobas'' = «sinus, vallis, depressio terrae» (Toporov 1984). Attamen radices Balticae ''lab‑'' et ''lob‑'' nexu semantico carent cum radice Slavica ''lob‑'', ''loban‑'' = «frons, caput, calvaria», quae in lexico Slavico atque in toponymia comprobata est (Lobor, Lobnica, Lobez).

Palaeoslavenicum ecclesiasticum ''lobanъ'' = «calvaria» in textibus canonicis attestatur (Assemanius, ''Liber Savinae'', ''Codex Zographensis''). Vide: Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Vasmer, ''Russisches etymologisches Wörterbuch''; Sławski, ''Słownik prasłowiański'' (lemma ''lobanъ'').

Quapropter nomen ''Lobel'' optime explicatur ut formatio Slavica cognominalis ex radice ''lob‑'' et suffixo ''‑elъ'' constituta.

In lingua Polonica radix ''łeb / łob‑'' servata est in vocabulis ''łeb'' (= caput, magna vel rudis testa), ''łebski'' (= prudens, sollers, proprie «magnicapitus»), atque in formationibus cognominalibus qualis est ''łobuz'' (= nebulo, homo petulans). Quod demonstrat radicem ''lob‑'' sive ''leb‑'' in lexico atque onomastica Slavorum Occidentalium adhuc fecundam mansisse.

Exempla ex lingua Polonica ostendunt formationes cognominales ex radice ''lob‑'' sive ''leb‑'' derivatas notas peiorativas aut sociales habere potuisse, sed etiam ex appellatione partis corporis oriri potuisse. Itaque nomen ''Lobel'' verisimillime formatio cognominalis Slavica est ex radice ''lob‑'' («frons, caput») orta, sensu: capito, princeps, ductor vel praefectus.

* '''''Kosentz'' (''Kosentzes : Κοσέντζης'')

Nomen ''Kosentzes'', remota terminatione grammatica Graeca ''-es'', id est ''Kosentz'', phonologice verisimillime legendum est ut ''Kosents'' sive Croatice: ''Kosenc''.&lt;ref&gt;Notandum est litteram Slavicam ''c'' sono /ts/ respondere, atque idcirco nomen ''Kosenc'' pronuntiandum esse quasi ''Kosents''&lt;/ref&gt;

Hoc nomen etymologice ad formationem nominalem Slavicam ''kosenc'' &gt; ''kosec'' &gt; ''kosac'' referri potest, quae cum verbo ''kositi'' (“metere”) coniungitur, quod simplicissima atque linguistice oeconomicissima explicatio videtur.

Etymologia Slavica nominis ''Kosentzes'' cum verbo ''kositi'' necnon derivatis ''kosec'' et ''kosac'' coniungi potest. Non excluditur quin forma Graeca vestigium antiquioris formationis Slavicae generis ''Kosenc'' vel ''Kosenec'' servaverit, quo casu de nomine personali ex cognomine aut appellatione muneris orto agi posset. Cum autem verbum ''kositi'', praeter sensum agrarium, etiam significationem translatam habeat “prosternere” vel “hostes caedere”, nomen quoque connotationes militares habere potuit.
&lt;br&gt;
Stjepan Krizin Sakač appellationes ''Kaseg'' et ''Kasog'' cum substrato ethnico Iranico-Sarmatico necnon cum nominibus quibus Alani gentes Caucasicas designabant, praesertim maiores hodiernorum Adygaeorum (Circassorum), coniungebat. Iam enim linguistae Sloveni Oštir et Ramovš de necessitudine ''Kasazarum'' Carantanorum et Chroatorum, itemque de cognatione eorum cum nomine personali ''Kosenc'' apud Constantinum Porphyrogenitum attestato, monuerant.&lt;ref&gt;Fr. Ramovš, ''Praslovensko kaseng &quot;Edling&quot;'' / Razprave Znanstvenega društva za humanističke vede II., Ljubljana 1925, p. 317; Oštir, K., ''Illyro-Thrakisches'', Arhiv za arbansku starinu, jezik i etnologiju, 1 (1923), pp. 109, 114 et al.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;
Sakač in commentatione sua ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'' (Latine: ''De origine Caucaso-Iranica Chroatorum'') (1937)&lt;ref&gt;Sakač, S. K. 1937: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'', ''Život'', 18 : 1–25, Zagreb.&lt;/ref&gt; imprimis innitebatur investigationibus historici Sloveni Ljudmili Hauptmann, per multos annos professoris Facultatis Philosophicae Zagrabiensis, qui complura opera scientifica de antiquissima historia Slovenorum et Chroatorum edidit. Inter ea eminere solet disputatio ''Kroaten, Goten und Sarmaten'' (''Germano-Slavica'', III, Pragae 1935). In quarta parte eiusdem operis, cui titulus est ''Die Abstammung der Kroaten'', Hauptmann hypothesim proposuit primitivos Chroatos partem fuisse cuiusdam gentis Iranicae Caucasicae, fortasse Alanorum, quam incursio Hunnorum usque ad Vistulam dispersisset.

Sakač Hauptmann citat:

'''“Kosences - kasendz” antiquius sonabat ''kaseng'', initio autem ''kaseg''. [...] Hoc nos ad ''kasak'', Iranicum ''Kasakos'' - ''Kasagos'', Osseticum ''käsäg'', atque Vetus-Russicum ''kasog'' = ''Circassus'' deducit.'''''

Ipse vero Lj. Hauptmann in studiis suis investigationibus atque conclusionibus linguistae Max Vasmer innitebatur.

Quamvis talis etymologia hypothetica maneat, similitudo phonetica inter formam ''Kosentzes'' et nomen cuiusdam ordinis socialis peculiaris in mediaevali Carantania, ''Kasezi'' (pluralis ex ''Kaseg''), efficit ut haec explicatio tamquam possibilitas alternativa considerari possit.

* '''''Muhlo'' (''Mouchlō : Μουχλώ'')

Alemko Gluhak, Toporov secutus (Toporov 1977 : 70), in linguis Balticis vocabula repperit quae nomini ''Muhlo'' similia sunt. Lithuanicum ''muklus'' atque Letticum ''muka'' ad loca limosa et palustria referuntur. Hydronymum Lithuanicum (nomen fluminis) est ''Muke''. Apud Lettos ''Mukaušu-ezers'' nomen lacus est. In lingua Prussica iam exstincta attestata sunt nomina personarum ''Makie'', ''Moke'', ''Mokil'', atque in dialecto Curonico ''Makus'', ''Mackul''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220&lt;/ref&gt;

Non est impossibile quin sub nomine ''Muhlo'' lateat antiquus quidam radix Balto-Slavicus cum humiditate, rebus udis, paludibus, musco, nebula aliisque similibus coniunctus. Formae Bulgaricae: мухъл (''muhǎl'') = mucidus, vetustus, graveolens; мухъл, мухла = mucor, rubigo, vetustas, testantur elementum ''muhl-'' in ambitu linguarum Slavicorum revera exstare atque adhiberi.

Russice: ''мох'' (''moh'') = muscus; Polonice atque Bohemice: ''mech'' = muscus.

Si Porphyrogenitus nomen ''Mouchlo'' sive ''Muhlo'' sine deformatione tradidit, tum radix revera ''muhl-'' esset atque ad campum semanticum humiditatis, musci et mucoris pertineret; ita responderet radici Balticae ''mukl-'', quam in nonnullis hydronymis Balticis invenimus.

Attamen alia adhuc possibilitas superest. In commentatione sua ''Tko se muva?'' Alemko Gluhak verbum ''muvati se'', quod hodie significat circumire, huc illuc vagari, oberrare, discurrere atque incessanter moveri, ex antiquiori forma ''*muhati'' derivat. Gluhak autem censet hoc verbum initio significasse: percutere. Ita series evolutionis semanticae esset: percutere &gt; vagari &gt; circumcursare &gt; errare.&lt;ref&gt;Gluhak, Alemko: „''Tko se muva?''”, ''Rasprave Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje'', lib. 28, Zagreb, 2002., pp. 317–324. Praesto apud: https://hrcak.srce.hr/68819&lt;/ref&gt;

Hoc loco propensiores sumus ad nomen unius ex quinque fratribus, ''Muhlo'', cum antiqua forma verbi ''muvati se'', id est ''muhati'', coniungere, sensu: circumire, vagari, oberrare, discurrere. Haec interpretatio etiam ad formationem cognominalem pertinere videtur, qualis probabiliter apud omnes fere societates antiquas exstitit. Itaque ''Muhlo'' significare potuisset: vagum, viatorem, errorem sive hominem ad peregrinandum ac discurrendum proclivem.

* '''''Hrovat'' (''Chrobatos : Χρωβάτος'')

De nomine ''Hrovat'' sive ''Horvat'' sive ''Hrvat'', necnon de variis eius etymologiis, iam fuse actum est in capitibus superioribus huius operis.


* '''''Buga'' (''Bouga : Βούγα'')

Gluhak pro nomine ''Buga'' formam Proto-Slavicam reconstructam ''*buga'' supponit, innixus his testimoniis:

forma dialectali Russica ''bugá'' = silva atque virgultum in ripis fluminum humilibus et inundationibus obnoxiis;

forma dialectali Bulgarica (in regione oppidi Bansko) ''búga'' = locus humidus atque paluster;

Macedonice ''buga'' = mucor.

Gluhak vocabulum Slavicum ''*buga'' cum verbo Lettico ''bauga'' conectit, quod significat locum limosum in flumine, viam praeruptam vel terram sterilem.

Utrumque vocabulum, tum Slavicum ''*buga'' tum Letticum ''bauga'', in dictionariis etymologicis ad radicem Indo-Europaeam ''*bheug(h)'' reducitur, cui significatio est “flectere” vel “incurvare”.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220, 221&lt;/ref&gt;
Hic etiam memoranda est vox Anglica ''bog'' = palus, uligo vel terra turbosa.

Praeterea magni momenti est animadvertere in Ucraina duo flumina exstare quae nomen ''Bug'' gerunt. Utrumque in montosis regionibus Ucrainae occidentalis, prope urbem Lviv (Leopolis), oritur. ''Bug Meridionalis'' ad meridiem fluit atque in Pontum Euxinum inter Tyram et Borysthenem influit; ''Bug Occidentalis'' ad septentrionem fluit, primum terminus inter Ucrainam et Poloniam, deinde inter Bielorussiam et Poloniam efficitur, postea autem versus occidentem convertitur, per Masoviam decurrit atque in Vistulam septentrione Varsaviae se exonerat.

Flumen ''Bug'' magni ponderis est in quaestione etymologica de nominibus principum septem clanorum qui in capite XXX operis ''DAI'' memorantur, quia fontes utriusque fluminis Bug in regione Ucrainae occidentalis siti sunt, ubi plerumque Chroati historici, pluries in Chronica Nestoris ''Povest' vremennyh let'' commemorati, collocantur. Ad septentrionem Chroatorum a Nestore memoratorum in parte occidentali Russiae Kioviensis habitabant Duljebi, postea Voliniani appellati; pars autem eorum, ad flumen Bug considentium, nomine ''Bužani'' cognoscebatur.

Conclusio: coniunctio etymologica nominis sororis fabulosae ''Buga'' cum nominibus fluminum eiusdem nominis in Ucraina, necnon conexio profundior ipsius vocabuli ''buga'' cum vocibus Russicis, Bulgaricis, Macedonicis atque Letticis quae loca humida et palustria significant, nobis probabilis atque satis bene argumentis confirmata videtur.

* '''''Tuga'' (''Touga : Τούγα'')

De hoc nomine Gluhak (1990 : 221) observat sibi videri etymologiam quae nomen fabulosum ''Tuga'' cum vocabulo Croatico ''tuga'' (“tristitia”) coniungit, a forma ''*tuga'' deducta ex reconstructione Indo-Europaea ''*tougá'' = nebula, tenebrae, nimis coactam esse. Nihilominus haec est unica etymologia quam proponit, atque seriem sequentem affert:

IE ''*tougá'' &gt; ON ''þoka'' = nebula &gt; Medio-Theodisce ''dak(e)'' &gt; Antiquo-Suecice ''thukna'' = nebula &gt; Antiquo-Anglice ''diestre'' = obscurus &gt; Antiquo-Saxonice ''thiustri'' &gt; Germanice ''düster''; haec omnia ad radicem Indo-Europaeam ''*teu(a)'' = tumescere, inflari referuntur, secundum ''Pokorny (1959 : 1080–1081)''.

Conclusio: nomen unius ex sororibus fabulosis, ''Tuga'', praeter manifestam significationem quam hoc vocabulum in lingua Croatica hodierna habet, id est “tristitia”, etymologice coniungi potest cum latius diffusa radice Indo-Europaea quae imprimis in linguis Germanicis vocabula significationis “nebula” atque “tenebrae” produxit.

Praeterea notatu dignum est in Polonia meridionali exstare rivulum quendam nomine ''Tugaj''.

'''Conclusio generalis''''' 

Tamquam generalem conclusionem investigationis de etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum, prout in capite XXX operis Porphyrogenitei ''De administrando imperio'' (circa annum 950) tradita sunt, statuere possumus pleraque horum nominum, sive ratione semantica sive contextu traditionis popularis, munere cognominum fungi. Haec cognomina fortasse derivata sunt aut ex nota aliqua corporali (''Lobel'' = capito), aut ex proprietate humana (''Muhlo'' = vagus), aut ex professione (''Kosenc'' = messor, id est agricola aut sensu translato bellator), aut ex aetatis humanae condicione (''Kluk'' = iuvenis, socius).

Nomina autem sororum fabulosarum ''Tuga'' et ''Buga'' vel directe cum hydronymis realibus coniungi possunt (''Buga'' &gt; flumen ''Bug''), vel per altiorem nexum etymologicum cum rebus naturalibus (''buga'' = palus, regio humida; ''tuga'' = nebula, tenebrae), necnon cum affectionibus humanis quae talibus rebus naturalibus associari solent (''tuga'' = tristitia).

Ut unica vere singularis exceptio inter omnia septem nomina fabulosa eminet nomen ''Hrovat'', quod, una cum nomine ''Bužani'' sive ''Bužane'' (fortasse ex nomine ''Buga'' derivato?) atque fortasse etiam cum nomine ''Kasezi'' sive ''Kosezi'' (fortasse ad nomen ''Kosenc'' pertinente?), solum est nomen historice testatum variarum minorum maiorumve communitatum Slavicorum. 

Huius nominis vestigia reperiuntur ab Ucraina occidentali (Chronica Nestoris), per Poloniam meridionalem atque austro-occidentalem (Porphyrogenitus, charta fundationis episcopatus Pragensis apud Cosmam Pragensem, vitae sanctarum de fuga Dragomirae in ''Charvaty''), usque ad toponyma Germaniae orientalis circa Lipsiam et Hallam, itemque Austriae meridionalis in Carinthia inter Dravum et Muram, atque denique ad nomen gentis Chroaticae in Chroatia Adriatica.

Hic animadvertendum est inter omnia septem nomina fratrum atque sororum fabulosorum, ''Kluk'', ''Lobel'', ''Kosenc'', ''Muhlo'', ''Hrovat'', ''Tuga'' et ''Buga'', qui secundum traditionem a Porphyrogenito relatum Chroatos in Dalmatiam duxerunt, nullum nomen duplex seu binominale Slavicum inveniri, cuiusmodi sunt ''Trpimir'', ''Branimir'', ''Domagoj'', ''Zdeslav'', ''Tomislav'', ''Mislav'', ''Vladislav'', ''Držislav'', ''Mutimir'', ''Krešimir'' vel ''Zvonimir'', quae in onomastica Croatica primi medii aevi frequenter occurrunt.

Una ex insignioribus exceptionibus inter nomina principum Croatorum historice testata primi medii aevi est nomen ''Borna'', quod in fontibus Francicis ut ''dux Guduscanorum'' (817) atque ''dux Dalmatiae atque Liburniae'' (819–821) memoratur. Curiosum est nomen ''Borna'' etiam in toponymia Saxoniae hodiernae orientalis apparere, ubi oppidum eiusdem nominis exstat.

Absentia nominum duplicium, quae apud Slavos universim frequentissima erant atque peculiarem usum apud elites gentiles et principes habebant, ulterius suadet fieri posse ut hi septem duces fabulosi non personae historicae fuerint, sed potius nomina indolis folkloricae, mythicae vel aetiologicae.

== 22. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===22.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 22.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 23. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>15m6b0rl4olur7mtpkx0iib7iazcic9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287270</id>
      <parentid>287269</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1. Introductio */</comment>
      <origin>287270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167517" sha1="hylmdu5m2fbf5n74vg7xg9qc6otp13b" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =
== PARS I: PORPHYROGENITUS ET CHROATIA ALBA ==

== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Chroatorum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Chroatorum, id est narrationem de origine populi. Chroati non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine atque adventu Chroatorum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

'''Investigationes historici Sloveni ''Ljudmil Hauptmann'' plurimum valuerunt ad hanc quaestionem illustrandam.&lt;ref&gt;Sakač, Stjepan Krizin: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''. Zagreb 2000 : 163, 164&lt;/ref&gt;

Notandum est Hauptmann iam anno 1915 affirmavisse sedes ''Kosezorum'' sive ''Kasazorum'', quibus olim Carinthia, Styria atque Carniola abundabant, revera praedia nobilium Chroatorum fuisse. Saepe in vicinia ''Kasazorum'' inveniebantur vici nominibus manifeste Chroaticis insigniti. Germani autem postea talia nomina multis in locis in formas ''Edling'', ''Edlinger'' vel ''Kraut'' (olim ''Chroat''), ''Krabathen'', ''Kraubath'', ''Krabersdorf'' (olim ''Chrawaczdorf''), ''Krowot'' converterunt. Iam tum Hauptmann contendebat vocabula ''Kasez'', ''Edling'' atque ''Hrvat'' idem significare.
In opere anno 1925 edito scripsit:

&quot;Versus meridiem sequitur centrum libertinorum Rahvini et Iunici, Otmanje-Eixensdorf, deinde Pokrče atque Blažja Vas, patria illius familiae Kasazorum quae novum ducem inaugurabat; ibi vero prope ipsum Celovec (Klagenfurt), duobus tantum vel tribus chiliometris ad meridiem distantibus, sitae sunt Kazaze-Harbach, atque intra hunc amplissimum circulum eminere videtur Gospa Sveta (Germanice: Maria Saal), ubi Kasazi convenire solebant ut principem suum inaugurarent. Tota igitur haec regio verus pagus Kasazorum est. Quod ad intellegendam eorum originem maximi momenti est. Nam de septem vicis ad boreo-occidentem a Gospa Sveta (Maria Saal) sitis saeculo decimo dicitur eos in 'pago Chroatorum' sitos esse.&quot;&lt;ref&gt;Monum. Carin., III. 45, n.115; 50, n.125; 62, n.149. - Felicetti M., ''Ueber die Lage des &quot;pagus Chrouuat&quot;''. Beitr. z. Kde St. G. G. 5 (1868): 99.&lt;/ref&gt;
...

&quot;Nomina autem hodierna, ut ''Krabathen'' apud Glanegg, ''Krautkogel'' inter Gospa Sveta (Maria Saal) et Timenicam, ''Krabathen'' apud Pokrče atque ''Krabathen'' ad orientem Otmanjae sita, testantur &quot;pagum Chroaticum&quot; adhuc latius per easdem regiones extensum fuisse atque pagum Kasazorum complexum esse; unde sequitur ''Kasazum'' et ''Chroatum'' idem esse. [...]

Praeterea nomen ''Hrvat'' conferendum non est cum nominibus qualia sunt ''Polani'', quorum nomen a campis derivatum est, ''Drevlani'', quorum nomen ab arboribus sive silvis derivatum est, et similia, quoniam eiusmodi nomina ex natura rerum derivata sunt, nomen autem ''Hrvat'' / Chroatus non ita. Illa igitur apud Slavos pluribus locis independenter oriri potuerunt; de Chroatis vero statuendum est eos omnes partes unius eiusdemque gentis fuisse.&quot;

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative Praevalitana appellabatur; in aevo autem medio ''Dioclia'' apud imperatorem Porphyrogenitum (saec. X), ''Doclea'' vero apud Gregorium Archiepiscopum Antibarensem (saec. XII) appellatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae (''Lika'' Croatice dicta, antiqua sedes Iapodum) vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Antibarensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== ==
== PARS II: ALIA TESTIMONIA DE CHROATIA ALBA ==

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

'''Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur'''

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

=== Orosius Alfredi Regis&lt;ref&gt;Opus geographico‑historicum, quod hodie titulo Anglico ''King Alfred’s Orosius'' inscribitur, in editione digitali apud Internet Archive legi potest; pagina ad quam referimus est haec: [https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up King Alfred’s Orosius].&lt;/ref&gt; ===

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus (849-899) in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, ''King Alfred’s Orosius'', ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi&lt;ref&gt; In diversis codicibus Anglo‑Saxonicis variae formae huius vocabuli occurrunt: Horiti, Horgiti, Horithi, Horoti.&lt;/ref&gt;(Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

=== Cartographus Bavaricus (media saeculi IX) et quaestio de Chroatis Albis in Polonia meridiana ===

Fons historicus, qui varia genera gentium Slavicarum ad septentrionem atque ad orientem Danubii cum sedibus suis enumerat, nomine ''Cartographus Bavaricus'' (circa annum 845) notus, Chroatos omnino in indice suo non commemorat.&lt;ref&gt;Vide [https://la.wikipedia.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De opere ''Geographi Bavari'', quod inscribitur ''Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii ante 850'', vide [https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum] (Wikisource Latina).&lt;/ref&gt;

Attamen idem fons, qui hoc titulo designari consuevit, in regionibus Poloniae meridianae ''Vistulanos'' memorat, quorum nomen a flumine Visla (Latine Vistula, Polonice Wisła) deductum est; hi enim circa superiorem Vistulam habitabant, cum principali sede Cracovia.

De principe ''Zachumliae'', Michaele nomine, imperator Constantinus Porphyrogenitus circa annum 950 scribit traditionem familiarem principis Michaeli originem stirpis eius ex regionibus circa flumen Vistulam attribuere.&lt;ref&gt;Michael, dux Zachumliae, prima parte saeculi X floruit; erat contemporaneus regis Tomislavi, cuius potestatem supremam verisimiliter agnoscebat, ut ex opere Thomae Archidiaconi discimus, de participatione eius in conventu synodali Spalatensi una cum rege Tomislavo anno 925 commemorata.&lt;/ref&gt;

Altera gens, quam Cartographus Bavaricus memorat, sunt Lendiani, qui regionem Poloniae meridiano‑orientalis incolebant. Nomen eorum, Lendiani (Polonice Lędzianie), ex voce Slavica antiqua ''lęda'' = Croatice: ''ledina'' deducitur quae significat lētam, terram videlicet incultam, quae ex silvarum excisione et incendio ad culturam parata est.
Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem fluminis Vislae protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.&lt;ref&gt;Agitur de Bugo Occidentali, qui in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit, ubi fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit, atque postea in Poloniam intrat, ubi in Vistulam influit.
Exstat etiam Bugus Meridionalis, qui circiter CL chiliometra ad orientem fontis Bugi Occidentalis oritur; hic vero ad meridiem decurrit et in Pontum Euxinum se exonerat.&lt;/ref&gt;

Nonnulla est possibilitas ut nomen fluminis Bug fontem praebeat nomini unius ex duabus sororibus in capite XXX operis DAI, Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić, ''De Chroatia Rubra et Russia Rubra'', in periodico ''Hrvatsko Kolo'', Matica Croatica, Zagrabiae 1927, pp. 127–130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat Buzka (Bužka) provincia sive Buzani; item in Hercegovina Buzko palus ad meridiem campi Livaniensis.

Praeter ''Cartographum Bavaricum'', Lendianos memorat etiam imperator Constantinus Porphyrogenitus sub nomine ''Lendzanenoi''.

Historicus Polonus [https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lewicki Tadeusz Lewicki]
existimavit sub nomine Vistulanorum, quod ab appellatione fluminis Vislae (Polonice Wisła, Latine Vistula) derivatur, re vera latere Chroatos Albos.
Sententiam suam confirmavit eo argumento quod fontes externi, ut opus regis Anglo‑Saxonici Alfredi, nomina gentium Slavicarum saepe depravare soliti sunt (uti fit in formis Horiti, Horgiti, Horoti pro Chroatis in Polonia austro‑occidentali), neque mirum esse quod gentes Slavicae in fontibus alienis omnino diversis nominibus (exonymis) appellarentur, &lt;ref&gt;Lewicki, Tadeusz (2006) [1951]. &quot;Najstarije spominjanje Višljana u izvorima (Najdawniejsza wzmianka źródłowa o Wiślanach)&quot; [The earliest mention of the Vistulans in sources]. In Nosić, Milan (ed.). Bijeli Hrvati I [White Croats I] (in Croatian). Maveda. pp. 86–99. ISBN 953-7029-04-2.&lt;/ref&gt; sicut gens Glomache, quam Germani Daleminzen sive Dalamense apud regem Alfredum vocaverunt.

Alter historicus Polonus, [https://en.wikipedia.org/wiki/Henryk_%C5%81owmia%C5%84ski Henryk Łowmiański]
, thesis sustentavit utramque gentem, Vistulanos et Lendianos, ad Chroatos Albos pertinuisse.&lt;ref&gt;Łowmiański, Henryk (2004) [1964]. Nosić, Milan (ed.). Hrvatska pradomovina (Chorwacja Nadwiślańska in Początki Polski) [Croatian ancient homeland] (in Croatian). Translated by Kryżan-Stanojević, Barbara. Maveda. p. 30–31, 51, 57–60, 94, 125–126. OCLC 831099194.&lt;/ref&gt;

Investigatori Ucrainensis [https://en.wikipedia.org/wiki/Leontii_Voitovych Leontii Voitovych]
thesis proposuit Vistulanos re vera inter prima plemina Polonica atque Silesiana fuisse, quae per saecula in terras a Chroatis inhabitas irruptionem atque invasionem fecissent; eosque incursione et colonizatione veterem regionem Chroaticam in duas partes divisisse: occidentalem et orientalem.&lt;ref&gt;Voitovych 2011, p. 29.&lt;/ref&gt;
Partem occidentalem reliquiae Chroatrum in Polonia austro‑occidentali, a gentibus Silesianis circumdatae, constituerent; partem vero orientalem Chroati in hodierna Ucraina occidentali superstites.
Hac hypothesi explicaretur quomodo nomen Chroatrum ex amplis regionibus Poloniae meridianae paulatim depulsum atque evanidum sit.

[https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lehr-Sp%C5%82awi%C5%84ski Tadeusz Lehr‑Spławiński], argumentis Slavistae Slovaci [https://en.wikipedia.org/wiki/Lubor_Niederle Luboris Niederle]
innixus, existimavit Vistulanos esse nomen quod fontes Germanici et alii occidentales praecipue adhibebant, cum fontes orientales — ut Porphyrogenitus necnon itinerarii et geographi Arabici — endonymum antiquius Chroati (apud Porphyrogenitum Hrovatoi / Horvatoi) retinerent; atque olim validam confoederationem gentinum Chroaticam in Polonia meridiana post migrationem partis Chroatrum in Balcanos occidentales dissolutam esse.&lt;ref&gt;Lehr-Spławiński, Tadeusz (1951). &quot;Zagadnienie Chorwatów nadwiślańskich&quot; [The problem of Vistula Croats]. Pamiętnik Słowiański (in Polish). 2: 17–32.&lt;/ref&gt;

Nonnulli fontes, plerumque indolis legendariae, ut traditiones populares in chronicis Bohemicis (Chronicon Dalimil) aliisque servatae, hoc ipsum narrant: Lechus quidam (Polonus) nomine Čech, ex terra Chroatrum cum familia et fratribus profugisse in regionem quam antea Vandali Germani incolebant.
Aliae narrationes tradunt maiores Čechae ex aquilone fugisse sub pressione vicinorum Servorum.
Tertiae leges memorant impetum gentium Silesianorum, quorum ethnonymum (Silesiani) vulgo et simpliciter ex eo deducitur quod ad meridiem “descenderent” (silaziti = descendere) in sedes hodiernas, atque ita maiores Čechae ad terras hodiernae Bohemiae migrare coegerint. &lt;ref&gt;In lingua Bohemica antiquiori, saeculis XII–XV, reperitur verbum ''sílaziti / sélaziti''; in dialectis Polonicis veteribus, praesertim Silesianis et Minoripolonicis, occurrunt formae ''sylazić / syłazić / zylazić'', quae formae hodierno Croatico ''silaziti'' valde sunt cognatae.
Omnes hae voces a vetere Slavica radice ''sъ‑laziti'' oriuntur; cf. Russice ''слазить'' (slazit’), Ucrainice ''злазити'' (zlaziti).
Forma Croatica moderna ''silaziti'' omnium est maxime conservativa, cum structuram praslavicam fere intactam servet.&lt;/ref&gt;

Quartae denique fabulae commemorant ''Cracum'' quendam, tamquam antiquissimum incolam Bohemiae; nomen eius cum toponymo Cracovia coniungitur.&lt;ref&gt;Vondraček, Češke povjestnice - dodiri s Hrvatima, 2004.&lt;/ref&gt;

Revera, omnibus fontibus hucusque cognitis perspectis, videtur nomen Chroati, Horvati antiquius quoddam stratum ethnonymicum repraesentare, quod fortasse saeculis V et VI dominans erat, dum in posterioribus saeculis identitatem suam sensim amitteret.
Causae debilitatis identitatis nomine Chroatico expressae variae esse possunt:
a) migratio maiorum coetuum Chroaticorum ad meridiem et occidentem, versus Adriaticum;
b) impetus aliarum gentium Slavicarum ab aquilone, ut gentium Silesianorum et aliorum Polonicorum.

=== Num Chozirozi apud Cartographum Bavaricum re vera Chroati fuerint? ===

In indice gentium, quem Cartographus Bavaricus exhibet, nomina plerumque depravata occurrunt; inter ea invenitur etiam gens nomine ''Chozirozi'', cui adscribitur: '''''Chozirozi habent civitates CCL''.&lt;ref&gt;[https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographus Bavarus]&lt;/ref&gt;
  
Haud parva est probabilitas ut sub hoc nomine obscuro atque alibi non attestato Chroati ipsi lateant. 

Si vocabulum ''Chozirozi'' in syllabas dividamus, obtinemus: ''Cho‑zi‑ro‑zi''; si autem syllabam secundam ‑zi‑, quae etiam in fine vocabuli iteratur, removeamus, forma ''Chorozi'' emergit, quae forma nomini ''Choroti'' valde est cognata.
Hoc autem nomen ''Choroti'' inter varias formas apud codices operis Alfredi Magni invenitur (una cum ''Choriti, Chorgiti, Chorithi'').&lt;ref&gt;Vide editionem digitalem operis ''King Alfred’s Orosius'' apud Internet Archive:
[https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up].&lt;/ref&gt;

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''
== ==
== PARS III: ETYMOLOGIAE ==

== 19. De origine ethnonymi Chroatorum ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' (plur.''Chroati'') , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== 19.2 De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.3 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvat'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvate'' vel ''Horoate'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''*Horvat'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quam ut formam nominativam singularem antiqui ethnonymi haberi posse existimo. Haec forma in orbe Slavico latissime diffunditur atque in inscriptionibus Tanaiticis forma Graeca ''Horouathos'' attestatur. Ablata terminatione Graeca ''-os'', obtinetur forma ''Horvat'' sive ''Horvat[h]''.

Ita fieri potuit ut singularis forma antiqui ethnonymi fuerit ''Horvat'' sive ''Horoat'', pluralis autem ''Horvate'' sive ''Horoate''. Haec tamen reconstructio hypothetica manet.

Quamvis pluralis Graecus ''Sarmatai'' nihil certi de forma originali Sarmatica demonstret, memoratu dignum est suffixum pluralis linguae Osseticae ''-tæ'', quod fortasse vestigium antiquioris morphologiae Alanico-Sarmaticae servat. Ex hac ratione quaeri potest num formae sicut ''Hr'vate'' apud quosdam codices ''Chronicae Nestoris'' testimonium praebeant antiquioris pluralis ethnonymici, quamvis talis interpretatio manet hypothetica.

Hi Sarmatae, qui ''Horvate'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Chroatorum ut coetus Slavici nomen Sarmaticum ferentis. 

Ex Chroatis qui in Ucraina habitabant pars quaedam se separavit atque ulterius versus occidentem migravit, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considere. Quod confirmari videtur documento de institutione Episcopatus Pragensis, necnon traditionibus de adventu Chroatorum ex partibus Poloniae ad litora Adriatica, quas apud Constantinum Porphyrogenitum reperimus, sed etiam apud alios scriptores. Ita Thomas Archidiaconus in opere suo ''Historia Salonitana'' tradit septem aut octo generationes ex regione Poloniae in Dalmatiam immigrasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheses etymologicae ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 20.1 Hypotheses Iranicae de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 21. De etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum === 

In capite XXX operis De administrando imperio Constantinus Porphyrogenitus primam ex duabus narrationibus de migratione Chroatorum in provinciam Romanam Dalmatiae tradit. Inde, ut in eodem capite legitur, in Pannoniam atque Illyricum se diffuderunt, de quo iam in initio huius operis dictum est. Hoc autem loco nobis propositum est investigare possibiles etymologias nominum quinque fratrum et duarum sororum qui, ut in capite XXX scriptum est, cum suo populo ex Bagibareia venerunt.

Nomina quinque fratrum et duarum sororum Chroaticae originis gentis, prout apud imperatorem Porphyrogenitum Graece scripta reperiuntur, sunt haec: Κλούκας, Λοβελος, Κοσέντζης, Μουχλώ, Χρωβάτος, Τούγα, Βούγα. Quae in litteras Latinas translitterata fiunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzēs, Mouchlō, Chrōbatos, Touga, Bouga. Si terminationes grammaticas Graecas, quales sunt -as, -os et -es, quae in quibusdam horum nominum occurrunt, removemus, formae phonologicae sequentes obtinentur: Kluk, Lobel, Kosentz sive Kosents , Muhlo, Hrovat, Tuga, Buga.

Animadvertendum est haec nomina verisimiliter non ad personas historicas reales pertinere, sed potius nomina aetiologica esse, quae ad originem, indolem aut munus alicuius gentis, loci vel eventus explicandum inserviunt. Plerique enim putant Porphyrogenitum ipsa nomina non excogitasse, sed ea ad eum pervenisse ut partem cuiusdam relationis e Dalmatia, id est e Chroatia. Itaque imperator traditionem popularem Chroatorum tantummodo retulisse videtur, quae ad ipsum medio saeculo decimo pervenerat.

Quapropter haec nomina ipsorum Chroatorum aetiologica commenta haberi possunt, hoc est ratio qua Chroati Dalmatiae per traditionem popularem sive oralem memoriam temporis migrationis suae servaverunt. Optimo casu nomina quinque fratrum et duarum sororum nomina familiarum aut stirpium historicarum esse potuissent, quae olim in provinciam Dalmatiae immigraverant.

Meminisse autem oportet caput XXX nullam certam chronologiam migrationis Chroatorum tradere. Tale enim tempus expresse definitum tantummodo in capite XXXI invenitur, ubi adventus Chroatorum ad imperium Heraclii imperatoris (610-641) refertur.

* '''Kluk''' (''Kloukas : Κλούκας'')

In lingua Bohemica substantivum exstat significationis: iuvenis, amicus, socius; similiter in dialectis Silesiae et Minoris Poloniae: ''kluk'' = puer, iuvenis; ''kluka'' = parvus puer. In Bohemia nomina ''Kluk'' et ''Kluky'' etiam in toponymia occurrunt: complura oppida atque vici antiqui haec nomina ferunt.

Ex his colligi potest nomen ''Kluk'' cum certis regionibus geographicis coniunctum esse, videlicet cum Bohemia, Silesia atque parte meridionali Poloniae.

Alemko Gluhak in libro suo, fretus Toporov (1980, III: 48) atque Nepokupnyj (1976: 117), comparationes ex linguis Balticis adduxit: nomina propria Prussica ''Clauco'', ''Clawke''; Lettica ''Klaukas'' (nomen proprium), necnon formas onomatopoeticas: Slavicum *''kluk-''*, *''klukati''* &gt; rostro vel rostro avis tundere; *''klukt''*, *''kluktati''* = evomere; *''klok''* &gt; ''kloktati'', ''klokotati'', et similia.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 218&lt;/ref&gt;

Attamen probabilissima etymologia nominis ''Kluk'', sicut etiam substantivi Bohemici ''kluk'' (= iuvenis, amicus, socius), illa videtur quae id cum vocabulo slavico ''člověk'', Polonico ''człowiek'' (“homo”) coniungit, ubi sonus /č/ ex palatalizatione ortus est ex antiquiori forma supposita, quamvis non attestata, ''*klovek''. Ita substantivum ''kluk'' formam antiquorem conservasse videretur.&lt;ref&gt;Hanc hypothesim in litteris philologicis etiam proposuerunt: Miklosich, ''Vergleichende Grammatik der slavischen Sprachen''; Jagić, scripta de phonologia Proto-Slavica; Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Brückner, ''Słownik etymologiczny języka polskiego''; Gebauer, ''Historická mluvnice jazyka českého''; Holub–Kopečný, ''Etymologický slovník jazyka českého''; Bezlaj, ''Etimološki slovar slovenskega jezika''; Būga, scripta de nominibus Balticis.&lt;/ref&gt;

* ''' ''Lobel'' (''Lobelos : Λοβελος'')

Alemko Gluhak comparationes Balticas adducit cum radice ''lab‑''; Lithuanicum ''labas'' = «bonus» et Letticum ''labs'' = «bonus», necnon Lithuanicum ''lobas'' = «sinus, vallis, depressio terrae» (Toporov 1984). Attamen radices Balticae ''lab‑'' et ''lob‑'' nexu semantico carent cum radice Slavica ''lob‑'', ''loban‑'' = «frons, caput, calvaria», quae in lexico Slavico atque in toponymia comprobata est (Lobor, Lobnica, Lobez).

Palaeoslavenicum ecclesiasticum ''lobanъ'' = «calvaria» in textibus canonicis attestatur (Assemanius, ''Liber Savinae'', ''Codex Zographensis''). Vide: Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Vasmer, ''Russisches etymologisches Wörterbuch''; Sławski, ''Słownik prasłowiański'' (lemma ''lobanъ'').

Quapropter nomen ''Lobel'' optime explicatur ut formatio Slavica cognominalis ex radice ''lob‑'' et suffixo ''‑elъ'' constituta.

In lingua Polonica radix ''łeb / łob‑'' servata est in vocabulis ''łeb'' (= caput, magna vel rudis testa), ''łebski'' (= prudens, sollers, proprie «magnicapitus»), atque in formationibus cognominalibus qualis est ''łobuz'' (= nebulo, homo petulans). Quod demonstrat radicem ''lob‑'' sive ''leb‑'' in lexico atque onomastica Slavorum Occidentalium adhuc fecundam mansisse.

Exempla ex lingua Polonica ostendunt formationes cognominales ex radice ''lob‑'' sive ''leb‑'' derivatas notas peiorativas aut sociales habere potuisse, sed etiam ex appellatione partis corporis oriri potuisse. Itaque nomen ''Lobel'' verisimillime formatio cognominalis Slavica est ex radice ''lob‑'' («frons, caput») orta, sensu: capito, princeps, ductor vel praefectus.

* '''''Kosentz'' (''Kosentzes : Κοσέντζης'')

Nomen ''Kosentzes'', remota terminatione grammatica Graeca ''-es'', id est ''Kosentz'', phonologice verisimillime legendum est ut ''Kosents'' sive Croatice: ''Kosenc''.&lt;ref&gt;Notandum est litteram Slavicam ''c'' sono /ts/ respondere, atque idcirco nomen ''Kosenc'' pronuntiandum esse quasi ''Kosents''&lt;/ref&gt;

Hoc nomen etymologice ad formationem nominalem Slavicam ''kosenc'' &gt; ''kosec'' &gt; ''kosac'' referri potest, quae cum verbo ''kositi'' (“metere”) coniungitur, quod simplicissima atque linguistice oeconomicissima explicatio videtur.

Etymologia Slavica nominis ''Kosentzes'' cum verbo ''kositi'' necnon derivatis ''kosec'' et ''kosac'' coniungi potest. Non excluditur quin forma Graeca vestigium antiquioris formationis Slavicae generis ''Kosenc'' vel ''Kosenec'' servaverit, quo casu de nomine personali ex cognomine aut appellatione muneris orto agi posset. Cum autem verbum ''kositi'', praeter sensum agrarium, etiam significationem translatam habeat “prosternere” vel “hostes caedere”, nomen quoque connotationes militares habere potuit.
&lt;br&gt;
Stjepan Krizin Sakač appellationes ''Kaseg'' et ''Kasog'' cum substrato ethnico Iranico-Sarmatico necnon cum nominibus quibus Alani gentes Caucasicas designabant, praesertim maiores hodiernorum Adygaeorum (Circassorum), coniungebat. Iam enim linguistae Sloveni Oštir et Ramovš de necessitudine ''Kasazarum'' Carantanorum et Chroatorum, itemque de cognatione eorum cum nomine personali ''Kosenc'' apud Constantinum Porphyrogenitum attestato, monuerant.&lt;ref&gt;Fr. Ramovš, ''Praslovensko kaseng &quot;Edling&quot;'' / Razprave Znanstvenega društva za humanističke vede II., Ljubljana 1925, p. 317; Oštir, K., ''Illyro-Thrakisches'', Arhiv za arbansku starinu, jezik i etnologiju, 1 (1923), pp. 109, 114 et al.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;
Sakač in commentatione sua ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'' (Latine: ''De origine Caucaso-Iranica Chroatorum'') (1937)&lt;ref&gt;Sakač, S. K. 1937: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'', ''Život'', 18 : 1–25, Zagreb.&lt;/ref&gt; imprimis innitebatur investigationibus historici Sloveni Ljudmili Hauptmann, per multos annos professoris Facultatis Philosophicae Zagrabiensis, qui complura opera scientifica de antiquissima historia Slovenorum et Chroatorum edidit. Inter ea eminere solet disputatio ''Kroaten, Goten und Sarmaten'' (''Germano-Slavica'', III, Pragae 1935). In quarta parte eiusdem operis, cui titulus est ''Die Abstammung der Kroaten'', Hauptmann hypothesim proposuit primitivos Chroatos partem fuisse cuiusdam gentis Iranicae Caucasicae, fortasse Alanorum, quam incursio Hunnorum usque ad Vistulam dispersisset.

Sakač Hauptmann citat:

'''“Kosences - kasendz” antiquius sonabat ''kaseng'', initio autem ''kaseg''. [...] Hoc nos ad ''kasak'', Iranicum ''Kasakos'' - ''Kasagos'', Osseticum ''käsäg'', atque Vetus-Russicum ''kasog'' = ''Circassus'' deducit.'''''

Ipse vero Lj. Hauptmann in studiis suis investigationibus atque conclusionibus linguistae Max Vasmer innitebatur.

Quamvis talis etymologia hypothetica maneat, similitudo phonetica inter formam ''Kosentzes'' et nomen cuiusdam ordinis socialis peculiaris in mediaevali Carantania, ''Kasezi'' (pluralis ex ''Kaseg''), efficit ut haec explicatio tamquam possibilitas alternativa considerari possit.

* '''''Muhlo'' (''Mouchlō : Μουχλώ'')

Alemko Gluhak, Toporov secutus (Toporov 1977 : 70), in linguis Balticis vocabula repperit quae nomini ''Muhlo'' similia sunt. Lithuanicum ''muklus'' atque Letticum ''muka'' ad loca limosa et palustria referuntur. Hydronymum Lithuanicum (nomen fluminis) est ''Muke''. Apud Lettos ''Mukaušu-ezers'' nomen lacus est. In lingua Prussica iam exstincta attestata sunt nomina personarum ''Makie'', ''Moke'', ''Mokil'', atque in dialecto Curonico ''Makus'', ''Mackul''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220&lt;/ref&gt;

Non est impossibile quin sub nomine ''Muhlo'' lateat antiquus quidam radix Balto-Slavicus cum humiditate, rebus udis, paludibus, musco, nebula aliisque similibus coniunctus. Formae Bulgaricae: мухъл (''muhǎl'') = mucidus, vetustus, graveolens; мухъл, мухла = mucor, rubigo, vetustas, testantur elementum ''muhl-'' in ambitu linguarum Slavicorum revera exstare atque adhiberi.

Russice: ''мох'' (''moh'') = muscus; Polonice atque Bohemice: ''mech'' = muscus.

Si Porphyrogenitus nomen ''Mouchlo'' sive ''Muhlo'' sine deformatione tradidit, tum radix revera ''muhl-'' esset atque ad campum semanticum humiditatis, musci et mucoris pertineret; ita responderet radici Balticae ''mukl-'', quam in nonnullis hydronymis Balticis invenimus.

Attamen alia adhuc possibilitas superest. In commentatione sua ''Tko se muva?'' Alemko Gluhak verbum ''muvati se'', quod hodie significat circumire, huc illuc vagari, oberrare, discurrere atque incessanter moveri, ex antiquiori forma ''*muhati'' derivat. Gluhak autem censet hoc verbum initio significasse: percutere. Ita series evolutionis semanticae esset: percutere &gt; vagari &gt; circumcursare &gt; errare.&lt;ref&gt;Gluhak, Alemko: „''Tko se muva?''”, ''Rasprave Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje'', lib. 28, Zagreb, 2002., pp. 317–324. Praesto apud: https://hrcak.srce.hr/68819&lt;/ref&gt;

Hoc loco propensiores sumus ad nomen unius ex quinque fratribus, ''Muhlo'', cum antiqua forma verbi ''muvati se'', id est ''muhati'', coniungere, sensu: circumire, vagari, oberrare, discurrere. Haec interpretatio etiam ad formationem cognominalem pertinere videtur, qualis probabiliter apud omnes fere societates antiquas exstitit. Itaque ''Muhlo'' significare potuisset: vagum, viatorem, errorem sive hominem ad peregrinandum ac discurrendum proclivem.

* '''''Hrovat'' (''Chrobatos : Χρωβάτος'')

De nomine ''Hrovat'' sive ''Horvat'' sive ''Hrvat'', necnon de variis eius etymologiis, iam fuse actum est in capitibus superioribus huius operis.


* '''''Buga'' (''Bouga : Βούγα'')

Gluhak pro nomine ''Buga'' formam Proto-Slavicam reconstructam ''*buga'' supponit, innixus his testimoniis:

forma dialectali Russica ''bugá'' = silva atque virgultum in ripis fluminum humilibus et inundationibus obnoxiis;

forma dialectali Bulgarica (in regione oppidi Bansko) ''búga'' = locus humidus atque paluster;

Macedonice ''buga'' = mucor.

Gluhak vocabulum Slavicum ''*buga'' cum verbo Lettico ''bauga'' conectit, quod significat locum limosum in flumine, viam praeruptam vel terram sterilem.

Utrumque vocabulum, tum Slavicum ''*buga'' tum Letticum ''bauga'', in dictionariis etymologicis ad radicem Indo-Europaeam ''*bheug(h)'' reducitur, cui significatio est “flectere” vel “incurvare”.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220, 221&lt;/ref&gt;
Hic etiam memoranda est vox Anglica ''bog'' = palus, uligo vel terra turbosa.

Praeterea magni momenti est animadvertere in Ucraina duo flumina exstare quae nomen ''Bug'' gerunt. Utrumque in montosis regionibus Ucrainae occidentalis, prope urbem Lviv (Leopolis), oritur. ''Bug Meridionalis'' ad meridiem fluit atque in Pontum Euxinum inter Tyram et Borysthenem influit; ''Bug Occidentalis'' ad septentrionem fluit, primum terminus inter Ucrainam et Poloniam, deinde inter Bielorussiam et Poloniam efficitur, postea autem versus occidentem convertitur, per Masoviam decurrit atque in Vistulam septentrione Varsaviae se exonerat.

Flumen ''Bug'' magni ponderis est in quaestione etymologica de nominibus principum septem clanorum qui in capite XXX operis ''DAI'' memorantur, quia fontes utriusque fluminis Bug in regione Ucrainae occidentalis siti sunt, ubi plerumque Chroati historici, pluries in Chronica Nestoris ''Povest' vremennyh let'' commemorati, collocantur. Ad septentrionem Chroatorum a Nestore memoratorum in parte occidentali Russiae Kioviensis habitabant Duljebi, postea Voliniani appellati; pars autem eorum, ad flumen Bug considentium, nomine ''Bužani'' cognoscebatur.

Conclusio: coniunctio etymologica nominis sororis fabulosae ''Buga'' cum nominibus fluminum eiusdem nominis in Ucraina, necnon conexio profundior ipsius vocabuli ''buga'' cum vocibus Russicis, Bulgaricis, Macedonicis atque Letticis quae loca humida et palustria significant, nobis probabilis atque satis bene argumentis confirmata videtur.

* '''''Tuga'' (''Touga : Τούγα'')

De hoc nomine Gluhak (1990 : 221) observat sibi videri etymologiam quae nomen fabulosum ''Tuga'' cum vocabulo Croatico ''tuga'' (“tristitia”) coniungit, a forma ''*tuga'' deducta ex reconstructione Indo-Europaea ''*tougá'' = nebula, tenebrae, nimis coactam esse. Nihilominus haec est unica etymologia quam proponit, atque seriem sequentem affert:

IE ''*tougá'' &gt; ON ''þoka'' = nebula &gt; Medio-Theodisce ''dak(e)'' &gt; Antiquo-Suecice ''thukna'' = nebula &gt; Antiquo-Anglice ''diestre'' = obscurus &gt; Antiquo-Saxonice ''thiustri'' &gt; Germanice ''düster''; haec omnia ad radicem Indo-Europaeam ''*teu(a)'' = tumescere, inflari referuntur, secundum ''Pokorny (1959 : 1080–1081)''.

Conclusio: nomen unius ex sororibus fabulosis, ''Tuga'', praeter manifestam significationem quam hoc vocabulum in lingua Croatica hodierna habet, id est “tristitia”, etymologice coniungi potest cum latius diffusa radice Indo-Europaea quae imprimis in linguis Germanicis vocabula significationis “nebula” atque “tenebrae” produxit.

Praeterea notatu dignum est in Polonia meridionali exstare rivulum quendam nomine ''Tugaj''.

'''Conclusio generalis''''' 

Tamquam generalem conclusionem investigationis de etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum, prout in capite XXX operis Porphyrogenitei ''De administrando imperio'' (circa annum 950) tradita sunt, statuere possumus pleraque horum nominum, sive ratione semantica sive contextu traditionis popularis, munere cognominum fungi. Haec cognomina fortasse derivata sunt aut ex nota aliqua corporali (''Lobel'' = capito), aut ex proprietate humana (''Muhlo'' = vagus), aut ex professione (''Kosenc'' = messor, id est agricola aut sensu translato bellator), aut ex aetatis humanae condicione (''Kluk'' = iuvenis, socius).

Nomina autem sororum fabulosarum ''Tuga'' et ''Buga'' vel directe cum hydronymis realibus coniungi possunt (''Buga'' &gt; flumen ''Bug''), vel per altiorem nexum etymologicum cum rebus naturalibus (''buga'' = palus, regio humida; ''tuga'' = nebula, tenebrae), necnon cum affectionibus humanis quae talibus rebus naturalibus associari solent (''tuga'' = tristitia).

Ut unica vere singularis exceptio inter omnia septem nomina fabulosa eminet nomen ''Hrovat'', quod, una cum nomine ''Bužani'' sive ''Bužane'' (fortasse ex nomine ''Buga'' derivato?) atque fortasse etiam cum nomine ''Kasezi'' sive ''Kosezi'' (fortasse ad nomen ''Kosenc'' pertinente?), solum est nomen historice testatum variarum minorum maiorumve communitatum Slavicorum. 

Huius nominis vestigia reperiuntur ab Ucraina occidentali (Chronica Nestoris), per Poloniam meridionalem atque austro-occidentalem (Porphyrogenitus, charta fundationis episcopatus Pragensis apud Cosmam Pragensem, vitae sanctarum de fuga Dragomirae in ''Charvaty''), usque ad toponyma Germaniae orientalis circa Lipsiam et Hallam, itemque Austriae meridionalis in Carinthia inter Dravum et Muram, atque denique ad nomen gentis Chroaticae in Chroatia Adriatica.

Hic animadvertendum est inter omnia septem nomina fratrum atque sororum fabulosorum, ''Kluk'', ''Lobel'', ''Kosenc'', ''Muhlo'', ''Hrovat'', ''Tuga'' et ''Buga'', qui secundum traditionem a Porphyrogenito relatum Chroatos in Dalmatiam duxerunt, nullum nomen duplex seu binominale Slavicum inveniri, cuiusmodi sunt ''Trpimir'', ''Branimir'', ''Domagoj'', ''Zdeslav'', ''Tomislav'', ''Mislav'', ''Vladislav'', ''Držislav'', ''Mutimir'', ''Krešimir'' vel ''Zvonimir'', quae in onomastica Croatica primi medii aevi frequenter occurrunt.

Una ex insignioribus exceptionibus inter nomina principum Croatorum historice testata primi medii aevi est nomen ''Borna'', quod in fontibus Francicis ut ''dux Guduscanorum'' (817) atque ''dux Dalmatiae atque Liburniae'' (819–821) memoratur. Curiosum est nomen ''Borna'' etiam in toponymia Saxoniae hodiernae orientalis apparere, ubi oppidum eiusdem nominis exstat.

Absentia nominum duplicium, quae apud Slavos universim frequentissima erant atque peculiarem usum apud elites gentiles et principes habebant, ulterius suadet fieri posse ut hi septem duces fabulosi non personae historicae fuerint, sed potius nomina indolis folkloricae, mythicae vel aetiologicae.

== 22. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===22.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 22.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 23. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>hylmdu5m2fbf5n74vg7xg9qc6otp13b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287272</id>
      <parentid>287270</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T21:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1. Introductio */</comment>
      <origin>287272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167527" sha1="s882ooc26axjpyjiv8yj2bebexh29dp" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =
== PARS I: PORPHYROGENITUS ET CHROATIA ALBA ==

== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Chroatorum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''originem gentis'' Chroatorum, id est narrationem de origine populi. Chroati non sunt unicus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine atque adventu Chroatorum ad Mare Hadriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus gentium Slavicarum  discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem non baptizata permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque argumenta ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

'''Investigationes historici Sloveni ''Ljudmil Hauptmann'' plurimum valuerunt ad hanc quaestionem illustrandam.&lt;ref&gt;Sakač, Stjepan Krizin: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''. Zagreb 2000 : 163, 164&lt;/ref&gt;

Notandum est Hauptmann iam anno 1915 affirmavisse sedes ''Kosezorum'' sive ''Kasazorum'', quibus olim Carinthia, Styria atque Carniola abundabant, revera praedia nobilium Chroatorum fuisse. Saepe in vicinia ''Kasazorum'' inveniebantur vici nominibus manifeste Chroaticis insigniti. Germani autem postea talia nomina multis in locis in formas ''Edling'', ''Edlinger'' vel ''Kraut'' (olim ''Chroat''), ''Krabathen'', ''Kraubath'', ''Krabersdorf'' (olim ''Chrawaczdorf''), ''Krowot'' converterunt. Iam tum Hauptmann contendebat vocabula ''Kasez'', ''Edling'' atque ''Hrvat'' idem significare.
In opere anno 1925 edito scripsit:

&quot;Versus meridiem sequitur centrum libertinorum Rahvini et Iunici, Otmanje-Eixensdorf, deinde Pokrče atque Blažja Vas, patria illius familiae Kasazorum quae novum ducem inaugurabat; ibi vero prope ipsum Celovec (Klagenfurt), duobus tantum vel tribus chiliometris ad meridiem distantibus, sitae sunt Kazaze-Harbach, atque intra hunc amplissimum circulum eminere videtur Gospa Sveta (Germanice: Maria Saal), ubi Kasazi convenire solebant ut principem suum inaugurarent. Tota igitur haec regio verus pagus Kasazorum est. Quod ad intellegendam eorum originem maximi momenti est. Nam de septem vicis ad boreo-occidentem a Gospa Sveta (Maria Saal) sitis saeculo decimo dicitur eos in 'pago Chroatorum' sitos esse.&quot;&lt;ref&gt;Monum. Carin., III. 45, n.115; 50, n.125; 62, n.149. - Felicetti M., ''Ueber die Lage des &quot;pagus Chrouuat&quot;''. Beitr. z. Kde St. G. G. 5 (1868): 99.&lt;/ref&gt;
...

&quot;Nomina autem hodierna, ut ''Krabathen'' apud Glanegg, ''Krautkogel'' inter Gospa Sveta (Maria Saal) et Timenicam, ''Krabathen'' apud Pokrče atque ''Krabathen'' ad orientem Otmanjae sita, testantur &quot;pagum Chroaticum&quot; adhuc latius per easdem regiones extensum fuisse atque pagum Kasazorum complexum esse; unde sequitur ''Kasazum'' et ''Chroatum'' idem esse. [...]

Praeterea nomen ''Hrvat'' conferendum non est cum nominibus qualia sunt ''Polani'', quorum nomen a campis derivatum est, ''Drevlani'', quorum nomen ab arboribus sive silvis derivatum est, et similia, quoniam eiusmodi nomina ex natura rerum derivata sunt, nomen autem ''Hrvat'' / Chroatus non ita. Illa igitur apud Slavos pluribus locis independenter oriri potuerunt; de Chroatis vero statuendum est eos omnes partes unius eiusdemque gentis fuisse.&quot;

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative Praevalitana appellabatur; in aevo autem medio ''Dioclia'' apud imperatorem Porphyrogenitum (saec. X), ''Doclea'' vero apud Gregorium Archiepiscopum Antibarensem (saec. XII) appellatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae (''Lika'' Croatice dicta, antiqua sedes Iapodum) vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Antibarensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== ==
== PARS II: ALIA TESTIMONIA DE CHROATIA ALBA ==

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

'''Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur'''

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

=== Orosius Alfredi Regis&lt;ref&gt;Opus geographico‑historicum, quod hodie titulo Anglico ''King Alfred’s Orosius'' inscribitur, in editione digitali apud Internet Archive legi potest; pagina ad quam referimus est haec: [https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up King Alfred’s Orosius].&lt;/ref&gt; ===

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus (849-899) in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, ''King Alfred’s Orosius'', ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi&lt;ref&gt; In diversis codicibus Anglo‑Saxonicis variae formae huius vocabuli occurrunt: Horiti, Horgiti, Horithi, Horoti.&lt;/ref&gt;(Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

=== Cartographus Bavaricus (media saeculi IX) et quaestio de Chroatis Albis in Polonia meridiana ===

Fons historicus, qui varia genera gentium Slavicarum ad septentrionem atque ad orientem Danubii cum sedibus suis enumerat, nomine ''Cartographus Bavaricus'' (circa annum 845) notus, Chroatos omnino in indice suo non commemorat.&lt;ref&gt;Vide [https://la.wikipedia.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De opere ''Geographi Bavari'', quod inscribitur ''Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii ante 850'', vide [https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum] (Wikisource Latina).&lt;/ref&gt;

Attamen idem fons, qui hoc titulo designari consuevit, in regionibus Poloniae meridianae ''Vistulanos'' memorat, quorum nomen a flumine Visla (Latine Vistula, Polonice Wisła) deductum est; hi enim circa superiorem Vistulam habitabant, cum principali sede Cracovia.

De principe ''Zachumliae'', Michaele nomine, imperator Constantinus Porphyrogenitus circa annum 950 scribit traditionem familiarem principis Michaeli originem stirpis eius ex regionibus circa flumen Vistulam attribuere.&lt;ref&gt;Michael, dux Zachumliae, prima parte saeculi X floruit; erat contemporaneus regis Tomislavi, cuius potestatem supremam verisimiliter agnoscebat, ut ex opere Thomae Archidiaconi discimus, de participatione eius in conventu synodali Spalatensi una cum rege Tomislavo anno 925 commemorata.&lt;/ref&gt;

Altera gens, quam Cartographus Bavaricus memorat, sunt Lendiani, qui regionem Poloniae meridiano‑orientalis incolebant. Nomen eorum, Lendiani (Polonice Lędzianie), ex voce Slavica antiqua ''lęda'' = Croatice: ''ledina'' deducitur quae significat lētam, terram videlicet incultam, quae ex silvarum excisione et incendio ad culturam parata est.
Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem fluminis Vislae protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.&lt;ref&gt;Agitur de Bugo Occidentali, qui in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit, ubi fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit, atque postea in Poloniam intrat, ubi in Vistulam influit.
Exstat etiam Bugus Meridionalis, qui circiter CL chiliometra ad orientem fontis Bugi Occidentalis oritur; hic vero ad meridiem decurrit et in Pontum Euxinum se exonerat.&lt;/ref&gt;

Nonnulla est possibilitas ut nomen fluminis Bug fontem praebeat nomini unius ex duabus sororibus in capite XXX operis DAI, Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić, ''De Chroatia Rubra et Russia Rubra'', in periodico ''Hrvatsko Kolo'', Matica Croatica, Zagrabiae 1927, pp. 127–130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat Buzka (Bužka) provincia sive Buzani; item in Hercegovina Buzko palus ad meridiem campi Livaniensis.

Praeter ''Cartographum Bavaricum'', Lendianos memorat etiam imperator Constantinus Porphyrogenitus sub nomine ''Lendzanenoi''.

Historicus Polonus [https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lewicki Tadeusz Lewicki]
existimavit sub nomine Vistulanorum, quod ab appellatione fluminis Vislae (Polonice Wisła, Latine Vistula) derivatur, re vera latere Chroatos Albos.
Sententiam suam confirmavit eo argumento quod fontes externi, ut opus regis Anglo‑Saxonici Alfredi, nomina gentium Slavicarum saepe depravare soliti sunt (uti fit in formis Horiti, Horgiti, Horoti pro Chroatis in Polonia austro‑occidentali), neque mirum esse quod gentes Slavicae in fontibus alienis omnino diversis nominibus (exonymis) appellarentur, &lt;ref&gt;Lewicki, Tadeusz (2006) [1951]. &quot;Najstarije spominjanje Višljana u izvorima (Najdawniejsza wzmianka źródłowa o Wiślanach)&quot; [The earliest mention of the Vistulans in sources]. In Nosić, Milan (ed.). Bijeli Hrvati I [White Croats I] (in Croatian). Maveda. pp. 86–99. ISBN 953-7029-04-2.&lt;/ref&gt; sicut gens Glomache, quam Germani Daleminzen sive Dalamense apud regem Alfredum vocaverunt.

Alter historicus Polonus, [https://en.wikipedia.org/wiki/Henryk_%C5%81owmia%C5%84ski Henryk Łowmiański]
, thesis sustentavit utramque gentem, Vistulanos et Lendianos, ad Chroatos Albos pertinuisse.&lt;ref&gt;Łowmiański, Henryk (2004) [1964]. Nosić, Milan (ed.). Hrvatska pradomovina (Chorwacja Nadwiślańska in Początki Polski) [Croatian ancient homeland] (in Croatian). Translated by Kryżan-Stanojević, Barbara. Maveda. p. 30–31, 51, 57–60, 94, 125–126. OCLC 831099194.&lt;/ref&gt;

Investigatori Ucrainensis [https://en.wikipedia.org/wiki/Leontii_Voitovych Leontii Voitovych]
thesis proposuit Vistulanos re vera inter prima plemina Polonica atque Silesiana fuisse, quae per saecula in terras a Chroatis inhabitas irruptionem atque invasionem fecissent; eosque incursione et colonizatione veterem regionem Chroaticam in duas partes divisisse: occidentalem et orientalem.&lt;ref&gt;Voitovych 2011, p. 29.&lt;/ref&gt;
Partem occidentalem reliquiae Chroatrum in Polonia austro‑occidentali, a gentibus Silesianis circumdatae, constituerent; partem vero orientalem Chroati in hodierna Ucraina occidentali superstites.
Hac hypothesi explicaretur quomodo nomen Chroatrum ex amplis regionibus Poloniae meridianae paulatim depulsum atque evanidum sit.

[https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lehr-Sp%C5%82awi%C5%84ski Tadeusz Lehr‑Spławiński], argumentis Slavistae Slovaci [https://en.wikipedia.org/wiki/Lubor_Niederle Luboris Niederle]
innixus, existimavit Vistulanos esse nomen quod fontes Germanici et alii occidentales praecipue adhibebant, cum fontes orientales — ut Porphyrogenitus necnon itinerarii et geographi Arabici — endonymum antiquius Chroati (apud Porphyrogenitum Hrovatoi / Horvatoi) retinerent; atque olim validam confoederationem gentinum Chroaticam in Polonia meridiana post migrationem partis Chroatrum in Balcanos occidentales dissolutam esse.&lt;ref&gt;Lehr-Spławiński, Tadeusz (1951). &quot;Zagadnienie Chorwatów nadwiślańskich&quot; [The problem of Vistula Croats]. Pamiętnik Słowiański (in Polish). 2: 17–32.&lt;/ref&gt;

Nonnulli fontes, plerumque indolis legendariae, ut traditiones populares in chronicis Bohemicis (Chronicon Dalimil) aliisque servatae, hoc ipsum narrant: Lechus quidam (Polonus) nomine Čech, ex terra Chroatrum cum familia et fratribus profugisse in regionem quam antea Vandali Germani incolebant.
Aliae narrationes tradunt maiores Čechae ex aquilone fugisse sub pressione vicinorum Servorum.
Tertiae leges memorant impetum gentium Silesianorum, quorum ethnonymum (Silesiani) vulgo et simpliciter ex eo deducitur quod ad meridiem “descenderent” (silaziti = descendere) in sedes hodiernas, atque ita maiores Čechae ad terras hodiernae Bohemiae migrare coegerint. &lt;ref&gt;In lingua Bohemica antiquiori, saeculis XII–XV, reperitur verbum ''sílaziti / sélaziti''; in dialectis Polonicis veteribus, praesertim Silesianis et Minoripolonicis, occurrunt formae ''sylazić / syłazić / zylazić'', quae formae hodierno Croatico ''silaziti'' valde sunt cognatae.
Omnes hae voces a vetere Slavica radice ''sъ‑laziti'' oriuntur; cf. Russice ''слазить'' (slazit’), Ucrainice ''злазити'' (zlaziti).
Forma Croatica moderna ''silaziti'' omnium est maxime conservativa, cum structuram praslavicam fere intactam servet.&lt;/ref&gt;

Quartae denique fabulae commemorant ''Cracum'' quendam, tamquam antiquissimum incolam Bohemiae; nomen eius cum toponymo Cracovia coniungitur.&lt;ref&gt;Vondraček, Češke povjestnice - dodiri s Hrvatima, 2004.&lt;/ref&gt;

Revera, omnibus fontibus hucusque cognitis perspectis, videtur nomen Chroati, Horvati antiquius quoddam stratum ethnonymicum repraesentare, quod fortasse saeculis V et VI dominans erat, dum in posterioribus saeculis identitatem suam sensim amitteret.
Causae debilitatis identitatis nomine Chroatico expressae variae esse possunt:
a) migratio maiorum coetuum Chroaticorum ad meridiem et occidentem, versus Adriaticum;
b) impetus aliarum gentium Slavicarum ab aquilone, ut gentium Silesianorum et aliorum Polonicorum.

=== Num Chozirozi apud Cartographum Bavaricum re vera Chroati fuerint? ===

In indice gentium, quem Cartographus Bavaricus exhibet, nomina plerumque depravata occurrunt; inter ea invenitur etiam gens nomine ''Chozirozi'', cui adscribitur: '''''Chozirozi habent civitates CCL''.&lt;ref&gt;[https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographus Bavarus]&lt;/ref&gt;
  
Haud parva est probabilitas ut sub hoc nomine obscuro atque alibi non attestato Chroati ipsi lateant. 

Si vocabulum ''Chozirozi'' in syllabas dividamus, obtinemus: ''Cho‑zi‑ro‑zi''; si autem syllabam secundam ‑zi‑, quae etiam in fine vocabuli iteratur, removeamus, forma ''Chorozi'' emergit, quae forma nomini ''Choroti'' valde est cognata.
Hoc autem nomen ''Choroti'' inter varias formas apud codices operis Alfredi Magni invenitur (una cum ''Choriti, Chorgiti, Chorithi'').&lt;ref&gt;Vide editionem digitalem operis ''King Alfred’s Orosius'' apud Internet Archive:
[https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up].&lt;/ref&gt;

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''
== ==
== PARS III: ETYMOLOGIAE ==

== 19. De origine ethnonymi Chroatorum ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' (plur.''Chroati'') , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== 19.2 De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.3 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvat'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvate'' vel ''Horoate'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''*Horvat'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quam ut formam nominativam singularem antiqui ethnonymi haberi posse existimo. Haec forma in orbe Slavico latissime diffunditur atque in inscriptionibus Tanaiticis forma Graeca ''Horouathos'' attestatur. Ablata terminatione Graeca ''-os'', obtinetur forma ''Horvat'' sive ''Horvat[h]''.

Ita fieri potuit ut singularis forma antiqui ethnonymi fuerit ''Horvat'' sive ''Horoat'', pluralis autem ''Horvate'' sive ''Horoate''. Haec tamen reconstructio hypothetica manet.

Quamvis pluralis Graecus ''Sarmatai'' nihil certi de forma originali Sarmatica demonstret, memoratu dignum est suffixum pluralis linguae Osseticae ''-tæ'', quod fortasse vestigium antiquioris morphologiae Alanico-Sarmaticae servat. Ex hac ratione quaeri potest num formae sicut ''Hr'vate'' apud quosdam codices ''Chronicae Nestoris'' testimonium praebeant antiquioris pluralis ethnonymici, quamvis talis interpretatio manet hypothetica.

Hi Sarmatae, qui ''Horvate'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Chroatorum ut coetus Slavici nomen Sarmaticum ferentis. 

Ex Chroatis qui in Ucraina habitabant pars quaedam se separavit atque ulterius versus occidentem migravit, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considere. Quod confirmari videtur documento de institutione Episcopatus Pragensis, necnon traditionibus de adventu Chroatorum ex partibus Poloniae ad litora Adriatica, quas apud Constantinum Porphyrogenitum reperimus, sed etiam apud alios scriptores. Ita Thomas Archidiaconus in opere suo ''Historia Salonitana'' tradit septem aut octo generationes ex regione Poloniae in Dalmatiam immigrasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheses etymologicae ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 20.1 Hypotheses Iranicae de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 21. De etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum === 

In capite XXX operis De administrando imperio Constantinus Porphyrogenitus primam ex duabus narrationibus de migratione Chroatorum in provinciam Romanam Dalmatiae tradit. Inde, ut in eodem capite legitur, in Pannoniam atque Illyricum se diffuderunt, de quo iam in initio huius operis dictum est. Hoc autem loco nobis propositum est investigare possibiles etymologias nominum quinque fratrum et duarum sororum qui, ut in capite XXX scriptum est, cum suo populo ex Bagibareia venerunt.

Nomina quinque fratrum et duarum sororum Chroaticae originis gentis, prout apud imperatorem Porphyrogenitum Graece scripta reperiuntur, sunt haec: Κλούκας, Λοβελος, Κοσέντζης, Μουχλώ, Χρωβάτος, Τούγα, Βούγα. Quae in litteras Latinas translitterata fiunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzēs, Mouchlō, Chrōbatos, Touga, Bouga. Si terminationes grammaticas Graecas, quales sunt -as, -os et -es, quae in quibusdam horum nominum occurrunt, removemus, formae phonologicae sequentes obtinentur: Kluk, Lobel, Kosentz sive Kosents , Muhlo, Hrovat, Tuga, Buga.

Animadvertendum est haec nomina verisimiliter non ad personas historicas reales pertinere, sed potius nomina aetiologica esse, quae ad originem, indolem aut munus alicuius gentis, loci vel eventus explicandum inserviunt. Plerique enim putant Porphyrogenitum ipsa nomina non excogitasse, sed ea ad eum pervenisse ut partem cuiusdam relationis e Dalmatia, id est e Chroatia. Itaque imperator traditionem popularem Chroatorum tantummodo retulisse videtur, quae ad ipsum medio saeculo decimo pervenerat.

Quapropter haec nomina ipsorum Chroatorum aetiologica commenta haberi possunt, hoc est ratio qua Chroati Dalmatiae per traditionem popularem sive oralem memoriam temporis migrationis suae servaverunt. Optimo casu nomina quinque fratrum et duarum sororum nomina familiarum aut stirpium historicarum esse potuissent, quae olim in provinciam Dalmatiae immigraverant.

Meminisse autem oportet caput XXX nullam certam chronologiam migrationis Chroatorum tradere. Tale enim tempus expresse definitum tantummodo in capite XXXI invenitur, ubi adventus Chroatorum ad imperium Heraclii imperatoris (610-641) refertur.

* '''Kluk''' (''Kloukas : Κλούκας'')

In lingua Bohemica substantivum exstat significationis: iuvenis, amicus, socius; similiter in dialectis Silesiae et Minoris Poloniae: ''kluk'' = puer, iuvenis; ''kluka'' = parvus puer. In Bohemia nomina ''Kluk'' et ''Kluky'' etiam in toponymia occurrunt: complura oppida atque vici antiqui haec nomina ferunt.

Ex his colligi potest nomen ''Kluk'' cum certis regionibus geographicis coniunctum esse, videlicet cum Bohemia, Silesia atque parte meridionali Poloniae.

Alemko Gluhak in libro suo, fretus Toporov (1980, III: 48) atque Nepokupnyj (1976: 117), comparationes ex linguis Balticis adduxit: nomina propria Prussica ''Clauco'', ''Clawke''; Lettica ''Klaukas'' (nomen proprium), necnon formas onomatopoeticas: Slavicum *''kluk-''*, *''klukati''* &gt; rostro vel rostro avis tundere; *''klukt''*, *''kluktati''* = evomere; *''klok''* &gt; ''kloktati'', ''klokotati'', et similia.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 218&lt;/ref&gt;

Attamen probabilissima etymologia nominis ''Kluk'', sicut etiam substantivi Bohemici ''kluk'' (= iuvenis, amicus, socius), illa videtur quae id cum vocabulo slavico ''člověk'', Polonico ''człowiek'' (“homo”) coniungit, ubi sonus /č/ ex palatalizatione ortus est ex antiquiori forma supposita, quamvis non attestata, ''*klovek''. Ita substantivum ''kluk'' formam antiquorem conservasse videretur.&lt;ref&gt;Hanc hypothesim in litteris philologicis etiam proposuerunt: Miklosich, ''Vergleichende Grammatik der slavischen Sprachen''; Jagić, scripta de phonologia Proto-Slavica; Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Brückner, ''Słownik etymologiczny języka polskiego''; Gebauer, ''Historická mluvnice jazyka českého''; Holub–Kopečný, ''Etymologický slovník jazyka českého''; Bezlaj, ''Etimološki slovar slovenskega jezika''; Būga, scripta de nominibus Balticis.&lt;/ref&gt;

* ''' ''Lobel'' (''Lobelos : Λοβελος'')

Alemko Gluhak comparationes Balticas adducit cum radice ''lab‑''; Lithuanicum ''labas'' = «bonus» et Letticum ''labs'' = «bonus», necnon Lithuanicum ''lobas'' = «sinus, vallis, depressio terrae» (Toporov 1984). Attamen radices Balticae ''lab‑'' et ''lob‑'' nexu semantico carent cum radice Slavica ''lob‑'', ''loban‑'' = «frons, caput, calvaria», quae in lexico Slavico atque in toponymia comprobata est (Lobor, Lobnica, Lobez).

Palaeoslavenicum ecclesiasticum ''lobanъ'' = «calvaria» in textibus canonicis attestatur (Assemanius, ''Liber Savinae'', ''Codex Zographensis''). Vide: Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Vasmer, ''Russisches etymologisches Wörterbuch''; Sławski, ''Słownik prasłowiański'' (lemma ''lobanъ'').

Quapropter nomen ''Lobel'' optime explicatur ut formatio Slavica cognominalis ex radice ''lob‑'' et suffixo ''‑elъ'' constituta.

In lingua Polonica radix ''łeb / łob‑'' servata est in vocabulis ''łeb'' (= caput, magna vel rudis testa), ''łebski'' (= prudens, sollers, proprie «magnicapitus»), atque in formationibus cognominalibus qualis est ''łobuz'' (= nebulo, homo petulans). Quod demonstrat radicem ''lob‑'' sive ''leb‑'' in lexico atque onomastica Slavorum Occidentalium adhuc fecundam mansisse.

Exempla ex lingua Polonica ostendunt formationes cognominales ex radice ''lob‑'' sive ''leb‑'' derivatas notas peiorativas aut sociales habere potuisse, sed etiam ex appellatione partis corporis oriri potuisse. Itaque nomen ''Lobel'' verisimillime formatio cognominalis Slavica est ex radice ''lob‑'' («frons, caput») orta, sensu: capito, princeps, ductor vel praefectus.

* '''''Kosentz'' (''Kosentzes : Κοσέντζης'')

Nomen ''Kosentzes'', remota terminatione grammatica Graeca ''-es'', id est ''Kosentz'', phonologice verisimillime legendum est ut ''Kosents'' sive Croatice: ''Kosenc''.&lt;ref&gt;Notandum est litteram Slavicam ''c'' sono /ts/ respondere, atque idcirco nomen ''Kosenc'' pronuntiandum esse quasi ''Kosents''&lt;/ref&gt;

Hoc nomen etymologice ad formationem nominalem Slavicam ''kosenc'' &gt; ''kosec'' &gt; ''kosac'' referri potest, quae cum verbo ''kositi'' (“metere”) coniungitur, quod simplicissima atque linguistice oeconomicissima explicatio videtur.

Etymologia Slavica nominis ''Kosentzes'' cum verbo ''kositi'' necnon derivatis ''kosec'' et ''kosac'' coniungi potest. Non excluditur quin forma Graeca vestigium antiquioris formationis Slavicae generis ''Kosenc'' vel ''Kosenec'' servaverit, quo casu de nomine personali ex cognomine aut appellatione muneris orto agi posset. Cum autem verbum ''kositi'', praeter sensum agrarium, etiam significationem translatam habeat “prosternere” vel “hostes caedere”, nomen quoque connotationes militares habere potuit.
&lt;br&gt;
Stjepan Krizin Sakač appellationes ''Kaseg'' et ''Kasog'' cum substrato ethnico Iranico-Sarmatico necnon cum nominibus quibus Alani gentes Caucasicas designabant, praesertim maiores hodiernorum Adygaeorum (Circassorum), coniungebat. Iam enim linguistae Sloveni Oštir et Ramovš de necessitudine ''Kasazarum'' Carantanorum et Chroatorum, itemque de cognatione eorum cum nomine personali ''Kosenc'' apud Constantinum Porphyrogenitum attestato, monuerant.&lt;ref&gt;Fr. Ramovš, ''Praslovensko kaseng &quot;Edling&quot;'' / Razprave Znanstvenega društva za humanističke vede II., Ljubljana 1925, p. 317; Oštir, K., ''Illyro-Thrakisches'', Arhiv za arbansku starinu, jezik i etnologiju, 1 (1923), pp. 109, 114 et al.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;
Sakač in commentatione sua ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'' (Latine: ''De origine Caucaso-Iranica Chroatorum'') (1937)&lt;ref&gt;Sakač, S. K. 1937: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'', ''Život'', 18 : 1–25, Zagreb.&lt;/ref&gt; imprimis innitebatur investigationibus historici Sloveni Ljudmili Hauptmann, per multos annos professoris Facultatis Philosophicae Zagrabiensis, qui complura opera scientifica de antiquissima historia Slovenorum et Chroatorum edidit. Inter ea eminere solet disputatio ''Kroaten, Goten und Sarmaten'' (''Germano-Slavica'', III, Pragae 1935). In quarta parte eiusdem operis, cui titulus est ''Die Abstammung der Kroaten'', Hauptmann hypothesim proposuit primitivos Chroatos partem fuisse cuiusdam gentis Iranicae Caucasicae, fortasse Alanorum, quam incursio Hunnorum usque ad Vistulam dispersisset.

Sakač Hauptmann citat:

'''“Kosences - kasendz” antiquius sonabat ''kaseng'', initio autem ''kaseg''. [...] Hoc nos ad ''kasak'', Iranicum ''Kasakos'' - ''Kasagos'', Osseticum ''käsäg'', atque Vetus-Russicum ''kasog'' = ''Circassus'' deducit.'''''

Ipse vero Lj. Hauptmann in studiis suis investigationibus atque conclusionibus linguistae Max Vasmer innitebatur.

Quamvis talis etymologia hypothetica maneat, similitudo phonetica inter formam ''Kosentzes'' et nomen cuiusdam ordinis socialis peculiaris in mediaevali Carantania, ''Kasezi'' (pluralis ex ''Kaseg''), efficit ut haec explicatio tamquam possibilitas alternativa considerari possit.

* '''''Muhlo'' (''Mouchlō : Μουχλώ'')

Alemko Gluhak, Toporov secutus (Toporov 1977 : 70), in linguis Balticis vocabula repperit quae nomini ''Muhlo'' similia sunt. Lithuanicum ''muklus'' atque Letticum ''muka'' ad loca limosa et palustria referuntur. Hydronymum Lithuanicum (nomen fluminis) est ''Muke''. Apud Lettos ''Mukaušu-ezers'' nomen lacus est. In lingua Prussica iam exstincta attestata sunt nomina personarum ''Makie'', ''Moke'', ''Mokil'', atque in dialecto Curonico ''Makus'', ''Mackul''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220&lt;/ref&gt;

Non est impossibile quin sub nomine ''Muhlo'' lateat antiquus quidam radix Balto-Slavicus cum humiditate, rebus udis, paludibus, musco, nebula aliisque similibus coniunctus. Formae Bulgaricae: мухъл (''muhǎl'') = mucidus, vetustus, graveolens; мухъл, мухла = mucor, rubigo, vetustas, testantur elementum ''muhl-'' in ambitu linguarum Slavicorum revera exstare atque adhiberi.

Russice: ''мох'' (''moh'') = muscus; Polonice atque Bohemice: ''mech'' = muscus.

Si Porphyrogenitus nomen ''Mouchlo'' sive ''Muhlo'' sine deformatione tradidit, tum radix revera ''muhl-'' esset atque ad campum semanticum humiditatis, musci et mucoris pertineret; ita responderet radici Balticae ''mukl-'', quam in nonnullis hydronymis Balticis invenimus.

Attamen alia adhuc possibilitas superest. In commentatione sua ''Tko se muva?'' Alemko Gluhak verbum ''muvati se'', quod hodie significat circumire, huc illuc vagari, oberrare, discurrere atque incessanter moveri, ex antiquiori forma ''*muhati'' derivat. Gluhak autem censet hoc verbum initio significasse: percutere. Ita series evolutionis semanticae esset: percutere &gt; vagari &gt; circumcursare &gt; errare.&lt;ref&gt;Gluhak, Alemko: „''Tko se muva?''”, ''Rasprave Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje'', lib. 28, Zagreb, 2002., pp. 317–324. Praesto apud: https://hrcak.srce.hr/68819&lt;/ref&gt;

Hoc loco propensiores sumus ad nomen unius ex quinque fratribus, ''Muhlo'', cum antiqua forma verbi ''muvati se'', id est ''muhati'', coniungere, sensu: circumire, vagari, oberrare, discurrere. Haec interpretatio etiam ad formationem cognominalem pertinere videtur, qualis probabiliter apud omnes fere societates antiquas exstitit. Itaque ''Muhlo'' significare potuisset: vagum, viatorem, errorem sive hominem ad peregrinandum ac discurrendum proclivem.

* '''''Hrovat'' (''Chrobatos : Χρωβάτος'')

De nomine ''Hrovat'' sive ''Horvat'' sive ''Hrvat'', necnon de variis eius etymologiis, iam fuse actum est in capitibus superioribus huius operis.


* '''''Buga'' (''Bouga : Βούγα'')

Gluhak pro nomine ''Buga'' formam Proto-Slavicam reconstructam ''*buga'' supponit, innixus his testimoniis:

forma dialectali Russica ''bugá'' = silva atque virgultum in ripis fluminum humilibus et inundationibus obnoxiis;

forma dialectali Bulgarica (in regione oppidi Bansko) ''búga'' = locus humidus atque paluster;

Macedonice ''buga'' = mucor.

Gluhak vocabulum Slavicum ''*buga'' cum verbo Lettico ''bauga'' conectit, quod significat locum limosum in flumine, viam praeruptam vel terram sterilem.

Utrumque vocabulum, tum Slavicum ''*buga'' tum Letticum ''bauga'', in dictionariis etymologicis ad radicem Indo-Europaeam ''*bheug(h)'' reducitur, cui significatio est “flectere” vel “incurvare”.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220, 221&lt;/ref&gt;
Hic etiam memoranda est vox Anglica ''bog'' = palus, uligo vel terra turbosa.

Praeterea magni momenti est animadvertere in Ucraina duo flumina exstare quae nomen ''Bug'' gerunt. Utrumque in montosis regionibus Ucrainae occidentalis, prope urbem Lviv (Leopolis), oritur. ''Bug Meridionalis'' ad meridiem fluit atque in Pontum Euxinum inter Tyram et Borysthenem influit; ''Bug Occidentalis'' ad septentrionem fluit, primum terminus inter Ucrainam et Poloniam, deinde inter Bielorussiam et Poloniam efficitur, postea autem versus occidentem convertitur, per Masoviam decurrit atque in Vistulam septentrione Varsaviae se exonerat.

Flumen ''Bug'' magni ponderis est in quaestione etymologica de nominibus principum septem clanorum qui in capite XXX operis ''DAI'' memorantur, quia fontes utriusque fluminis Bug in regione Ucrainae occidentalis siti sunt, ubi plerumque Chroati historici, pluries in Chronica Nestoris ''Povest' vremennyh let'' commemorati, collocantur. Ad septentrionem Chroatorum a Nestore memoratorum in parte occidentali Russiae Kioviensis habitabant Duljebi, postea Voliniani appellati; pars autem eorum, ad flumen Bug considentium, nomine ''Bužani'' cognoscebatur.

Conclusio: coniunctio etymologica nominis sororis fabulosae ''Buga'' cum nominibus fluminum eiusdem nominis in Ucraina, necnon conexio profundior ipsius vocabuli ''buga'' cum vocibus Russicis, Bulgaricis, Macedonicis atque Letticis quae loca humida et palustria significant, nobis probabilis atque satis bene argumentis confirmata videtur.

* '''''Tuga'' (''Touga : Τούγα'')

De hoc nomine Gluhak (1990 : 221) observat sibi videri etymologiam quae nomen fabulosum ''Tuga'' cum vocabulo Croatico ''tuga'' (“tristitia”) coniungit, a forma ''*tuga'' deducta ex reconstructione Indo-Europaea ''*tougá'' = nebula, tenebrae, nimis coactam esse. Nihilominus haec est unica etymologia quam proponit, atque seriem sequentem affert:

IE ''*tougá'' &gt; ON ''þoka'' = nebula &gt; Medio-Theodisce ''dak(e)'' &gt; Antiquo-Suecice ''thukna'' = nebula &gt; Antiquo-Anglice ''diestre'' = obscurus &gt; Antiquo-Saxonice ''thiustri'' &gt; Germanice ''düster''; haec omnia ad radicem Indo-Europaeam ''*teu(a)'' = tumescere, inflari referuntur, secundum ''Pokorny (1959 : 1080–1081)''.

Conclusio: nomen unius ex sororibus fabulosis, ''Tuga'', praeter manifestam significationem quam hoc vocabulum in lingua Croatica hodierna habet, id est “tristitia”, etymologice coniungi potest cum latius diffusa radice Indo-Europaea quae imprimis in linguis Germanicis vocabula significationis “nebula” atque “tenebrae” produxit.

Praeterea notatu dignum est in Polonia meridionali exstare rivulum quendam nomine ''Tugaj''.

'''Conclusio generalis''''' 

Tamquam generalem conclusionem investigationis de etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum, prout in capite XXX operis Porphyrogenitei ''De administrando imperio'' (circa annum 950) tradita sunt, statuere possumus pleraque horum nominum, sive ratione semantica sive contextu traditionis popularis, munere cognominum fungi. Haec cognomina fortasse derivata sunt aut ex nota aliqua corporali (''Lobel'' = capito), aut ex proprietate humana (''Muhlo'' = vagus), aut ex professione (''Kosenc'' = messor, id est agricola aut sensu translato bellator), aut ex aetatis humanae condicione (''Kluk'' = iuvenis, socius).

Nomina autem sororum fabulosarum ''Tuga'' et ''Buga'' vel directe cum hydronymis realibus coniungi possunt (''Buga'' &gt; flumen ''Bug''), vel per altiorem nexum etymologicum cum rebus naturalibus (''buga'' = palus, regio humida; ''tuga'' = nebula, tenebrae), necnon cum affectionibus humanis quae talibus rebus naturalibus associari solent (''tuga'' = tristitia).

Ut unica vere singularis exceptio inter omnia septem nomina fabulosa eminet nomen ''Hrovat'', quod, una cum nomine ''Bužani'' sive ''Bužane'' (fortasse ex nomine ''Buga'' derivato?) atque fortasse etiam cum nomine ''Kasezi'' sive ''Kosezi'' (fortasse ad nomen ''Kosenc'' pertinente?), solum est nomen historice testatum variarum minorum maiorumve communitatum Slavicorum. 

Huius nominis vestigia reperiuntur ab Ucraina occidentali (Chronica Nestoris), per Poloniam meridionalem atque austro-occidentalem (Porphyrogenitus, charta fundationis episcopatus Pragensis apud Cosmam Pragensem, vitae sanctarum de fuga Dragomirae in ''Charvaty''), usque ad toponyma Germaniae orientalis circa Lipsiam et Hallam, itemque Austriae meridionalis in Carinthia inter Dravum et Muram, atque denique ad nomen gentis Chroaticae in Chroatia Adriatica.

Hic animadvertendum est inter omnia septem nomina fratrum atque sororum fabulosorum, ''Kluk'', ''Lobel'', ''Kosenc'', ''Muhlo'', ''Hrovat'', ''Tuga'' et ''Buga'', qui secundum traditionem a Porphyrogenito relatum Chroatos in Dalmatiam duxerunt, nullum nomen duplex seu binominale Slavicum inveniri, cuiusmodi sunt ''Trpimir'', ''Branimir'', ''Domagoj'', ''Zdeslav'', ''Tomislav'', ''Mislav'', ''Vladislav'', ''Držislav'', ''Mutimir'', ''Krešimir'' vel ''Zvonimir'', quae in onomastica Croatica primi medii aevi frequenter occurrunt.

Una ex insignioribus exceptionibus inter nomina principum Croatorum historice testata primi medii aevi est nomen ''Borna'', quod in fontibus Francicis ut ''dux Guduscanorum'' (817) atque ''dux Dalmatiae atque Liburniae'' (819–821) memoratur. Curiosum est nomen ''Borna'' etiam in toponymia Saxoniae hodiernae orientalis apparere, ubi oppidum eiusdem nominis exstat.

Absentia nominum duplicium, quae apud Slavos universim frequentissima erant atque peculiarem usum apud elites gentiles et principes habebant, ulterius suadet fieri posse ut hi septem duces fabulosi non personae historicae fuerint, sed potius nomina indolis folkloricae, mythicae vel aetiologicae.

== 22. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===22.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 22.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 23. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>s882ooc26axjpyjiv8yj2bebexh29dp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287277</id>
      <parentid>287272</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T23:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) */</comment>
      <origin>287277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167495" sha1="86xsdubhbcfmyq8k6xs8x8e6prefut0" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =
== PARS I: PORPHYROGENITUS ET CHROATIA ALBA ==

== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Chroatorum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''originem gentis'' Chroatorum, id est narrationem de origine populi. Chroati non sunt unicus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum (forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine atque adventu Chroatorum ad Mare Hadriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus gentium Slavicarum  discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem non baptizata permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque argumenta ex toponymia, hydronymia, anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Chroatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lobelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Chroati superiores evaserunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem in dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia ex Avaris quidam, qui Avari esse cognoscuntur.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chroatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et non baptizati sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chroati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albichroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babia gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

'''Investigationes historici Sloveni ''Ljudmil Hauptmann'' plurimum valuerunt ad hanc quaestionem illustrandam.&lt;ref&gt;Sakač, Stjepan Krizin: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''. Zagreb 2000 : 163, 164&lt;/ref&gt;

Notandum est Hauptmann iam anno 1915 affirmavisse sedes ''Kosezorum'' sive ''Kasazorum'', quibus olim Carinthia, Styria atque Carniola abundabant, revera praedia nobilium Chroatorum fuisse. Saepe in vicinia ''Kasazorum'' inveniebantur vici nominibus manifeste Chroaticis insigniti. Germani autem postea talia nomina multis in locis in formas ''Edling'', ''Edlinger'' vel ''Kraut'' (olim ''Chroat''), ''Krabathen'', ''Kraubath'', ''Krabersdorf'' (olim ''Chrawaczdorf''), ''Krowot'' converterunt. Iam tum Hauptmann contendebat vocabula ''Kasez'', ''Edling'' atque ''Hrvat'' idem significare.
In opere anno 1925 edito scripsit:

&quot;Versus meridiem sequitur centrum libertinorum Rahvini et Iunici, Otmanje-Eixensdorf, deinde Pokrče atque Blažja Vas, patria illius familiae Kasazorum quae novum ducem inaugurabat; ibi vero prope ipsum Celovec (Klagenfurt), duobus tantum vel tribus chiliometris ad meridiem distantibus, sitae sunt Kazaze-Harbach, atque intra hunc amplissimum circulum eminere videtur Gospa Sveta (Germanice: Maria Saal), ubi Kasazi convenire solebant ut principem suum inaugurarent. Tota igitur haec regio verus pagus Kasazorum est. Quod ad intellegendam eorum originem maximi momenti est. Nam de septem vicis ad boreo-occidentem a Gospa Sveta (Maria Saal) sitis saeculo decimo dicitur eos in 'pago Chroatorum' sitos esse.&quot;&lt;ref&gt;Monum. Carin., III. 45, n.115; 50, n.125; 62, n.149. - Felicetti M., ''Ueber die Lage des &quot;pagus Chrouuat&quot;''. Beitr. z. Kde St. G. G. 5 (1868): 99.&lt;/ref&gt;
...

&quot;Nomina autem hodierna, ut ''Krabathen'' apud Glanegg, ''Krautkogel'' inter Gospa Sveta (Maria Saal) et Timenicam, ''Krabathen'' apud Pokrče atque ''Krabathen'' ad orientem Otmanjae sita, testantur &quot;pagum Chroaticum&quot; adhuc latius per easdem regiones extensum fuisse atque pagum Kasazorum complexum esse; unde sequitur ''Kasazum'' et ''Chroatum'' idem esse. [...]

Praeterea nomen ''Hrvat'' conferendum non est cum nominibus qualia sunt ''Polani'', quorum nomen a campis derivatum est, ''Drevlani'', quorum nomen ab arboribus sive silvis derivatum est, et similia, quoniam eiusmodi nomina ex natura rerum derivata sunt, nomen autem ''Hrvat'' / Chroatus non ita. Illa igitur apud Slavos pluribus locis independenter oriri potuerunt; de Chroatis vero statuendum est eos omnes partes unius eiusdemque gentis fuisse.&quot;

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative Praevalitana appellabatur; in aevo autem medio ''Dioclia'' apud imperatorem Porphyrogenitum (saec. X), ''Doclea'' vero apud Gregorium Archiepiscopum Antibarensem (saec. XII) appellatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae (''Lika'' Croatice dicta, antiqua sedes Iapodum) vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Antibarensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== ==
== PARS II: ALIA TESTIMONIA DE CHROATIA ALBA ==

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

'''Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur'''

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

=== Orosius Alfredi Regis&lt;ref&gt;Opus geographico‑historicum, quod hodie titulo Anglico ''King Alfred’s Orosius'' inscribitur, in editione digitali apud Internet Archive legi potest; pagina ad quam referimus est haec: [https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up King Alfred’s Orosius].&lt;/ref&gt; ===

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus (849-899) in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

&lt;poem&gt;
'''Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;
'''and bē eastan Dalamensena sindon Horithi;
'''and bē norðan Dalamensena sindon Surpe;
'''and bē westan him sindon Sysele.
'''Bē norðan Horithi is Mægðaland,
'''and bē norðan Mægðalande is Sermende
'''oð þā beorgas Riffin.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;In sequenti loco exhibetur textus Anglo‑Saxonicus normalizatus, secundum Henricum Sweet, ex editione Londinensi anni 1883. Paulus Orosius, ''King Alfred’s Orosius'', ed. Henry Sweet (London: Published for the Early English Text Society by N. Trübner &amp; Co., 1883).  
Textus Anglo‑Saxonicus ex codice Lauderdale, cum lectionibus variantibus e codice Cottoniano Tiberius B. I.  
Exemplar digitalizatum e bibliotheca Universitatis Oxoniensis, Internet Archive, 
https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog.
&lt;/ref&gt;


In codicibus scriptum est: “''Bē norðan eastan Maroara sindon Dalamensan'';” quod falsum esse videtur, cum Dalamense, sive Slavicē Glomače, non ad septentrionem‑orientem Moraviae sed ad septentrionem‑occidentem sita fuerint, in regione quae hodie Germania orientalis est. Quapropter in editionibus criticis locus emendatus est in: “Bē norðan westan Maroara sindon Dalamensan;”.

Interpretatio huius loci talis est:
''&lt;poem&gt;
A septentrione et occidente Maroara (Moravienses) sunt Dalamensan; 
ad orientem Dalamensena sunt Horithi&lt;ref&gt; In diversis codicibus Anglo‑Saxonicis variae formae huius vocabuli occurrunt: Horiti, Horgiti, Horithi, Horoti.&lt;/ref&gt;(Chroati); 
ad septentrionem Dalamensena sunt Surpe (Serbi); 
ad occidentem eorum sunt Sysele. 
A septentrione Horithorum est Mægðaland (?) ; et a septentrione Mægðalandi sunt Sermende
usque ad montes Riffin.”
&lt;/poem&gt;

Dalamense gens erat populus Slavicus occidentalis, qui etiam Glomače vocabatur, atque regionem hodiernae Saxoniae habitabat, inter flumina Albim et Muldam, circa urbes nunc Meissen, Dresdam, Lommatzsch et Döbeln sitas. Haec regio a Germanis postea ''Daleminzische Gau'' appellabatur. Situs eius ad septentrionem‑occidentem Bohemiae et Moraviae, ad orientem vero Thuringiae pertinet. In textu dicitur Surpe (Serbos) ad septentrionem eorum esse, Horitos autem (Chroatos) ad occidentem. Alio loco scriptum est: '''“be eastan Maroara londe is Wisle lond”''', id est: ad orientem terrae Moraviae est terra Visle, hoc est regio circa flumen Vistulam sita.

Ex his apparet Horitos collocatos esse inter Germaniam orientalem ad occidentem et “terram circa Vistulam” ad orientem; quod regioni Poloniae meridiano‑occidentalis respondet. 

Hoc congruit cum sede cuiusdam coetus Chroatarum in ''Privilegio episcopatus Pragensis'' in Chronica Boemorum, ubi Chroati inter gentes Silesiacas memorantur. Porro Porphyrogenitus quoque ramum occidentalem Chroatarum Alborum ad fines Bohemiae (Boiki), ad vicinitatem Serborum Alborum necnon ad confinia totius ditionis Francicae ponit.

Vocabulum Mægðaland, nonnumquam explicatum est ut Mazovia, nonnumquam ut terra fabulosa “puellarum”, cum mægð in lingua Anglo‑Saxonica significet puellam vel virginem. 

Explicationes traditae vocabulum Riffin ad Riphaeos montes referunt, montes mythicos in extremo septentrione orientali, fortasse ad Uralem. Sermende vulgo interpretantur ut Sarmatae.

Ex hoc patet regem Alfredum, post Horitos atque post “terram circa Vistulam”, nullas iam certas notitias de regionibus ulterius ad orientem habuisse: nihil enim sciebat de terris gentium Balticarum neque de spatiis quae nunc Belarusiam, Russiam et Ucrainam continent. Ei locus ille ignotus erat, quem, more geographiae Graeco‑Romanae, Sarmatis (Sarmende) attribuebat usque ad montes Ripheos.

Si autem ''Mægðaland'' sit corruptio ''Mazoviae''(Polonice: ''Mazowsze''), non terra fabulosa virginum, a quibus ad septentrionem Sarmatae (''Sermende'') usque ad Riphaeos montes porriguntur, tum Horithi = Chroati meridie Mazoviae collocarentur, in regione Poloniae meridiano‑orientalis.

=== Cartographus Bavaricus (media saeculi IX) et quaestio de Chroatis Albis in Polonia meridiana ===

Fons historicus, qui varia genera gentium Slavicarum ad septentrionem atque ad orientem Danubii cum sedibus suis enumerat, nomine ''Cartographus Bavaricus'' (circa annum 845) notus, Chroatos omnino in indice suo non commemorat.&lt;ref&gt;Vide [https://la.wikipedia.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;De opere ''Geographi Bavari'', quod inscribitur ''Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii ante 850'', vide [https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographum Bavarum] (Wikisource Latina).&lt;/ref&gt;

Attamen idem fons, qui hoc titulo designari consuevit, in regionibus Poloniae meridianae ''Vistulanos'' memorat, quorum nomen a flumine Visla (Latine Vistula, Polonice Wisła) deductum est; hi enim circa superiorem Vistulam habitabant, cum principali sede Cracovia.

De principe ''Zachumliae'', Michaele nomine, imperator Constantinus Porphyrogenitus circa annum 950 scribit traditionem familiarem principis Michaeli originem stirpis eius ex regionibus circa flumen Vistulam attribuere.&lt;ref&gt;Michael, dux Zachumliae, prima parte saeculi X floruit; erat contemporaneus regis Tomislavi, cuius potestatem supremam verisimiliter agnoscebat, ut ex opere Thomae Archidiaconi discimus, de participatione eius in conventu synodali Spalatensi una cum rege Tomislavo anno 925 commemorata.&lt;/ref&gt;

Altera gens, quam Cartographus Bavaricus memorat, sunt Lendiani, qui regionem Poloniae meridiano‑orientalis incolebant. Nomen eorum, Lendiani (Polonice Lędzianie), ex voce Slavica antiqua ''lęda'' = Croatice: ''ledina'' deducitur quae significat lētam, terram videlicet incultam, quae ex silvarum excisione et incendio ad culturam parata est.
Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem fluminis Vislae protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.&lt;ref&gt;Agitur de Bugo Occidentali, qui in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit, ubi fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit, atque postea in Poloniam intrat, ubi in Vistulam influit.
Exstat etiam Bugus Meridionalis, qui circiter CL chiliometra ad orientem fontis Bugi Occidentalis oritur; hic vero ad meridiem decurrit et in Pontum Euxinum se exonerat.&lt;/ref&gt;

Nonnulla est possibilitas ut nomen fluminis Bug fontem praebeat nomini unius ex duabus sororibus in capite XXX operis DAI, Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić, ''De Chroatia Rubra et Russia Rubra'', in periodico ''Hrvatsko Kolo'', Matica Croatica, Zagrabiae 1927, pp. 127–130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat Buzka (Bužka) provincia sive Buzani; item in Hercegovina Buzko palus ad meridiem campi Livaniensis.

Praeter ''Cartographum Bavaricum'', Lendianos memorat etiam imperator Constantinus Porphyrogenitus sub nomine ''Lendzanenoi''.

Historicus Polonus [https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lewicki Tadeusz Lewicki]
existimavit sub nomine Vistulanorum, quod ab appellatione fluminis Vislae (Polonice Wisła, Latine Vistula) derivatur, re vera latere Chroatos Albos.
Sententiam suam confirmavit eo argumento quod fontes externi, ut opus regis Anglo‑Saxonici Alfredi, nomina gentium Slavicarum saepe depravare soliti sunt (uti fit in formis Horiti, Horgiti, Horoti pro Chroatis in Polonia austro‑occidentali), neque mirum esse quod gentes Slavicae in fontibus alienis omnino diversis nominibus (exonymis) appellarentur, &lt;ref&gt;Lewicki, Tadeusz (2006) [1951]. &quot;Najstarije spominjanje Višljana u izvorima (Najdawniejsza wzmianka źródłowa o Wiślanach)&quot; [The earliest mention of the Vistulans in sources]. In Nosić, Milan (ed.). Bijeli Hrvati I [White Croats I] (in Croatian). Maveda. pp. 86–99. ISBN 953-7029-04-2.&lt;/ref&gt; sicut gens Glomache, quam Germani Daleminzen sive Dalamense apud regem Alfredum vocaverunt.

Alter historicus Polonus, [https://en.wikipedia.org/wiki/Henryk_%C5%81owmia%C5%84ski Henryk Łowmiański]
, thesis sustentavit utramque gentem, Vistulanos et Lendianos, ad Chroatos Albos pertinuisse.&lt;ref&gt;Łowmiański, Henryk (2004) [1964]. Nosić, Milan (ed.). Hrvatska pradomovina (Chorwacja Nadwiślańska in Początki Polski) [Croatian ancient homeland] (in Croatian). Translated by Kryżan-Stanojević, Barbara. Maveda. p. 30–31, 51, 57–60, 94, 125–126. OCLC 831099194.&lt;/ref&gt;

Investigatori Ucrainensis [https://en.wikipedia.org/wiki/Leontii_Voitovych Leontii Voitovych]
thesis proposuit Vistulanos re vera inter prima plemina Polonica atque Silesiana fuisse, quae per saecula in terras a Chroatis inhabitas irruptionem atque invasionem fecissent; eosque incursione et colonizatione veterem regionem Chroaticam in duas partes divisisse: occidentalem et orientalem.&lt;ref&gt;Voitovych 2011, p. 29.&lt;/ref&gt;
Partem occidentalem reliquiae Chroatrum in Polonia austro‑occidentali, a gentibus Silesianis circumdatae, constituerent; partem vero orientalem Chroati in hodierna Ucraina occidentali superstites.
Hac hypothesi explicaretur quomodo nomen Chroatrum ex amplis regionibus Poloniae meridianae paulatim depulsum atque evanidum sit.

[https://en.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Lehr-Sp%C5%82awi%C5%84ski Tadeusz Lehr‑Spławiński], argumentis Slavistae Slovaci [https://en.wikipedia.org/wiki/Lubor_Niederle Luboris Niederle]
innixus, existimavit Vistulanos esse nomen quod fontes Germanici et alii occidentales praecipue adhibebant, cum fontes orientales — ut Porphyrogenitus necnon itinerarii et geographi Arabici — endonymum antiquius Chroati (apud Porphyrogenitum Hrovatoi / Horvatoi) retinerent; atque olim validam confoederationem gentinum Chroaticam in Polonia meridiana post migrationem partis Chroatrum in Balcanos occidentales dissolutam esse.&lt;ref&gt;Lehr-Spławiński, Tadeusz (1951). &quot;Zagadnienie Chorwatów nadwiślańskich&quot; [The problem of Vistula Croats]. Pamiętnik Słowiański (in Polish). 2: 17–32.&lt;/ref&gt;

Nonnulli fontes, plerumque indolis legendariae, ut traditiones populares in chronicis Bohemicis (Chronicon Dalimil) aliisque servatae, hoc ipsum narrant: Lechus quidam (Polonus) nomine Čech, ex terra Chroatrum cum familia et fratribus profugisse in regionem quam antea Vandali Germani incolebant.
Aliae narrationes tradunt maiores Čechae ex aquilone fugisse sub pressione vicinorum Servorum.
Tertiae leges memorant impetum gentium Silesianorum, quorum ethnonymum (Silesiani) vulgo et simpliciter ex eo deducitur quod ad meridiem “descenderent” (silaziti = descendere) in sedes hodiernas, atque ita maiores Čechae ad terras hodiernae Bohemiae migrare coegerint. &lt;ref&gt;In lingua Bohemica antiquiori, saeculis XII–XV, reperitur verbum ''sílaziti / sélaziti''; in dialectis Polonicis veteribus, praesertim Silesianis et Minoripolonicis, occurrunt formae ''sylazić / syłazić / zylazić'', quae formae hodierno Croatico ''silaziti'' valde sunt cognatae.
Omnes hae voces a vetere Slavica radice ''sъ‑laziti'' oriuntur; cf. Russice ''слазить'' (slazit’), Ucrainice ''злазити'' (zlaziti).
Forma Croatica moderna ''silaziti'' omnium est maxime conservativa, cum structuram praslavicam fere intactam servet.&lt;/ref&gt;

Quartae denique fabulae commemorant ''Cracum'' quendam, tamquam antiquissimum incolam Bohemiae; nomen eius cum toponymo Cracovia coniungitur.&lt;ref&gt;Vondraček, Češke povjestnice - dodiri s Hrvatima, 2004.&lt;/ref&gt;

Revera, omnibus fontibus hucusque cognitis perspectis, videtur nomen Chroati, Horvati antiquius quoddam stratum ethnonymicum repraesentare, quod fortasse saeculis V et VI dominans erat, dum in posterioribus saeculis identitatem suam sensim amitteret.
Causae debilitatis identitatis nomine Chroatico expressae variae esse possunt:
a) migratio maiorum coetuum Chroaticorum ad meridiem et occidentem, versus Adriaticum;
b) impetus aliarum gentium Slavicarum ab aquilone, ut gentium Silesianorum et aliorum Polonicorum.

=== Num Chozirozi apud Cartographum Bavaricum re vera Chroati fuerint? ===

In indice gentium, quem Cartographus Bavaricus exhibet, nomina plerumque depravata occurrunt; inter ea invenitur etiam gens nomine ''Chozirozi'', cui adscribitur: '''''Chozirozi habent civitates CCL''.&lt;ref&gt;[https://la.wikisource.org/wiki/Geographus_Bavarus Geographus Bavarus]&lt;/ref&gt;
  
Haud parva est probabilitas ut sub hoc nomine obscuro atque alibi non attestato Chroati ipsi lateant. 

Si vocabulum ''Chozirozi'' in syllabas dividamus, obtinemus: ''Cho‑zi‑ro‑zi''; si autem syllabam secundam ‑zi‑, quae etiam in fine vocabuli iteratur, removeamus, forma ''Chorozi'' emergit, quae forma nomini ''Choroti'' valde est cognata.
Hoc autem nomen ''Choroti'' inter varias formas apud codices operis Alfredi Magni invenitur (una cum ''Choriti, Chorgiti, Chorithi'').&lt;ref&gt;Vide editionem digitalem operis ''King Alfred’s Orosius'' apud Internet Archive:
[https://archive.org/details/kingalfredsoros00sweegoog/page/16/mode/2up].&lt;/ref&gt;

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''
== ==
== PARS III: ETYMOLOGIAE ==

== 19. De origine ethnonymi Chroatorum ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' (plur.''Chroati'') , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== 19.2 De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.3 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvat'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvate'' vel ''Horoate'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''*Horvat'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quam ut formam nominativam singularem antiqui ethnonymi haberi posse existimo. Haec forma in orbe Slavico latissime diffunditur atque in inscriptionibus Tanaiticis forma Graeca ''Horouathos'' attestatur. Ablata terminatione Graeca ''-os'', obtinetur forma ''Horvat'' sive ''Horvat[h]''.

Ita fieri potuit ut singularis forma antiqui ethnonymi fuerit ''Horvat'' sive ''Horoat'', pluralis autem ''Horvate'' sive ''Horoate''. Haec tamen reconstructio hypothetica manet.

Quamvis pluralis Graecus ''Sarmatai'' nihil certi de forma originali Sarmatica demonstret, memoratu dignum est suffixum pluralis linguae Osseticae ''-tæ'', quod fortasse vestigium antiquioris morphologiae Alanico-Sarmaticae servat. Ex hac ratione quaeri potest num formae sicut ''Hr'vate'' apud quosdam codices ''Chronicae Nestoris'' testimonium praebeant antiquioris pluralis ethnonymici, quamvis talis interpretatio manet hypothetica.

Hi Sarmatae, qui ''Horvate'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Chroatorum ut coetus Slavici nomen Sarmaticum ferentis. 

Ex Chroatis qui in Ucraina habitabant pars quaedam se separavit atque ulterius versus occidentem migravit, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considere. Quod confirmari videtur documento de institutione Episcopatus Pragensis, necnon traditionibus de adventu Chroatorum ex partibus Poloniae ad litora Adriatica, quas apud Constantinum Porphyrogenitum reperimus, sed etiam apud alios scriptores. Ita Thomas Archidiaconus in opere suo ''Historia Salonitana'' tradit septem aut octo generationes ex regione Poloniae in Dalmatiam immigrasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheses etymologicae ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 20.1 Hypotheses Iranicae de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatorum ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 21. De etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum === 

In capite XXX operis De administrando imperio Constantinus Porphyrogenitus primam ex duabus narrationibus de migratione Chroatorum in provinciam Romanam Dalmatiae tradit. Inde, ut in eodem capite legitur, in Pannoniam atque Illyricum se diffuderunt, de quo iam in initio huius operis dictum est. Hoc autem loco nobis propositum est investigare possibiles etymologias nominum quinque fratrum et duarum sororum qui, ut in capite XXX scriptum est, cum suo populo ex Bagibareia venerunt.

Nomina quinque fratrum et duarum sororum Chroaticae originis gentis, prout apud imperatorem Porphyrogenitum Graece scripta reperiuntur, sunt haec: Κλούκας, Λοβελος, Κοσέντζης, Μουχλώ, Χρωβάτος, Τούγα, Βούγα. Quae in litteras Latinas translitterata fiunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzēs, Mouchlō, Chrōbatos, Touga, Bouga. Si terminationes grammaticas Graecas, quales sunt -as, -os et -es, quae in quibusdam horum nominum occurrunt, removemus, formae phonologicae sequentes obtinentur: Kluk, Lobel, Kosentz sive Kosents , Muhlo, Hrovat, Tuga, Buga.

Animadvertendum est haec nomina verisimiliter non ad personas historicas reales pertinere, sed potius nomina aetiologica esse, quae ad originem, indolem aut munus alicuius gentis, loci vel eventus explicandum inserviunt. Plerique enim putant Porphyrogenitum ipsa nomina non excogitasse, sed ea ad eum pervenisse ut partem cuiusdam relationis e Dalmatia, id est e Chroatia. Itaque imperator traditionem popularem Chroatorum tantummodo retulisse videtur, quae ad ipsum medio saeculo decimo pervenerat.

Quapropter haec nomina ipsorum Chroatorum aetiologica commenta haberi possunt, hoc est ratio qua Chroati Dalmatiae per traditionem popularem sive oralem memoriam temporis migrationis suae servaverunt. Optimo casu nomina quinque fratrum et duarum sororum nomina familiarum aut stirpium historicarum esse potuissent, quae olim in provinciam Dalmatiae immigraverant.

Meminisse autem oportet caput XXX nullam certam chronologiam migrationis Chroatorum tradere. Tale enim tempus expresse definitum tantummodo in capite XXXI invenitur, ubi adventus Chroatorum ad imperium Heraclii imperatoris (610-641) refertur.

* '''Kluk''' (''Kloukas : Κλούκας'')

In lingua Bohemica substantivum exstat significationis: iuvenis, amicus, socius; similiter in dialectis Silesiae et Minoris Poloniae: ''kluk'' = puer, iuvenis; ''kluka'' = parvus puer. In Bohemia nomina ''Kluk'' et ''Kluky'' etiam in toponymia occurrunt: complura oppida atque vici antiqui haec nomina ferunt.

Ex his colligi potest nomen ''Kluk'' cum certis regionibus geographicis coniunctum esse, videlicet cum Bohemia, Silesia atque parte meridionali Poloniae.

Alemko Gluhak in libro suo, fretus Toporov (1980, III: 48) atque Nepokupnyj (1976: 117), comparationes ex linguis Balticis adduxit: nomina propria Prussica ''Clauco'', ''Clawke''; Lettica ''Klaukas'' (nomen proprium), necnon formas onomatopoeticas: Slavicum *''kluk-''*, *''klukati''* &gt; rostro vel rostro avis tundere; *''klukt''*, *''kluktati''* = evomere; *''klok''* &gt; ''kloktati'', ''klokotati'', et similia.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 218&lt;/ref&gt;

Attamen probabilissima etymologia nominis ''Kluk'', sicut etiam substantivi Bohemici ''kluk'' (= iuvenis, amicus, socius), illa videtur quae id cum vocabulo slavico ''člověk'', Polonico ''człowiek'' (“homo”) coniungit, ubi sonus /č/ ex palatalizatione ortus est ex antiquiori forma supposita, quamvis non attestata, ''*klovek''. Ita substantivum ''kluk'' formam antiquorem conservasse videretur.&lt;ref&gt;Hanc hypothesim in litteris philologicis etiam proposuerunt: Miklosich, ''Vergleichende Grammatik der slavischen Sprachen''; Jagić, scripta de phonologia Proto-Slavica; Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Brückner, ''Słownik etymologiczny języka polskiego''; Gebauer, ''Historická mluvnice jazyka českého''; Holub–Kopečný, ''Etymologický slovník jazyka českého''; Bezlaj, ''Etimološki slovar slovenskega jezika''; Būga, scripta de nominibus Balticis.&lt;/ref&gt;

* ''' ''Lobel'' (''Lobelos : Λοβελος'')

Alemko Gluhak comparationes Balticas adducit cum radice ''lab‑''; Lithuanicum ''labas'' = «bonus» et Letticum ''labs'' = «bonus», necnon Lithuanicum ''lobas'' = «sinus, vallis, depressio terrae» (Toporov 1984). Attamen radices Balticae ''lab‑'' et ''lob‑'' nexu semantico carent cum radice Slavica ''lob‑'', ''loban‑'' = «frons, caput, calvaria», quae in lexico Slavico atque in toponymia comprobata est (Lobor, Lobnica, Lobez).

Palaeoslavenicum ecclesiasticum ''lobanъ'' = «calvaria» in textibus canonicis attestatur (Assemanius, ''Liber Savinae'', ''Codex Zographensis''). Vide: Leskien, ''Handbuch der altbulgarischen Sprache''; Vasmer, ''Russisches etymologisches Wörterbuch''; Sławski, ''Słownik prasłowiański'' (lemma ''lobanъ'').

Quapropter nomen ''Lobel'' optime explicatur ut formatio Slavica cognominalis ex radice ''lob‑'' et suffixo ''‑elъ'' constituta.

In lingua Polonica radix ''łeb / łob‑'' servata est in vocabulis ''łeb'' (= caput, magna vel rudis testa), ''łebski'' (= prudens, sollers, proprie «magnicapitus»), atque in formationibus cognominalibus qualis est ''łobuz'' (= nebulo, homo petulans). Quod demonstrat radicem ''lob‑'' sive ''leb‑'' in lexico atque onomastica Slavorum Occidentalium adhuc fecundam mansisse.

Exempla ex lingua Polonica ostendunt formationes cognominales ex radice ''lob‑'' sive ''leb‑'' derivatas notas peiorativas aut sociales habere potuisse, sed etiam ex appellatione partis corporis oriri potuisse. Itaque nomen ''Lobel'' verisimillime formatio cognominalis Slavica est ex radice ''lob‑'' («frons, caput») orta, sensu: capito, princeps, ductor vel praefectus.

* '''''Kosentz'' (''Kosentzes : Κοσέντζης'')

Nomen ''Kosentzes'', remota terminatione grammatica Graeca ''-es'', id est ''Kosentz'', phonologice verisimillime legendum est ut ''Kosents'' sive Croatice: ''Kosenc''.&lt;ref&gt;Notandum est litteram Slavicam ''c'' sono /ts/ respondere, atque idcirco nomen ''Kosenc'' pronuntiandum esse quasi ''Kosents''&lt;/ref&gt;

Hoc nomen etymologice ad formationem nominalem Slavicam ''kosenc'' &gt; ''kosec'' &gt; ''kosac'' referri potest, quae cum verbo ''kositi'' (“metere”) coniungitur, quod simplicissima atque linguistice oeconomicissima explicatio videtur.

Etymologia Slavica nominis ''Kosentzes'' cum verbo ''kositi'' necnon derivatis ''kosec'' et ''kosac'' coniungi potest. Non excluditur quin forma Graeca vestigium antiquioris formationis Slavicae generis ''Kosenc'' vel ''Kosenec'' servaverit, quo casu de nomine personali ex cognomine aut appellatione muneris orto agi posset. Cum autem verbum ''kositi'', praeter sensum agrarium, etiam significationem translatam habeat “prosternere” vel “hostes caedere”, nomen quoque connotationes militares habere potuit.
&lt;br&gt;
Stjepan Krizin Sakač appellationes ''Kaseg'' et ''Kasog'' cum substrato ethnico Iranico-Sarmatico necnon cum nominibus quibus Alani gentes Caucasicas designabant, praesertim maiores hodiernorum Adygaeorum (Circassorum), coniungebat. Iam enim linguistae Sloveni Oštir et Ramovš de necessitudine ''Kasazarum'' Carantanorum et Chroatorum, itemque de cognatione eorum cum nomine personali ''Kosenc'' apud Constantinum Porphyrogenitum attestato, monuerant.&lt;ref&gt;Fr. Ramovš, ''Praslovensko kaseng &quot;Edling&quot;'' / Razprave Znanstvenega društva za humanističke vede II., Ljubljana 1925, p. 317; Oštir, K., ''Illyro-Thrakisches'', Arhiv za arbansku starinu, jezik i etnologiju, 1 (1923), pp. 109, 114 et al.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;
Sakač in commentatione sua ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'' (Latine: ''De origine Caucaso-Iranica Chroatorum'') (1937)&lt;ref&gt;Sakač, S. K. 1937: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata'', ''Život'', 18 : 1–25, Zagreb.&lt;/ref&gt; imprimis innitebatur investigationibus historici Sloveni Ljudmili Hauptmann, per multos annos professoris Facultatis Philosophicae Zagrabiensis, qui complura opera scientifica de antiquissima historia Slovenorum et Chroatorum edidit. Inter ea eminere solet disputatio ''Kroaten, Goten und Sarmaten'' (''Germano-Slavica'', III, Pragae 1935). In quarta parte eiusdem operis, cui titulus est ''Die Abstammung der Kroaten'', Hauptmann hypothesim proposuit primitivos Chroatos partem fuisse cuiusdam gentis Iranicae Caucasicae, fortasse Alanorum, quam incursio Hunnorum usque ad Vistulam dispersisset.

Sakač Hauptmann citat:

'''“Kosences - kasendz” antiquius sonabat ''kaseng'', initio autem ''kaseg''. [...] Hoc nos ad ''kasak'', Iranicum ''Kasakos'' - ''Kasagos'', Osseticum ''käsäg'', atque Vetus-Russicum ''kasog'' = ''Circassus'' deducit.'''''

Ipse vero Lj. Hauptmann in studiis suis investigationibus atque conclusionibus linguistae Max Vasmer innitebatur.

Quamvis talis etymologia hypothetica maneat, similitudo phonetica inter formam ''Kosentzes'' et nomen cuiusdam ordinis socialis peculiaris in mediaevali Carantania, ''Kasezi'' (pluralis ex ''Kaseg''), efficit ut haec explicatio tamquam possibilitas alternativa considerari possit.

* '''''Muhlo'' (''Mouchlō : Μουχλώ'')

Alemko Gluhak, Toporov secutus (Toporov 1977 : 70), in linguis Balticis vocabula repperit quae nomini ''Muhlo'' similia sunt. Lithuanicum ''muklus'' atque Letticum ''muka'' ad loca limosa et palustria referuntur. Hydronymum Lithuanicum (nomen fluminis) est ''Muke''. Apud Lettos ''Mukaušu-ezers'' nomen lacus est. In lingua Prussica iam exstincta attestata sunt nomina personarum ''Makie'', ''Moke'', ''Mokil'', atque in dialecto Curonico ''Makus'', ''Mackul''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220&lt;/ref&gt;

Non est impossibile quin sub nomine ''Muhlo'' lateat antiquus quidam radix Balto-Slavicus cum humiditate, rebus udis, paludibus, musco, nebula aliisque similibus coniunctus. Formae Bulgaricae: мухъл (''muhǎl'') = mucidus, vetustus, graveolens; мухъл, мухла = mucor, rubigo, vetustas, testantur elementum ''muhl-'' in ambitu linguarum Slavicorum revera exstare atque adhiberi.

Russice: ''мох'' (''moh'') = muscus; Polonice atque Bohemice: ''mech'' = muscus.

Si Porphyrogenitus nomen ''Mouchlo'' sive ''Muhlo'' sine deformatione tradidit, tum radix revera ''muhl-'' esset atque ad campum semanticum humiditatis, musci et mucoris pertineret; ita responderet radici Balticae ''mukl-'', quam in nonnullis hydronymis Balticis invenimus.

Attamen alia adhuc possibilitas superest. In commentatione sua ''Tko se muva?'' Alemko Gluhak verbum ''muvati se'', quod hodie significat circumire, huc illuc vagari, oberrare, discurrere atque incessanter moveri, ex antiquiori forma ''*muhati'' derivat. Gluhak autem censet hoc verbum initio significasse: percutere. Ita series evolutionis semanticae esset: percutere &gt; vagari &gt; circumcursare &gt; errare.&lt;ref&gt;Gluhak, Alemko: „''Tko se muva?''”, ''Rasprave Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje'', lib. 28, Zagreb, 2002., pp. 317–324. Praesto apud: https://hrcak.srce.hr/68819&lt;/ref&gt;

Hoc loco propensiores sumus ad nomen unius ex quinque fratribus, ''Muhlo'', cum antiqua forma verbi ''muvati se'', id est ''muhati'', coniungere, sensu: circumire, vagari, oberrare, discurrere. Haec interpretatio etiam ad formationem cognominalem pertinere videtur, qualis probabiliter apud omnes fere societates antiquas exstitit. Itaque ''Muhlo'' significare potuisset: vagum, viatorem, errorem sive hominem ad peregrinandum ac discurrendum proclivem.

* '''''Hrovat'' (''Chrobatos : Χρωβάτος'')

De nomine ''Hrovat'' sive ''Horvat'' sive ''Hrvat'', necnon de variis eius etymologiis, iam fuse actum est in capitibus superioribus huius operis.


* '''''Buga'' (''Bouga : Βούγα'')

Gluhak pro nomine ''Buga'' formam Proto-Slavicam reconstructam ''*buga'' supponit, innixus his testimoniis:

forma dialectali Russica ''bugá'' = silva atque virgultum in ripis fluminum humilibus et inundationibus obnoxiis;

forma dialectali Bulgarica (in regione oppidi Bansko) ''búga'' = locus humidus atque paluster;

Macedonice ''buga'' = mucor.

Gluhak vocabulum Slavicum ''*buga'' cum verbo Lettico ''bauga'' conectit, quod significat locum limosum in flumine, viam praeruptam vel terram sterilem.

Utrumque vocabulum, tum Slavicum ''*buga'' tum Letticum ''bauga'', in dictionariis etymologicis ad radicem Indo-Europaeam ''*bheug(h)'' reducitur, cui significatio est “flectere” vel “incurvare”.&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 220, 221&lt;/ref&gt;
Hic etiam memoranda est vox Anglica ''bog'' = palus, uligo vel terra turbosa.

Praeterea magni momenti est animadvertere in Ucraina duo flumina exstare quae nomen ''Bug'' gerunt. Utrumque in montosis regionibus Ucrainae occidentalis, prope urbem Lviv (Leopolis), oritur. ''Bug Meridionalis'' ad meridiem fluit atque in Pontum Euxinum inter Tyram et Borysthenem influit; ''Bug Occidentalis'' ad septentrionem fluit, primum terminus inter Ucrainam et Poloniam, deinde inter Bielorussiam et Poloniam efficitur, postea autem versus occidentem convertitur, per Masoviam decurrit atque in Vistulam septentrione Varsaviae se exonerat.

Flumen ''Bug'' magni ponderis est in quaestione etymologica de nominibus principum septem clanorum qui in capite XXX operis ''DAI'' memorantur, quia fontes utriusque fluminis Bug in regione Ucrainae occidentalis siti sunt, ubi plerumque Chroati historici, pluries in Chronica Nestoris ''Povest' vremennyh let'' commemorati, collocantur. Ad septentrionem Chroatorum a Nestore memoratorum in parte occidentali Russiae Kioviensis habitabant Duljebi, postea Voliniani appellati; pars autem eorum, ad flumen Bug considentium, nomine ''Bužani'' cognoscebatur.

Conclusio: coniunctio etymologica nominis sororis fabulosae ''Buga'' cum nominibus fluminum eiusdem nominis in Ucraina, necnon conexio profundior ipsius vocabuli ''buga'' cum vocibus Russicis, Bulgaricis, Macedonicis atque Letticis quae loca humida et palustria significant, nobis probabilis atque satis bene argumentis confirmata videtur.

* '''''Tuga'' (''Touga : Τούγα'')

De hoc nomine Gluhak (1990 : 221) observat sibi videri etymologiam quae nomen fabulosum ''Tuga'' cum vocabulo Croatico ''tuga'' (“tristitia”) coniungit, a forma ''*tuga'' deducta ex reconstructione Indo-Europaea ''*tougá'' = nebula, tenebrae, nimis coactam esse. Nihilominus haec est unica etymologia quam proponit, atque seriem sequentem affert:

IE ''*tougá'' &gt; ON ''þoka'' = nebula &gt; Medio-Theodisce ''dak(e)'' &gt; Antiquo-Suecice ''thukna'' = nebula &gt; Antiquo-Anglice ''diestre'' = obscurus &gt; Antiquo-Saxonice ''thiustri'' &gt; Germanice ''düster''; haec omnia ad radicem Indo-Europaeam ''*teu(a)'' = tumescere, inflari referuntur, secundum ''Pokorny (1959 : 1080–1081)''.

Conclusio: nomen unius ex sororibus fabulosis, ''Tuga'', praeter manifestam significationem quam hoc vocabulum in lingua Croatica hodierna habet, id est “tristitia”, etymologice coniungi potest cum latius diffusa radice Indo-Europaea quae imprimis in linguis Germanicis vocabula significationis “nebula” atque “tenebrae” produxit.

Praeterea notatu dignum est in Polonia meridionali exstare rivulum quendam nomine ''Tugaj''.

'''Conclusio generalis''''' 

Tamquam generalem conclusionem investigationis de etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum, prout in capite XXX operis Porphyrogenitei ''De administrando imperio'' (circa annum 950) tradita sunt, statuere possumus pleraque horum nominum, sive ratione semantica sive contextu traditionis popularis, munere cognominum fungi. Haec cognomina fortasse derivata sunt aut ex nota aliqua corporali (''Lobel'' = capito), aut ex proprietate humana (''Muhlo'' = vagus), aut ex professione (''Kosenc'' = messor, id est agricola aut sensu translato bellator), aut ex aetatis humanae condicione (''Kluk'' = iuvenis, socius).

Nomina autem sororum fabulosarum ''Tuga'' et ''Buga'' vel directe cum hydronymis realibus coniungi possunt (''Buga'' &gt; flumen ''Bug''), vel per altiorem nexum etymologicum cum rebus naturalibus (''buga'' = palus, regio humida; ''tuga'' = nebula, tenebrae), necnon cum affectionibus humanis quae talibus rebus naturalibus associari solent (''tuga'' = tristitia).

Ut unica vere singularis exceptio inter omnia septem nomina fabulosa eminet nomen ''Hrovat'', quod, una cum nomine ''Bužani'' sive ''Bužane'' (fortasse ex nomine ''Buga'' derivato?) atque fortasse etiam cum nomine ''Kasezi'' sive ''Kosezi'' (fortasse ad nomen ''Kosenc'' pertinente?), solum est nomen historice testatum variarum minorum maiorumve communitatum Slavicorum. 

Huius nominis vestigia reperiuntur ab Ucraina occidentali (Chronica Nestoris), per Poloniam meridionalem atque austro-occidentalem (Porphyrogenitus, charta fundationis episcopatus Pragensis apud Cosmam Pragensem, vitae sanctarum de fuga Dragomirae in ''Charvaty''), usque ad toponyma Germaniae orientalis circa Lipsiam et Hallam, itemque Austriae meridionalis in Carinthia inter Dravum et Muram, atque denique ad nomen gentis Chroaticae in Chroatia Adriatica.

Hic animadvertendum est inter omnia septem nomina fratrum atque sororum fabulosorum, ''Kluk'', ''Lobel'', ''Kosenc'', ''Muhlo'', ''Hrovat'', ''Tuga'' et ''Buga'', qui secundum traditionem a Porphyrogenito relatum Chroatos in Dalmatiam duxerunt, nullum nomen duplex seu binominale Slavicum inveniri, cuiusmodi sunt ''Trpimir'', ''Branimir'', ''Domagoj'', ''Zdeslav'', ''Tomislav'', ''Mislav'', ''Vladislav'', ''Držislav'', ''Mutimir'', ''Krešimir'' vel ''Zvonimir'', quae in onomastica Croatica primi medii aevi frequenter occurrunt.

Una ex insignioribus exceptionibus inter nomina principum Croatorum historice testata primi medii aevi est nomen ''Borna'', quod in fontibus Francicis ut ''dux Guduscanorum'' (817) atque ''dux Dalmatiae atque Liburniae'' (819–821) memoratur. Curiosum est nomen ''Borna'' etiam in toponymia Saxoniae hodiernae orientalis apparere, ubi oppidum eiusdem nominis exstat.

Absentia nominum duplicium, quae apud Slavos universim frequentissima erant atque peculiarem usum apud elites gentiles et principes habebant, ulterius suadet fieri posse ut hi septem duces fabulosi non personae historicae fuerint, sed potius nomina indolis folkloricae, mythicae vel aetiologicae.

== 22. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===22.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 22.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

== 23. Conclusiones ==

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Europe relief map showing the historical distribution of ethnic groups named Croats (9th–10th century).jpg |thumb |650px |alt=Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos. |Tabula Europae ostendens situm communitatum nomine “Chroati” appellatarum saeculis IX et X, secundum fontes historicos.]]
&lt;/div&gt;

In hoc opere haec praecipue monere volumus: quamquam in chartis historicis saeculi undevicesimi atque circa annum 1900 Chroatia Alba pertinaciter in occidentali Ucraina collocatur, fontes historici — praesertim Chronicon Nestoris (saeculo XI exeunte / XII ineunte) — talem collocationem non sustinent.
Nestor Kioviensis Chroatos, qui in Russia Kioviensi (hodierna Ucraina) habitabant, numquam “Albos” appellat, sed simpliciter Chroatos, Hr’vate, etc.
Unico autem loco, ubi nomen “Chroati Albi” profert, eos cum “Serbis et Horutanis” coniungit, id est cum gentibus extra fines Ducatus Russiae Kioviensis positis.

'''Conclusio 1: Chroati in regione veteris Russiae Kioviensis (hodierna Ucraina) non sunt “Chroati Albi”, sed Chroati tantum.

Opus “De administrando imperio” Constantini VII Porphyrogeneti duas narrationes de Chroatis et de terra unde venerunt continet, in capitulis XXX et XXXI.

Terram illam Porphyrogenetus aperte “Chroatiam Albam sive Magnam” nominat, eamque usque ad tempus quo opus conscribebat (circa annum 950) non fuisse christianam affirmat.

Hoc testimonium regionem Bohemiae excludit, cum Bohemia iam saeculo IX exeunte per Moraviam christianitatem recepisset, atque saeculo X ineunte pro terra christiana haberetur.
Quare collocatio Porphyrogeneti “Chroatiae Albae” in terris ad septentrionem et orientem Bohemiae quaerenda est.

Praeterea, data capitulorum XXX, XXXI et XXXII locum Chroatiae Albae delineant: ab occidente Franci eos invadunt; ad fines Boiki (= Bohemia = Čechia) cum Serbis Albis sive non christianis et cum Francis confinia habent.
Haec descriptio Chroatas Albas in hodiernam Poloniam meridio‑occidentalem, ad triquetrum Bohemiae, Poloniae et Germaniae, collocat.&lt;ref&gt;Propter rerum gestarum vicissitudines, fines Poloniae hodiernae, anno 1945 constituti, motum civitatis Germanicae versus orientem territorialiter sustulerunt; quare fines Poloniae hodiernae magna ex parte cum statu inter civitates exeunte saeculo X congruunt.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenetus etiam scribit Chroati Albi cum Ungaris vicinos esse: in uno loco dicit Ungaros eos oppugnare, in alio vero cum eis in affinitate et amicitia vivere.
Id verum esse potest tantum de Chroatis qui in immediato vicinatu Hungariae saeculo X ineunte et medio habitabant, quod maxime ad Poloniam meridianam spectat, ad tractus qui hodie cum Slovacia terminantur, cum Ungari post adventum in Pannoniam etiam Slovaciam tenuerint, quae tum “Hungaria Septentrionalis” vocabatur.

Denique Porphyrogenetus refert Chroatas Albas ab oriente a Pečenegis oppugnari et spoliari.
Hoc testimonium maxime ad Chroatas in Ucraina occidentali spectare potest, minus ad Chroatas in Polonia meridiana, et minime ad Chroatas in Polonia meridio‑occidentali, qui cum Francis, Serbis Albis (Lusaticis) et Bohemis confinia habebant.

Ex hac geographia Porphyrogeneti apparet “Chroatiam Albam” amplum spatium esse inter Germaniam (Franciam) ad occidentem, Hungariam/Slovaciam ad meridiem et Ucraine occidentales ad orientem situm.

'''Conclusio 2: Porphyrogeneti nomen “Chroatia Alba” ad regiones hodiernae Poloniae meridio‑occidentalis et meridianae spectat. Mentio autem Pečenegorum, qui Chroatiam Albam ab oriente oppugnare dicuntur, indicat Porphyrogenetum non solum Chroatas in Polonia meridiana atque meridio‑occidentali, sed etiam eos in Ucraina occidentali, id est in veteri Ducatu Russiae Kioviensis, ad notionem Chroatiae Albae pertinere existimasse. 

Narratio de Chroatis etiam in legendis Bohemicis occurrit, quae vitam sancti Venceslai (lat. Wenceslaus) referunt, quem anno 935 frater eius germanus, Boleslaus I Crudelis (Bohemice: Boleslav I. Ukrutný, † 967), interfecit.
Mater eorum, Drahomira (Dragomira), metu perculsa post caedem filii “ad Chroatos” sive “in terram Chroatorum” confugisse memoratur.

Chronicae Bohemicae, sicut Chronicon Dalimili saeculi XIV, originem ipsius gentis Bohemicae ex terra Chroatorum (''Charvaty'') deducere conabantur; quod non ad Chroatiam Adriaticam spectat, sed ad Chroatiam in regionibus hodiernae Poloniae sitam, in vicinitate Serborum Lusaticorum in Germania orientali.

Documentum Bohemicum gravissimum, quod duas ipsas Chroatorum coetus inter alia Slavica tribus commemorat, est ''Pivilegium de fundatione episcopatus Pragensis'', quod Cosmas Pragensis in sua Chronica Boemorum (saeculo XII ineunte) tradidit.
Ipse textus Pivilegii, saeculo XI exeunte conscriptus, fines episcopatus tempore fundationis anno 973 describit.

In eo refertur ad quas gentes, flumina et urbes fines Pragensis episcopatus pertineant.
Ita legitur fines ad septentrionem usque ad: “… ''Psouane, Chruati et altera Chrowati, Zlasane…''”.
Graphia in variis codicibus et editionibus Cosmae diversa est: alibi invenitur &quot;''Ghrvvati et altera Chrowati''&quot;; alibi pro ''Zlasane'' legitur ''Slazane'', etc.

Ex hoc Pivilegio apparet duas Chroatorum coetus ad septentrionem Bohemiae vixisse, in ambitu tribuum Silesiacarum Poloniae (Slasane/Zlasane = Silesiani).
Quamquam textus eos iuxta memorat, parum verisimile est eos fuisse immediatos vicinos.
Quod eo magis confirmatur, cum ''Pivilegium'' dicat episcopatum Pragensis anno 973 complecti etiam urbem Cracoviam totamque provinciam Cracoviensem in Polonia meridiana, atque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Strij protendi.&lt;ref&gt;Bugus, qui Occidentalis Bugus appellatur, flumen est quod in Ucraina occidentali oritur, deinde ad septentrionem fluit atque hodie parte cursus sui fines inter Poloniam et Bielorussiam efficit; postea vero ad occidentem vergit, in Podlasia Polonica et deinde in Mazovia decurrens, ubi septentrione Varsoviae in Vistulam influit. Stryj flumen est in Ucraina occidentali quod in Carpathiis Silvestribus oritur, prope fines hodiernos Poloniae et Ucrainae apud vicum Užok fluit atque in Dniestrum (Tyras) se exonerat. Superior autem cursus Stryj nonnihil prope fines Poloniae et prope fontem fluminis San in Polonia austrorientali transit, et circiter sexaginta chiliometris ad occidentem a superiore cursu Stryj fines Slovaciae reperiuntur. Itaque Stryj flumen in Ucraina occidentali situm est, prope fines Poloniae et Slovaciae.&lt;/ref&gt;

Nonnulli existimant nomen fluminis quod iuxta Bug memoratur non esse Strij, sed Styr, flumen quod per regiones Voliniae circa urbem Rivne fluit.
Nos autem censemus talem interpretationem fines episcopatus nimis in orientem protrahere, in territorium quod tum sub potestate Russiae Kioviensis erat, quae eo tempore necdum christianitatem publice receperat.

Nam propagatio et receptio christianitatis in medio aevo initio a principibus et ordinibus superioribus ad inferiores ordines societatis descendebat.

'''Conclusio 3: Ex ''Pivilegio fundationis episcopatus Pragensis'' discimus duas coetus Chroatorum in hodierna Polonia meridiana vixisse: unum ad septentrionem Bohemiae, inter tribus Silesiacas ad orientem et Serbos Lusaticos ad occidentem; alterum vero coetum Chroatorum verisimiliter in regionibus ad meridiem vel meridio‑orientem Cracoviae habitasse. Cosmas Pragensis in descriptione finium episcopatus Pragensis ad annum 973 etiam memorat Cracovam civitatem cum omnibus regionibus ad praedictam urbem pertinentibus ad meridiem cum Hungaris confinare. Meminisse autem oportet montes Beskidas et Tatrae ad meridiem Cracoviae sitos esse, ubi etiam ''Babia Gora'' eminens reperitur, quae fortasse Porphyrogeneti ''Bagibareia'' fuisse potest.

Porphyrogenetus praeterea scribit principem Zachumliae saeculi X ineuntis, Michaelem, originem familiae suae ex regionibus circa Vistulam deducere.

Toma Archidiaconus Spalatensis, quamquam saeculo XIII medio scribit, independenter a Porphyrogeneto, memorat adventum septem vel octo generum nobiliorum ex regionibus Poloniae.

'''Conclusio 4: Christianitas in Poloniam anno 966 publice pervenit, cum dux Poloniae Mieszko I (960–992) baptizatus est, ut matrimonium cum principissa Bohemica Dubravka contrahere posset. Mieszko origine fuit dux regionis quae “Magna Polonia” appellatur, in parte Poloniae media‑occidentali sita (urbes primariae: Gneznensis, postea Posnania). Regiones autem Poloniae meridianae circa Cracoviam, necnon partes Silesiae meridio‑occidentales, Poloniae adiunctae sunt usque ad annum 990, quod fuit effectus expeditionum Mieszkonis. Hoc est confirmatio addita quod regio Poloniae circa annum 950, cum Porphyrogenetus opus suum ''De administrando imperio'' conscribebat, adhuc pagana erat et non christiana. Quare regiones Poloniae meridianae et meridio‑occidentales sunt locus ubi Chroatia Alba collocari potuit.

Ex Chroatia Alba Chroati, in societate cum aliis Slavonicis gentibus, ad meridiem migraverunt per Bohemiam in Austriam meridionalem hodiernam (mediaevalem Carantaniam), ubi multa toponyma Slavica reperiuntur, inter quae Crowati, Chrouatti, etc., etiam pro regionibus amplioribus, sicut area latior circa Klagenfurtum.

Testimonium toponymiae Slavicae et nominum ad Chroatos pertinentium invenitur in appellatione pagi maioris (pagus Chruuati) in regione circa Klagenfurtum, quod confirmatur in pluribus documentis imperatorum Ottonis I, II, III saeculi X, quae in tabulis geographicis Germaniae fideliter expressa sunt.

Ob migrationes ad occidentem et meridiem ex Chroatia Alba (Polonia), quaedam loca a Chroatibus frequentius habitata sunt, alibi vero pauca tantum vici Chroatorum exstiterunt, ut videtur in regionibus circa Lipsiam et Hallam in Germania orientali.

'''Conclusio 5: Chroatia Alba, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae et meridio‑occidentalis sita, pars fuit amplioris spatii habitationis coetuum nomine Horvat /Hrovat /Harvat /Hrvat insignium. Chroati Albi ex Polonia meridiana in minoribus coetibus inter Slavos Germaniae orientalis migraverunt, in regiones circa Lipsiam et Halleam; minores partes Chroatrum, ut toponymia confirmat, etiam in territorio Bohemiae permanserunt, quae in itinere eorum ad meridiem sita erat. Item, pars Chroatorum in migratione ad meridiem in Karantania Austriaca remansit. Maximus autem et orientalissimus coetus Chroatorum sunt Chroati in Ucraina, quos non “Chroatos Albas”, sed simpliciter Chroatos appellare oportet, ut fontes testantur. Ergo, non igitur de uno continuo territorio agitur, sed de coetibus Chroatorum in magno spatio dispersistis, intermixtis cum aliis Slavonicis gentibus, quod fuit effectus migrationum.

Toponyma cum nomine Chroatus (''Hrvat'') etiam in regionibus vicinis reperiuntur: in Slovenia, Serbia (Hrtkovci), aliis locis Balcanicis, usque ad Graeciam.

'''Conclusio 6: Iter et directio migrationis Chroatorum. Imago generalis migrationum Chroatorum, quae ex his investigationibus emergit, talis est: ex Ucraina Chroati ad occidentem migraverunt per Poloniam meridionalem (Chroatia Alba) usque ad Bohemiam, atque inde per Austriam meridionalem (Carantania/Koruška) usque ad litora Adriatica.

'''Conclusio 7: Illi Chroati qui in septentrione, in “Magna” vel “Alba Chroatia”, permanserunt, tempore in processu ethnogeneseos pars nationum ibi viventium facti sunt: imprimis Polonorum. 

Hodie reliquiae loquentium Slavice in regione Austriae Koruškae (antiqua Carantania) se declarant ut pars minoritatis nationalis Slovenicae, quod non est mirum, cum Slovenia eis per plus quam mille annos vitae et evolutionis proximum et linguisticum et geographicum spatium fuerit, cui physice immediate adhaerebant.
Quamquam incolae antiquae Carantaniae ad varias Slavicas gentes pertinere videntur, Chroati inter Slavos Karantaniae sunt una ex coetibus documentis optime testatis.

Chroati in Ucraina paulatim non assimilati sunt, sed transformati, in iis regionibus ubi habitabant, cum de magnis coetibus Chroatorum ageretur, circa magna oppida mediaevalia congregatis.

'''Conclusio 8: Identitas nominalis Chroatorum in Ucraina per tempora mutata est: a regionali identitate Galiča/Haličizne saeculis XII et XIII, cum illa loca Lavovi/Lvivi et Galiči ad gradum regni elevata sunt post dissolutionem Russiae Kioviensis et post atque inter incursiones Mongolicas (quae non erant eventus unici, ut interdum putatur), usque ad formationem separatae identitatis “rutenae” sive “rusinicae” apud Ucrainenses occidentales in Podnestrovlio superiore, circa montes Carpathos atque in Podolia.&lt;ref&gt;
Anno 1253 Danijel Romanovič, princeps Galiciae et Volhiniae, coronatus est a papa Innocentio IV., quo facto Ducatus Galiciae‑Volhinensis ad dignitatem Regni Ruteniae evectus est.
Cf. ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Daniel Romanovich”, accessum die 21 Oct. 2026; vide etiam ''Encyclopaedia Britannica'', s.v. “Roman Mstislavich”.
&lt;/ref&gt; Identitas Ucrainensium occidentalium Rutenae sive Rusiči sive Rusini iterum subdividitur in: Lemki, Boiki et Hutsuli.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>86xsdubhbcfmyq8k6xs8x8e6prefut0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/433</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86830</id>
    <revision>
      <id>287289</id>
      <parentid>283616</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ ennius</comment>
      <origin>287289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="rk8eu37x3sv7eq1g3r9gixb0v441gw4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VIII 32—34|401}}&lt;/noinclude&gt;nam ‘reperio’, ‘comperio’, ‘cooperio’, sicut ‘aperio’, activa sunt; faciunt enim ex se passiva. et possunt magis a ‘pario’ esse videri composita, quod apud vetustissimos quartae coniugationis declinationem habebat. {{wl|Q47130|{{spatium||Enniu}}s}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ova parire solet genus pinnis condecoratu}}m.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{r|34}}‘facio’ cum sit neutrum, ut supra diximus, si cum praepositione componatur, plerumque transit in activum, ut ‘conficio’ et ‘conficior’, ‘perficio’ et ‘perficior’, ‘afficio’ et ‘afficior’, ‘reticio’ et ‘reficior’, ‘officio’ et ‘officior’. {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in I:&lt;poem&gt;{{gap|22.75em}}{{spatium||quotiens te
{{gap|4em}}Roma tuo refici properantem reddet Aquin}}o.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura III#315|Saturae (Iuvenalis) 1.3.318]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q47154|Lucretius}}}} in {{spatium||I}}I:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quapropter simul inter se retrahuntur et extra
{{gap|4em}}Officiuntur, uti cogantur tardius ir}}e.&lt;ref&gt;[[De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II#155|De rerum natura 2.155]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;a ‘proficio’ {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} impersonale protulit in {{spatium||II}}I:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Proficitur bell}}o.&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber III#720|Thebais 3.720]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘deficio’ autem loco passivi ‘defio’ facit. [{{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q1233598|eunucho}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|9.3em}}{{spatium||†nihil inest, nibil defi}}t,&lt;ref&gt;[[Eunuchus#243|Eunuchus 243]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;cum passivam vim habeat, ‘defio’ facit.] sunt tamen alia ex eo ipso et ex aliis composita, quae non solum significationem, sed etiam coniugationem, ut dictum est, permultant, ut ‘facio facis’, ‘gratificor gratificaris’. {{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q678909|heautontimorumeno}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cur ego gratificor? – Ipsa re experiber}}e.&lt;ref&gt;[[Heautontimorumenos#824|Heautontimorumenos 824]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘ludificor’. idem in {{spatium||{{wl|Q1233598|eunucho}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk8eu37x3sv7eq1g3r9gixb0v441gw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/434</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86831</id>
    <revision>
      <id>287290</id>
      <parentid>283624</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T09:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ protagoras</comment>
      <origin>287290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="21dykre0bun4zmyjral0f26ebj8ikcv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|402|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quin . . insuper scelus, postquam †ludificatus est virgine}}m.&lt;ref&gt;[[Eunuchus#645|Eunuchus 645]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘excarnifico’ vero activum est et ‘amplifico’ et ‘velifico’. {{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q678909|heautontimorumeno}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vbi me excarnifice}}s.&lt;ref&gt;[[Heautontimorumenos#813|Heautontimorumenos 813]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||III}}I:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Velificatus Athos et quidquid Graecia mendax
{{gap|4em}}Audet in histori}}a,&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura X#170|Saturae (Iuvenalis) 4.10.174−175]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;passive protulit. sciendum tamen, quod et ‘facio’ et ‘facior’, ut ostendimus, vetustissimi proferebant. {{l|35}}si vero ‘facio’ verbo vel ‘fio’ integris manentibus aliud verbum infinitum ante ea componatur, non solum significationes et coniugationes integras eis servamus, sed etiam accentus, ut ‘calefácio calefácis calefácit’, ‘tepefácio tepefácis tepefácit’. in secunda enim et tertia persona paenultimas acuimus, quamvis sunt breves. similiter ‘calefio calefis calefit’, ‘tepefio tepefis tepefit’ finales servant accentus in secunda et tertia persona, quos habent in simplicibus. a ‘verto’ quoque activo ‘reverto’ et ‘revertor’, ‘praeverto’ et ‘praevertor’ in una eademque ponuntur significatione. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in I {{wl|Q60220|{{spatium||Aeneido}}s}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Harpalyce volucremque fuga praevertitur Hebru}}m.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#315|Aeneis 1.317]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||VI}}I:&lt;poem&gt;{{gap|18em}}{{spatium||praevertere vento}}s.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VII#805|Aeneis 7.807]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘verso’ similiter activum, ex quo ‘controversor’ deponens. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} in {{wl||{{spatium||Protagor}}a}}: {{spatium||nunc a vobis, o Protagora et Socrates, postulo, ut de isto concedatis alter alteri et inter vos de huiuscemodi rebus controversemini, non concerteti}}s.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;

{{l|36}}Sunt alia, quae et coniugationem mutant cum genere in eadem manentia significatione, ut ‘labo labas’ neutrum, {{graeca|''ὀλισϑαίνω''}}, et labor laberis’ deponens. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} im {{spatium||I}}I:&lt;poem&gt;{{gap|20.5em}}{{spatium||labat ariete crebro
{{gap|4em}}Ianu}}a.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber II#490|Aeneis 2.492−493]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21dykre0bun4zmyjral0f26ebj8ikcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/435</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86832</id>
    <revision>
      <id>287291</id>
      <parentid>283620</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T10:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="4fclw9ysb1uboij7csoq57tdo11uxx1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VIII 34—37|403}}&lt;/noinclude&gt;idem in {{spatium||III}}I:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Labitur infelix Did}}o.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IV#65|Aeneis 4.68]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘lavo lavas’ et ‘lavo lavis’, sed ‘lavis’ magis pro ‘umectas’ dicitur. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in X:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Visceribus super incumbens lavit inproba taeter
{{gap|4em}}Ora cruo}}r.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#725|Aeneis 10.727−728]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;sunt tamen alia, quae cum coniugatione mutant significationem, ut ‘mando’, {{graeca|''ἐντέλλομαι''}}, ‘mandas, mando’, {{graeca|''μασῶμαι''}}, ‘mandis’; ‘fundo’, {{graeca|''ϑεμελιῶ''}}, ‘fundas, fundo’, {{graeca|''ἐκχέω''}}, ‘fundis’; ‘obsero’, {{graeca|''περιβάλλω τὸν μοχλόν''}}, ‘obseras, obsero’, {{graeca||''περισπείρω''}}, ‘obseris’; ‘appello’, {{graeca|''προςαγορεύω''}}, ‘appellas, appello’, {{graeca|''προςωθῶ''}}, ‘appellis’; ‘volo’, {{graeca|''πέτομαι''}}, ‘volas, νοlo’, {{graeca|''βούλομαι''}}, ‘vis’ ; ‘consternor’, {{graeca|''πτύρομαι''}}, ‘consternaris, consternor’, {{graeca|''καταστρώννυμαι''}}, ‘consterneris’. nam ‘lego legas’ et ‘lego legis’ et ‘dico dicas’ et ‘dico dicis’ etiam in prima persona habent differentias temporum: nam ‘lēgo lēgas’ et ‘dīco dīcis’ producunt paenultimas, ‘lĕgo lĕgis’ et ‘dĭco dĭcas’ corripiunt.

{{r|37}}Sunt alia, quae una voce et una coniugatione diversas tamen habent significationes, ut ‘torreo’ tam ‘uro’ quam ‘verto’ vel ‘volvo’ significat. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||IIII {{wl|Q674439|georgicon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Iam rapidus torrens sitientis Sirius Indo}}s.&lt;ref&gt;[[Georgicon (Greenough)/Liber IV#425|Georgicon 4.425]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VI}}I:&lt;poem&gt;{{gap|8.5em}}{{spatium||ingentes fato torrente ruina}}s.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber VII#505|Pharsalia 7.505]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fclw9ysb1uboij7csoq57tdo11uxx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88050</id>
    <revision>
      <id>287247</id>
      <parentid>286532</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Accent</comment>
      <origin>287247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="qd1c3sevjs6raz7tmbhc80isx943c5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;coràm à me cognitum (mitto nunc doctrinæ morumque commendationem) eo nomine amo quod {{sc|Erasmi}} clarissimi uiri ac de literis sacris, profanis, omneque genus meritissimi, amicus est iuratissimus, qui cum etiam ipso iamdiu societatem amicorum contraxi literis ultro citroque obsignatis.  Vale, Lupsete mi dilectissime, &amp;amp; {{sc|Linacrvm}} Britannici nominis columen (quod quidem ad literas bonas attinet) non magis iam uestrum (ut spero) quam nostrum, uerbis meis saluta uel coram uel epistola internuncia, idque primo quoque tempore. is enim unus est paucorum, quibus me perlubens approbarim, si possim, cum &amp;amp; ipse coram hic agens mihi se summe, Ioannique Ruellio amico meo, studiorumque conscio probauerit, &amp;amp; eius excellentem doctrinam, exactamque diligentiam in primis suspiciam, æmularique contendam. Velim etiam ut {{sc|Moro}} salutem unam &amp;amp; alteram mandato meo, uel mittas, ut dixi, uel dicas. quem uirum in Mineruæ sacratius album iamdiu opinione mea sermoneque meo relatum, de Vtopia noui orbis insula summe &amp;amp; amo, &amp;amp; ueneror. Eius enim historiam ætas nostra, posteræque ætates habebunt uelut elegantium utiliumque institutorum seminarium, unde translatitios mores in suam quisque ciuitatem importent &amp;amp; accommodent. Vale, Parisijs pridie Cal. August.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qd1c3sevjs6raz7tmbhc80isx943c5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88053</id>
    <revision>
      <id>287248</id>
      <parentid>286542</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T13:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Remove math</comment>
      <origin>287248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="e9dk8ttl0sbn8qm02ezf53q5qhlwkjp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;qui illi nescio quid diceret in aurem, ac mihi quidem tanto attentius auscultanti, comitum quispiam, clarius, ob frigus opinor nauigatione collectum, tussiens, dicentis uoces aliquot intercepit. Verum non conquiescam donec hanc quoque partem ad plenum {{sic|cognonero|cognovero}}, adeo ut non solum situm insulæ, sed ipsam etiam poli sublationem sim tibi ad unguem redditurus, si modo incolumis est noster Hythlodæus. Nam uarius de homine rumor adfertur: alij affirmant perisse in itinere. rursum alij reuersum in patriam, sed partim suorum mores non ferentem, partim Vtopiæ desyderio sollicitatum, eò remigrasse. Nam quod huius insulæ nomen nusquam apud Cosmographos reperiatur, pulchre dissoluit Hythlodæus ipse. Si quidem fieri potuit, inquit, ut nomen quo ueteres sint usi, postea sit commutatum. aut etiam illos hæc fugerit insula, quando &amp;amp; hodie complures oriuntur terræ, priscis illis Geographis intactæ. Quanquam quorsum attinet hic argumentis astruere fidem, cum {{sc|Morvs}} ille sit author?  Cæterum quod is ambigit de æditione, equidem laudo &amp;amp; agnosco uiri modestiam. At uisum mihi est opus modis omnibus indignum quod diu premeretur, &amp;amp; cum primis dignum, quod exeat in manus hominum, idque tuo potissimum nomine commendatum orbi. uel quod {{sc|Mori}} dotes tibi præcipue sint perspectæ, uel quod nemo magis idoneus, qui rectis consilijs iuuet rempublicam, in qua iam annis compluribus summa cum laude uersaris, tum prudentiæ, tum integritatis. Bene Vale, studiorum Mecœnas &amp;amp; huius sæculi decus.  Antuerpiæ. An. M.D.XVI. Cal, Nouemb.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9dk8ttl0sbn8qm02ezf53q5qhlwkjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sacrarum Heroidum libri III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88105</id>
    <revision>
      <id>287262</id>
      <parentid>287125</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5268" sha1="kc8gghnla0x7b23wzb8ul0nmz2hj3vj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Andreas Alenus
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum libri III
|Annus=1574
|Genera=heroides
|Fons=[[Liber:Andreae Aleni Sacrarum Heroidum libri III.pdf|liber]]
|Editio=Lovanii 1574
}}
&lt;poem&gt;
[[Heroides (Alenus)/Epistola dedicatoria|''(Epistola dedicatoria)'']]
[[Heroides (Alenus)/M. Ioannes Luenius Tungrensis candido Lectori|''M. Ioannes Luenius Tungrensis candido Lectori'']]
[[Heroides (Alenus)/Henricus Alenus Hercius candido Lectori|''Henricus Alenus Hercius candido Lectori'']]
[[Heroides (Alenus)/Εἰς τὸν ἀναγνωστήν|Εἰς τὸν ἀναγνωστήν]]
&lt;/poem&gt;
==Liber I==
&lt;poem&gt;
I.	 [[Heroides (Alenus)/Eva Caino|Eva Caino]]
II.	 [[Heroides (Alenus)/Agar Abrahae|Agar Abrahae]]
III.	[[Heroides (Alenus)/Sara Loto|Sara Loto]]
IV.	[[Heroides (Alenus)/Melcha Abrahae|Melcha Abrahae]]
V.	[[Heroides (Alenus)/Rebecca Bathueli|Rebecca Bathueli]]
VI.	[[Heroides (Alenus)/Rebecca Iacobo|Rebecca Iacobo]]
VII.	[[Heroides (Alenus)/Dina fratribus suis|Dina fratribus suis ]]
VIII.	[[Heroides (Alenus)/Rachel Labano|Rachel Labano]]
IX.	[[Heroides (Alenus)/Thamar ludae|Thamar ludae]]
X.	[[Heroides (Alenus)/Lia Simeoni|Lia Simeoni]]
XI.	[[Heroides (Alenus)/Iochabed Mosi|Iochabed Mosi]]
XII.	[[Heroides (Alenus)/Thermuthis Mosi|Thermuthis Mosi]]
XIII.	[[Heroides (Alenus)/Maria Mosi|Maria Mosi]]
XIV.	[[Heroides (Alenus)/Rahab Iosue|Rahab Iosue]]
XV.	[[Heroides (Alenus)/Noemi Boozo|Noemi Boozo]]
XVI.	[[Heroides (Alenus)/Anna Samueli|Anna Samueli]]
XVII.	[[Heroides (Alenus)/Micol Davidi|Micol Davidi]]
XVIII.	[[Heroides (Alenus)/Abigail Davidi|Abigail Davidi]]
XIX.	[[Heroides (Alenus)/Bethsabee Uriae|Bethsabee Uriae]]
XX.	[[Heroides (Alenus)/Bethsabee Davidi|Bethsabee Davidi]]
XXI.	[[Heroides (Alenus)/Thamar Amnoni|Thamar Amnoni]]
XXII.	[[Heroides (Alenus)/Thamar Absalomo|Thamar Absalomo]]
XXIII.	[[Heroides (Alenus)/Vidua Sareptana Heliae|Vidua Sareptana Heliae]]
XXIV.	[[Heroides (Alenus)/Iezabel Iezraelitis|Iezabel Iezraelitis ]]
XXV.	[[Heroides (Alenus)/Sunamitis Eliseo|Sunamitis Eliseo]]
XXVI.	[[Heroides (Alenus)/Holda losiae|Holda losiae]]
XXVII.	[[Heroides (Alenus)/Anna Tobiae|Anna Tobiae]]
&lt;/poem&gt;

==Liber II==
&lt;poem&gt;
I.	[[Heroides (Alenus)/Anna Ioachimo|Anna Ioachimo]]
II.	[[Heroides (Alenus)/Maria Zachariae|Maria Zachariae]]
III.	[[Heroides (Alenus)/Anna Iosepho|Anna Iosepho]]
IV.	[[Heroides (Alenus)/Maria Zachariae|Maria Zachariae]]
V.	[[Heroides (Alenus)/Elisabet Ioanni|Elisabet Ioanni]]
VI.	[[Heroides (Alenus)/Herodias Ioanni|Herodias Ioanni]]
VII.	[[Heroides (Alenus)/Martha Christo|Martha Christo]]
VIII.	[[Heroides (Alenus)/Maria Iesu|Maria Iesu]]
IX.	[[Heroides (Alenus)/Magdalena ludae|Magdalena ludae]]
X.	[[Heroides (Alenus)/Maria Petro|Maria Petro]]
XI.	[[Heroides (Alenus)/Maria Ioanni|Maria Ioanni]]
XII.	[[Heroides (Alenus)/Salome Ioanni|Salome Ioanni]]
XIII.	[[Heroides (Alenus)/Tabitha Petro|Tabitha Petro]]
XIV.	[[Heroides (Alenus)/Maria Ignatio|Maria Ignatio]]
XV.	[[Heroides (Alenus)/Lydia Paulo|Lydia Paulo]]
XVI.	[[Heroides (Alenus)/Magdalena Petro|Magdalena Petro]]
XVII.	[[Heroides (Alenus)/Maximilla Andreae|Maximilla Andreae]]
XVIII.	[[Heroides (Alenus)/Eunice Timotheo|Eunice Timotheo]]
XIX.	[[Heroides (Alenus)/Thecla Paulo|Thecla Paulo]]
XX.	[[Heroides (Alenus)/Helena Izatae|Helena Izatae]]
&lt;/poem&gt;
==Liber III==
&lt;poem&gt;
I.	[[Heroides (Alenus)/Ecclesia Christo|Ecclesia Christo]]
II.	[[Heroides (Alenus)/Caecilia Urbano|Caecilia Urbano]]
III.	[[Heroides (Alenus)/Eugenia Romana Proto et Hyacintho|Eugenia Romana Proto et Hyacintho]]
IV.	[[Heroides (Alenus)/Barbara Origeni|Barbara Origeni]]
V.	[[Heroides (Alenus)/Mammaea Origeni|Mammaea Origeni]]
VI.	[[Heroides (Alenus)/Anastasia Chrysogono|Anastasia Chrysogono]]
VII.	[[Heroides (Alenus)/Chrysogonus Anastasiae|Chrysogonus Anastasiae]]
VIII.	[[Heroides (Alenus)/Natalia Adriano|Natalia Adriano]]
IX.	[[Heroides (Alenus)/Lucia Eutropio|Lucia Eutropio]]
X.	[[Heroides (Alenus)/Lucia Eutitiae|Lucia Eutitiae]]
XI.	[[Heroides (Alenus)/Helena Constantino|Helena Constantino]]
XII.	[[Heroides (Alenus)/Thais Paphnutio|Thais Paphnutio]]
XIII.	[[Heroides (Alenus)/Melania Urbano|Melania Urbano]]
XIV.	[[Heroides (Alenus)/Euphrasia Theodosio|Euphrasia Theodosio]]
XV.	[[Heroides (Alenus)/Monica Augustino|Monica Augustino]]
XVI.	[[Heroides (Alenus)/Sabina Alexio|Sabina Alexio]]
XVII.	[[Heroides (Alenus)/Marcella Hieronymo|Marcella Hieronymo]]
XVIII.	[[Heroides (Alenus)/Fabiola Hieronymo|Fabiola Hieronymo]]
XIX.	[[Heroides (Alenus)/Clotildis Clodoveo|Clotildis Clodoveo]]
XX.	[[Heroides (Alenus)/Radegundis Clotario|Radegundis Clotario]]
XXI.	[[Heroides (Alenus)/Maria Aegyptiaca mundo|Maria Aegyptiaca mundo]]
XXII.	[[Heroides (Alenus)/Caesarea Constantino|Caesarea Constantino]]
XXIII.	[[Heroides (Alenus)/Alpais Dodoni|Alpais Dodoni]]
XXIV.	[[Heroides (Alenus)/Pleutris Pipino|Pleutris Pipino]]
XXV.	[[Heroides (Alenus)/Clara Francisco|Clara Francisco]]
XXVI.	[[Heroides (Alenus)/Blancha Ludovico|Blancha Ludovico]]
XXVII.	[[Heroides (Alenus)/Graecia Christo|Graecia Christo]]
XXVIII.	[[Heroides (Alenus)/Ecclesia Militans Ecclesiae Triumphanti|Ecclesia Militans Ecclesiae Triumphanti ]]
XXIX.	[[Heroides (Alenus)/Peccatrix anima Christo|Peccatrix anima Christo]]
XXX.	[[Heroides (Alenus)/Anima corpori|Anima corpori]]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>kc8gghnla0x7b23wzb8ul0nmz2hj3vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistolarum heroum et heroidum libri IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88211</id>
    <revision>
      <id>287263</id>
      <parentid>287120</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T20:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7712" sha1="pc7vfp6ej6bqwh7w2rrzw4i3466en81" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Balduinus Cabillavius
|OperaeTitulus=Epistolarum heroum et heroidum libri IV
|Annus=1636
|Genera=heroides
|Fons=[[Liber:Epistolarum heroum et heroidum libri IV.pdf|liber]]
|Editio=Antverpiae 1636
}}

* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/Epistola dedicatoria|''(Epistola dedicatoria)'']] 
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/Index|Index epistolarum]]
==Liber I.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I I|I. Gregorius Basilio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I II|II. Soteris Marcellino Pontifici]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I III|III. Theodora Petro Episc. Alexandrino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I IV|IV. Dalphina Elzeario]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I V|V. Elzearius Dolphinae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I VI|VI. Elesbaan Eubulo suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I VII|VII. Rufina diuino Amori]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I VIII|VIII. Zuatoplucus Mundo valedicit]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I IX|IX. Theodosius Ambrosio Episcopo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I X|X. Nonnus Pelagiae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XI|XI. Pelagia Nonno]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XII|XII. Hungaria Stephano Regi suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XIII|XIII. Stephanus Hungariae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XIV|XIV. Abraham Mariae Nepti suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XV|XV. Maria Abrahae patruo suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XVI|XVI. Dauid Nathan Prophetae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XVII|XVII. Maria Xaueria Francisco filio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XVIII|XVIII. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XIX|XIX. Eiusdem tertia]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XX|XX. Eiusdem quarta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XXI|XXI. Eiusdem quinta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XXII|XXII. Eiusdem sexta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XXIII|XXIII. Eiusdem septima]].
==Liber II.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II I|I. Ludouicus Rex Germaniae Carolo fratri imp]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II II|II. Catharina Senensis Iesu sponso suo ]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II III|III. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II IV|IV. Iordanus Alberto suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II V|V. Albertus Iordano magistro suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II VI|VI. Dorothea Theophilo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II VII|VII. Hilarius Aprae filiae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II VIII|VIII. Apra Hilario parenti]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II IX|IX. Carolomannus Bonifacio Archiepisc]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II X|X. Carolomannus Pipino fratri]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XI|XI. Autbertus Landelino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XII|XII. Landelinus Autberto]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XIII|XIII. Lucia Paschasio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XIV|XIV. Ambrosius Virgini lapsae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XV|XV. Virgo lapsa Ambrosio Episcopo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XVI|XVI. Manlius Theodorus Genti Manliae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XVII|XVII. Italicus Hilarioni]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XVIII|XVIII. Monica suo Augustino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XIX|XIX. Gallicanus Romae Vale dicit]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XX|XX. Maria Sophronio]].
==Liber III.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III I|I. Ignatius Loyola Francisco Xauerio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III II|II. Franciscus Xauerius Ignatio Loyolae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III III|III. Aloysius Gonzaga Angelo Custodi]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III IV|IV. Aloysius Gonzaga Claudio Aquauiuae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III V|V. Stanislaus Kostka Francisco Borgiae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III VI|VI. Ioannes Carrera Angelo suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III VII|VII. Caecilia Valeriano]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III VIII|VIII. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III IX|IX. Mater Suae Apollinari]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III X|X. Apollinaris matri]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XI|XI. Theopista Eustachio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XII|XII. Eustachius Theopistae]]. 
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XIII|XIII. Theopista geminis suis]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XIV|XIV. Theodora suo Ioanni]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XV|XV. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XVI|XVI. Ioannes Theodorae matri suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XVII|XVII. Decius Tryphoniae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XVIII|XVIII. Tryphonia Decio suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XIX|XIX. Theodora Proterio Patriarchae Alexandrino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XX|XX. Bonifacius ad Solem]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XXI|XXI. Eleuthera Magistriano]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XXII|XXII. Lucia Amatori suo]].
==Liber IV.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV I|I. Sophrosyne Alexio sponso suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV II|II. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV III|III. Eiusdem tertia]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV IV|IV. Eiusdem quarta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV V|V. Eiusdem quinta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV VI|VI. Eiusdem sexta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV VII.Eiusdem septima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV VIII|VIII. Eiusdem octaua]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV IX|IX. Eiusdem nona, Parenti &amp; Socero]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV X|X. Eiusdem decima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XI|XI. Eiusdem vndecima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XII|XII. Eiusdem duodecima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XIII|XIII. Episcopus Edessenus Sophrosynae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XIV|XIV. Genouefa Sifrido coniugi suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XV|XV. Glaucias Genouefae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XVI|XVI. Genouefa Sifrido]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XVII|XVII. Eiusdem tertia]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XVIII|XVIII. Eiusdem quarta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XIX|XIX. Eiusdem quinta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XX|XX. Eiusdem sexta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXI|XXI. Eiusdem septima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXII|XXII. Eiusdem octaua]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXIII|XXIII. Mater Genouefae Goloni]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXIV|XXIV. Mater Genouefae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXV|XXV. Genouefa Magnae Parenti]].</text>
      <sha1>pc7vfp6ej6bqwh7w2rrzw4i3466en81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287279</id>
      <parentid>287263</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liber IV. */</comment>
      <origin>287279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7717" sha1="s89g8y8d0vmv1avb7w2bt4884b1uoz2" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Balduinus Cabillavius
|OperaeTitulus=Epistolarum heroum et heroidum libri IV
|Annus=1636
|Genera=heroides
|Fons=[[Liber:Epistolarum heroum et heroidum libri IV.pdf|liber]]
|Editio=Antverpiae 1636
}}

* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/Epistola dedicatoria|''(Epistola dedicatoria)'']] 
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/Index|Index epistolarum]]
==Liber I.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I I|I. Gregorius Basilio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I II|II. Soteris Marcellino Pontifici]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I III|III. Theodora Petro Episc. Alexandrino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I IV|IV. Dalphina Elzeario]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I V|V. Elzearius Dolphinae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I VI|VI. Elesbaan Eubulo suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I VII|VII. Rufina diuino Amori]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I VIII|VIII. Zuatoplucus Mundo valedicit]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I IX|IX. Theodosius Ambrosio Episcopo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I X|X. Nonnus Pelagiae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XI|XI. Pelagia Nonno]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XII|XII. Hungaria Stephano Regi suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XIII|XIII. Stephanus Hungariae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XIV|XIV. Abraham Mariae Nepti suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XV|XV. Maria Abrahae patruo suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XVI|XVI. Dauid Nathan Prophetae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XVII|XVII. Maria Xaueria Francisco filio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XVIII|XVIII. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XIX|XIX. Eiusdem tertia]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XX|XX. Eiusdem quarta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XXI|XXI. Eiusdem quinta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XXII|XXII. Eiusdem sexta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/I XXIII|XXIII. Eiusdem septima]].
==Liber II.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II I|I. Ludouicus Rex Germaniae Carolo fratri imp]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II II|II. Catharina Senensis Iesu sponso suo ]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II III|III. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II IV|IV. Iordanus Alberto suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II V|V. Albertus Iordano magistro suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II VI|VI. Dorothea Theophilo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II VII|VII. Hilarius Aprae filiae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II VIII|VIII. Apra Hilario parenti]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II IX|IX. Carolomannus Bonifacio Archiepisc]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II X|X. Carolomannus Pipino fratri]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XI|XI. Autbertus Landelino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XII|XII. Landelinus Autberto]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XIII|XIII. Lucia Paschasio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XIV|XIV. Ambrosius Virgini lapsae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XV|XV. Virgo lapsa Ambrosio Episcopo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XVI|XVI. Manlius Theodorus Genti Manliae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XVII|XVII. Italicus Hilarioni]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XVIII|XVIII. Monica suo Augustino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XIX|XIX. Gallicanus Romae Vale dicit]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/II XX|XX. Maria Sophronio]].
==Liber III.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III I|I. Ignatius Loyola Francisco Xauerio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III II|II. Franciscus Xauerius Ignatio Loyolae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III III|III. Aloysius Gonzaga Angelo Custodi]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III IV|IV. Aloysius Gonzaga Claudio Aquauiuae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III V|V. Stanislaus Kostka Francisco Borgiae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III VI|VI. Ioannes Carrera Angelo suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III VII|VII. Caecilia Valeriano]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III VIII|VIII. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III IX|IX. Mater Suae Apollinari]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III X|X. Apollinaris matri]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XI|XI. Theopista Eustachio]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XII|XII. Eustachius Theopistae]]. 
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XIII|XIII. Theopista geminis suis]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XIV|XIV. Theodora suo Ioanni]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XV|XV. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XVI|XVI. Ioannes Theodorae matri suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XVII|XVII. Decius Tryphoniae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XVIII|XVIII. Tryphonia Decio suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XIX|XIX. Theodora Proterio Patriarchae Alexandrino]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XX|XX. Bonifacius ad Solem]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XXI|XXI. Eleuthera Magistriano]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/III XXII|XXII. Lucia Amatori suo]].
==Liber IV.==
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV I|I. Sophrosyne Alexio sponso suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV II|II. Eiusdem secunda]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV III|III. Eiusdem tertia]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV IV|IV. Eiusdem quarta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV V|V. Eiusdem quinta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV VI|VI. Eiusdem sexta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV VII|VII. Eiusdem septima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV VIII|VIII. Eiusdem octaua]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV IX|IX. Eiusdem nona, Parenti &amp; Socero]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV X|X. Eiusdem decima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XI|XI. Eiusdem vndecima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XII|XII. Eiusdem duodecima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XIII|XIII. Episcopus Edessenus Sophrosynae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XIV|XIV. Genouefa Sifrido coniugi suo]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XV|XV. Glaucias Genouefae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XVI|XVI. Genouefa Sifrido]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XVII|XVII. Eiusdem tertia]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XVIII|XVIII. Eiusdem quarta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XIX|XIX. Eiusdem quinta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XX|XX. Eiusdem sexta]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXI|XXI. Eiusdem septima]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXII|XXII. Eiusdem octaua]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXIII|XXIII. Mater Genouefae Goloni]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXIV|XXIV. Mater Genouefae suae]].
* [[Epistolarum heroum et heroidum libri IV/IV XXV|XXV. Genouefa Magnae Parenti]].</text>
      <sha1>s89g8y8d0vmv1avb7w2bt4884b1uoz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Epistolarum heroum et heroidum libri IV.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88213</id>
    <revision>
      <id>287258</id>
      <parentid>287116</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1639" sha1="edoit7cgzrcyvag81fcd9sphxyyfty7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Demetrius Talpa&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
Sol riguam nubem, nubes alit humida rorem,
      Ros de nube cadens gramina, gramen oues.
Sanguineos &amp; pascit amor fœcundus ad imbres,
      Quas peperit mortis spinea cura, rosas.
Caucasin ille putri perstillans tabe pruinam, 
      Si serit in pulchram florea dona necem:
Et qui purpureo diffinxit pectora ferro
      In violam, tinctis pingithumum folijs:
Et puer Oebalij moriens sub pondere disci
      Signat adhuc mæstis damna cruenta notis:
Atque alius formosa sui quem mersit imago
      Naïdi florentes obtulit exuuias:
Fax Troiæ vt bibulas Helene defluxit in herbas,
      Ipsa sui luctus pignora læta dedit:
Cur nec item pulchrum pulchro de sanguine germen
      Pullulet ad solem, qui mea vita, tuum?
Non cui mendaces affingat adulter honores
      Error, &amp; invanum fabula picta decus.
O vt amoenus honos rosa cælite ridet in auro,
      Purpuraque aureolis vermiculata comis!
O vtinam flos ille tuis, mea vita, fauillis
      Purpureæ surgat pulcher alumnus aquæ!
Vnde ferat canis victura rosaria sæclis,
      Queis vincet pietas spe duce freta necem,
Virgo sit exemplum, calathos quæ floribus implet,
      Dum riget hiberno terra senecta gelu.
Nolo breui fragilem decerpi vere corollam:
      Nil iuuat è vernis lecta corolla rosis.
Fluxus enim nisi veris honos, &amp; inanis imago,
      Atque oculi pictis error amænus agris.
Attigeris viridi decerptam rure corollam; 
      Lubrica tangentes fallit, vt aura, manus.
Lecta sed æthereis æternant serta rosetis,
      Inuidaquæ nullis deterat hora rotis.
Non hîc parca breues diſtillat purpura rores;
      Sed fons Sidonias prodigus vndat opes.
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edoit7cgzrcyvag81fcd9sphxyyfty7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>287259</id>
      <parentid>287258</parentid>
      <timestamp>2026-11-11T15:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>287259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="83n66tw6ibeyjsdd37l3ri3xio5mw4k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Demetrius Talpa&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
Sol riguam nubem, nubes alit humida rorem,
      Ros de nube cadens gramina, gramen oues.
Sanguineos &amp; pascit amor fœcundus ad imbres,
      Quas peperit mortis spinea cura, rosas.
Caucasin ille putri perstillans tabe pruinam, 
      Si serit in pulchram florea dona necem:
Et qui purpureo diffinxit pectora ferro
      In violam, tinctis pingit humum folijs:
Et puer Oebalij moriens sub pondere disci
      Signat adhuc mæstis damna cruenta notis:
Atque alius formosa sui quem mersit imago
      Naïdi florentes obtulit exuuias:
Fax Troiæ vt bibulas Helene defluxit in herbas,
      Ipsa sui luctus pignora læta dedit:
Cur nec item pulchrum pulchro de sanguine germen
      Pullulet ad solem, qui mea vita, tuum?
Non cui mendaces affingat adulter honores
      Error, &amp; invanum fabula picta decus.
O vt amoenus honos rosa cælite ridet in auro,
      Purpuraque aureolis vermiculata comis!
O vtinam flos ille tuis, mea vita, fauillis
      Purpureæ surgat pulcher alumnus aquæ!
Vnde ferat canis victura rosaria sæclis,
      Queis vincet pietas spe duce freta necem,
Virgo sit exemplum, calathos quæ floribus implet,
      Dum riget hiberno terra senecta gelu.
Nolo breui fragilem decerpi vere corollam:
      Nil iuuat è vernis lecta corolla rosis.
Fluxus enim nisi veris honos, &amp; inanis imago,
      Atque oculi pictis error amænus agris.
Attigeris viridi decerptam rure corollam; 
      Lubrica tangentes fallit, vt aura, manus.
Lecta sed æthereis æternant serta rosetis,
      Inuidaquæ nullis deterat hora rotis.
Non hîc parca breues diſtillat purpura rores;
      Sed fons Sidonias prodigus vndat opes.
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>83n66tw6ibeyjsdd37l3ri3xio5mw4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Epistolarum heroum et heroidum libri IV.pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88220</id>
    <revision>
      <id>287278</id>
      <parentid>287205</parentid>
      <timestamp>2026-11-12T00:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="rk5eph8j1juklve8udqrqhnoxbsdpwl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Demetrius Talpa&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;===EPISTOLA II. &lt;br&gt;ARGVMENTVM.===
''Nota est illa Senensis Catharinae sanctitas, nota in Christum pietas, à quo didicerat arctis crucem fouere complexibus, omnemque dulcedinem prae amaritia contemnere; adeò vt sine doloribus &amp; aerumnis hanc sibi vitam iniucundam fore fateretur. Obtulit itaque sese oranti sponsus, geminasque coronas exhibuit, auream dextrâ, laeua spineam, iſtudque subiunxit: Elige ex his alteram. Cui illa: Volo Domine in hac vitâ tibi similis esse: volo tuorum similitudo cruciatuum sit mihi nunc delicium. Atque ita spineum sertum sponsi manibus abstulit, suoque vertici altè impressit. O virginem! cui meritò cor suum Christus impertijt felicissimâ permutatione. Ardores illa suos hac epistolâ conatur exprimere.'' B.Raimundus Capuanus in eius vitâ.

==CATHARINA IESV SPONSO SVO==
&lt;poem&gt;
Sponse, licet clausos animi bene noueris æstus,
      Dulce tamen dulces est aperire faces.
Vt tua nocturno supplex ad vulnera cælo 
      Incubui, mæstis saucia tota rubis:
Manè nouo,Titan terras vbi lampade lustrat,
      Humida roranti lustro vireta pede.
Plurimus irriguâ quà voluitur amnis in herba,
      Inuitat vitreo me vaga Nympha pede.
Ergo sequor, spatiorque virente crepidine, riuus
      Quà tremulam celerat prata per vda fugam.
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk5eph8j1juklve8udqrqhnoxbsdpwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88227</id>
    <revision>
      <id>287251</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'HIERONYMUS BUSLIDIUS THOMAE MORO S. D.  {{dropinitial|N}}{{sc|on sat fuit ornatissime}} More, olim omnem curam, operam, studium, intulisse in rem &amp;amp; commodum singulorum, nisi vel ea (quae tua pietas &amp;amp; liberalitas est) conferres in universum, ratus hoc tuum (qualecumque foret) beneficium, eo maiorem hinc mereri favorem, venari gratiam, aucupari gloriam, quanto illud &amp;amp; latius propagatum, &amp;amp; in plures distributum, pluribus esset pr...</comment>
      <origin>287251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="s7zt1xd02r62kspfyxi4hg0d00vk61s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;HIERONYMUS BUSLIDIUS
THOMAE MORO S. D.

{{dropinitial|N}}{{sc|on sat fuit ornatissime}} More, olim omnem curam, operam, studium, intulisse in rem &amp;amp; commodum singulorum, nisi vel ea (quae tua pietas &amp;amp; liberalitas est) conferres in universum, ratus hoc tuum (qualecumque foret) beneficium, eo maiorem hinc mereri favorem, venari gratiam, aucupari gloriam, quanto illud &amp;amp; latius propagatum, &amp;amp; in plures distributum, pluribus esset profuturum. Quod &amp;amp; si alias semper praestare contenderis, tamen id maxime es nuper mira felicitate assecutus, scilicet pomeridiano illo sermone abs te in litteras relato. Quem de recte &amp;amp; bene constituta (ab omnibus expetenda) Utopiensium Republica edidisti.  In cuius pulcherrimi instituti felici descriptione nihil est, in quo vel summa eruditio, vel absoluta rerum humanarum peritia desiderari possit. Quando ea quidem ambo in illo tanta paritate &amp;amp; aequabili congressu concurrunt, ut neutro alteri herbam porrigente, utrumque aequo Marte de gloria contendat. Tam siquidem multifaria polles doctrina, rursum tam multa, eaque certa rerum peritia, ut prorsus expertus affir-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7zt1xd02r62kspfyxi4hg0d00vk61s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88228</id>
    <revision>
      <id>287252</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'mes quicquid scripseris, doctissime scribas, quicquid affirmandum destinaveris. Mira profecto, raraque felicitas, ac plane eo rarior, quo magis ipsa sese invidens plurimis, non praebet nisi raris, maxime eis, qui sicut candore velint, ita eruditione sciant, fide queant, auctoritate possint, tam pie, recte, provide, in commune consulere, sicut tu iam facis probe, qui quod non solum tibi, verum etiam toti te genitum orbi existimas, operae preti...</comment>
      <origin>287252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1482" sha1="2h2nztgrwol484tksslzogdksbtcoqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;mes quicquid scripseris, doctissime scribas, quicquid affirmandum destinaveris. Mira profecto, raraque felicitas, ac plane eo rarior, quo magis ipsa sese invidens plurimis, non praebet nisi raris, maxime eis, qui sicut candore velint, ita eruditione sciant, fide queant, auctoritate possint, tam pie, recte, provide, in commune consulere, sicut tu iam facis probe, qui quod non solum tibi, verum etiam toti te genitum orbi existimas, operae pretium duxeris, hoc tuo pulcherrimo merito, vel totum ipsum orbem demereri, quod praestare alia ratione neque rectius, neque melius potuisses, quam ipsis mortalibus ratione pollentibus, eam reipublicae ideam, eam morum formulam, absolutissimumque simulacrum praescribere.  Quo nullo umquam in orbe visum sit vel salubrius institutum, vel magis absolutum, vel quod magis expetendum videatur, utpote multo quidem praestante, atque longo post se intervallo relinquente, tot celebratissimas, tantopere decantatas Lacedaemoniorum, Atheniensium, Romanorum, respublicas. Quae si iisdem essent auspiciis auspicatae, iisdem (quibus haec tua respublica) institutis, legibus, decretis, moribus, moderatae. Profecto hae nondum labefactatae &amp;amp; solo aequatae. Iam proh dolor citra spem omnem instaurationis exstinctae iacerent. Sed contra, incolumes adhuc, beatae, felices, fortunatissimae agerent. Interim rerum dominae, suum late imperium terra marique sortitae.  Quarum quidem rerum publicarum, tu miserandam miseratus sortem, ne aliae itidem (quae&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2h2nztgrwol484tksslzogdksbtcoqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88229</id>
    <revision>
      <id>287253</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'hodie rerum potitae summum tenent) parem sustinerent vicem, prospicere voluisti, scilicet hac tua absolutissima republica, quae non tam in condendis legibus, quam vel probatissimis magistratibus formandis, maxime elaboravit. Nec id quidem ab re, quando alioqui sine illis omnes (vel optimae) leges, si Platoni credimus, mortuae censerentur. Praesertim ad quorum magistratuum simulacrum, probitatis specimen, exemplar morum, iustitiae imaginem, to...</comment>
      <origin>287253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="h8oc1s52maeay1t02lc16iclsr4l1pp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;hodie rerum potitae summum tenent) parem sustinerent vicem, prospicere voluisti, scilicet hac tua absolutissima republica, quae non tam in condendis legibus, quam vel probatissimis magistratibus formandis, maxime elaboravit. Nec id quidem ab re, quando alioqui sine illis omnes (vel optimae) leges, si Platoni credimus, mortuae censerentur. Praesertim ad quorum magistratuum simulacrum, probitatis specimen, exemplar morum, iustitiae imaginem, totus status, &amp;amp; rectus tenor cuiusvis absolutae Reipublicae sit effingendus. In quo in primis concurrant, prudentia in optimatibus, fortitudo in militibus, temperantia in singulis, iustitia in omnibus.  Quibus quum tua (quam tantopere celebras) respublica sit tam pulcherrime, ut liquet, composita, non mirum si hinc veniat non solum multis timenda, sed &amp;amp; cunctis gentibus veneranda, simul omnibus saeculis praedicanda. Idque eo magis, quod in ea omnis proprietatis contentione sublata, nulli sit quippiam proprii.  Ceterum in rem ipsam communem, communia sunt omnibus omnia, adeo ut omnis res, quaevis actio seu publica, seu privata, non ad multorum cupiditatem, non ad paucorum libidinem spectet, sed ad unam iustitiam, aequabilitatem, communionem sustinendam (quantulacumque sit) tota referatur. Quo illa integre relata, omnis materies, fax &amp;amp; fomes, ambitus, luxus, invidentiae, iniuriae facessat necesse est. In quae nonnumquam, aut privata rerum possessio, aut ardens habendi sitis, omniumque miserri-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8oc1s52maeay1t02lc16iclsr4l1pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88230</id>
    <revision>
      <id>287254</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ma rerum ambitio, mortales (vel reluctantes) protrudit, maximo suo, idque incomparabili malo. Quando hinc saepenumero dissensiones animorum, motus armorum, &amp;amp; bella plus quam civilia derepente oriantur. Quibus non solum florentissimus status beatissimarum rerumpublicarum funditus pessum datur, verum illarum olim parta gloria, acti triumphi, clara trophea, totiesque opima spolia, devictis hostibus relata, penitus obliterantur. Quod si in hi...</comment>
      <origin>287254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="p4olwlh32998vehvdkhfrij9dqmpui1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ma rerum ambitio, mortales (vel reluctantes) protrudit, maximo suo, idque incomparabili malo. Quando hinc saepenumero dissensiones animorum, motus armorum, &amp;amp; bella plus quam civilia derepente oriantur. Quibus non solum florentissimus status beatissimarum rerumpublicarum funditus pessum datur, verum illarum olim parta gloria, acti triumphi, clara trophea, totiesque opima spolia, devictis hostibus relata, penitus obliterantur. Quod si in his haec nostra pagina minorem forte, ac velim, fidem fecerit, certe in promptu aderunt testes ad quos te relegem, locupletissimi, videlicet tot &amp;amp; tantae olim vastatae urbes, dirutae civitates, prostratae respublicae incensi &amp;amp; consumpti vici, quorum uti hodie vix ullae tantae calamitatis reliquiae, aut vestigia visuntur, ita nec nomina illorum ulla quantumvis vetus, &amp;amp; longe deducta historia, sat probe tenet. Quas quidem insignes clades, vastationes, eversiones, ceterasque belli calamitates, nostrae (si quae sint) respublicae facile evaserint, modo ad unam Utopiensium reipublicae normam sese ad amussim componentes, ab ea ne transversum quidem, ut aiunt, unguem recedant. Quod sic demum praestantes, tandem re ipsa cumulatissime agnoscent quantum hoc tuum in se collatum beneficium profuerit, maxime quo accedente, didicerint suam Rempublicam salvam incolumem, triumphantem servare. Proinde tantum tibi suo praesentissimo servatori debiturae, quantum is haud iniuria promeretur, qui non&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4olwlh32998vehvdkhfrij9dqmpui1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88231</id>
    <revision>
      <id>287255</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tantum aliquem e republica civem, sed vel ipsam totam rempublicam servarit.  Interea Vale, ac feliciter perge non nihil usque meditari, agere, elaborare, quod in rempublicam collatum, illi perpetuitatem, tibi immortalitatem addat.  Vale doctissime, &amp;amp; idem humanissime More, tuae Britanniae, ac nostri huius orbis decus. Ex aedibus nostris Mechliniae. M.D.XVI.  {{c|GERARDUS NOVIOMAGUS DE UTOPIA}} &lt;poem&gt; Dulcia lector amas? sunt hic dulcissim...</comment>
      <origin>287255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="qtgxk0wn8t0dvv0q75nx8syuci2wifu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tantum aliquem e republica civem, sed vel ipsam totam rempublicam servarit.  Interea Vale, ac feliciter perge non nihil usque meditari, agere, elaborare, quod in rempublicam collatum, illi perpetuitatem, tibi immortalitatem addat.  Vale doctissime, &amp;amp; idem humanissime More, tuae Britanniae, ac nostri huius orbis decus. Ex aedibus nostris Mechliniae. M.D.XVI.

{{c|GERARDUS NOVIOMAGUS DE UTOPIA}}
&lt;poem&gt;
Dulcia lector amas? sunt hic dulcissima quaeque.
Utile si quaeris, nil legis utilius.
Sive utrumque voles, utroque haec insula abundat,
Quo linguam exornes, quo doceas animum.
Hic fontes aperit, recti pravique disertus
Morus, Londini gloria prima sui.
&lt;/poem&gt;

{{c|CORNELIUS GRAPHEUS AD LECTOREM}}
&lt;poem&gt;
Vis nova monstra, novo dudum nunc orbe reperto?
Vivendi varia vis ratione modos?
Vis qui virtutum fontes? Vis unde malorum
Principia? Et quantum rebus inane latet?
Haec lege, quae vario Morus dedit ille colore,
Morus Londinae nobilitatis honos.
&lt;/poem&gt;

{{c|F I N I S .}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtgxk0wn8t0dvv0q75nx8syuci2wifu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88232</id>
    <revision>
      <id>287256</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="fjevq2c5a7qcsv6i1hp6wd4ch8n7si9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:More Utopia PublisherPlate.jpg|center]]

{{spatium|0.1em|{{c|
BASILIEAE APVD IOANNEM&lt;br/&gt;FROBENIVM. MENSE&lt;br/&gt;NOVEMBRI. M.D.XVIII.
}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjevq2c5a7qcsv6i1hp6wd4ch8n7si9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Utopia, More, 1518.djvu/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>88233</id>
    <revision>
      <id>287257</id>
      <timestamp>2026-11-11T14:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>287257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="1hc0k9n76q4rllocuot2e9599o3eucj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|EPIGRAM}}&lt;br/&gt;MATA CLARISSIMI DI-&lt;br/&gt;SERTISSIMIQVE VI-&lt;br/&gt;RI THOMAE MO&lt;br/&gt;RI BRITANNI,&lt;br/&gt;PLERQVE&lt;br/&gt;E GRAE-&lt;br/&gt;CIS VER&lt;br/&gt;SA.

APVD INCLYTAM&lt;br/&gt;BASILEAM.
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hc0k9n76q4rllocuot2e9599o3eucj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sacrarum Heroidum liber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88234</id>
    <revision>
      <id>287261</id>
      <timestamp>2026-11-11T20:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>287261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="438iy5mqdmxrxi543dy5hvzo619df2d" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Claudius Espencaeus
|OperaeTitulus=Sacrarum Heroidum liber
|Annus=1564
|Genera=carmina, heroides
|Fons=[[Liber:Claudii Espencaei Sacrarum heroidum liber.pdf|liber]]
|Editio=Parisiis 1564
}}

*[[Sacrarum Heroidum liber/De legendis gentilitium libris|''De legendis gentilitium libris'']]


*I. [[De legendis gentilitium libris/Tabitha Petro|Tabitha Petro]] 
*II. [[De legendis gentilitium libris/Drusiana Ioanni|Drusiana Ioanni]]
*III. [[De legendis gentilitium libris/Thecla Paulo|Thecla Paulo]] 
*IV. [[De legendis gentilitium libris/Iphigenia Matthaeo|Iphigenia Matthaeo]]
** [[De legendis gentilitium libris/Hyrtacus Iphigeniae|Hyrtacus Iphigeniae]]
** [[De legendis gentilitium libris/Iphigenia Hyrtaco|Iphigenia Hyrtaco]]
*V. [[De legendis gentilitium libris/Susanna Iudaeae matronis|Susanna Iudaeae matronis]]</text>
      <sha1>438iy5mqdmxrxi543dy5hvzo619df2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Heroides</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88235</id>
    <revision>
      <id>287268</id>
      <timestamp>2026-11-11T20:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>287268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="dua122bzabtt8czcogifpw5y1286j1d" xml:space="preserve">[[Categoria:Epistulae]]
[[Categoria:Elegi]]</text>
      <sha1>dua122bzabtt8czcogifpw5y1286j1d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>