2. Juli

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>lbwiki</dbname>
    <base>https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spezial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussioun</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Benotzer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Benotzer Diskussioun</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia Diskussioun</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichier</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fichier Diskussioun</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Diskussioun</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Schabloun</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Schabloun Diskussioun</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hëllef</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hëllef Diskussioun</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorie Diskussioun</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul Diskussioun</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>2. Juli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1479</id>
    <revision>
      <id>2712535</id>
      <parentid>2699720</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6488" sha1="5ujhj1b55fg1mtlxncgbyn8lic12nau" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''2. [[Juli]]''' ass den 183. Dag vum Joer (184. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[936]]: Den [[Otto I. (HRR)|Otto I.]] gëtt nom Doud vu sengem Papp [[Heinrich I. vun Ostfranken|Heinrich I.]] Kinnek vum [[Ostfrankeräich]].
* [[1500]]: De réimesch-däitsche Kinnek a spéidere Keeser [[Maximilian I. (HRR)|Maximilian I.]] deelt d'Däitscht Räich administrativ a [[Räichskrees]]ser an; d'[[Herzogtum Lëtzebuerg]] gëtt Deel vum [[Burgundesche Krees]].
* [[1600]]: Bei [[Nieuwpoort]] gewënnt d'Arméi vun der [[Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen]] ënner dem [[Moritz vun Oranien]] am [[Achtzegjärege Krich]] iwwer d'Spuenier ënner dem [[Albrecht VII. vun Éisträich]].
* [[1881]]: Attentat op den US-President [[James A. Garfield]], hie stieft 11 Wochen drop un de Suitten.
* [[1865]]: De [[William Booth]] grënnt d'[[Heelsarméi]].
* [[1900]]: De [[Ferdinand von Zeppelin|Grof Zeppelin]] flitt fir d'éischt Kéier mat sengem Loftschëff.
* [[1963]]: Den [[Elysée-Traité]], en däitsch-franséische Frëndschaftstraité, trëtt a Kraaft.
* [[1967]]: Entdeckung vum éischte [[Gammablëtz]].
* [[1976]]: Nord- a Südvietnam [[Vietnam|vereenege sech]].

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Anthony McAuliffe.jpg|Anthony McAuliffe
Fichier:Hans Bethe.jpg|Hans Bethe
Fichier:Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg|Wisława Szymborska
Fichier:PatricelumumbaIISG.jpg|Patrice Lumumba
&lt;/gallery&gt;

*[[1714]]: [[Christoph Willibald Gluck]], däitsche Komponist
*[[1741]]: [[Jean-Baptiste Determe]], kathoulesche Geeschtlechen aus Lëtzebuerg zu Wien.
* [[1801]]: [[Henri Motté]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1802]]: [[Frédéric-Georges de Blochausen]], lëtzebuergeschen Diplomat a Politiker.
* [[1831]]: [[Hyacinthe Schaack]], lëtzebuergesche Professer an Auteur.
* [[1862]]: [[François de Colnet d'Huart]], lëtzebuergesche Physiker a Mathematiker.
* [[1879]]: [[André Lefaur]], franséische Schauspiller.
* [[1884]]: [[Alphonse Greisch]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* [[1891]]: [[Nicolas Schumacher (Turner)|Nicolas Schumacher]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[1896]]: [[Alex Servais]], lëtzebuergesche Leefer a Speerwerfer.
* [[1898]]: [[Anthony McAuliffe]], US-amerikanesche Generol am Zweete Weltkrich.
* [[1906]]: [[Hans Bethe]], US-amerikanesche Physiker.
* [[1908]]: [[Phil Karlson]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[1918]]: [[Franz Marischka]], éisträichesche Regisseur.
* [[1919]]: [[Henri Génès]], franséische Sänger a Schauspiller.
* [[1923]]: [[Wisława Szymborska]], polnesch Lyrikerin; Nobelpräisdréiesch.
* [[1925]]: [[Patrice E. Lumumba]], kongoleesesche Politiker an éischte Ministerpresident.
* [[1929]]: [[Imelda Marcos]], philippinnesch Politikerin.
* [[1930]]: [[Carlos Menem]], argentinesche Politiker a Staatspresident.
* [[1935]]: [[Ingeborg Schöner]], däitsch Schauspillerin.
* [[1936]]: [[Emile Seiler]], lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen, Enseignant, Historiker an Auteur.
* [[1949]]: [[Ben Verbong]], hollännesche Filmregisseur.
* 1949: [[Hanno Pöschl]], éisträichesche Schauspiller.
* [[1952]]: [[Monique Kieffer]], lëtzebuergesch Historikerin.
* [[1953]]: [[Alain Berbérian]], franséische Filmregisseur.
* [[1954]]: [[Jean Raffaëlli]], franséische Journalist an Herpetolog.
* [[1959]]: [[Iris Radisch]], däitsch Journalistin an Tëlees-Moderatorin.
* [[1961]]: [[Fred Schreiner]], lëtzebuergesch Foussballspiller.
* [[1968]]: [[Robertus Horsmans]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[1978]]: [[Jüri Ratas]], estesche Politiker.
* [[1979]]: [[Claudine Muno]], lëtzebuergesch Schrëftstellerin, Musekerin a Journalistin.
* [[1981]]: [[Claude Reiter]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1989]]: [[Michel Kettenmeyer]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1992]]: [[Sonia Tremont]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[1996]]: [[Jan Petelin]], lëtzebuergesche Vëlossportler.

== Gestuerwen ==
* [[1226]]: [[Walram III. vu Limburg]]
* [[1566]]: [[Nostradamus]], franséischen Dokter, schonn zu Liefzäite bekannt wéinst senge &quot;Prophezeiungen&quot;.
* [[1778]]: [[Jean-Jacques Rousseau]], franséische Schrëftsteller a Philosoph.
* [[1932]]: [[Manuel II. vu Portugal|Manuel II.]], leschte Kinnek vu Portugal.
* [[1937]]: [[Amelia Earhart]], amerikanesch Pilotin, an éischt Fra déi eleng iwwer den Atlantik geflunn ass.
* [[1951]]: [[Ferdinand Sauerbruch]], däitsche Chirurg.
* [[1952]]: [[Henriëtte Hilda Bosmans]], hollännesch Komponistin.
* [[1957]]: [[Nicolas Brücher]], lëtzebuergesche Kierchemoler.
* [[1961]]: [[Ernest Hemingway]], amerikanesche Schrëftsteller, Nobelpräisdréier.
* [[1963]]: [[Seth Barnes Nicholson]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[1977]]: [[Vladimir Nabokov]], russesche Schrëftsteller
* 1977: [[François Krebs]], lëtzezebuergesche Foussballspiller
* [[1979]]: [[Carlyle Smith Beals]], kanadeschen Astronom.
* [[1984]]: [[Jean Alfonsetti]], lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik
* [[1989]]: [[Andrei Andrejewitsch Gromyko]], sowjetesch-russesche Politiker
* 1989: [[Franklin J. Schaffner]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[1991]]: [[Lee Remick]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1997]]: [[James Stewart]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* [[1999]]: [[Mario Puzo]], US-amerikanesche Krimi-Schrëftsteller.
* [[2004]]: [[Sophia de Mello Breyner Andresen]], portugisesch Dichterin a Schrëftstellerin.
* [[2007]]: [[Giuseppe Forti]], italieeneschen Astronom.
* [[2010]]: [[Laurent Terzieff]], franséische Schauspiller a Cineaste.
* [[2013]]: [[Douglas C. Engelbart]], US-amerikaneschen Erfinder.
* [[2014]]: [[Paul Wild]], Schwäizer Astronom.
* [[2016]]: [[Michael Cimino]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* 2016: [[Roger Dumas]], franséische Schauspiller.
* 2016: [[Michel Rocard]], franséische Politiker.
* 2016: [[Elie Wiesel]], rumänesch-US-amerikanesche Schrëftsteller a Friddensnobelpräisdréier.
* [[2017]]: [[Chris Roberts (Sänger)|Chris Roberts]], däitsche Schlagersänger.
* [[2018]]: [[Cornel Meder]], lëtzebuergeschen Auteur, Archivist, Editeur.
* [[2020]]: [[Tilo Prückner]], däitsche Schauspiller.
* [[2021]]: [[Bill Ramsey (Sänger)|Bill Ramsey]], däitsch-US-amerikanesche Museker, Sänger a Schauspiller.
* [[2022]]: [[Peter Brook]], engleschen Auteur, Film- an Theaterregisseur.
* 2022: [[Edward Meeks]], US-amerikanesche Schauspiller.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|2 July|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Dag am Juli| 02]]</text>
      <sha1>5ujhj1b55fg1mtlxncgbyn8lic12nau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1. Januar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1535</id>
    <revision>
      <id>2712598</id>
      <parentid>2673975</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */ [[:Jean-Baptiste Risch]]</comment>
      <origin>2712598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8501" sha1="ll7yevx10hw90800mp16mgva5xuc86u" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''1. [[Januar]]''' ass den 1. Dag vum Joer am [[Julianesche Kalenner|Julianeschen]] an am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==

* {{0}}[[534]]: Mam Decimus Theodorius Paulinus gëtt de leschte [[Konsul]] am Weste bestëmmt.
* [[1800]]: [[Frankräich]]: Installatioun vum ''[[Tribunat]]'' a vum Corps léglislatif.
* [[1900]]: [[Nigeria]] gëtt brittescht [[Protektorat]].
* [[1901]]: Mam [[Commonwealth of Australia Constitution Act]] gëtt [[Australien]] onofhängeg vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]].
* [[1954]]: [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]: Déi éischt Nummer vum ''[[D'Lëtzebuerger Land|Lëtzebuerger Land]]'' kënnt eraus.
* [[1957]]: D'[[Saarland]] trëtt der Bundesrepublik Däitschland bäi.
* [[1959]]: No der Flucht vum [[Fulgencio Batista|Batista]] iwwerhëlt de [[Fidel Castro]] d'Presidence vu [[Kuba]].
* [[1960]]: De franséischen Deel vum [[Kamerun]] gëtt onofhängeg.
* [[1973]]: [[Dänemark]], [[Irland]] an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] gi Member vun der [[Europäesch Wirtschaftsgemeinschaft|Europäescher Wirtschaftsgemeinschaft]].
* [[1984]]: De Sultanat [[Brunei]] gëtt onofhängeg vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]].
* [[1993]]: Den europäesche [[Bannemaart]] trëtt an den 12 Memberstaate vun der [[Europäesch Communautéit|Europäescher Communautéit]] (EG) a Kraaft. 
* [[1994]]: Den [[Espace Économique Européen]], an deem d'[[EU]]- an d'[[EFTA]]-Memberstaaten (mat Ausnam vun der [[Schwäiz]]) deelhuelen, trëtt a Kraaft.
* [[1995]]: [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]: Vum 1. Januar bis den 31. Dezember ass [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] [[Europäesch Stad vun der Kultur]].
* [[1995]]: D'[[Welthandelsorganisatioun]] hëlt hir Aarbecht op.
* [[1995]]: [[Éisträich]], [[Finnland]] a [[Schweden]] trieden der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] bäi.
* [[1999]]: Déi drëtt Etapp vun der [[Europäesch Wirtschafts- a Wärungsunioun|Europäescher Wirtschafts- a Wärungsunioun]] (EMU) trëtt a Kraaft.
* [[2002]]: [[Euro]]-[[Euromënzen|Mënzen]] a -[[Eurobilljeeën|Billjeeën]] ginn an den 12 Länner vun der [[Eurozon]] an Ëmlaf bruecht.
* [[2007]]: [[Bulgarien]] a [[Rumänien]] trieden der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] bäi.
* [[2008]]: [[Malta]] an [[Zypern]] gi Member vun der Eurozon.
* [[2009]]: D'[[Slowakei]] gëtt Member vun der Eurozon.
* [[2014]]: [[Lettland]] gëtt Member vun der Eurozon.
* [[2015]]: [[Litauen]] gëtt Member vun der Eurozon.
* [[2015]]: Éischt offiziell [[Bestietnes]] zu Lëtzebuerg vun enger [[Homosexualitéit|homosexueller]] Koppel duerch den Déifferdenger Buergermeeschter [[Roberto Traversini]].
* [[2023]]: [[Kroatien]] gëtt Member vun der [[Eurozon]] a féiert den [[Euro]] an; ausserdeem trëtt et dem [[Schengener Ofkommes|Schengen-Raum]] bäi.
* [[2024]]: [[Saudi-Arabien]], [[Egypten]], d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]], [[Ethiopien]] an den [[Iran]] gi Member vum [[BRICS]].
* [[2025]]: [[Bulgarien]] a [[Rumänien]] gi Memberen am [[Schengen-Raum]].
* [[2026]]: [[Bulgarien|Bulgarie]] gëtt Member vun der [[Eurozon]] a féiert den [[Euro]] an.

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Pope Alexander Vi.jpg|Alexander VI. 
Fichier:Baron Pierre de Coubertin cropped.jpg|Pierre de Coubertin
Fichier:Hoover-JEdgar-LOC.jpg|J. Edgar Hoover
Fichier:Michelemercier02b.jpg|Michèle Mercier
File:Christine Lagarde (cropped).jpg|Christine Lagarde
&lt;/gallery&gt;

* [[1431]]: Poopst [[Alexander VI.]].
* [[1484]]: [[Ulrich Zwingli]], Schwäizer reliéise Reformer.
* [[1810]]: [[Jacques Missy]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Professer.
* [[1822]]: [[Jean-Baptiste Risch]], lëtzebuergesche Grondbesëtzer a Politiker.
* [[1843]]: [[Jean-Pierre Jérôme Thinnes]], lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* [[1853]]: [[Pierre Wolff]], lëtzebuergesche Professer an Auteur.
* [[1859]]: [[Léandre Lacroix]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* [[1863]]: [[Pierre de Coubertin]], franséische Sportspedagog an éischte President vum [[Internationalen Olympesche Kommitee]].
*1863: [[Joseph Faulké]], lëtzebuergesche Policebeamten, Pilzkenner an Auteur.
* [[1879]]: [[Georges Vinter]], franséische Schauspiller a Filmregisseur.
* [[1891]]: [[Charles Bickford]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1895]]: [[J. Edgar Hoover]], FBI Direkter.
* [[1903]]: [[Jean Tardieu]], franséische Schrëftsteller.
* [[1907]]: [[Norah Baring]], brittesch Schauspillerin.
* [[1911]]: [[Charles Stein]], lëtzebuergesche Leefer an Olympionik.
* [[1912]]: [[Jean Jaeger]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 1912: [[Piero Pierotti]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1919]]: [[Carole Landis]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 1919: [[Camille Ney]], lëtzebuergesche Politiker.
* 1919: [[Jerome David Salinger|J. D. Salinger]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[1921]]: [[César Baldaccini]], franséische Sculpteur.
* [[1923]]: [[Valentina Cortese]], italieenesch Schauspillerin.
* [[1924]]: [[Jacques Le Goff]], franséischen Historiker.
* 1924: [[Charlie Munger]], US-amerikanesche Geschäftsmann.
* [[1925]]: [[Raymond Pellegrin]], franséische Schauspiller.
* [[1926]]: [[Riccardo Garrone (Schauspiller)|Riccardo Garrone]], italieenesche Schauspiller.
* [[1927]]: [[Maurice Béjart]], franséische Choreograph a Balletsdänzer.
* [[1930]]: [[Ty Hardin]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1931]]: [[Ernest Reiter]], lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur.
* [[1935]]: [[Brian G. Hutton]], US-amerikanesche Filmregisseur a Schauspiller.
* [[1937]]: [[Paul-Henri Meyers]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1939]]: [[Michèle Mercier]], franséisch Schauspillerin.
* 1939: [[Ramon Humbert]], lëtzebuergesche Liichtathleet.
* [[1941]]: [[Constant Wagner]], lëtzebuergesche Sportschéisser.
* [[1942]]: [[Country Joe McDonald]], amerikanesche Folk- a Rocksänger.
* [[1944]]: [[Umar al-Baschir]], Militär a Staatschef am Sudan.
* [[1945]]: [[Jacky Ickx]], belsche Formel-1-Pilot.
* [[1947]]: [[Robert Theis (Philosoph)|Robert Theis]], lëtzebuergesche Philosoph.
* [[1949]]: [[Don Keith Opper]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1951]]: [[Hans-Joachim Stuck]], däitschen Autossportler.
* [[1953]]: [[Zoran Janković]], sloweenesche Politiker.
* [[1955]]: [[Nico Graf]], Lëtzebuerger Schrëftsteller a Journalist.
* [[1956]]: [[Sergei Wassiljewitsch Awdejew]], russesche Kosmonaut.
* 1956: [[Christine Lagarde]], franséisch Politikerin a Juristin.
* [[1959]]: [[Michel Onfray]], franséische Philosoph.
* [[1959]]: [[Serge de Waha]], lëtzebuergesche Fotokënschtler a Konschterzéier.
* [[1962]]: [[Georges Kieffer]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* [[1966]]: [[Ivica Dačić]], serbesche Politiker.
* [[1978]]: [[Nina Bott]], däitsch Schauspillerin.
* [[1987]]: [[Nana Dsagnidse]], georgesch Schachgroussmeeschtesch.
* [[1989]]: [[Tornike Sanikidze]], georgesche Schachgroussmeeschter.
* [[1990]]: [[Frederic Good]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[2002]]: [[Tusse]], schweedesche Sänger.

== Gestuerwen ==
* [[1921]]: [[Theobald von Bethmann Hollweg]], däitsche Politiker.
* [[1831]]: [[Jean-Georges Willmar]], Jurist a Gouverneur vu Lëtzebuerg 1817-1831.
* [[1950]]: [[Auguste Engel]], lëtzebuergesche Komponist, Sänger a Schauspiller.
* [[1969]]: [[Micheline Francey]], franséisch Schauspillerin.
* [[1970]]: [[Eduard von Borsody]], éisträichesche Kameramann, Filmediteur, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1971]]: [[Bernard Fischer]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[1972]]: [[Ernest Wiltzius]], lëtzebuergesche Wënzer an Deputéierten.
* [[1973]]: [[Jan Anteunis]], belsche Sculpteur a Moler.
* [[1974]]: [[Aloyse Duhr]], lëtzebuergesche Wënzer an Deputéierten.
* [[1982]]: [[Estella Blain]], franséisch Schauspillerin.
* [[1997]]: [[Jean Feller]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[2001]]: [[Madeleine Barbulée]], franséisch Schauspillerin.
* [[2002]]: [[Paul Hubschmid]], Schwäizer Schauspiller.
* [[2005]]: [[Adriano Bolzoni]], italieeneschen Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[2006]]: [[Susan Bergman]], US-amerikanesch Literaturwëssenschaftlerin.
* [[2009]]: [[Johannes Mario Simmel]], éisträichesche Schrëftsteller.
* 2009: [[Helen Suzman]], südafrikanesch Politikerin.
* [[2016]]: [[Jean-Michel Treinen]], lëtzebuergeschen Auteur, Iwwersetzer a Museker.

== Feierdeeg ==
* [[Neijoerschdag]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|1 January|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Dag am Januar| 01]]
[[Kategorie:Gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg| 01 01]]</text>
      <sha1>ll7yevx10hw90800mp16mgva5xuc86u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10. Januar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1544</id>
    <revision>
      <id>2712555</id>
      <parentid>2655848</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gestuerwen */</comment>
      <origin>2712555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5640" sha1="5emb9ry72vutee1qs7paj2c0x7koaj8" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''10. [[Januar]]''' ass den 10. Dag vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1863]]: Zu [[London]] gëtt deen éischte Metro vun der Welt ageweit.
* [[1920]]: De [[Vëlkerbond]] gëtt zu [[Genf]] gegrënnt.
* [[1920]]: De Friddensvertrag vu [[Versailles]] trëtt a Kraaft.
* [[1929]]: Den éischte Comicstrip vum [[Les Aventures de Tintin|Tintin]] kënnt an der Zeitung ''Le petit vingtième'' eraus.

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Annette von Droste-Hülshoff by Correns.jpg|A. v. Droste-Hülshoff
Fichier:Laurent Menager 1835-1902 portrait S a Klang 1932.jpg|Laurent Menager
Fichier:Gustáv Husák - oříznuto.JPG|Gustáv Husák
Fichier:Rod stewart 05111976 12 400.jpg|Rod Stewart
&lt;/gallery&gt;

* [[1573]]: [[Simon Marius]], däitschen Astronom, Mathematiker a Medezinner.
* [[1794]]: [[Johannes Steininger]], däitsche Geolog an Historiker.
* [[1797]]: [[Annette von Droste-Hülshoff]], däitsch Schrëftstellerin.
* [[1825]]: [[Peter Zirbes]], däitschen Dichter an Autodidakt.
* [[1835]]: [[Laurent Menager]], lëtzebuergesche Musekspedagog a Komponist.
* [[1865]]: [[Georges Traus]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[1880]]: [[Grock]], Schwäizer Clown.
* [[1882]]: [[Eugène Joseph Delporte]], belschen Astronom.
* [[1894]]: [[Jean Godard]], franséische Filmregisseur a Schauspiller. 
* [[1900]]: [[Jean Gehret]], Schwäizer Filmregisseur a Schauspiller.
* [[1908]]: [[Jean Alfonsetti]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 1908: [[Paul Henreid]], éisträichesch-US-amerikanesche Schauspiller a Regisseur.
* 1908: [[Bernard Lee]], englesche Schauspiller.
* [[1913]]: [[Gustáv Husák]], 1975-89 Staatspresident vun der Tschechoslowakei.
* [[1920]]: [[Georges Marchal]], franséische Schauspiller.
* [[1921]]: [[Boris Fraenkel]], polnesch-franséische politeschen Denker.
* [[1923]]: [[Paul Mercey]], Schwäizer Schauspiller.
* [[1924]]: [[Josy Welter (Geschäftsmann)|Josy Welter]], lëtzebuergesche Geschäftsmann.
* [[1928]]: [[Benito Gallo]], italieeneschen Theolog.
* [[1930]]: [[Tilly Decker]], lëtzebuergesch Liichtathleetin.
* [[1936]]: [[Robert Woodrow Wilson]], US-amerikanesche Astronom, Physiker an Nobelpräisdréier fir Physik.
* [[1938]]: [[Donald E. Knuth]], US-amerikaneschen Informatiker.
* [[1939]]: [[Scott McKenzie]], US-amerikanesche Museker.
* [[1941]]: [[José Greci]], italieenesch Schauspillerin.
* [[1944]]: [[Alain Fleischer]], franséische Filmregisseur, Fotograf a Schrëftsteller.
* [[1945]]: [[Rod Stewart]], englesche Popsänger.
* [[1945]]: [[Gunther von Hagens]], däitschen Anatom.
* [[1949]]: [[George Foreman]], US-amerikanesche Schwéiergewiichtboxer.
* [[1960]]: [[Brian Cowen]], iresche Politiker.
* [[1964]]: [[Joseph Khalil Aoun]], libaneesesche Generol a Staatspresident.
* [[1989]]: [[Fiona Steil-Antoni]], lëtzebuergesch Schachspillerin.

== Gestuerwen ==
* [[1778]]: [[Carl von Linné]], schweedeschen Naturwëssenschaftler.
* [[1794]]: [[Georg Forster]], däitsche Schrëftsteller an Naturfuerscher.
* [[1844]]: [[Jacques Sturm]], lëtzebuergesche Moler.
* [[1892]]: [[Samuel Colt]], US-amerikaneschen Erfinder an Industriellen.
* [[1910]]: [[Théodore Witry (Professer)|Théodore Witry]], lëtzebuergesche Professer.
* [[1917]]: [[Buffalo Bill]], amerikanesche Bisonsjeeër a Showman.
* [[1920]]: [[Lucien Frank]], belsche Moler.
* [[1926]]: [[Mathias Mongenast]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1934]]: [[Eugène Dondelinger]], lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
*[[1939]]: [[Paul Koch (Politiker)|Paul Koch]], lëtzebuergeschen Déierendokter a Politiker.
* [[1943]]: [[Nicolas Wagner (Lokalpolitiker)|Nicolas Wagner]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[1951]]: [[Sinclair Lewis]], US-amerikanesche Schrëftsteller a Literatur-Nobelpräisdréier.
* [[1957]]: [[Gabriela Mistral]], chileenesch Schrëftstellerin, Literaturnobelpräisdréierin.
* [[1961]]: [[Dashiell Hammett]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[1971]]: [[Coco Chanel]], franséisch Moudecréatrice.
* [[1976]]: [[Howlin' Wolf]], US-amerikanesche Museker.
* [[1977]]: [[Günther Stoll]], däitsche Schauspiller.
* [[1981]]: [[Richard Boone]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1986]]: [[Jaroslav Seifert]], tschecheschen Dichter a Schrëftsteller, Literaturnobelpräisdréier.
* [[1990]]: [[Juliet Berto]], franséisch Schauspillerin a Filmregisseurin.
* [[1991]]: [[Will Battin]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[1996]]: [[Léon Noesen]], lëtzebuergeschen Auteur an Enseignant.
* [[2000]]: [[John Newland]], US-amerikanesche Filmschauspiller a -regisseur.
* [[2001]]: [[Jacques Marin]], franséische Schauspiller.
* [[2003]]: [[Paul Cerf]], lëtzebuergesche Journalist an Auteur.
* 2003: [[C. Douglas Dillon]], US-amerikaneschen Diplomat, Ekonomist a Politiker.
* [[2005]]: [[Joséphine-Charlotte]], Groussherzogin vu Lëtzebuerg.
* [[2008]]: [[Marcel Lamboray]], Direkter vun der Bourse zu Lëtzebuerg
* [[2009]]: [[René Herms]], däitschen 800-Meter Leefer.
* [[2011]]: [[Julot Faber]], Promoteur vum Lëtzebuerger Folklor.
* [[2012]]: [[Mady Nurenberg-Reuter]], lëtzebuergesch Lokalpolitikerin a Resistenzlerin.
* [[2013]]: [[Peter Fitz]], däitsche Schauspiller.
* [[2015]]: [[Francesco Rosi]], italieenesche Filmregisseur.
* [[2016]]: [[David Bowie]], brittesche Museker.
* [[2017]]: [[Roman Herzog]], däitsche Bundespresident.
* [[2023]]: [[Jeff Beck]], brittesche Museker.
* 2023: [[Konstantinos II. vu Griicheland|Konstantinos II.]], tëscht 1964 an 1973 Kinnek vu Griicheland.
* [[2026]]: [[Erich von Däniken]], Schwäizer Auteur.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|10 January|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Dag am Januar| 10]]</text>
      <sha1>5emb9ry72vutee1qs7paj2c0x7koaj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>25. Januar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1571</id>
    <revision>
      <id>2712543</id>
      <parentid>2687795</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5619" sha1="3yj1ifkan8caxyasvb9gme0xxc5o059" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
De '''25. [[Januar]]''' ass de 25. Dag vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1515]]: [[Frankräich]]: De François d'Angoulême gëtt Kinnek vu [[Frankräich]] als [[François I. vu Frankräich|François I.]]. D'Kréinung ass wéi gewinnt zu [[Reims]].
* [[1774]]: [[London]], den David Low mécht den éischten [[Hotel]] vun der Welt op.
* [[1924]]: Zu [[Chamonix]] ([[Frankräich]]) ginn déi éischt [[Olympesch Wanterspiller]] ofgehalen.
* [[1931]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gewënnt zu [[Belfort]] 4:3 géint Frankräich. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Pierre Kremer (Foussballspiller)|Pierre Kremer]] (2) an de [[Robert Theissen]] (2) geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=64 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg de 25. Januar 1931 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[2004]]: De [[Micheil Saakaschwili]] gëtt Staatspresident vu [[Georgien]].

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|Robert Boyle
Fichier:Joseph-Louis Lagrange.jpeg|Joseph Lagrange
Fichier:Nicolas Cito 1866-1949.jpg|Nicolas Cito
Fichier:Maugham facing camera.jpg|W. Sommerset Maugham
Fichier:Virginia Woolf 1927.jpg|Virginia Woolf
Fichier:Corazon Aquino 1986.jpg|Corazón Aquino
&lt;/gallery&gt;

* [[1627]]: [[Robert Boyle]], iresche Physiker a Cheemiker.
* [[1736]]: [[Joseph-Louis Lagrange]], franséische Mathematiker an Astronom.
* [[1776]]: [[Joseph Görres]], däitsche politesche Publizist.
* [[1818]]: [[Marguerite-Séraphine Beving]], lëtzebuergesch Stëfterin vu karitativen Ariichtungen
* [[1866]]: [[Nicolas Cito]], lëtzebuergeschen Ingenieur.
* [[1874]]: [[William Somerset Maugham]], brittesche Schrëftsteller, Dokter a Geheimagent.
* [[1879]]: [[Joseph Kill]], Buergermeeschter vun Iechternach.
* [[1882]]: [[Virginia Woolf]], englesch Schrëftstellerin.
* [[1886]]: [[Wilhelm Furtwängler]], däitschen Dirigent.
* [[1899]]: [[Paul-Henri Spaak]], belsche Politiker.
* [[1905]]: [[Victor Lenert]], lëtzebuergeschen Erfinder.
* [[1913]]: [[Witold Lutoslawski]], polnesche Komponist.
* [[1916]]: [[Georges Kayser (Paschtouer)|Georges Kayser]], lëtzebuergesche Paschtouer an Archeolog
* [[1925]]: [[Paul Oster]], lëtzebuergeschen Auteur an Dëschtennisspiller.
* [[1926]]: [[Youssef Chahine]], egyptesche Filmregisseur.
* [[1931]]: [[Dean Jones]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1927]]: [[Antonio Carlos Jobim]], brasilianesche Museker.
* 1927: [[Gregg Palmer]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1928]]: [[Eduard Schewardnadse]], sowjeteschen Ausseminister, President vu Georgien.
* [[1930]]: [[Jos Helbach]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[1933]]: [[Corazón Aquino]], philippinnesch Politikerin.
* [[1938]]: [[Etta James]], US-amerikanesch Sängerin.
* 1938: [[Wladimir Semjonowitsch Wyssozki]], russesche Singer-Songwriter, Dichter an Theater- a Filmschauspiller.
* [[1939]]: [[Carlo Cecchi]], italieenesche Schaupiller.
* [[1944]]: [[Alfred Gulden]], däitsche Schrëftsteller, Dramatiker, Lidder- a Filmmécher.
* 1944: [[Anita Pallenberg]], däitsch Schauspillerin a Moudendesignerin.
* [[1950]]: [[Jean-Marc Ayrault]], franséische Politiker.
* [[1961]]: [[Niki Stein}}, däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1967]]: [[Marian Gallo]], lëtzebuergesch-slowakesche Äishockeyfonctionnaire a -spiller.
* [[1978]]: [[Wolodymyr Selenskyj]], ukrainesche Schauspiller a Politiker.
* [[1981]]: [[Alicia Keys]], amerikanesch Sängerin.
* [[1987]]: [[Tim Laevaert]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[1996]]: [[Pete Hary]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[2002]]: [[Kate Thill]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.

== Gestuerwen ==
* {{0}}[[477]]: [[Geiserich]], Kinnek vun de [[Vandalen]].
* [[1586]]: [[Lucas Cranach de Jéngeren]], Moler a Graphiker.
* [[1640]]: [[Robert Burton (Schrëftsteller)|Robert Burton]], englesche Schrëftsteller.
* [[1779]]: [[Barthélemy Namur]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[1821]]: [[Claude Lamort]], franséischen Drécker.
* [[1903]]: [[Joseph Charles Namur]], lëtzebuergeschen Apdikter.
* [[1907]]: [[René Pottier]], franséische Vëlossportler a Gewënner vum Tour de France.
* [[1940]]: [[Nicolas Klees]], lëtzebuergeschen Apdikter.
* [[1947]]: [[Al Capone]], US-amerikanesche Gangster.
* [[1949]]: [[Robert Alesch]], franséische kathoulesche Paschtouer.
* [[1970]]: [[Jules Vannérus]], belsch-lëtzebuergeschen Historiker an Archivist.
* 1970: [[Etienne Bausch]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[1976]]: [[Johannes Meyer (Filmregisseur)|Johannes Meyer]], däitsche Filmregisseur.
* [[1988]]: [[Edmond Dune]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* [[1990]]: [[Ava Gardner]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1994]]: [[Joseph Lucius]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* [[2001]]: [[Guy Tréjan]], franséische Schauspiller.
* [[2003]]: [[Sheldon Reynolds]], US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent.
* [[2006]]: [[Luc Bonblet]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[2009]]: [[Eleanor Helin]], US-amerikanesch Astronomin.
* [[2010]]: [[Alfred Lamesch]], lëtzebuergesche Chirurg.
* [[2015]]: [[Victor Poos]], lëtzebuergesche Geometer a Buergermeeschter vun Dikrech.
* [[2012]]: [[Franco Pacini]], italieeneschen Astronom an Astrophysiker.
* [[2020]]: [[Monique van Vooren]], belsch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2022]]: [[Etchika Choureau]], franséisch Schauspillerin.
* [[2023]]: [[Cindy Williams]], US-amerikanesch Schauspillerin.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|25 January|{{PAGENAME}}}}

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Dag am Januar| 25]]</text>
      <sha1>3yj1ifkan8caxyasvb9gme0xxc5o059</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712544</id>
      <parentid>2712543</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5619" sha1="78h56ymjzddm5qn1jm23hii3ewc0at0" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
De '''25. [[Januar]]''' ass de 25. Dag vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1515]]: [[Frankräich]]: De François d'Angoulême gëtt Kinnek vu [[Frankräich]] als [[François I. vu Frankräich|François I.]]. D'Kréinung ass wéi gewinnt zu [[Reims]].
* [[1774]]: [[London]], den David Low mécht den éischten [[Hotel]] vun der Welt op.
* [[1924]]: Zu [[Chamonix]] ([[Frankräich]]) ginn déi éischt [[Olympesch Wanterspiller]] ofgehalen.
* [[1931]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gewënnt zu [[Belfort]] 4:3 géint Frankräich. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Pierre Kremer (Foussballspiller)|Pierre Kremer]] (2) an de [[Robert Theissen]] (2) geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=64 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg de 25. Januar 1931 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[2004]]: De [[Micheil Saakaschwili]] gëtt Staatspresident vu [[Georgien]].

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|Robert Boyle
Fichier:Joseph-Louis Lagrange.jpeg|Joseph Lagrange
Fichier:Nicolas Cito 1866-1949.jpg|Nicolas Cito
Fichier:Maugham facing camera.jpg|W. Sommerset Maugham
Fichier:Virginia Woolf 1927.jpg|Virginia Woolf
Fichier:Corazon Aquino 1986.jpg|Corazón Aquino
&lt;/gallery&gt;

* [[1627]]: [[Robert Boyle]], iresche Physiker a Cheemiker.
* [[1736]]: [[Joseph-Louis Lagrange]], franséische Mathematiker an Astronom.
* [[1776]]: [[Joseph Görres]], däitsche politesche Publizist.
* [[1818]]: [[Marguerite-Séraphine Beving]], lëtzebuergesch Stëfterin vu karitativen Ariichtungen
* [[1866]]: [[Nicolas Cito]], lëtzebuergeschen Ingenieur.
* [[1874]]: [[William Somerset Maugham]], brittesche Schrëftsteller, Dokter a Geheimagent.
* [[1879]]: [[Joseph Kill]], Buergermeeschter vun Iechternach.
* [[1882]]: [[Virginia Woolf]], englesch Schrëftstellerin.
* [[1886]]: [[Wilhelm Furtwängler]], däitschen Dirigent.
* [[1899]]: [[Paul-Henri Spaak]], belsche Politiker.
* [[1905]]: [[Victor Lenert]], lëtzebuergeschen Erfinder.
* [[1913]]: [[Witold Lutoslawski]], polnesche Komponist.
* [[1916]]: [[Georges Kayser (Paschtouer)|Georges Kayser]], lëtzebuergesche Paschtouer an Archeolog
* [[1925]]: [[Paul Oster]], lëtzebuergeschen Auteur an Dëschtennisspiller.
* [[1926]]: [[Youssef Chahine]], egyptesche Filmregisseur.
* [[1931]]: [[Dean Jones]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1927]]: [[Antonio Carlos Jobim]], brasilianesche Museker.
* 1927: [[Gregg Palmer]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1928]]: [[Eduard Schewardnadse]], sowjeteschen Ausseminister, President vu Georgien.
* [[1930]]: [[Jos Helbach]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[1933]]: [[Corazón Aquino]], philippinnesch Politikerin.
* [[1938]]: [[Etta James]], US-amerikanesch Sängerin.
* 1938: [[Wladimir Semjonowitsch Wyssozki]], russesche Singer-Songwriter, Dichter an Theater- a Filmschauspiller.
* [[1939]]: [[Carlo Cecchi]], italieenesche Schaupiller.
* [[1944]]: [[Alfred Gulden]], däitsche Schrëftsteller, Dramatiker, Lidder- a Filmmécher.
* 1944: [[Anita Pallenberg]], däitsch Schauspillerin a Moudendesignerin.
* [[1950]]: [[Jean-Marc Ayrault]], franséische Politiker.
* [[1961]]: [[Niki Stein]], däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1967]]: [[Marian Gallo]], lëtzebuergesch-slowakesche Äishockeyfonctionnaire a -spiller.
* [[1978]]: [[Wolodymyr Selenskyj]], ukrainesche Schauspiller a Politiker.
* [[1981]]: [[Alicia Keys]], amerikanesch Sängerin.
* [[1987]]: [[Tim Laevaert]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[1996]]: [[Pete Hary]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[2002]]: [[Kate Thill]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.

== Gestuerwen ==
* {{0}}[[477]]: [[Geiserich]], Kinnek vun de [[Vandalen]].
* [[1586]]: [[Lucas Cranach de Jéngeren]], Moler a Graphiker.
* [[1640]]: [[Robert Burton (Schrëftsteller)|Robert Burton]], englesche Schrëftsteller.
* [[1779]]: [[Barthélemy Namur]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[1821]]: [[Claude Lamort]], franséischen Drécker.
* [[1903]]: [[Joseph Charles Namur]], lëtzebuergeschen Apdikter.
* [[1907]]: [[René Pottier]], franséische Vëlossportler a Gewënner vum Tour de France.
* [[1940]]: [[Nicolas Klees]], lëtzebuergeschen Apdikter.
* [[1947]]: [[Al Capone]], US-amerikanesche Gangster.
* [[1949]]: [[Robert Alesch]], franséische kathoulesche Paschtouer.
* [[1970]]: [[Jules Vannérus]], belsch-lëtzebuergeschen Historiker an Archivist.
* 1970: [[Etienne Bausch]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[1976]]: [[Johannes Meyer (Filmregisseur)|Johannes Meyer]], däitsche Filmregisseur.
* [[1988]]: [[Edmond Dune]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* [[1990]]: [[Ava Gardner]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1994]]: [[Joseph Lucius]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* [[2001]]: [[Guy Tréjan]], franséische Schauspiller.
* [[2003]]: [[Sheldon Reynolds]], US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent.
* [[2006]]: [[Luc Bonblet]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[2009]]: [[Eleanor Helin]], US-amerikanesch Astronomin.
* [[2010]]: [[Alfred Lamesch]], lëtzebuergesche Chirurg.
* [[2015]]: [[Victor Poos]], lëtzebuergesche Geometer a Buergermeeschter vun Dikrech.
* [[2012]]: [[Franco Pacini]], italieeneschen Astronom an Astrophysiker.
* [[2020]]: [[Monique van Vooren]], belsch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2022]]: [[Etchika Choureau]], franséisch Schauspillerin.
* [[2023]]: [[Cindy Williams]], US-amerikanesch Schauspillerin.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|25 January|{{PAGENAME}}}}

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Dag am Januar| 25]]</text>
      <sha1>78h56ymjzddm5qn1jm23hii3ewc0at0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8. Mäerz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1615</id>
    <revision>
      <id>2712610</id>
      <parentid>2711278</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gestuerwen */ [[:Edy Lahure]]</comment>
      <origin>2712610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5358" sha1="2mdzmganybwvivh0yp0chenwpdlo6uo" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''8. Mäerz''' ass de 67. Dag (68. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1603]]: De [[Mathias Birthon]] kritt als éischten e Privileeg als ''kinneklechen Haffdrécker'', fir an der Stad Lëtzebuerg eng Dréckerei ze bedreiwen.
* [[1821]]: Ufank vum griicheschen Onofhängegkeetskampf.
* [[1965]]: [[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerikanesch]] Truppe kommen am [[Vietnam]] un.

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Antoine Becquerel 2.jpg|Antoine Becquerel
Fichier:Otto Hahn (Nobel).jpg|Otto Hahn
|Heinz Mack
&lt;/gallery&gt;

* [[1495]]; [[Rosso Fiorentino]], italieenesche Moler.
* [[1714]]: [[Carl Philipp Emanuel Bach]], däitsche Komponist.
* [[1788]]: [[Antoine César Becquerel]], franséische Physiker.
* [[1804]]: [[Alvan Clark]], US-amerikaneschen Astronom an Teleskopbauer.
* [[1856]]: [[Maurice Koechlin]], franséischen Ingenieur.
* [[1873]]: [[Alfons Ennesch]], lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur.
* [[1877]]: [[Léon Metzler (Politiker)|Léon Metzler]], lëtzebuergesche Politiker a Jurist.
* [[1879]]: [[Otto Hahn]], däitsche Cheemiker, Pionéier vun der Radiochimie; Nobelpräisdréier.
* [[1884]]: [[Albert Steffen]], lëtzebuergeschen Historiker.
* [[1892]]: [[Jean Brachmond]], lëtzebuergesche Paschtouer a Resistenzler.
* [[1902]]: [[Arno Arthur Wachmann]], däitschen Astronom.
* 1902: [[Robert Ries]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1907]]: [[Konstantin Karamanlis]], griichesche Politiker.
* [[1913]]: [[Dominique Wantz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1918]]: [[Jacques Baratier (Filmregisseur)|Jacques Baratier]], franséische Filmregisseur.
* [[1920]]: [[Eva Dahlbeck]], schweedesch Schauspillerin a Schrëftstellerin.
* [[1923]]: [[Robert Weimerskirch]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* 1923: [[José María Forqué]], spuenesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* 1923: [[Walter Jens]], däitsche Philolog, Literaturkritiker a Schrëftsteller.
* [[1924]]: [[Jean Serres]], lëtzebuergesche Boxer.
* 1924: [[René Allio]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1926]]: [[Francisco Rabal]], spuenesche Schauspiller.
* [[1927]]: [[Manfred R. Köhler]], däitsche Filmregisseur a Dréibuchauteur.
* [[1929]]: [[Hebe Camargo]], brasilianesche Sängerin a Schauspillerin.
* [[1931]]: [[Heinz Mack]], däitsche Sculpteur a Moler.
* 1931: [[Neil Postman]], US-amerikanesche Mediewëssenschaftler.
* [[1936]]: [[Michel Schmitt]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Kierchenhistoriker.
* [[1940]]: [[Susan Clark]], kanandesch Schauspillerin.
* [[1952]]: [[Paul Hammelmann]], lëtzebuergesche Versécherungsfachmann a Politiker.
* [[1956]]: [[Jean-Claude Muller]], lëtzebuergesche Linguist a Kulturwëssenschaftler.
* [[1957]]: [[Dick Schoof]], hollännesche Politiker.
* [[1963]]: [[Michel Clees]], lëtzebuergesche Gynekolog, Schrëftsteller, Liddermécher a Schauspiller.
* [[1964]]: [[Françoise Poos]], lëtzebuergesch Curatrice, Chercheuse a Fotografin.
* [[1974]]: [[Christiane Paul]], däitsch Schauspillerin.
* [[1987]]: [[Karim Guerfi]], franséische Boxer.
* [[1988]]: [[Christian Bock]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[1994]]: [[Chris Philipps]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1995]]: [[Charlie Bidinger]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.

== Gestuerwen ==
* [[1594]]: [[Jean Gladt]], kathoulesche Geeschtlechen, Benediktinerpater an Abt vun der Iechternacher Abtei.
* [[1794]]: [[Charles Grangier de la Ferriere]], franséische Generol.
* [[1869]]: [[Hector Berlioz]], franséische Komponist.
* [[1874]]: [[Millard Fillmore]], 13. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* [[1875]]: [[Valentin Wahl]], lëtzebuergeschen Händler a Politiker.
* [[1880]]: [[Camille de Tornaco]] belsche Politiker a President vum Senat.
* [[1888]]: [[Josif Pančić]], serbesche Botaniker an Agronom.
* [[1917]]: [[Ferdinand Graf von Zeppelin]], däitsche Generol a Loftschëffconstructeur.
* [[1925]]: [[Juliette Wytsman]], belsch Molerin
* [[1930]]: [[William Howard Taft]], 27. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* [[1941]]: [[Sherwood Anderson]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[1942]]: [[José Raúl Capablanca]], kubanesche Schachgroussmeeschter.
* [[1967]]: [[Léon Meisch]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1971]]: [[Harold Lloyd]], US-amerikanesche Schauspiller, Komiker a Regisseur.
* [[1975]]: [[Joseph Bech]], lëtzebuergesche Politiker.
* 1975: [[George Stevens]], US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[1980]]: [[Roland Armontel]], franséische Schauspiller.
* [[1987]]: [[Edy Lahure]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1990]]: [[Charles Krüger]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[1998]]: [[Peter Nilson]], schweedeschen Astronom an Auteur.
* [[2000]]: [[Pierre Nilles]], lëtzebuergesche Journalist.
* [[2006]]: [[Carlo Hommel]], lëtzebuergesche Organist.
* [[2017]]: [[George A. Olah]], US-amerikanesche Cheemiker.
* [[2020]]: [[Max von Sydow]], schweedesch-franséische Schauspiller.
* [[2023]]: [[Bert I. Gordon]], US-amerikaneschen Dréibuchauteur, Filmproduzent a Filmregisseur.
* 2023: [[Jean-Marie Kieffer]], lëtzebuergesche Komponist, Organist a Lycéesprofesser.

== Feierdeeg ==
* [[Internationale Fraendag]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|8 March|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Dag am Mäerz| 08]]</text>
      <sha1>2mdzmganybwvivh0yp0chenwpdlo6uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>21. Abrëll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1792</id>
    <revision>
      <id>2712524</id>
      <parentid>2710666</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5687" sha1="qonmwwc1yp85s4ahdufzmx3us8g7074" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''21. Abrëll''' ass den 111. Dag (112. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1791]]: [[Frankräich]]: De [[Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, marquis de la Fayette|La Fayette]] demissionéiert un der Spëtzt vun der [[Garde Nationale]]. 
* [[1944]]: D'Frae kréien d'Walrecht a Frankräich.
* [[1960]]: [[Brasília]] gëtt Haaptstad vu [[Brasilien]].
* [[1967]]: Militärputsch a [[Griicheland]] de Colonel [[Georgios Papadopoulos]] kënnt un d'Muecht

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Charlotte Brontë Richmond.tif|Charlotte Brontë
Fichier:Frantz Seimetz (1858-1934) Self portrait.jpg|Franz Seimetz
Fichier:Max Weber 1894.jpg|Max Weber
Fichier:Anthony Quinn 1988 2.jpg|Anthony Quinn
Fichier:Queen_Elizabeth_II_March_2015.jpg|Elizabeth II.

Fichier:Andie MacDowell Cannes.jpg|Andie MacDowell
&lt;/gallery&gt;
* [[1735]]: [[Paul Mungenast]], Architekt.
* [[1774]]: [[Jean-Baptiste Biot]], franséische Physiker, Mathematiker, Astronom a Geodet.
* [[1816]]: [[Charlotte Brontë]], englesch Schrëftstellerin.
* [[1841]]: [[Stephan Beissel]], däitsche Jesuitt a Konschthistoriker.
* [[1849]]: [[Charles Risch]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[1858]]: [[Franz Seimetz]], lëtzebuergesche Moler.
* [[1864]]: [[Max Weber]], däitschen Ekonomist a Soziolog.
* [[1897]]: [[Antoine Krier]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* 1897: [[Jean Kraus]], lëtzebuergesche Geeschtlechen, Enseignant a Botaniker.
* [[1900]]: [[Jacques Palzer]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[1904]]: [[Gabriel Loire]], franséische Moler a Glaskënschtler.
* [[1911]]: [[Josy Jungblut]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[1912]]: [[Marcel Camus]], franséische Regisseur.
* [[1913]]: [[Josef Meinrad]], éisträichesche Schauspiller.
* [[1915]]: [[Anthony Quinn]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* [[1922]]: [[Mundell Lowe]], US-amerikaneschen Jazzgittarist.
* [[1924]]: [[Valère Gustin]], belsche Moler.
* [[1926]]: [[Elizabeth II.]], Kinnigin vum Vereenegte Kinnekräich a Staatscheffin vu sëllegen anere ''Commonwealth Realms''.
* [[1930]]: [[Silvana Mangano]], italieenesch Filmschauspillerin.
* [[1943]]: [[Philippe Séguin]], franséische Politiker.
* [[1944]]: [[Alexandre Marius Dées de Sterio]], lëtzebuergeschen Universitéitsprofesser.
* [[1946]]: [[Georges Fautsch]], lëtzebuergesche Cinematograph.
* 1946: [[Xaver Schwarzenberger]], éisträichesche Filmregisseur a Kameramann.
* [[1947]]: [[Iggy Pop]], US-amerikanesche Rockmuseker.
* [[1949]]: [[Manette Fusenig]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[1950]]: [[Pierre Mores]], lëtzebuergesche Jurist a fréiere President vum Staatsrot.
* [[1957]]: [[Faustin-Archange Touadéra]], zentralafrikanesche Politiker, Staatspresident.
* [[1958]]: [[Andie MacDowell]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1970]]: [[Sasha Baillie]], lëtzebuergesch Diplomatin.
* [[1973]]: [[Nadeshda Brennicke]], däitsch Schauspillerin.
* [[1981]]: [[Semiray Ahmedova]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[1989]]: [[Anouk Wagener (Basketballspillerin)|Anouk Wagener]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[1995]]: [[Lynn Kieffer]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.

== Gestuerwen ==
* [[1552]]: [[Peter Apian]], däitsche Mathematiker, Astronom, Geograph a Kartograph.
* [[1699]]: [[Jean Racine]], franséische Schrëftsteller.
* [[1718]]: [[Philippe de La Hire]], franséische Mathematiker an Astronom.
* [[1736]]: [[Eugen von Savoyen]], Feldhär vun der Habsburgermonarchie a Mäzen.
* [[1821]]: [[Jean Baptiste Tresch]], lëtzebuergesche Komponist.
* [[1896]]: [[Adalbert Krüger]], däitschen Astronom.
* [[1910]]: [[Mark Twain]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[1914]]: [[Jean Orianne]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1933]]: [[Charles Mathieu]], lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* [[1941]]: [[François Gérard]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[1942]]: [[Raymond Petit (Resistenzler)|Raymond Petit]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[1946]]: [[John Maynard Keynes]], englesche Mathematiker an Ekonom.
* [[1947]]: [[Heitor Silva Costa]], brasilianesche Bauingenieur.
* [[1952]]: [[Leslie Banks]], brittesche Schauspiller.
* [[1954]]: [[Jean Curot]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[1967]]: [[André Danjon]], franséischen Astronom.
* [[1972]]: [[Nic Felgen]], lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.
* [[1974]]: [[Maurice Cam]], franséische Filmregisseur.
* [[1976]]: [[Léonide Moguy]], franséische Filmregisseur.
* [[1983]]: [[Walter Slezak]], éisträichesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1996]]: [[Jean Gremling]], lëtzebuergesche Politiker.
* 1996: [[Luigi Pistilli]], italieenesche Schauspiller.
* [[1997]]: [[Roger Jacobs]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[1998]]: [[Jean-François Lyotard]], franséische Philosoph a Literaturtheoretiker.
* [[2001]]: [[Joseph Theis (1916)|Joseph Theis]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[2003]]: [[Nina Simone]], US-amerikanesch Jazz-Sängerin.
* [[2012]]: [[Raymond Zender]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[2014]]: [[Craig Hill]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* [[2016]]: [[Prince]], US-amerikanesche Museker.
* [[2019]]: [[Hannelore Elsner]], däitsch Schauspillerin.
* [[2021]]: [[Thomas Fritsch]], däitsche Schauspiller.
* [[2022]]: [[Renate Holm]], däitsch Operesängerin a Schauspillerin.
* 2022: [[Jacques Perrin]], franséische Schauspiller a Filmproduzent.
* [[2025]]: [[Franciscus (Poopst)|Jorge Mario Bergoglio]], als ''Franciscus'', Poopst vun 2013 bis 2025.
* 2025: [[Johanna Matz]], éisträichesch Schauspillerin.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|21 April|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Dag am Abrëll| 21]]</text>
      <sha1>qonmwwc1yp85s4ahdufzmx3us8g7074</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>12. Mee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1813</id>
    <revision>
      <id>2712602</id>
      <parentid>2711794</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T23:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */ [[:Romain Kohn]]</comment>
      <origin>2712602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6275" sha1="dx61an95gh3cj6a6wdg46w6ezq0ori5" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''12. [[Mee]]''' ass den 132. Dag vum Joer (133. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[1743]]: D'Keeserin [[Maria Theresia vun Éisträich|Maria Theresia]] gëtt zur Kinnigin vu [[Béimen|Béime]] gekréint. 
* [[1797]]: Mat der Ofdankung vum leschten [[Doge]] hält d'[[Republik Venedeg]] op, z'existéieren.
* [[1998]]: Ufank vum Grenzkrich tëscht [[Eritrea]] an [[Ethiopien]].

==== Lëtzebuerg ====
* [[1946]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] spillt an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 0:0 géint Schwäiz.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=104 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Schwäiz den 12. Mee 1946 op der Websäit European Football]&lt;/ref&gt;
* [[1963]]: D'[[Luxair]] deeft hiren éischten eegene Fliger, eng [[Fokker F-27 Friendship]] op den Numm ''[[Henri vu Lëtzebuerg|Prince Henri]]''.

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:JustusLiebig.jpg|Justus Liebig
Fichier:Gabriel Fauré by Pierre Petit 1905 - Gallica 2010 (cropped).jpg|Gabriel Fauré
Fichier:Katharine Hepburn in The Philadelphia Story trailer.jpg|Katherine Hepburn
Fichier:Beuys-Feldman-Gallery.jpg|Joseph Beuys
&lt;/gallery&gt;

* [[1800]]: [[Jean-Félix Adolphe Gambart]], franséischen Astronom.
* [[1803]]: [[Justus von Liebig]], däitsche Cheemiker.
* [[1822]]: [[Philippe Knaff]], lëtzebuergeschen Historiker an Auteur.
* [[1823]]: [[John Russell Hind]], britteschen Astronom.
* [[1835]]: [[Simon Newcomb]], kanadesch-amerikaneschen Astronom a Mathematiker.
* [[1843]]: [[Emile Faber]], lëtzebuergesche Magistrat a Member vum Staatsrot.
* [[1845]]: [[Gabriel Fauré]], franséische Komponist.
* [[1866]]: [[Fritz Cohn]], däitschen Astronom.
* [[1882]]: [[Eugène Reiser]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[1892]]: [[Fritz Kortner]], éisträichesche Schauspiller, Film an Theaterregisseur.
* [[1900]]: [[Helene Weigel]], éisträichesch-däitsch Schauspillerin.
* [[1903]]: [[Wilfrid Hyde-White]], brittesche Schauspiller.
* [[1907]]: [[Katharine Hepburn]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 1907: [[Raymond Leboursier]], franséische Schauspiller a Filmregisseur. 
* [[1908]]: [[Yvo Kerger]], lëtzebuergeschen Eisebunner a Resistenzler.
* [[1910]]: [[Dorothy Hodgkin]], brittesch Biochemikerin an Nobelpräisdréiesch. 
* [[1915]]: [[Frère Roger]], franséische Geeschtlechen.
* 1915: [[Eugène Schaus]], lëtzebuergesche Politiker
* [[1921]]: [[Joseph Beuys]], däitsche Kënschtler.
* 1921: [[Paul Reuter (Foussballspiller)|Paul Reuter]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1924]]: [[Antoine Weiss]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
* [[1925]]: [[Dietrich Haugk]], däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1928]]: [[Burt Bacharach]], US-amerikanesche Museker a Komponist.
* [[1929]]: [[Sam Nujoma]], namibesche Fräiheetskämpfer a Politiker.
* [[1930]]: [[Jesús Franco]], spuenesche Filmregisseur, Filmproduzent, Kameramann, Schauspiller an Dréibuchauteur.
* [[1932]]: [[Jean Stablinski]], franséische Vëlossportler.
* [[1935]]: [[Joseph Glesener]], lëtzebuergeschen Industriellen.
* [[1936]]: [[Klaus Doldinger]], däitsche Museker a Komponist.
* 1936: [[Frank Stella]], US-amerikanesche Moler a Sculpteur.
* [[1937]]: [[George Carlin]], US-amerikanesche Schauspiller a Komiker.
* 1937: [[Susan Hampshire]], brittesch Schauspillerin.
* [[1938]]: [[Ayaz Mütəllibov]], aserbaidjanesche Politiker.
* [[1942]]: [[Ian Dury]], brittesche Sänger.
* 1942: [[Michel Fugain]], franséische Sänger a Komponist.
* 1942: [[Jim Penning]], lëtzebuergeschen Affekot an Auteur.
* [[1943]]: [[Antoine Émile Henry Labeyrie]], franséischen Astronom.
* [[1946]]: [[Daniel Libeskind]], US-amerikaneschen Architekt.
* [[1949]]: [[Robert Mehlen]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1952]]: [[Marc Staedtgen]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[1959]]: [[Ramon Kirsch]], lëtzebuergesche Radiosanimateur.
* [[1962]]: [[Emilio Estevez]], US-amerikanesche Schauspiller a Regisseur.
* 1962: [[Romain Kohn]], lëtzebuergesche Kommunikatiounswëssenschaftler a Journalist.
* [[1975]]: [[Jonah Lomu]], neiséilännesche Rugbyspiller.
* [[1980]]: [[Rishi Sunak]], brittesche Politiker.
* [[1982]]: [[Marcel Ewen]], lëtzebuergesche Reider.
* [[1984]]: [[Christian Franck]], lëtzebuergesche Autoscoureur an Testfuerer.
* [[1988]]: [[Kristrún Frostadóttir]], islännesch Politikerin.
* [[1999]]: [[Karen Marin]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.

== Gestuerwen ==
* [[1003]]: [[Silvester II.]]: Mathematiker a Poopst vun der kathoulescher Kierch.
* [[1789]]: [[Adam Chenot]], lëtzebuergeschen Dokter.
* [[1845]]: [[August Wilhelm Schlegel]], däitsche Schrëftsteller, Philolog, Indolog, Philosoph an Iwwersetzer.
* [[1856]]: [[Marie-Françoise-Ferdinande Boch]], lëtzebuergesch Schrëftstellerin.
* [[1874]]: [[Théodore Eberhard]], lëtzebuergeschen Architekt a Politiker.
* [[1884]]: [[Bedřich Smetana]], tschechesche Komponist.
* [[1902]]: [[Émile Lefort (Jurist)|Emile Lefort]], lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.
* [[1905]]: [[Michel Deutsch]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[1910]]: [[William Huggins]], britteschen Astronom a Physiker.
* [[1945]]: [[Andrea Pasini]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[1957]]: [[Erich von Stroheim]], US-amerikanesche Schauspiller a Regisseur.
* [[1963]]: [[Ernst Marischka]], éisträichesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[1967]]: [[Simone Cerdan]], franséisch Schauspillerin a Sängerin.
* [[1970]]: [[Nelly Sachs]], däitsch-schweedesch Schrëftstellerin a Lyrikerin.
* [[1985]]: [[Jean Dubuffet]], franséische Moler a Sculpteur.
* [[1992]]: [[Jacqueline Maillan]], franséisch Schauspillerin.
* [[1994]]: [[André Zwoboda]], franséische Filmregisseur.
* [[2008]]: [[Robert Rauschenberg]], US-amerikanesche Konschtschafenden.
* [[2014]]: [[Hansruedi Giger|H. R. Giger]], Schwäizer Kënschtler an Designer.
* [[2020]]: [[Adrien Meisch]], lëtzebuergeschen Diplomat.
* 2020: [[Michel Piccoli]], franséische Schauspiller.
* 2020: [[Manfred Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]], däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[2026]]: [[Romuald Figuier]], franséische Sänger.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|12 May|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Dag am Mee| 12]]</text>
      <sha1>dx61an95gh3cj6a6wdg46w6ezq0ori5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8. August</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2003</id>
    <revision>
      <id>2712553</id>
      <parentid>2701071</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5948" sha1="isfbhfja1qjpprxoczifk28uz9bssk3" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''8. [[August]]''' ass den 220. Dag vum Joer (221. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
*{{0}}[[870]]: [[Lotharingien]], den nërdlechen Deel vum kuerzliewege [[Mëttelräich]], gëtt nom Doud vum [[Lothar II. vu Loutrengen|Lothar II.]] an [[Traité vu Meerssen]] tëscht dem [[Westfrankeräich]] an dem [[Ostfrankeräich]] opgedeelt.
* [[1788]]: [[Frankräich]]: D'Decisioun fir d'[[Generalstänn (Frankräich)|Generalstänn]] zesummenzeruffe gëtt vum [[Étienne-Charles de Loménie de Brienne|Loménie de Brienne]] getraff. D'Modalitéite mussen awer nach diskutéiert ginn.
* [[1908]]: Den [[fréiere Stater Tram|elektreschen Tram]] gëtt an der Stad Lëtzebuerg ageweit.
* [[1945]]: D'[[Sowjetunioun]] erkläert [[Japan]] de Krich.
*[[1949]]: [[Bhutan]] gëtt vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] onofhängeg.
* [[1956]]: E Feier an der belscher Kuelegrouf [[Bois du Cazier]] mécht 262 Doudeger.
*[[1967]]: Den [[ASEAN]] gëtt gegrënnt.
*[[1974]]: Den [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche President]] [[Richard Nixon]] kënnegt wéinst der [[Watergate-Affär]] säi Récktrëtt un.
*[[2003]]: Mat 41,5&amp;nbsp;°C gouf zu [[Uewerkuer]] op der Wiederstatioun vun der Akerbauverwaltung déi bis dohin héchsten Temperatur zu Lëtzebuerg gemooss.

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Lord-tennyson.jpg|Lord Tennyson
Fichier:Emiliano Zapata, 1914.jpg|Emiliano Zapata
Fichier:Benny Carter.jpg|Benny Carter
|Esther Williams
Fichier:Dustin Hoffmann 2009 2.jpg|Dustin Hoffmann
Fichier:Derib IMG 2679.JPG|Derib
&lt;/gallery&gt;

* [[1809]]; [[Alfred Tennyson, 1. Lord Tennyson]], britteschen Dichter.
* [[1812]]: [[Auguste Metz]], lëtzebuergesche Politiker, Entreprener an Industriepionéier.
* [[1875]]: [[André Bordang]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[1883]]: [[Emiliano Zapata]], mexikanesche Revolutionär.
* [[1900]]: [[Robert Siodmak]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[1902]]: [[Nicolas Meyers (1902)|Nicolas Meyers]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[1907]]: [[Benny Carter]], US-amerikaneschen Jazzmuseker.
* 1907: [[Joseph Maertz]], lëtzebuergesche Geeschtlechen an Historiker.
* [[1910]]: [[Sylvia Sidney]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1914]]: [[Jean Josipovici]], franséischen Auteur a Filmregisseur.
* [[1915]]: [[Mett Clemens]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 1915: [[Maurice Teynac]], franséische Schauspiller.
* [[1917]]: [[Earl Cameron]], brittesche Schauspiller.
* [[1918]]: [[Gaspard Krettels]], lëtzebuergesche Geeschtlechen, Enseignant, Journalist a Schrëftsteller.
* [[1919]]: [[Dino De Laurentiis]], italieenesche Filmproduzent.
* [[1921]]: [[Josy Haendel]], lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten.
* [[1922]]: [[Esther Williams]], US-amerikanesch Schwëmmerin a Schauspillerin.
* 1922: [[Rory Calhoun]], US-amerikanesche Schauspiller, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[1926]]: [[Silvio Amadio]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1927]]: [[Swjatoslaw Nikolajewitsch Fjodorow]], ukraineschen Ophtalmolog.
* [[1931]]: [[Roger Penrose]], brittesche Physiker a Mathematiker.
* 1931: [[Peter Fitz]], däitsche Schauspiller.
* [[1935]]: [[Georg Westenfelder]], Uergelbaumeeschter a Besëtzer vun der Lëntgener Uergelfabrick.
* 1935: [[Bruno Martinato]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[1937]]: [[Dustin Hoffman]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1939]]: [[Ronald Biggs]], Member vun enger brittescher Raiberband.
* [[1940]]: [[Just Jaeckin]], franséische Filmregisseur a Fotograf.
* [[1944]]: [[Derib]], Schwäizer Comiczeechner.
* [[1950]]: [[Martine Aubry]], franséisch Politikerin.
* [[1964]]: [[Giuseppe Conte]], italieenesche Politiker.
* [[1965]]: [[Marion Mitterhammer]], éisträichesch Schauspillerin.
* [[1966]]: [[Jimbo Wales]], Grënner vun der Wikipedia.
* [[1969]]: [[Laurent Daubach]], lëtzebuergesche Graphiker.
* [[1972]]: [[Axel Merckx]], belsche Vëlossportler.
* [[1975]]: [[Serge Maes]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[1984]]: [[Anne Mélan]], lëtzebuergesch Graphikdesignerin a Molerin.
* [[1998]]: [[Shawn Mendes]], kanadesche Sänger a Model.

== Gestuerwen ==
* [[869]]: [[Lothaire II. vu Loutrengen]], fränkesche Kinnek.
* [[1553]]: [[Girolamo Fracastoro]], italieenesche Medezinner, Astronom, Dichter, Geolog, Geograph a Philosoph.
* [[1788]]: [[Louis François Armand de Vignerot du Plessis|Richelieu]], Maréchal de France an Ambassadeur.
* [[1793]]: [[Madame du Barry]], Maîtresse vum Louis XV.
* [[1900]]: [[Emil Škoda]], tschecheschen Ingenieur an Industriellen.
* [[1907]]: [[Jean-Nicolas Moes]], lëtzebuergesche Journalist an Editeur.
* [[1949]]: [[Joaquín Torres García]], uruguayesche Moler.
* [[1956]]: [[August Donnen]], lëtzebuergesche Schauspiller, Regisseur an Auteur.
* [[1985]]: [[Louise Brooks]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2004]]: [[Fay Wray]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2005]]: [[Barbara Bel Geddes]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 2005: [[Ilse Werner]], däitsch Schauspillerin.
* [[2008]]: [[Liliane Thorn-Petit]], lëtzebuergesch Journalistin a Publizistin.
* [[2007]]: [[Melville Shavelson]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[2008]]: [[Fernand Meyssonnier]], leschte franséische Schaarfriichter.
* [[2010]]: [[Patricia Neal]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2013]]: [[Karen Black]], US-amerikanesch Schauspillerin a Sängerin.
* [[2014]]: [[Menahem Golan]], israeelesche Filmregisseur a Filmproduzent.
* [[2016]]: [[René Arend]], lëtzebuergesche Kach.
* [[2017]]: [[Glen Campbell]], US-amerikanesche Sänger.
* [[2019]]: [[Jean-Pierre Mocky]], franséische Filmregisseur a Schauspiller.
* [[2022]]: [[Olivia Newton-John]], brittesch-australesch Sängerin a Schauspillerin.
* [[2023]]: [[Federico Bahamontes]], spuenesche Vëlossportler.
* [[2026]]: [[Venant Arend]], lëtzebuergesche Sänger.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|8 August|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Dag am August| 08]]</text>
      <sha1>isfbhfja1qjpprxoczifk28uz9bssk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>27. Dezember</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2207</id>
    <revision>
      <id>2712600</id>
      <parentid>2704516</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gestuerwen */ [[:Jean-Baptiste Risch]]</comment>
      <origin>2712600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="epeoqt1y3rfhip17ey3eiy23ofg5cta" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
De '''27. Dezember''' ass den 361. Dag (362. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1594]]: [[Frankräich]]: Mëssgléckt Attentat vum [[Jean Châtel]] op den [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]]
* [[1788]]: [[Frankräich]]: Den [[Jacques Necker|Necker]], deen am Gaang ass, d'[[Generalstänn vu 1789|Generalstänn]] virzebereeden, akzeptéiert d'Fuerderung vum [[Drëtte Stand]], fir d'Unzuel vun de Vertrieder ze verduebelen. Méi Stëmme krése si doduerch awer net.
* [[1799]]: [[Frankräich]]: Installatioun vum [[Senat]] dee vum [[Sieyès]] presidéiert gëtt.
* [[1945]]: Den [[Internationale Wärungsfonds]] (IWF) gëtt gegrënnt.
* 1945: [[Korea]] gëtt gedeelt.
* [[1949]]: [[Indonesien]] gëtt vun [[Holland]] onofhängeg.
* [[1978]]: [[Spuenien|Spuenie]] gëtt sech eng demokratesch [[Constitutioun]].
* [[1979]]: [[Sowjetunioun|Sowjetesch]] Truppe marschéieren am [[Afghanistan]] an.

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg|Johannes Kepler
Fichier:Louis Pasteur.jpg|Louis Pasteur
Fichier:Marlene Dietrich in No Highway (1951) (Cropped).png|Marlene Dietrich
Fichier:Michel.Piccoli (cannes).jpg|Michel Piccoli
Fichier:Gérard Depardieu (Berlin Film Festival 2010).jpg|Gérard Depardieu
&lt;/gallery&gt;

* [[1571]]: [[Johannes Kepler]], däitschen Astrolog, Astronom a Mathematiker.
* [[1801]]: [[Mathias Neumann]], lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* [[1822]]: [[Louis Pasteur]], franséische Mikrobiolog (''Pasteuriséierung'').
* [[1824]]: [[Georges Ulveling (1824)|Georges Ulveling]], lëtzebuergesche Jurist a Politiker.
* [[1852]]: [[Auguste Weber]], lëtzebuergeschen Dokter.
* [[1866]]: [[Albert Mockel]], belsche Schrëftsteller.
* [[1882]]: [[Erich Schoenberg]], däitsche Geodet an Astronom.
* 1882: [[Alexander Rueb]], hollännesche Schachspiller.
* [[1889]]: [[Fred A. Gilson]], lëtzebuergesch-US-amerikanesche Geschäftsmann.
* [[1896]]: [[Hubert Schumacher]], lëtzebuergeschen Architekt, Urbanist a Moler.
* [[1901]]: [[Marlene Dietrich]], däitsch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1913]]: [[Jean Gallion]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1917]]: [[Camille Libar]], lëtzebuergesche Foussballspiller an -trainer.
* [[1919]]: [[René Hemmer (Museker)|René Hemmer]], lëtzebuergesche Museker a Komponist.
* [[1925]]: [[Michel Piccoli]], franséische Schauspiller.
* 1925: [[Camille Hellinckx]], lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* [[1938]]: [[Rolf Wolfshohl]], däitsche Vëlossportler.
* [[1941]]: [[Jean-Claude Bouillon]], franséische Schauspiller.
* [[1942]]: [[Marie-Thérèse Boever]], lëtzebuergesch Politikerin
* 1942: [[Léon Zeches]], lëtzebuergesche Soziolog a Journalist.
* [[1948]]: [[Gérard Depardieu]], franséische Schauspiller.
* [[1949]]: [[Denys Granier-Deferre]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1951]]: [[Christiane Schmit]], lëtzebuergesch Molerin.
* 1951: [[Jean Krier (Archeolog)]], lëtzebuergeschen Archeolog an Historiker.
* [[1961]]: [[Dan Kersch]], lëtzebuergesche Politiker a Member vum Staatsrot.
* 1961: [[Guido Westerwelle]], däitsche Politiker.
* [[1964]]: [[Brigitte Haas]], liechtensteinesch Politikerin.
* [[1978]]: [[Serge Pelzer]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[1989]]: [[Kateryna Lahno]], ukrainesch Schachspillerin.

== Gestuerwen ==
* [[1855]]: [[Barthélemy Foehr]], Buergermeeschter vun Iechternach.
* [[1883]]: [[Mathieu-Lambert Schrobilgen]], lëtzebuergesche Jurist, Journalist, Staatssekretär a Museker.
* [[1908]]: [[Jean-Baptiste Risch]], lëtzebuergesche Grondbesëtzer a Politiker.
* [[1950]]: [[Max Beckmann]], däitsche Moler.
* [[1952]]: [[Horst Caspar]], däitsche Schauspiller.
* [[1958]]: [[Batty Fischer]], lëtzebuergesche Fotograf.
* [[1967]]: [[Mathias Wirtz]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[1988]]: [[Hal Ashby]], US-amerikanesche Regisseur.
* [[1969]]: [[Eugène Beck]], lëtzebuergesche Professer a Botaniker.
* [[1985]]: [[Dian Fossey]], US-amerikanesch Verhalensfuerscherin.
* [[1986]]: [[Raymond Bailly]], franséische Filmregisseur.
* [[1996]]: [[Gabriel Loire]], franséische Moler a Glaskënschtler.
* [[1999]]: [[Pierre Clémenti]], franséische Schauspiller a Filmregisseur.
* 1999: [[Emile-Théodore Melchers]], lëtzebuergeschen Offizéier, Militärhistoriker an Auteur.
* [[2002]]: [[George Roy Hill]], US-amerikanesche Regisseur.
* [[2003]]: [[Alan Bates]], brittesche Schauspiller.
* [[2006]]: [[Mathias Berns]], lëtzebuergeschen Agronom a Politiker.
* [[2007]]: [[Benazir Bhutto]], pakistanesch Politikerin.
* 2007: [[Amar Nath Sehgal]], indesche Moler, Sculpteur a Poet.
* [[2013]]: [[Erica Beer]], däitsch Schauspillerin.
* [[2016]]: [[Carrie Fisher]], US-amerikanesch Schauspillerin an Autorin.
* 2016: [[Claude Gensac]], franséisch Schauspillerin.
* 2016: [[Mathias Hinterscheid]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
* [[2021]]: [[April Ashley]], brittesche Mannequin.
* 2021: [[Jochen Herling]], däitsch-lëtzebuergesche Fotograf.
* [[2023]]: [[Jacques Delors]], franséische Politiker.
* 2023 [[Gaston Glock]], éisträichesche Geschäftsmann.
* [[2024]]: [[Olivia Hussey]], brittesch Schauspillerin.
* 2024: [[Dayle Haddon]], kanadesch Schauspillerin.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|27 December|27. Dezember}}

[[Kategorie:Dag am Dezember]]</text>
      <sha1>epeoqt1y3rfhip17ey3eiy23ofg5cta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1973</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2392</id>
    <revision>
      <id>2712523</id>
      <parentid>2703152</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18600" sha1="m2bq40zig08hc3ko3si8ioq9kay6t31" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1973''' huet op engem [[Méindeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
* D'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] an d'[[UdSSR]] ënnerschréiwen en Ofkommes fir en Atomkrich ze verhënneren.
[[Fichier:EC09-1973 European Community map enlargement.svg|thumb|250px|1. Januar: 3 nei Memberlänner vun der EG.]]

=== Europa ===
* {{1. Januar}}: [[Dänemark]], [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] an [[Irland]] trieden der [[Europäesch Wirtschaftsgemeinschaft|EWG]] bäi.
* [[26. Januar]]: Den [[Edmond Leburton]] gëtt Premierminister an der [[Belsch]].
* {{8. Mäerz}}: Bei engem [[Referendum]] an [[Nordirland]] stëmmt eng Majoritéit vu 57,4 Prozent dofir, Deel vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]] ze bleiwen. Vill Katholicke boykottéieren de Referendum.
* [[4. Mäerz|4.]] bis [[11. Mäerz]]: Parlamentswalen a [[Frankräich]] gi vun der ''Droite'' gewonnen.
* {{5. Abrëll}}: De [[Pierre Messmer]] gëtt op en Neits Premierminister a Frankräich an der [[Regierung Messmer 2]]
* {{1. Juni}}: De [[Griicheland|griicheschen]] Diktator [[Georgios Papadopoulos]] rifft d'[[Republik]] aus.
* [[3. Juli|3.]] bis [[7. Juli]]: Éischt [[Konferenz iwwer Sécherheet an Zesummenaarbecht an Europa]] (KSZE).
* {{7. Juli}}: Récktrëtt vum italieenesche Conseilspresident [[Giulio Andreotti]]. De [[Mariano Rumor]] iwwerhëlt.
* [[11. Juli]]: Eng brasilianesch [[Boeing 707]] fält wéinst Feier bei [[Orly]] erof; 122 Mënsche stierwen, just 11 iwwerliewen.
* [[15. September]]: Duerch den Doud vum Kinnek [[Gustav VI. Adolf vu Schweden|Gustav VI. Adolf]] gëtt de [[Carl XVI. Gustaf vu Schweden|Carl XVI. Gustaf]] neie Staatschef a [[Schweden]].
* [[18. September]]: Déi zwee [[Däitschland|''Däitschlanden'']], d'[[Bundesrepublik Däitschland|Bundesrepublik]] an d'[[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]], gi Member vun der [[UNO]].
* {{3. Oktober}}: De President vum [[Ministerrot (DDR)|DDR-Ministerrot]] [[Willi Stoph]] gëtt zum Staatsrotspresident (Ministerpresident) vu [[Däitsch Demokratesch Republik|sengem Land]] gewielt.
* [[17. November]]: A Griicheland gëtt d'Revolt vun de Studenten um [[Athen]]er Polytechnikum géint d'Militärdiktatur bluddeg niddergeschloen.
* [[25. November]]: De griichesche President, de Generol [[Georgios Papadopoulos]] gëtt duerch d'Militär gestierzt; neie President gëtt de Generol [[Phaidon Gizikis]].
* [[20. Dezember]]: De [[spuenien|spuenesche]] Ministerpresident [[Luis Carrero Blanco]] gëtt bei engem Bommenattentat vun der [[Euskadi Ta Askatasuna|ETA]] ëmbruecht, de [[Carlos Arias Navarro]] gëtt säin Nofollger.

==== Lëtzebuerg ====
* {{9. Januar}}: D'Gebai vum [[Europäesche Geriichtshaff]] um [[Kierchbierg]] gëtt a Betrib geholl.
* Januar: Eng 2.500 Leit demonstréieren an der Stad Lëtzebuerg géint de [[Vietnamkrich]].
* {{3. Juni}}: D'[[Nei Bréck]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] gëtt [[Sens unique|Einban]].
* [[16. Juli]]: D'Regierung ënnerschreift e Memeorandum of Understanding mat der RWE Essen, fir de Bau vun enger [[Atomzentral vu Rëmerschen (Projet)|Atomzentral zu Rëmerschen]] ze plangen an dann duerchzeféieren.
* {{9. Oktober}}: [[Generalstreik]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]].
* [[25. November]]: Éischten autofräie Sonndeg zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] wéinst der [[Kris vun den Äerduelegpräisser|Pëtrol]]skris.
* [[2. Dezember]]: Zweeten autofräie Sonndeg zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] wéinst der Pëtrolskris.

=== Afrika ===
* Grouss Hongersnout an der Sudan-Sahel-Zon bis an Ethiopien (1973-1975).
* {{5. Juli}}: An [[Ruanda]] [[putsch]]t sech d'Militär un d'Muecht.
* [[24. September]]: [[Guinea-Bissau]] erkläert sech vu Portugal onofhängeg (definitiv den [[10. September]] [[1974]]).

=== Amerika ===
==== USA ====
* [[30. Januar]]: [[Watergate-Affär]]: Dem President [[Richard Nixon]] seng Mataarbechter [[Gordon Liddy]] an [[James W. McCord, Jr.]] gi viru geriicht wéinst Abroch verurteelt.
* {{4. Abrëll}}: D'[[World Trade Center]] zu [[New York City]] geet op.
* Juni: Offiziell Visitt vum [[Leonid Breschnew]] an de Vereenegte Staaten.

==== Mëttel- a Südamerika ====
* [[27. Juni]]: Staatsstreech an [[Uruguay]], de President [[Juan María Bordaberry]] hëlt, mat Hëllef vun der Arméi, all Pouvoiren u sech.
* {{1. Juli}}: [[Chile]] rifft den [[Ausnamezoustand]] aus.
* [[10. Juli]]: D'[[Bahamas]] gi vu Groussbritannien onofhängeg.
* [[11. September]]: D'chilenescht Militär [[putsch]]t ënner dem Generol [[Augusto Pinochet]]; de Staatspresident [[Salvador Allende]] hëlt sech d'Liewen.
* An [[Argentinien|Argentinie]] gëtt de [[Juan Perón]] zum Staatspresident gewielt, seng Fra [[Isabel Perón]] gëtt Vizepresidentin.

=== Asien ===
* [[27. Januar]]: An de Friddensaccorde vu Paräis gëtt e Waffestëllstand an de Réckzuch vun den US-Truppen aus dem [[Vietnam]] decidéiert.
* [[29. Mäerz]]: Déi lescht US-amerikanesch Zaldote verloosse Vietnam.
* [[17. Juli]]: An [[Afghanistan]] putscht den [[Daoud Khan|Mohammad Daud Khan]] a rifft d'Republik aus. Hie gëtt deen Dag drop zum President proklaméiert; de Kinnek [[Mohammed Sahir Schah]] vun Afghanistan dankt de [[24. August]] of.
* [[14. Oktober]]: An [[Thailand]] trëtt no Onrouen d'Militärregierung zeréck; de [[Sanya Dharmasakti]] gëtt neie Premierminister.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===
* [[20. Oktober]]: D'[[Oper vu Sydney]] gëtt duerch d'Kinnigin [[Elizabeth II.]] ageweit.
* {{1. Dezember}}: [[Papua-Neiguinea]] gëtt onofhängeg.
* Déi [[Australien|australesch]] [[Aborigines]] kréien d'[[Walrecht]].

=== Noen Osten an Arabesch Welt ===
* {{6. Oktober}}: Ufank vum [[Jom-Kippur-Krich]]: [[Egypten]] a [[Syrien]] attackéieren op de [[Golanhéichten]] a beim [[Suezkanal]] déi israeelesch Front.
* [[16. Oktober]]: D'[[OPEC]] decidéiert, de Präis vum [[Äerdueleg|Pëtrol]] ëm 70&amp;nbsp;% ze héijen; Ufank vun der éischter Pëtrolskris

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===
* De [[Nobelpräis]] fir [[Literatur]] geet un den australesche Romanauteur [[Patrick White]].
* [[Edmond Dune]], ''Poèmes e prose''.
* Edmond Dune, ''Les puits de Fuentes''.
* Edmond Dune, ''L'anneau de Moebius''.

=== Musek ===
* {{7. Abrëll}}: D'[[Anne-Marie David]] gewënnt fir [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] mam Lidd ''[[Tu te reconnaîtras]]'' den [[Eurovision Song Contest 1973|18. Eurovision Song Contest]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]].

=== Kino ===
* ''[[Mais où est donc passée la 7e compagnie?]]'' vum [[Robert Lamoureux]].

== Wëssenschaft an Technik ==
* {{6. Abrëll}}: Start vun der Raumsond [[Pioneer 11]].
* [[14. Mee]]: Start vun der Raumstatioun [[Skylab]].
* {{4. Juni}}: De [[Bankomat|Geldautomat]] gëtt patentéiert.
* [[26. Oktober]]: éischte Fluch vum däitsch-franséische Militärfliger ''[[Alpha Jet]]''.
* {{3. Dezember}}: [[Pioneer 10]] erreecht de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]].

== Sport ==
* D'[[Jeunesse Esch]] gëtt fir d'Zwieleft Landesmeeschter am Foussballchampionnat.
* [[28. Februar]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Mulhouse]] 1:3 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jean-Pierre Hoffmann (Foussballspiller)|Jean-Pierre Hoffmann]] geschoss&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=220 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg den 28. Februar 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.
* [[31. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Genua]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1974]], 0:5 géint Italien&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=11979 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg den 31. Mäerz 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.
* {{8. Abrëll}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1974, 0:1 géint Schwäiz&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=11981 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Schwäiz den 8. Abrëll 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.
* [[26. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Luzern]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1974, 0:1 géint Schwäiz&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12057 D'Detailer vum Foussballlännermatch Schwäiz-Lëtzebuerg de 26. September 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.
* {{7. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:2 géint Kanada&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12061 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Kanada de 7. Oktober 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.
* [[28. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Libramont-Chevigny]] 0:6 géint Belsch&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=221 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg den 28. Oktober 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.
* {{4. November}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt an der Stad Lëtzebuerg 2:1 géint Norwegen. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Vinicio Monacelli]] a [[Pierrot Langers]] geschoss&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12076 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Norwegen de 4. November 1973 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;.

== Gebuer ==
* {{3. Januar}}: [[Mikhail Zaritskiy]], russesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{8. Januar}}: [[Serge Karier]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[12. Januar]]: [[Hande Yener]], tierkesch Popsängerin a Songwriterin.
* [[13. Januar]]: [[Giancarlo Fisichella]], F1-Pilot.
* [[16. Januar]]: [[Gilles Baum]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[20. Januar]]: [[Mathilde d'Udekem d'Acoz]], Fra vum belsche Kinnek [[Philippe vun der Belsch|Philippe]].
* 20. Januar: [[Benjamin Biolay]], franséische Sänger, Songwriter a Komponist.
* [[23. Januar]]: [[Marija Lwowna Kaz]], russesch Sängerin.
* [[29. Januar]]: [[Su-Mei Tse]], lëtzebuergesch Musekerin a Kënschtlerin.
* [[16. Februar]]: [[Luís Montenegro]], portugisesche Politiker.
* [[22. Februar]]: [[Philippe Gaumont]], franséische Vëlossportler.
* {{2. Mäerz}}: [[Valérie Donzelli]], franséisch Schauspillerin a Regisseurin.
* {{3. Mäerz}}: [[Xavier Bettel]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[24. Mäerz]]: [[Jim Parsons]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[28. Mäerz]]: [[Felix Karolus]], däitsche Filmregisseur.
* {{6. Abrëll}}: [[Claudia Dall'Agnol]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[12. Abrëll]]: [[Judith Lecuit]], lëtzebuergesch Cellistin.
* 12. Abrëll: [[Romain Labonté]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[18. Abrëll]]: [[Haile Gebrselassie]], ethiopesche Laangstreckeleefer.
* [[21. Abrëll]]: [[Nadeshda Brennicke]], däitsch Schauspillerin.
* [[11. Mee]]: [[Igor Matovič]], slowakesche Politiker.
* [[15. Mee]]: [[Laura Codruța Kövesi]], rumänesch Juristin.
* [[16. Mee]]: [[Corinne Cahen]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[17. Mee]]: [[Tim Battin]], lëtzebuergesche Fotograf.
* [[18. Mee]]: [[Paul Galles]], lëtzebuergesche Politiker
* [[24. Mee]]: [[Ruslana Lyjytschko]], ukrainesch Sängerin.
* [[28. Mee]]: [[Paolo Amodio]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[31. Mee]]: [[Tom Alesch]], lëtzebuergesche Filmregisseur.
* {{1. Juni}}: [[Anna Thalbach]],däitsch Schauspillerin.
* [[16. Juni]]: [[Federica Mogherini]], italieenesch Politikerin.
* [[17. Juni]]: [[Louis Leterrier]], franséische Filmregisseur.
* [[21. Juni]]: [[Zuzana Čaputová]], slowakesch Politikerin.
* 21. Juni: [[Christian Schmitt (Handballspiller)|Christian Schmitt]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[26. Juni]]: [[Samuel Benchetrit]], franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur, Schauspiller a Schrëftsteller.
* {{3. Juli}}: [[Isabelle Schlesser]], lëtzebuergesch Juristin a Member vum Staatsrot.
* {{5. Juli}}: [[Pascal Kremer]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller
* {{7. Juli}}: [[Roland Schaack]], lëtzebuergesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller.
* {{8. Juli}}: [[Laurent Schley]], lëtzebuergeschen Zoolog.
* [[20. Juli]]: [[Haakon VIII. vun Norwegen|Haakon VIII.]], Kinnek vun Norwegen.
* [[31. Juli]]: [[Daniel Becker]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[16. August]]: [[Nathalie Thill]], lëtzebuergesch Liichtathleetin.
* [[25. August]]: [[Fatih Akin]], däitsch-tierkesche Filmregisseur.
* [[29. August]]: [[Kevin Makely]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{4. September}}: [[Roman Konopljow]], russesch-portugisesche Journalist.
* [[21. September]]: [[Edgars Rinkēvičs]], lettesche Politiker.
* {{3. Oktober}}: [[Jean-Luc Engler]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* {{4. Oktober}}: [[Roland Hoffmann (Volleyballspiller)|Roland Hoffmann]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* {{7. Oktober}}: [[Marc Fancelli]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[10. Oktober]]: [[Yves Barthels]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* {{5. November}}: [[Christian Alverdi]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[14. November]]: [[Marc Meyers]], lëtzebuergeschen Trombonne-Spiller.
* [[22. November]]: [[Chad Trujillo]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[24. November]]: [[Azad]], däitsche Rapper.
* {{6. Dezember}}: [[Nikos Christodoulidis]], zypriotesche Politiker.
* {{8. Dezember}}: [[Corey Taylor]], US-amerikanesche Museker.
* [[15. Dezember]]: [[Tom Hengen]], lëtzebuergeschen Enseignant an Dichter.

== Gestuerwen ==
* {{1. Januar}}: [[Jan Anteunis]], belsche Sculpteur a Moler.
* {{5. Januar}}: [[Robert Bibal]], franséische Filmregisseur.
* [[20. Januar]]: [[Amílcar Cabral]], kapverdianesche Politiker.
* [[22. Januar]]: [[Lyndon B. Johnson]], 36. President vun den USA.
* [[26. Januar]]: [[Edward G. Robinson]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{6. Februar}}: [[Ira Sprague Bowen]], US-amerikaneschen Astronom an Astrophysiker.
* [[10. Februar]]: [[Marcel Hulten]], lëtzebuergeschen Ornitholog.
* [[12. Februar]]: [[Alphonse Weicker]], lëtzebuergesche Jurist, Ekonomist a Foussballspiller.
* [[14. Februar]]: [[Émile Reuter]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[15. Februar]]: [[Tim Holt]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* {{5. Mäerz}}: [[Robert C. O'Brien]], US-amerikanesche Schrëftsteller a Journalist.
* {{6. Mäerz}}: [[Pearl S. Buck]] US-amerikanesch Schrëftstellerin.
* [[10. Mäerz]]: [[Robert Siodmak]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[25. Mäerz]]: [[Edward Steichen]], US-amerikanesche Fotograf, gebuer zu Lëtzebuerg.
* [[23. Mäerz]]: [[Nicolas Kinsch]], lëtzebuergesche kathoulesche Bëschof.
* [[30. Mäerz]]: [[William J. Kroll]], lëtzebuergesche Fuerscher an Erfinder.
* {{2. Abrëll}}: [[Joseph Hess]], lëtzebuergesche Professer.
* {{8. Abrëll}}: [[Pablo Picasso]], spuenesche Moler, Sculpteur a Graphiker.
* {{9. Abrëll}}: [[Henri Schnadt]], lëtzebuergeschen Ingenieur.
* [[13. Abrëll]]: [[René Hartmann]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler, Politiker a Foussballspiller.
* [[28. Abrëll]]: [[Robert Buron]], gaullistesche Politiker a Staatsmann.
* {{1. Mee}}: [[Jules Mersch (Publizist)|Jules Mersch]], lëtzebuergesche Publizist.
* {{2. Mee}}: [[François Cigrang]], lëtzebuergeschen Deputéierten.
* [[29. Mee]]: [[P. Ramlee]], malaysesche Schauspiller a Regisseur.
* {{1. Juni}}: [[Maurice Dekobra]], franséische Schrëftsteller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[11. Juni]]: [[Folke Rogard]], schweedesche Schachfonctionnaire a -schiedsriichter.
* [[26. Juni]]: [[John Cranko]], südafrikanesche Choreograph.
* [[28. Juni]]: [[Abd ar-Rahman al-Bazzaz]], irakesche Regierungsbeamten a Politiker.
* {{3. Juli}}: [[Karel Ancerl]], tschecheschen Dirigent.
* {{7. Juli}}: [[Veronica Lake]], US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* [[13. Juli]]: [[Willy Fritsch]], däitsche Schauspiller.
* [[18. Juli]]: [[Jack Hawkins]], englesche Schauspiller.
* [[20. Juli]]: [[Bruce Lee]], chineesesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[26. Juli]]: [[Hans Albert Einstein]], Schwäizer Ingenieur an eelste Jong vum Albert Einstein.
* [[28. Juli]]: [[Émile Konter]], lëtzebuergesche Boxer.
* {{1. August}}: [[John Ford]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* {{0}}1. August: [[Walter Ulbricht]], Ost-däitsche Staatsmann.
* {{2. August}}: [[Jean-Pierre Melville]], franséische Filmregisseur, Filmproduzent a Schauspiller.
* {{4. August}}: [[Eddie Condon]], Jazz-Gittarist a Grënner vum &quot;Chicago style&quot;-Jazz.
* {{0}}4. August: [[André Brunot]], franséische Schauspiller.
* {{6. August}}: [[Fulgencio Batista Y Zaldívar]], kubanesche Politiker.
* [[20. August]]: [[André Haguet]], franséische Filmregisseur.
* {{2. September}}: [[John Ronald Reuel Tolkien]], englesche Schrëftsteller a Philolog.
* [[11. September]]: [[Salvador Allende Gossens]], chileenesche Politiker.
* [[17. September]]: [[Jean Fohrmann]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* [[22. September]]: [[Paul van Zeeland]], belschen Diplomat a Politiker.
* [[23. September]]: [[Pablo Neruda]], chileeneschen Dichter an Diplomat.
* [[26. September]]: [[Anna Magnani]], italieenesch Schauspillerin.
* [[28. September]]: [[Wystan Hugh Auden]]. Naturaliséierten US-amerikaneschen Dichter.
* {{1. Oktober}}: [[Jean-Pierre Assa]], lëtzebuergesche Lycéesprofesser a Politiker.
*[[13. Oktober]]: [[Ernst Reischenböck]], éisträichesche Moler.
* [[16. Oktober]]: [[Gene Krupa]], US-amerikaneschen Jazz-Batteur.
* [[17. Oktober]]: [[Ingeborg Bachmann]], éisträichesch Schrëftstellerin.
* [[22. Oktober]]: [[Pablo Casals]], katalouneschen Cellist.
* [[25. Oktober]]: [[Abebe Bikila]] ethiopesche Laangstreckeleefer.
* {{3. November}}: [[Marc Allégret]], Filmregisseur.
* {{6. November}}: [[Pierre Bommertz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[17. November]]: [[Lou Koster]], lëtzebuergesch Komponistin a Pianistin.
* [[18. November]]: [[Catherine Kill]], lëtzebuergesch Politikerin a Fraerechtlerin.
* [[25. November]]: [[Laurence Harvey]], brittesche Filmschauspiller a Regisseur.
* {{1. Dezember}}: [[David Ben-Gurion]], israeelesche Staatsmann.
* [[17. Dezember]]: [[Charles Greeley Abbot]], engleschen Astronom.
* [[23. Dezember]]: [[Gerard Peter Kuiper]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[24. Dezember]]: [[Philippe Richard]], franséische Schauspiller.
* [[25. Dezember]]: [[Sylvère Linster]], lëtzebuergesche Glaskënschtler.
* [[29. Dezember]]: [[Willy Birgel]], däitsche Schauspiller.
* [[31. Dezember]]: [[Alexander N. Vyssotsky]], russesch-amerikaneschen Astronom.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>m2bq40zig08hc3ko3si8ioq9kay6t31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1949</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2401</id>
    <revision>
      <id>2712534</id>
      <parentid>2703055</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22615" sha1="0e9gzy3qxsm0lax59iuuopx9sth5v97" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[25. Januar]]: De [[Comecon]] (Conseil fir géigesäiteg Wirtschaftshëllef) gëtt gegrënnt.
* {{8. Februar}}: An [[Ungarn]] gëtt de [[Kardinol Mindszenty]] wéinst &quot;Verrot&quot; zu liewenslaangem Prisong verurteelt.
* [[14. Februar]]: Den [[António Óscar de Fragoso Carmona]] gëtt als President vu [[Portugal]] ouni Géigekandidat erëmgewielt.
* [[16. Februar]]: [[Stroossbuerg]] gëtt Sëtz vum [[Europarot]].
* {{4. Abrëll}}: D'[[NATO]] gëtt gegrënnt; Lëtzebuerg ass ënnert de Grënnungsmemberen.
* [[18. Abrëll]]: [[Irland]] trëtt aus dem [[Commonwealth]] a konstituéiert sech als eege Republik Éire.
[[Fichier:Flag of Europe.svg|rechts|thumb|150px|Fändel vum [[Europarot]] - [[Europafändel]].]]
* {{5. Mee}}: Den [[Europarot]] gëtt vun 10 Staate gegrënnt.
* {{9. Mee}}: De [[Rainier III. vu Monaco|Rainier III.]] gëtt Prënz vu [[Monaco]].
* [[12. Mee]]: D'Sowjetunioun hieft d'[[Berlin-Blockad]] op. Wärend dëser hunn am Ganzen 2,3 Mio. Tonne Wueren op duerch eng Loftbréck op West-Berlin geflu misse ginn.
* [[12. Mee]]: Déi dräi westlech Militärgouverneuren an Däitschland verkënnege formell de [[Besatzungsstatut]], dat den [[21. September]] a Kraaft trëtt an der ''Bundesrepublik Deutschland'' déi sou entsteet, eng begrenzte [[Souveränitéit]] gëtt.
* [[23. Mee]]: D'''Grundgesetz'' fir d'Bundesrepublik Däitschland gëtt duerch de Parlamentaresche Rot verkënnegt an trëtt deen Dag drop a Kraaft.
* [[27. Mee]]: Déi [[belsch]] Regierung vum [[Paul-Henri Spaak]] demissionéiert.
* [[30. Mee]]: Den ''Deutsche Volkskongress'' an der sowjetescher Zon hëlt d'''Verfassung der Deutschen Demokratischen Republik'' un; se trëtt de [[7. Oktober]] a Kraaft.
* [[15. Juli]]: Zu [[Prüm]] explodéiert e Sprengstoffdepot an enger Minière ënner dem ''Kalvarienberg''; et gëtt 12 Doudeger, 240 Haiser ginn zerstéiert, an et entsteet e Krater vun 190 mol 90 Meter Duerchmiesser. 
* [[14. August]]: Éischt Wale fir de ''[[Däitsche Bundestag|Bundestag]]'' an der Bundesrepublik.
* [[20. August]]: [[Ungarn]] kritt eng Verfassung a Staatsuerdnung nom sowjetesche Modell.
* [[12. September]]: Den [[Theodor Heuss]] gëtt vun der ''Bundesversammlung'' zum éischte Bundespresident gewielt.
* [[15. September]]: De [[Konrad Adenauer]] gëtt éischte [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] vun der Bundesrepublik Däitschland.
* {{7. Oktober}}: D'[[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]] gëtt gegrënnt. Den [[Otto Grotewohl]] gëtt éischte Ministerpresident.
* {{9. Oktober}}: An [[Éisträich]] gewënnt d'[[ÖVP]] mam [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] [[Leopold Figl]] d'Nationalrats- (=Parlaments)walen.
* {{9. Oktober}}: Enn vum Biergerkrich a [[Griicheland]], andeems d'griichesch kommunistesch Partei sech no [[Albanien]] ofsetzt.
* [[11. Oktober]]: De [[Wilhelm Pieck]] gëtt zum éischten an eenzege Staatspresident vun der DDR gewielt.
* [[28. Oktober]]: De [[Georges Bidault]] gëtt neie [[Frankräich|franséische]] Premierminister amplaz vum [[Henri Queuille]].
* {{3. November}}: D'Deputéiert vum Bundestag stëmme fir [[Bonn]] amplaz [[Frankfurt am Main]] als Haaptstad.

'''Lëtzebuerg'''
* Ufank vun de Krichsverbriecherprozesser.
* [[27. Juli]]: D'[[Goodyear Tire &amp; Rubber Company|Goodyear]] grënnt eng Duechterfirma zu Lëtzebuerg, ''[[Goodyear-Dunlop Colmar-Berg|Goodyear S. A.]]'', déi zwee Joer drop zu Colmer-Bierg hir Produktioun ufänkt.

=== Afrika ===
* [[29. Juni]]: De ''South African Citizenship Act'' a [[Südafrika]] verbitt d'Bestietnes vu Partner vu verschiddene &quot;Rassen&quot;.

=== Amerika ===
* [[31. Mäerz]]: [[Neifundland a Labrador|Neifundland]] gëtt Deel vu Kanada.

==== USA ====
* {{4. Abrëll}}: D'[[NATO]] gëtt gegrënnt.
* [[20. Januar]]: Den [[Harry S. Truman]] gëtt fir säin 2. Mandat als US-President vereedegt.

==== Südamerika ====

=== Asien ===
 
* {{1. Januar}}: [[Indien]] a [[Pakistan]] kommen zu engem Waffestëllstand am Krich ëm de [[Kaschmir]].
* {{8. Mäerz}}: [[Frankräich]] erkennt d'Onofhängegkeet vum [[Vietnam]] un.
* [[19. Juli]]: De [[Laos]] gëtt onofhängeg bannent der [[Union Française]].
* {{8. August}}: [[Bhutan]] gëtt vu Groussbritannien onofhängeg.
* {{1. Oktober}}: De [[Mao Zedong]] proklaméiert d'[[Volleksrepublik China]]
* [[26. November]]: [[Indien]] gëtt eng [[Republik]].
* [[16. Dezember]]: De [[Sukarno]] gëtt zum President vun [[Indonesien]] gewielt.
* [[27. Dezember]]: D'Kinnigin [[Juliana vun Holland]] entléisst [[Indonesien]] an d'Onofhängegkeet

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt an Noen Osten===
* [[25. Januar]]: Éischt Walen an [[Israel]] fir d'[[Knesset]].
* {{4. Februar}}: Attentat op de Schah [[Mohammad Reza Pahlavi]].
* [[14. Februar]]: Den [[David Ben-Gurion]] gëtt éischte Premierminister vun Israel.
* [[16. Februar]]: De [[Chaim Weizmann]] gëtt zum Staatspresident vun Israel gewielt.
* [[24. Februar]]: Palestinakrich: Ofkommes iwwer e Waffestëllstand tëscht Israel an Egypten ([[23. Mäerz]] mam [[Libanon]], [[3. Abrëll]] mat [[Transjordanien]], [[20. Juli]] mat [[Syrien]]).
* [[30. Mäerz]]: A [[Syrien]] kënnt den [[Husni az-Za'im]] duerch e Militär[[putsch]] un d'Muecht.
* {{2. Juni}}: Transjordanie gëtt a &quot;Kinnekräich [[Jordanien]]&quot; ëmbenannt.
* [[14. August]]: Knapps un der Muecht gëtt den Husni az-Za'im sengersäits duerch e Militärputsch gestierzt.

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===

=== Kino ===
* ''[[Sands of Iwo Jima]]'' vum [[Allan Dwan]].
* ''[[Stalingradskaya bitva 1]]'' (''The battle of Stalingrad 1'') vum [[Vladimir Petrov]].

== Wëssenschaft an Technik ==
* {{2. Mäerz}}: D'[[Boeing B-50]] A ''Lucky Lady II'', déi aus der Loft betankt gëtt, mécht en éischten Nonstop-Fluch ronderëm d'Äerd.
===Astronomie===
* ? : Den Edwin Hubble entdeckt de Kugelstärekoup [[Palomar 4]].
* [[26. Januar]]: DEn [[Edwin Hubble]] mécht Hale-Teleskop déi éischt Foto vum [[NGC 2261]] 
* [[27. Juni]]: Den däitschen Astronom Walter Baade entdeckt den Asteroid [[(1566) Icarus]].
* [[23. November]]: De franséischen Astronom [[Louis Boyer (Astronom)|Louis Boyer]] entdeckt den Asterois [[(1594) Danjon]].

== Sport ==
* [[13. Mäerz]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Charleroi]] 0:6 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=120 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg den 13. Mäerz 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[20. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Linz]] 0:3 géint Éisträich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=121 D'Detailer vum Foussballlännermatch Éisträich-Lëtzebuerg den 20. Mäerz 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[23. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt zu [[Bratislava]] 2:2 géint Tschechoslowakei. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Marcel Paulus]] a [[Léon Letsch]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=6603 D'Detailer vum Foussballlännermatch Tschechoslowakei-Lëtzebuerg den 23. Mäerz 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[22. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:4 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Marcel Paulus geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=122 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich den 22. Mee 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[16. Juni]]: De [[Frankräich|franséische]] Mëttelgewiichtboxer [[Marcel Cerdan]] verléiert säi Weltmeeschtertitel.
* [[26. Juni]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Zürich]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1950]] 2:5 géint Schwäiz. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Camille Wagner (Foussballspiller)|Camille Wagner]] a [[Paul Reuter (Foussballspiller)|Paul Reuter]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=6640 D'Detailer vum Foussballlännermatch Schwäiz-Lëtzebuerg de 26. Juni 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[18. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1950, 2:3 géint Schwäiz. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Armand Müller]] a [[Jim Kremer]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=6628 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Schwäiz den 18. September 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{9. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lille]] 1:3 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Vic Feller]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=123 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg den 9. Oktober 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{6. November}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Charleroi]] 2:3 géint Belsch. Déi zwéi Goler fir d'Lëtzebuerger huet de [[François Muller]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=124 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg de 6. November 1949 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

==Relioun==
* [[13. Juli]]: De Poopst [[Pius XII. (Poopst)|Pius XII.]] [[Exkommunikatioun|exkommunizéiert]] all [[Kommunismus|Kommunisten]] an hir Sympathisanten.

== Gebuer ==
* {{1. Januar}}: [[Pablo Escobar]], kolumbianesche Politiker an Drogenhändler.
* {{0}}1. Januar: [[Don Keith Opper]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{2. Januar}}: [[Jean Krier (Dichter)|Jean Krier]], lëtzebuergesche Professer an Dichter.
* {{6. Januar}}:  [[Thierry Ardisson]], franséischen Televisiounsanimateur. 
* {{0}}6. Januar: [[Sanja Ivekovic]], kroatesch Kënschtlerin.
* {{7. Januar}}: [[René Flenghi]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[10. Januar]]: [[George Foreman]], Profiboxer am Schwéiergewiicht.
* [[12. Januar]]: [[Wayne Wang]], US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[17. Januar]]: [[Andy Kaufman]], US-amerikaneschen Entertainer.
* 17. Januar: [[Sandra Mason]], barbadesch Politikerin a Juristin.
* 17. Januar: [[Mick Taylor]], brittesche Gittarist.
* [[18. Januar]]: [[Philippe Starck]], franséischen Designer an Architekt.
* [[19. Januar]]: [[Robert Palmer]], brittesche Museker.
* [[20. Januar]]: [[Göran Persson]], schweedesche Politiker.
* [[21. Januar]]: [[Truong Tan Sang]], vietnameesesche Politiker.
* [[23. Januar]]: [[Alexander Mullenbach]], lëtzebuergesche Pianist, Komponist an Dirigent.
* [[24. Januar]]: [[John Belushi]], US-amerikanesche Schauspiller a Museker.
* [[26. Januar]]: [[Jos Nickts]], lëtzebuergesche Bréifdréier a Gewerkschaftler.
* [[29. Januar]]: [[Pit Schlechter (Auteur)|Pit Schlechter]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* {{8. Februar}}: [[Niels Arestrup]], franséische Schauspiller.
* [[10. Februar]]: [[Maxime Le Forestier]], franséische Sänger.
* [[11. Februar]]: [[René Richon]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[12. Februar]]: [[Marion Hänsel]], belsch Filmregisseurin.
* [[20. Februar]]: [[Stefan Waggershausen]], däitsche Liddermécher.
* [[22. Februar]]: [[Manfred Deix]], éisträichesche Karikaturist.
* 22. Februar: [[Niki Lauda]], éisträichesche Formel-1-Weltmeeschter an Entreprener.
* [[25. Februar]]: [[Irma Krauß]], däitsch Schrëftstellerin.
* 25. Februar: [[Amin Maalouf]], libaneesesch-franséische Schrëftsteller.
* [[26. Februar]]: [[Emma Kirkby]], englesch Sopranistin.
* {{5. Mäerz}}: [[Bernard Arnault]], franséischen Industriellen a Geschäftsmann.
* [[11. Mäerz]]: [[Georg Schramm]], däitsche Kabarettist.
* [[12. Mäerz]]: [[Alain Chamfort]], franséische Sänger a Songschreiwer.
* [[16. Mäerz]]: [[Ulrich Lindow]], däitsche Sculpteur.
* [[20. Mäerz]]: [[Jeannot Metzler]], lëtzebuergeschen Archeolog.
* [[22. Mäerz]]: [[Fanny Ardant]], franséisch Schauspillerin.
* [[26. Mäerz]]: [[Patrick Süskind]], däitsche Schrëftsteller an Dréibuchauteur.
* [[27. Mäerz]]: [[Dominique Roulet]], franséischen Auteur, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[28. Mäerz]]: [[Josephine Chaplin]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 28. Mäerz: [[Jean-Paul Martin]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{3. Abrëll}}: [[Richard Thompson (Museker)|Richard Thompson]], englesche Folkrocksänger a -gittarist.
* {{7. Abrëll}}: [[Walentina Iwanowna Matwijenko]], russesch Politikerin.
* {{0}}7. Abrëll: [[Erny Kirchen]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{9. Abrëll}}: [[Marcel Oberweis]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[11. Abrëll]]: [[Bernd Eichinger]], däitsche Filmregisseur.
* [[15. Abrëll]]: [[Alla Borissowna Pugatschowa]], russesch Sängerin.
* [[19. Abrëll]]: [[Paloma Picasso]], spuenesch-franséisch Designerin.
* [[20. Abrëll]]: [[Jessica Lange]], US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* [[21. Abrëll]]: [[Manette Fusenig]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[23. Abrëll]]: [[Lydie Err]], lëtzebuergesch Politikerin.
* 23. Abrëll: [[John Miles]], brittesche Museker a Komponist.
* [[24. Abrëll]]: [[Corinne Bauer]], lëtzebuergesch Schrëftstellerin a Kaffisfarmerin
* 24. Abrëll: [[Véronique Sanson]], franséisch Sängerin a Liddermécherin.
* [[25. Abrëll]]: [[Dominique Strauss-Kahn]], franséischen Ex-Politiker an -direkter vum IWF
* [[27. Abrëll]]: [[Jean Asselborn]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[28. Abrëll]]: [[Sonia Welter]], lëtzebuergesch Sculptrice.
* [[30. Abrëll]]: [[António Guterres]], portugisesche Politiker an UNO-Generalsekretär.
* {{4. Mee}}: [[Geoff Eley]], britteschen Historiker.
* {{5. Mee}}: [[Romain Leick]], lëtzebuergesche Journalist.
* {{0}}5. Mee: [[Émile Krier (1949)|Émile Krier]], lëtzebuergesche Professer an Historiker.
* {{6. Mee}}: [[Thérèse Liotard]], franséisch Schauspillerin.
* {{9. Mee}}: [[Ibrahim Baré Maïnassara]], nigresche Politiker a Staatspresident.
* {{0}}9. Mee: [[Billy Joel]], US-amerikanesche Sänger a Songschreiwer.
* [[12. Mee]]: [[Robert Mehlen]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[17. Mee]]: [[Luke Haas]], lëtzebuergesche Rockmuseker.
* [[21. Mee]]: [[Arno (Sänger)|Arno]], belsche Museker.
* [[23. Mee]]: [[Alan García]], President vu Peru (1985 bis 1990).
* {{6. Juni}}: [[Linda Barnes]], US-amerikanesch Krimi-Schrëftstellerin.
* [[12. Juni]]: [[Juri Michailowitsch Baturin]], russesche Kosmonaut.
* [[15. Juni]]: [[Robert Everling]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Politiker.
* 15. Juni: [[Pierrot Langers]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[18. Juni]]: [[Lech Kaczyński]], polnesche Politiker a Staatspresident.
* 18. Juni: [[Jarosław Kaczyński]], polnesche Politiker.
* [[20. Juni]]: [[Lionel Richie]], US-amerikanesche Sänger.
* [[22. Juni]]: [[Meryl Streep]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[24. Juni]]: [[François Heisbourg]], franséisch-lëtzebuergesche Politolog an Diplomat.
* [[25. Juni]]: [[Brigitte Bierlein]], éisträichesch Juristin a Politikerin.
* [[26. Juni]]: [[Georges Backes]], lëtzebuergesche Sänger.
* {{2. Juli}}: [[Ben Verbong]], hollännesche Filmregisseur.
* {{0}}2. Juli: [[Hanno Pöschl]], éisträichesche Schauspiller.
* {{3. Juli}}: [[Jan Smithers]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{4. Juli}}: [[Robert Emeringer]], lëtzebuergesche Glaskënschtler.
* {{7. Juli}}: [[Shelley Duvall]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{8. Juli}}: [[Jean-Paul Goerrres]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[10. Juli]]: [[René Kollwelter]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[14. Juli]]: [[Thierry Ardisson]], franséischen Televisiounsanimateur. 
* [[15. Juli]]: [[Carl Bildt]], schweedesche Politiker a Premierminister.
* [[17. Juli]]: [[Chico Freeman]], US-amerikaneschen Jazzmuseker.
* [[19. Juli]]: [[Kgalema Motlanthe]], südafrikanesche Politiker a Staatspresident.
* [[20. Juli]]: [[Jean Delvaux]], lëtzebuergesche Moler, Graphiker an Zeechner.
* [[24. Juli]]: [[Raoul Clausse]], lëtzebuergesche Professer a Politiker.
* 24. Juli: [[Serge Hoffmann (Historiker)|Serge Hoffmann]], lëtzebuergeschen Historiker.
* 24. Juli: [[Joan Enric Vives i Sicília]], spuenesche Bëschof a Koprënz vun Andorra.
* [[27. Juli]]: [[Ilse Ries-Hotz]], lëtzebuergesch Bouschéisserin.
* {{1. August}}: [[Kurmanbek Bakijew]], kirgisesche Politiker.
* [[12. August]]: [[Fernando Collor de Mello]], President vu Brasilien (1990-1992).
* [[12. August]]: [[Mark Knopfler]], schottesche Museker (Dire Straits).
* [[13. August]]: [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]], lëtzebuergesche Biolog.
* [[16. August]]: [[Rolf Knie]], Schwäizer Moler a Clown.
* [[17. August]]: [[Jeannot Roller]], lëtzebuergesche Konschtschmadd.
* [[20. August]]: [[Phil Lynott]], iresche Museker.
* [[21. August]]: [[Carlo Devillet]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[22. August]]: [[Bénédicte Weis]], lëtzebuergesch Sculptrice a Molerin.
* [[25. August]]: [[John Savage]], US-amerikanesche Filmschauspiller a Produzent.
* [[28. August]]: [[Roger Blandford]], britteschen Astronom an Astrophysiker.
* [[30. August]]: [[Peter Maffay]], rumänesch-däitsche Museker.
* [[31. August]]: [[Richard Gere]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{7. September}}: [[Gloria Gaynor]], US-amerikanesch Disco-Sängerin.
* [[13. September]]: [[Maria van der Hoeven]], hollännesch Politikerin a Ministesch.
* 13. September: [[Burghart Klaußner]], däitsche Schauspiller.
* [[16. September]]: [[Ed Begley Jr.]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[20. September]]: [[Sabine Azéma]], franséisch Schauspillerin.
* 20. September: [[Jean-Claude Biver]], lëtzebuergesche Manager.
* [[23. September]]: [[Bruce Springsteen]], US-amerikanesche Rockmuseker.
* [[24. September]]: [[Pedro Almodóvar]], spuenesche Filmregisseur.
* [[25. September]]: [[Carine Kraus]], lëtzebuergesch Molerin a Kënschtlerin.
* 25. September: [[Joseph Sayagh]], Groussrabbiner zu Lëtzebuerg.
* [[26. September]]: [[Ally Doerfel]], lëtzebuergesche Fechter.
* {{1. Oktober}}: [[Yves Mersch]], lëtzebuergesche Banquier, Jurist a Politolog.
* {{0}}1. Oktober: [[André Rieu]], hollännesche Violonist.
* {{2. Oktober}}: [[Annie Leibovitz]], US-amerikanesch Fotografin.
* {{3. Oktober}}: [[Anna Recker]], däitsch Molerin.
* {{4. Oktober}}: [[Armand Assante]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{0}}4. Oktober: [[Jean-Loup Hubert]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{5. Oktober}}: [[François Hauer]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{0}}5. Oktober: [[Jean-Jacques Grand-Jouan]], franséische Filmregisseur a Schauspiller.
* {{8. Oktober}}: [[Sigourney Weaver]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{9. Oktober}}: [[Ottavia Piccolo]], italieenesch Schauspillerin.
* [[21. Oktober]]: [[Manuel Marín]], spuenesche Politiker.
* 21. Oktober: [[Benjamin Netanjahu]], israeelesche Politiker a Ministerpresident.
* {{1. November}}: [[Michael Griffin]], US-amerikanesche Physiker a Rakéitenexpert.
* {{6. November}}: [[Joseph Zangerle]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[15. November]]: [[Armand Clesse]], lëtzebuergeschen Auteur.
* 15. November: [[Renée Oberlinkels]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[17. November]]: [[Nguyễn Tấn Dũng]], vietnameesesche Politiker.
* [[21. November]]: [[Alain Meyer]], lëtzebuergesche Politiker an Enseignant.
* [[29. November]]: [[Garry Shandling]], US-amerikanesche Stand-up-Komiker a Schauspiller.
* {{1. Dezember}}: [[Sebastián Piñera]], chileenesche Geschäftsmann a Politiker.
* {{4. Dezember}}: [[Jeff Bridges]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{0}}4. Dezember: [[André Link]], lëtzebuergeschen Auteur.
* {{6. Dezember}}: [[Nico Hienckes]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* {{7. Dezember}}: [[Tom Waits]], US-amerikanesche Komponist, Schauspiller an Auteur.
* [[18. Dezember]]: [[Paul Katow]], lëtzebuergeschen Auteur a Journalist.
* [[22. Dezember]]: [[Maurice Gibb]], australesche Museker.
* 22. Dezember: [[Robin Gibb]], australesche Sänger.
* [[23. Dezember]]: [[Gilbert Dussier]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[25. Dezember]]: [[Nawaz Sharif]], pakistanesche Geschäftsmann a Politiker.
* 25. Dezember: [[Sissy Spacek]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[26. Dezember]]: [[José Ramos-Horta]], Politiker aus Timor-Leste.
* [[27. Dezember]]: [[Denys Granier-Deferre]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[Robert Earl Jackson]]: US-amerikaneschen Astronom.

== Gestuerwen ==
* {{8. Januar}}: [[Ernest Arendt (Riichter)|Ernest Arendt]], lëtzebuergesche Riichter a Vizepresident vum Staatsrot.
* [[14. Januar]]: [[Joaquín Turina]], spuenesche Komponist.
* [[18. Januar]]: [[Edouard Garnich]], lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen.
* [[25. Januar]]: [[Robert Alesch]], franséische kathoulesche Paschtouer.
* [[30. Januar]]: [[Edmond Reiffers]], lëtzebuergesche Politiker an Nottär.
*? Februar: [[Georges Droessaert]], lëtzebuergesche Schouster a Gewerkschaftler.
* [[11. Februar]]: [[Axel Munthe]], schweedeschen Dokter an Auteur.
* [[13. Mäerz]]: [[Auguste Liesch]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* [[30. Mäerz]]: [[Adolphe Gilles]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* {{8. Abrëll}}: [[Gaston Linden]], lëtzebuergesche Moler.
* [[11. Abrëll]]: [[Jean Berg]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Gewerkschaftler.
* {{5. Mee}}: [[Maurice Maeterlinck]], belsche Schrëftsteller.
* [[21. Mee]]: [[Klaus Mann]], däitsche Schrëftsteller.
* 21. Mee: [[Camille Blanc]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[18. Juni]]: [[Nicolas Cito]], lëtzebuergeschen Ingenieur.
* [[13. Juli]]: [[Nicolas Bodry]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Gewerkschaftler.
* {{8. August}}: [[Joaquín Torres García]], uruguayesche Moler.
* [[16. August]]: [[Margaret Mitchell]], US-amerikanesch Schrëftstellerin.
* {{7. September}}: [[Jules Klensch]], lëtzebuergesche Journalist an Editeur.
* {{8. September}}: [[Richard Strauss]], däitsche Komponist.
* [[22. September]]: [[Sam Wood]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* {{2. Oktober}}: [[Émile Conzemius]], lëtzebuergeschen Dokter.
* [[21. Oktober]]: [[Jules Zinnen]], Buergermeeschter an der Fiels.
* {{4. November}}: [[Eugène Bisenius]], lëtzebuergesche Chimiesprofesser an Naturwëssenschaftler.
* [[15. November]]: [[Marcel Cahen]], lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* [[19. November]]: [[James Ensor]], belsche Moler.
* {{6. Dezember}}: [[Leadbelly]], US-amerikanesche Folk-Sänger.
* [[17. Dezember]]: [[Alex Servais]], lëtzebuergesche Leefer a Speerwerfer.
* {{Eidelt Joer}} [[Jean-Pierre Robert (Journalist)|Jean-Pierre Robert]], lëtzebuergesche Journalist.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>0e9gzy3qxsm0lax59iuuopx9sth5v97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1908</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3006</id>
    <revision>
      <id>2712601</id>
      <parentid>2709914</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gestuerwen */ [[:Jean-Baptiste Risch]]</comment>
      <origin>2712601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11694" sha1="6e9mol3qbrecspppwooeepsi5zprsqx" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}

== Evenementer ==
[[Fichier:Regicídio de Lisboa.jpg|100px|thumb|Ermuerdung vum portugisesche Kinnek Carlos a sengem Trounfolger]]
=== Europa ===
* [[26. Januar]]: A [[Schottland]] gëtt déi éischt [[Scouten|Scoutegrupp]] gegrënnt.
* {{1. Februar}}: Nom Attentat op säi Papp [[Carlos I. vu Portugal|Carlos I.]] gëtt de [[Manuel II. vu Portugal|Manuel II.]] neie Kinnek vu [[Portugal]] (bis 1910).
* {{5. Oktober}}: [[Bulgarien]] rifft seng Onofhängegkeet aus.
==== Lëtzebuerg ====
* [[26. Mee]]: [[Chamberwale vum 26. Mee 1908]].
* {{8. August}}: Den [[fréiere Stater Tram|elektreschen Tram]] gëtt an der Stad Lëtzebuerg ageweit.
* [[21. September]]: Grënnung vum Football Club Diekirch, dem haitegen [[FCM Young Boys Dikrech]].
* [[19. November]]: D'Groussherzogin [[Maria Ana vu Bragança (1861)|Maria-Anna]] leescht den Eed op d'Verfassung an iwwerhëlt deen Dag drop d'[[Regence|Regentschaft]] vu Lëtzebuerg.
* [[29. November]]: D'[[Volleksbildungsveräin]]er gi gegrënnt.

=== Afrika ===

=== Amerika ===

==== USA ====

==== Südamerika ====

=== Asien ===
==== Sibirien ====
* [[30. Juni]]: Aschlag vun engem riisige [[Meteorit]].

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===

== Sport ==
* [[27. Abrëll]]: Zu [[London]] fänken d'[[Olympesch Summerspiller 1908|Olympesch Summerspiller]] un.
* [[25. Juli]]: Bei den [[Olympesch Summerspiller 1908|Olympesche Summerspiller]] zu [[London]] gëtt dee beschtplacéierte [[Marathon]]leefer wéinst [[Doping]] disqualifizéiert.
* [[21. September]]: Grënnung vum Football Club Diekirch, dem haitegen [[FCM Young Boys Dikrech]].

== Wëssenschaft an Technik ==
=== Nobelpräis ===
* [[10. Dezember]]: De [[Gabriel Lippmann]] kritt den Nobelpräis fir [[Physik]].

== Gebuer ==
* 1907 oder 1908: [[Jean Kuffer]], lëtzebuergesche Bobfuerer.
* {{0}}{{0}} [[Nicolas Leonardy (Politiker)|Nicolas Leonardy]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{9. Januar}}: [[Simone de Beauvoir]], franséisch Schrëftstellerin.
* [[10. Januar]]: [[Jean Alfonsetti]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 10. Januar: [[Paul Henreid]], éisträichesch-US-amerikanesche Schauspiller a Regisseur.
* 10. Januar: [[Bernard Lee]], englesche Schauspiller.
* [[12. Januar]]: [[Jean Delannoy]], franséischen Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[16. Januar]]: [[Günther Prien]], däitschen U-Boot Kommandant.
* [[17. Januar]]: [[Charles Mersch]], lëtzebuergesche Waasserballspiller.
* [[18. Januar]]: [[Lambert Schaus]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat.
* [[20. Januar]]: [[André Origer]], Member vum Staatsrot.
* [[21. Januar]]: [[Bengt Strömgren]], schweedeschen Astronom an Astrophysiker.
* [[22. Januar]]: [[Loni Heuser]], däitsch Schauspillerin.
* [[26. Januar]]: [[Stéphane Grappelli]], franséischen Jazz-Violonist.
* [[30. Januar]]: [[Paul Herget]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[31. Januar]]: [[Suzet Maïs]], franséisch Schauspillerin.
* {{3. Februar}}: [[Oddbjørn Hagen]], norwegesche Schileefer.
* [[16. Februar]]: [[Félix Worré]], lëtzebuergeschen Dokter a Member vum Staatsrot.
* [[18. Februar]]: [[Louis Schmit]], lëtzebuergesche Leefer.
* [[19. Februar]]: [[Walter Bitterlich]], éisträichesche Forstingenieur a Wëssenschaftler.
* [[26. Februar]]: [[Tex Avery]], US-amerikaneschen Dessins-animés-Moler a -Regisseur.
* 26. Februar: [[Lily Unden]], lëtzebuergesch Molerin, Schrëftstellerin a Resistenzlerin.
* {{6. Mäerz}}: [[Ernest Toussaint]], lëtzebuergesche Sportler a Resistenzler.
* {{7. Mäerz}}: [[Anna Magnani]], italieenesch Schauspillerin.
* [[11. Mäerz]]: [[André Dalibert]], franséische Schauspiller a Sänger.
* [[16. Mäerz]]: [[Emil-Edwin Reinert]], franséische Filmregisseur.
* [[19. Mäerz]]: [[Pierre Foucaud]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[20. Mäerz]]: [[Michael Redgrave]], englesche Schauspiller an Auteur.
* [[24. Mäerz]]: [[Jacqueline Francell]], franséisch Schauspillerin.
* [[25. Mäerz]]: [[David Lean]], brittesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 25. Mäerz: [[Helmut Käutner]], däitsche Filmregisseur, Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[26. Mäerz]]: [[Franz Stangl]], éisträicheschen Nationalsozialist.
* [[28. Mäerz]]: [[Grégoire Aslan]], armeenesche Schauspiller.
* [[29. Mäerz]]: [[Gustave Schuman]], lëtzebuergeschen Agronom a Politiker.
* [[31. Mäerz]]: [[Philip Keenan]], US-amerikaneschen Astronom.
* {{4. Abrëll}}: [[Alfred Adam]], franséische Schauspiller.
* {{5. Abrëll}}: [[Bette Davis]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{0}}5. Abrëll: [[Herbert von Karajan]], éisträicheschen Dirigent.
* {{0}}5. Abrëll: [[Kurt Neumann]], däitsch-amerikanesche Filmregisseur.
* {{7. Abrëll}}: [[Fernande Marx]], lëtzebuergesch Fraerechtlerin.
* {{8. Abrëll}}: [[Hugo Fregonese]], argentinesche Filmregisseur.
* {{0}}8. Abrëll: [[Tony Biever]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* [[12. Abrëll]]: [[Giorgio Ferroni]], italieenesche Filmregisseur.
* [[20. Abrëll]]: [[Lionel Hampton]], US-amerikaneschen Jazzmuseker a Vibraphonist.
* [[24. Abrëll]]: [[Józef Gosławski]], polnesche Sculpteur a Medailleur.
* {{1. Mee}}: [[Giovannino Guareschi]], italieenesche Journalist, Karikaturist a Schrëftsteller.
* {{7. Mee}}: [[Jean-Pierre Frisch]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[12. Mee]]: [[Yvo Kerger]], lëtzebuergeschen Eisebunner a Resistenzler.
* [[14. Mee]]: [[Prosper Link]], lëtzebuergesche Geschäftsmann.
* [[20. Mee]]: [[James Stewart]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[21. Mee]]: [[Arno Stoffels]], lëtzebuergesche Moler.
* [[23. Mee]]: [[Hélène Boucher]], franséisch Pilotin.
* [[26. Mee]]: [[Robert Morley]], englesche Schauspiller.
* [[28. Mee]]: [[Ian Fleming]], Auteur vun den James Bond Romanen.
* [[30. Mee]]: [[Hannes Alfvén]], schweedesche Physiker an Nobelpräisdréier.
* [[31. Mee]]: [[Don Ameche]], US-amerikaneschs Schauspiller.
* {{9. Juni}}: [[Robert Cummings]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[12. Juni]]: [[Marina Semjonova]], russesch Ballet-Dänzerin a Choreographin.
* [[13. Juni]]: [[Maria Helena Vieira da Silva]], portugisesche-franséisch Molerin.
* [[18. Juni]]: [[Alex Bonn]], lëtzebuergesche Jurist.
* [[20. Juni]]; [[Emilie Schmitz]], lëtzebuergesch Resistenzlerin.
* [[29. Juni]]: [[Leroy Anderson]], US-amerikanesche Komponist.
* {{2. Juli}}: [[Phil Karlson]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* {{6. Juli}}: [[Jean-Pierre Büchler]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{8. Juli}}: [[Harald Reinl]], däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 8. Juli: [[Nelson Rockefeller]], US-amerikanesche Politiker.
* [[12. Juli]]: [[Alain Cuny]], franséische Schauspiller.
* [[26. Juli]]: [[Salvador Allende]], chileenesche Politiker.
* 26. Juli: [[Lucien Wercollier]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[27. Juli]]: [[Joseph Goedert]], lëtzebuergeschen Historiker an Enseignant.
* [[31. Juli]]: [[Albert Moes]], lëtzebuergeschen Akkordeonist a Komponist.
* {{9. August}}: [[Eugène Pesch]], Sammler vu Fossilien, Mineraler a Minièresgeschier.
* [[10. August]]: [[Alexander D'Arcy]], egyptesche Schauspiller.
* [[12. August]]: [[Emile Gretsch]], lëtzebuergeschen Dokter a Fechter.
* [[14. August]]: [[Philippe Schneider]], lëtzebuergesche Filmregisseur a Filmproduzent.
* [[15. August]]: [[René Lucot]], franséische Filmregisseur.
* [[22. August]]: [[Henri Cartier-Bresson]], franséische Fotograf.
* [[27. August]]: [[Lyndon B. Johnson]], 36. President vun den USA.
* [[30. August]]: [[Fred MacMurray]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{4. September}}: [[Edward Dmytryk]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* {{9. September}}: [[Robert Matagne]], lëtzebuergeschen Auteur an Heraldiker.
* [[10. September]]: [[Annie Ducaux]], franséisch Schauspillerin.
* [[18. September]]: [[Viktor Hambarzumjan]], armeeneschen Astrophysiker an Astronom.
* [[23. September]]: [[Alphonse Schmit]], lëtzebuergesche Mathematiksprofesser an Nazi-Affer.
* [[25. September]]: [[Jacqueline Audry]], franséisch Regisseurin.
* [[30. September]]: [[Dawid Fjodorowitsch Oistrach]] ukrainesch/sowjetesche Violonist.
* {{6. Oktober}}: [[Carole Lombard]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{9. Oktober}}: [[Jacques Tati]], franséische Filmregisseur a -schauspiller.
* [[15. Oktober]]: [[John Kenneth Galbraith]], US-amerikaneschen Ekonomist.
* [[17. Oktober]]: [[Jan van Hout (Vëlossportler)|Jan van Hout]], hollännesche Vëlossportler a Resistenzler.
* [[21. Oktober]]: [[Pierre Dux]], franséische Schauspiller.
* [[30. Oktober]]: [[Eugène Kremer]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[11. November]]: [[Martin Held]], däitschen Theater- a Filmschauspiller.
* [[13. November]]: [[Erik Bertil Holmberg]], schweedeschen Astronom.
* [[16. November]]: [[Marie-Madeleine Cinquin]] (''Soeur Emmanuelle''), belsch Uerdensfra an Auteur.
* [[24. November]]: [[Jules Scharry]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[28. November]]: [[Claude Lévi-Strauss]], franséischen Ethnolog an Anthropolog.
* [[29. November]]: [[Kurt Heinrich Debus]], däitsche Rakéitepionéier.
* {{1. Dezember}}: [[Ernesto De Martino]], italieeneschen Anthropolog.
* {{6. Dezember}}: [[Pierre Graber]], Schwäizer Politiker.
* {{7. Dezember}}: [[Jules Staudt]], lëtzebuergesche Waasserballspiller an Olympionik.
* [[10. Dezember]]: [[Olivier Messiaen]], franséische Komponist an Organist.
* [[11. Dezember]]: [[Josy Kraus]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 11. Dezember: [[Manoel de Oliveira]], portugisesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[13. Dezember]]: [[Van Heflin]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[17. Dezember]]: [[Jacques Zenner]], lëtzebuergesche Moler.
* [[28. Dezember]]: [[Ida Faber-Hoesdorff]], lëtzebuergesch Molerin.

== Gestuerwen ==
* {{3. Januar}}: [[Mathias Mehlen]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{4. Januar}}: [[Jean Souvignier]], lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* {{9. Januar}}: [[Wilhelm Busch]], däitschen Zeechner an Humorist.
* {{1. Februar}}: [[Carlos I. vu Portugal|Carlos I.]], Kinnek vu Portugal.
* {{6. Februar}}: [[Alexis Heck]], Lëtzebuerger Hotelier an Tourismus-Pionéier.
* [[19. Februar]]: [[Paul Matthieu Hermann Laurent]], franséische Mathematiker.
* [[20. Februar]]: [[François-Ernest Vannérus]], lëtzebuergesch-belschen Industriellen a Politiker.
* {{9. Mäerz}}: [[Hector Biver]], lëtzebuergeschen Ingenieur.
* [[19. Mäerz]]: [[Fritz Kintzlé]], lëtzebuergesche Schmelzhär a Manager.
* [[21. Juni]]: [[Nikolai Rimski-Korsakow]], russesche Komponist.
* [[24. Juni]]: [[Grover Cleveland]], 22. a 24. President vun den USA.
* {{3. Juli}}: [[Jean-Pierre Biermann]], lëtzebuergeschen Architekt an Auteur.
* {{6. Juli}}: [[Valentin Delvaux]], lëtzebuergeschen Nottär a Politiker. 
* August: [[Alexandre de Gerlache]], lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* {{9. August}}: [[Théodore Mergen]], Marbrier a Sculpteur.
* [[14. August]]: [[Jules Liégeois]]: franséische Jurist.
* [[21. August]]: [[Nicolas Gonner-Nau]], lëtzebuergeschen Industriellen.
* [[25. August]]: [[Henri Becquerel]], franséische Physiker.
* [[30. August]]: [[Lawrence Parsons, 4. Earl of Rosse]], ireschen Astronom.
* [[21. September]]: [[Edgar Cossé]], franséische Fabrikdirekter.
* {{3. Oktober}}: [[Joseph Weber (Zänndokter)|Joseph Weber]], lëtzebuergeschen Zänndokter, Auteur an Diplomat.
* [[22. Oktober]]: [[Eugène Wolff]], lëtzebuergesche Professer, Historiker, Konschtkenner an Auteur.
* [[30. Oktober]]: [[Auguste de Saint-Hubert]], lëtzebuergeschen Industriellen.
* {{5. November}}: [[Andrew Graham]], ireschen Astronom.
* [[27. Dezember]]: [[Jean-Baptiste Risch]], lëtzebuergesche Grondbesëtzer a Politiker.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}</text>
      <sha1>6e9mol3qbrecspppwooeepsi5zprsqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1931</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3023</id>
    <revision>
      <id>2712552</id>
      <parentid>2680488</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18625" sha1="nc1c70b36vzwcqdp0dt2omxi7ukgxt1" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1931''' huet op engem [[Donneschdeg]] ugefaangen.

== Evenementer ==
[[Fichier:Bundesarchiv Bild 102-12023, Berlin, Bankenkrach, Andrang bei der Sparkasse.jpg|thumb|200px|Gedrécks virun enger Spuerkeess zu Berlin: Héichpunkt vun der [[Weltwirtschaftskris]] an Däitschland]].
[[Fichier:Fitxer Proclamació de la República Plaça Sant Jaume. Fotògraf Josep Maria Sagarra, 1931.jpg|thumb|200px|Op der Plaça Sant Jaume zu Barcelona gëtt déi Zweet Spuenesch Republik ausgeruff.]]
=== Europa ===
* 1931/1932: D'[[Weltwirtschaftskris|Wirtschaftskris]] an [[Däitschland]] ass op hirem Héichpunkt. Et gëtt 70.000 Faillitten a 6 Millioune Leit ouni Aarbecht.
* [[14. Abrëll]]: A [[Spuenien|Spuenie]] gëtt déi [[Zweet Spuenesch Republik]] ausgeruff, de Kinnek [[Alfonso XIII. vu Spuenien|Alfonso XIII.]] geet an den Exil.
* [[13. Mee]]: De [[Paul Doumer]] gëtt neie [[Frankräich|franséische]] Staatspresident.
* [[31. Juli]]: No de Parlamentswale vum 28. Juni, bei deenen d'Republikaner an d'Sozialisten d'Majoritéit kruten, gëtt den [[Alcalá Zamora]] neie Ministerpresident a Spuenien.
* [[24. August]]: De Grof [[Gyula Károlyi]] gëtt neie Premierminister an [[Ungarn]] (bis Okt. 1932).
* 24. August: De [[Ramsay MacDonald]] gëtt neie Premierminister a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] (bis 1935).
* [[21. September]]: Déi brittesch Regierung, déi kuerz virun der Staatsfaillite steet, entbënnt de Wäert vum [[Pond Sterling]] vun deem vum [[Gold]]; d'Pond verléiert 30&amp;nbsp;% u Wäert, ma déi brittesch Wirtschaft gëtt nees méi kompetitiv.
* [[21. Oktober]]: Nom Récktrëtt vum Alcalá Zamora gëtt de [[Manuel Azaña]] neie spuenesche Ministerpresident.
* [[11. Dezember]]: D'[[Vereenegt Kinnekräich|brittescht]] Parlament hëlt de [[Statut vu Westminster (1931)|Statut vu Westminster]] un, mat deem d'[[Dominion]]s am [[Commonwealth of Nations|British Commonwealth of Nations]] eng wäit legislativ Autonomie kréien. [[Kanada]], [[Australien]], [[Neiséiland]], [[Südafrika]], [[Neifundland a Labrador|Neifundland]] (zënter 1949 Deel vu Kanada) an den Iresche Fräistaat (méi spéit: [[Irland|Republik Irland]]) gi souverän Staaten.
*: [[10. Dezember]]: Den [[Niceto Alcalá Zamora]] gëtt zum President vun der Spuenescher Republik gewielt.

=== Afrika ===

=== Amerika ===

[[Fichier:Empire State Building all.jpg|thumb|70px|Den Empire State Building]]
==== USA ====
* {{1. Mee}}: Den [[Empire State Building]] zu New York gëtt vum US-President [[Herbert Hoover]] ageweit. Bis 1972 ass et dat héchst Gebai op der Welt.

==== Südamerika ====
* {{2. Januar}}: De [[Panama|panamesesche]] President [[Florencio Harmodio Arosemena]] gëtt gestierzt.
* {{5. Mäerz}}: Den [[Daniel Salamanca Urey]] gëtt neie President vu [[Bolivien]].

=== Asien ===
* Juli-August: Héichwaasserkatastroph vum [[Yangtze]]-Floss a [[China]]: Honnertdausende vun Doudesaffer (tëscht 145.000 a 4 Milliounen). 
* [[18. September]]: [[Japan]] marschéiert an der [[Mandschurei]] (China) an a besetzt se bis Ufank 1932 ([[Mandschurei-Kris]]).

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Kino ===
* [[23. Juli]]: Première vum lëtzebuergesche Kuerzfilm an Documentaire ''[[La journée des orphelins]]'' vum [[Evy Friedrich]] am Stater [[Ciné l'Écran]]

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===

== Wëssenschaft an Technik ==

== Sport ==
* [[25. Januar]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gewënnt zu [[Belfort]] 4:3 géint Frankräich. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Pierre Kremer (Foussballspiller)|Pierre Kremer]] (2) an de [[Robert Theissen]] (2) geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=64 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg de 25. Januar 1931 op der Websäit vum European Football]&lt;/ref&gt;
* {{1. Mäerz}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 2:3 géint Belsch. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Théo Logelin]] an de [[Robert Theissen]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=65 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch den 1. Mäerz 1931 op der Websäit vum European Football]&lt;/ref&gt;
* [[12. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:3 géint Italien.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=66 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italien den 12. Abrëll 1931 op der Websäit vum European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* {{1. Januar}}: [[Ernest Reiter]], lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur.
* {{5. Januar}}: [[Robert Duvall]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{0}}5. Januar: [[Alfred Brendel]], éisträichesche Pianist.
* [[11. Januar]]: [[Armand Bissen]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[13. Januar]]: [[Ian Hendry]], englesche Schauspiller.
* [[14. Januar]]: [[Caterina Valente]], Schauspillerin a Sängerin.
* [[16. Januar]]: [[Mathias Hinterscheid]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
* 16. Januar: [[Johannes Rau]], däitsche Politiker.
* [[17. Januar]]: [[James Earl Jones]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[18. Januar]]: [[Chun Doo-hwan]], südkoreanesche President.
* [[19. Januar]]: [[Ingrid Andree]], däitsch Schauspillerin.
* [[20. Januar]]: [[David M. Lee]], US-amerikanesche Physiker an Nobelpräisdréier.
* [[22. Januar]]: [[Sam Cooke]], US-amerikanesche Sänger.
* [[23. Januar]]: [[Jean Malget]], lëtzebuergesche Geeschtlechen, Lokalhistoriker a Kierchenhistoriker.
* [[25. Januar]]: [[Dean Jones]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[26. Januar]]: [[Mathias Hinterscheid]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
* [[30. Januar]]: [[René Putzeys]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[31. Januar]]: [[Hansjörg Felmy]], däitsche Schauspiller.
* {{1. Februar}}: [[Boris Nikolajewitsch Jelzin|Boris Jelzin]], russesche Politiker.
* {{4. Februar}}: [[Ger Maas]], lëtzebuergesch Molerin.
* {{0}}4. Februar: [[Isabel Martínez de Perón]], argentinesch Presidentin 1974–1976.
* {{5. Februar}}: [[Vicente Parra]], spuenesche Schauspiller
* {{7. Februar}}: [[François Fug]], lëtzebuergesche Schéisser.
* {{8. Februar}}: [[James Dean]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{9. Februar}}: [[Thomas Bernhard]], éisträichesche Schrëftsteller.
* {{0}}9. Februar: [[Imanuel Geiss]], däitschen Historiker.
* [[14. Februar]]: [[Edouard Molitor (Diplomat)|Edouard Molitor]], lëtzebuergeschen Diplomat.
* [[15. Februar]]: [[Claire Bloom]], englesch Schauspillerin.
* [[18. Februar]]: [[Toni Morrison]], US-amerikanesch Schrëftstellerin an Nobelpräisdréiesch.
* [[20. Februar]]: [[Arnold R. Klemola]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[26. Februar]]: [[Henri Serre]], franséische Schauspiller.
* {{2. Mäerz}}: [[Michail Sergejewitsch Gorbatschow]], sowjetesche Politiker.
* {{0}}2. Mäerz: [[Tom Wolfe]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* {{4. Mäerz}}: [[Hubert Erang]], lëtzebuergeschen Turner.
* {{5. Mäerz}}: [[Jean-Paul Roussillon]], franséische Schauspiller.
* {{6. Mäerz}}: [[Hal Needham]], US-amerikanesche Cascadeur, Filmregisseur, Schauspiller an Dréibuchauteur.
* {{8. Mäerz}}: [[Neil Postman]], US-amerikanesche Mediewëssenschaftler a -kritiker.
* {{9. Mäerz}}: [[Gilles Perrault]], franséische Schrëftsteller, Journalist an Dréibuchauteur.
* [[11. Mäerz]]: [[Janosch]] (Horst Eckert), däitsche Kannerbuchauteur a Schrëftsteller.
* 11. Mäerz: [[Rupert Murdoch]], australesch-US-amerikanesche Medienentreprener.
* [[15. Mäerz]]: [[Joseph Eyschen (Politiker)|Joseph Eyschen]], lëtzebuergeschen Dokter a Politiker. 
* [[18. Mäerz]]: [[John Fraser]], schottesche Schauspiller.
* [[22. Mäerz]]: [[Jacqueline Monsigny]], franséisch Schrëftstellerin, Dréibuchauteurin, Schauspillerin an Televisiounsmoderateurin.
* 22. Mäerz: [[William Shatner]], kanadescher Schauspiller, Sänger, Auteur.
* [[26. Mäerz]]: [[Leonard Nimoy]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[28. Mäerz]]: [[Jeannot Bewing]], lëtzebuergesche Kënschtler.
* {{1. Abrëll}}: [[Nadine Basile]], franséisch Schauspillerin.
* {{2. Abrëll}}: [[Joseph Joffo]]: franséische Schrëftsteller, Dréibuchauteur a Schauspiller.
* {{7. Abrëll}}: [[Ted Kotcheff]], kanadesche Filmregisseur a Filmproduzent. 
* [[10. Abrëll]]: [[Luís Cabral]], Politiker aus Guinea-Bissau.
* [[11. Abrëll]]: [[Nelly Kaplan]], franséisch Schrëftstellerin, Dréibuchauteurin a Filmregisseurin.
* [[13. Abrëll]]: [[Michel Deville]], franséische Filmregisseur.
* 13. Abrëll: [[Robert Enrico]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 13. Abrëll: [[Manfred Purzer]], däitsche Journalist, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[16. Abrëll]]: [[Maurizio Pradeaux]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[15. Abrëll]]: [[Tomas Tranströmer]], schweedeschen Dichter a Literatur-Nobelpräisdréier.
* 15. Abrëll: [[Pierre Vaneck]], franséische Schauspiller.
* [[17. Abrëll]]: [[Bill Ramsey (Sänger)|Bill Ramsey]], däitsch-US-amerikanesche Museker, Sänger a Schauspiller.
* [[30. Abrëll]]: [[Adriana Asti]], italieenesch Schauspillerin.
* {{3. Mee}}: [[Jules Meurisse]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[10. Mee]]: [[Ettore Scola]], italieenescher Regisseur an Dréibuchauteur.
* [[15. Mee]]: [[Yvonne Stoffel-Wagner]], lëtzebuergesch Turnerin.
* [[18. Mee]]: [[Adalbert Boros]], ungareschen Ingenieur.
* [[19. Mee]]: [[Tom Toelle]], däitsche Filmregisseur.
* [[24. Mee]]: [[Michael Lonsdale]], franséische Schauspiller.
* [[25. Mee]]: [[Pierre Vernier]], franséische Schauspiller.
* [[27. Mee]]: [[Paul Cloos]], lëtzebuergeschen Agrochemiker.
* [[28. Mee]]: [[Carroll Baker]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{3. Juni}}: [[Françoise Arnoul]], franséisch Schauspillerin.
* {{0}}3. Juni: [[Raúl Castro]], kubanesche Politiker.
* {{5. Juni}}: [[Jacques Demy]], franséische Filmregisseur.
* {{8. Juni}}: [[Dana Wynter]], brittesch Schauspillerin.
* [[10. Juni]]: [[João Gilberto]], brasilianesche Gittarist, Sänger a Komponist.
* [[11. Juni]]: [[Victor Heinen]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[14. Juni]]: [[Fernand Meyssonnier]], leschte franséische Schaarfriichter.
* 14. Juni: [[Jr. Walker]], amerikaneschen Tenorsaxophonist.
* [[15. Juni]]: [[Ingrid van Bergen]], däitsch Schauspillerin.
* [[18. Juni]]: [[Fernando Henrique Cardoso]], brasilianesche Soziolog a Politiker.
* [[20. Juni]]: [[Olympia Dukakis]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 20. Juni: [[Martin Landau]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[24. Juni]]: [[Maurice Sarfati]], franséische Schauspiller.
* [[25. Juni]]: [[Vishwanath Pratap Singh]], indesche Premierminister.
* [[27. Juni]]: [[Geneviève Kervine]], franséisch Schauspillerin.
* {{0}}[[1. Juli]]: [[Leslie Caron]], franséisch Dänzerin a Schauspillerin.
* {{4. Juli}}: [[Jean Dondelinger]], lëtzebuergeschen Diplomat a Politiker.
* {{0}}4. Juli: [[Stephen Boyd]], amerikanesche Schauspiller.
* {{0}}4. Juli: [[Sébastien Japrisot]], franséischen Auteur a Filmregisseur.
* {{6. Juli}}: [[Antonella Lualdi]], italieenesch Schauspillerin.
* [[10. Juli]]: [[Alice Munro]], kanadesch Schrëftstellerin a Literatur-Nobelpräisdréisch.
* [[11. Juli]]: [[Christiane Minazzoli]], franséisch Schauspillerin.
* 11. Juli: [[Franco Giraldi]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 11. Juli: [[Asca Rampini]], lëtzebuergesche Komponist.
* [[15. Juli]]: [[Alessandro Maggiolini]], italieenesche Geeschtlechen a Bëschof.
* [[16. Juli]]: [[Henri Losch]], lëtzebuergeschen Auteur a Schauspiller.
* [[23. Juli]]: [[Jan Troell]], schweedesche Filmregisseur.
* [[24. Juli]]: [[Ermanno Olmi]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[30. Juli]]: [[Dominique Lapierre]], franséische Schrëftsteller.
* [[31. Juli]]: [[Ivan Rebroff]], däitsche Sänger.
* {{0}}[[2. August]]: [[Ruth Maria Kubitschek]], däitsch-schwäizeresch Schauspillerin.
* {{6. August}}: [[Umberto Lenzi]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{8. August}}: [[Roger Penrose]], brittesche Physiker a Mathematiker.
* {{0}}8. August: [[Peter Fitz]], däitsche Schauspiller.
* {{9. August}}: [[Jängy Schmit]], lëtzebuergesche Vëlossportler an Tour-de-France-Fuerer.
* {{0}}[[9. August]]: [[Mário Zagallo]], brasilianesche Foussballspiller.
* [[10. August]]: [[Renate Holm]], däitsch Sopranistin a Schauspillerin.
* [[12. August]]: [[Johnny Lucas]], lëtzebuergesche Kanut.
*12. August: [[William Goldman]], US-amerikaneschen Dréibuchauteur a Schrëftsteller.
* [[17. August]]: [[Nicolas Gessner]], ungaresche Filmregisseur.
* [[19. August]]: [[Marianne Koch]], däitsch Schauspillerin.
* [[20. August]]: [[Bernd Becher]], däitsche Fotograf.
* [[23. August]]: [[Laure Hammes-Quittelier]], belsch Grafikerin.
* [[26. August]]: [[Ann E. Todd]], amerikanesch Schauspillerin.
* {{3. September}}: [[Guy Spitaels]], belsche Politiker.
* {{4. September}}: [[Mitzi Gaynor]], US-amerikanesch Schauspillerin, Sängerin an Dänzerin.
* {{5. September}}: [[Moshé Mizrahi]], israeelesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[13. September]]: [[Erny Brenner]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[14. September]]: [[Benny Berg]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* [[17. September]]: [[Anne Bancroft]], amerikanesch Schauspillerin.
* [[19. September]]: [[Jean-Claude Carrière]], franséischen Dréibuchauteur a Schrëftsteller.
* [[20. September]]: [[Gilbert Trausch]], lëtzebuergeschen Historiker.
* 20. September: [[Haya Harareet]], israeelesch Schauspillerin.
* [[21. September]]: [[Larry Hagman]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[22. September]]: [[Edmond Wagner]], lëtzebuergesche Philosophieprofesser, Philosoph an Auteur.
* 22. September: [[Fay Weldon]], brittesch Autorin a Feministin.
* [[25. September]]: [[Théo Kemp]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[27. September]]: [[Freddy Quinn]], éisträichesche Schlagersänger.
* 27. September: [[Edward Meeks]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[29. September]]: [[James Cronin]], US-amerikanesche Physiker.
* 29. September: [[Anita Ekberg]], schweedesch Schauspillerin.
* [[30. September]]: [[Angie Dickinson]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{3. Oktober}}: [[Ernest Jann]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{6. Oktober}}: [[Nikolai Stepanowitsch Tschernych]], russeschen Astronom.
* {{7. Oktober}}: [[Desmond Tutu]], südafrikanesche Bëschof a Friddensnobelpräisdréier.
* [[14. Oktober]]: [[Fabrizio Cocchia]], italieeneschen Architekt.
* [[15. Oktober]]: [[A. P. J. Abdul Kalam]], indesche Wëssenschaftler a Staatspresident.
* [[16. Oktober]]: [[Carmen Sevilla]], spuenesch Schauspillerin a Sängerin.
* [[19. Oktober]]: [[John le Carré]], englesche Schrëftsteller.
* [[20. Oktober]]: [[Fernand Salentiny]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[23. Oktober]]: [[Bruno Corbucci]], italieenesche Filmregisseur.
* 23. Oktober: [[Diana Dors]], brittesch Schauspillerin.
* [[25. Oktober]]: [[Annie Girardot]], franséisch Schauspillerin.
* [[27. Oktober]]: [[Joseph Hilger (1931-2018)|Jos Hilger]], lëtzebuergeschen Ekonomist
* [[29. Oktober]]: [[Franco Interlenghi]], italieenesche Schauspiller.
* 29. Oktober: [[Tibet (Comicauteur)|Tibet]], franséische Comicauteur an -zeechner.
* {{2. November}}: [[Gérard Barray]], franséische Schauspiller.
* {{3. November}}: [[Monica Vitti]], italieenesch Schauspillerin..
* {{5. November}}: [[Jacques Speck]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{0}}5. November: [[Ike Turner]], US-amerikanesche Museker.
* {{0}}5. November: [[Marie-Paule von Roesgen]], lëtzebuergesch Schauspillerin.
* {{6. November}}: [[Mike Nichols]], US-amerikanesche Theater- a Filmregisseur.
* {{9. November}}: [[Paolo Taviani]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[17. November]]: [[Pierre Nora]], franséischen Historiker.
* [[26. November]]: [[Adrianus Simonis]], Kardinol an Äerzbëschof vun Utrecht
* [[28. November]]: [[Tomi Ungerer]], franséischen Zeechner, Graphiker an Illustrateur.
* [[30. November]]: [[Bruce C. Murray]], US-amerikanesche Geolog a Planetolog.
* {{3. Dezember}}: [[Mars Schmit]], lëtzebuergesche Konschtprofesser a Moler.
* {{5. Dezember}}: [[Romolo Guerrieri]], italieenesche Filmregisseur.
* {{9. Dezember}}: [[Raymond Jacobs]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[10. Dezember]]: [[Luciano Tesi]], italieeneschen Astronom.
* [[11. Dezember]]: [[Iván T. Berend]], ungareschen Historiker.
* 11. Dezember: [[Rita Moreno]], puerto-ricanesch Schauspillerin.
* 11. Dezember: [[Étienne Périer]], belsche Filmregisseur.
* [[13. Dezember]]: [[Giorgio Ardisson]], italieenesche Schauspiller.
* [[18. Dezember]]: [[Gunnel Lindblom]], schweedesch Schauspillerin a Filmregisseurin.
* [[21. Dezember]]: [[Moira Orfei]], italieenesch Zirkusdirektesch a Schauspillerin.

== Gestuerwen ==
* {{0}}[[3. Januar]]: [[Joseph Joffre]], franséische Generol.
* [[23. Januar]]: [[Anna Pawlowna Pawlowa]], russesch Dänzerin.
* [[11. Februar]]: [[Jean Philippe Wagner]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Professer.
* [[27. Februar]]: [[Erich Wasmann]], Jesuitt an Entomolog.
* [[11. Mäerz]]: [[Friedrich Wilhelm Murnau]], däitsche Regisseur.
* {{1. Abrëll}}: [[Karl Wilhelm Valentiner]], däitschen Astronom.
* {{9. Abrëll}}: [[Jules Salentiny (Forstingenieur)|Jules Salentiny]], lëtzebuergesche Forstingenieur.
* [[27. Abrëll]]: [[Guillaume Capus]], lëtzebuergesch-franséischen Naturfuerscher an Entdeckungsreesenden.
* [[29. Abrëll]]: [[Nicolas Klein]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[12. Mee]]: [[Eugène Ysaÿe]], belsche Violonist a Komponist.
* [[20. Mee]]: [[Damien Bourg]], belschen Offizéier vu lëtzebuergescher Ofstamung
* {{5. Juni}}: [[Solon Irving Bailey]], US-amerikaneschen Astronom.
* {{9. Juni}}: [[William Frederick Denning]], britteschen Astronom.
* [[24. Juni]]: [[Joseph Bertrand]], belschen Offizéier.
* [[12. Juli]]: [[Nathan Söderblom]], schweedeschen Theolog a Friddensnobelpräisdréier.
* [[18. August]]: [[Pierre Kappweiler]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[26. August]]: [[Edouard Conzemius]], lëtzebuergeschen Ethnolog.
* [[10. Oktober]]: [[Théodore Pescatore (1871-1931)|Théodore Pescatore]], lëtzebuergeschen Entreprener, Autoconstructeur.
* [[18. Oktober]]: [[Thomas Alva Edison]], US-amerikaneschen Erfinder.
* [[21. Oktober]]: [[Arthur Schnitzler]], éisträichesche Schrëftsteller.
* [[22. Oktober]]: [[Gabriel Maugas]], franséische Militär a Wëssenschaftler.
* {{0}}[[2. November]]: [[Arthur Herchen]], lëtzebuergesche Pedagog an Historiker.
* [[13. November]]: [[Joseph-Alexandre Muller]], lëtzebuergesche Komponist.
* [[28. Dezember]]: [[Curt von François]], däitsche Militär.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

{{Referenzen}}</text>
      <sha1>nc1c70b36vzwcqdp0dt2omxi7ukgxt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1961</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3050</id>
    <revision>
      <id>2712540</id>
      <parentid>2711169</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17924" sha1="69ff0ufk34ylgbbzrrfnu7w5wxdnrtn" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1961''' huet op engem [[Sonndeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[15. Februar]]: Eng [[Boeing 707]] vun der [[Sabena]] fällt bei der Landung zu [[Bréissel]] erof, 74 Passagéier an eng Persoun um Buedem stierwen dobäi. Ënner den Affer sinn 18 Membere vun der amerikanescher Schlittschongleeferekipp.
* [[13. August]]: Ufank vum Bau vun der [[Berliner Mauer]].
* [[17. September]]: Bei der Wal fir de [[däitschland|westdäitsche]] [[Däitsche Bundestag|Bundestag]] verléiert d'[[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] hir absolut Majoritéit.
* [[17. Oktober]]: Eng Manif zu Paräis vun 30.000 Algerier, déi géint d'Ausganksspär protestéieren, gëtt bluddeg niddergeschloen, mat Dosende vun Doudegen, Dausende vu Blesséierten a 14.000 Verhaftungen. 
* [[27. Oktober]]: Zu [[Berlin]] um [[Checkpoint Charlie]] sti sech sowjetesch an amerikanesch Tankse géintiwwer, nodeem DDR-Grenzzaldote Westalliéierter dru gehënnert haten, an de sowjetesche Secteur eran ze goen.

==== Lëtzebuerg ====
*[[23. Abrëll]]: D'''Union luxembourgeoise des consommateurs'', déi am [[Konsumenteschutz]] aktiv ass, gëtt gegrënnt.
* {{1. Mee}}: Lescht Faart vum [[Stater Tram|Märeler Tram]].
* {{4. Mee}}: Den Ierfgroussherzog [[Jean vu Lëtzebuerg|Jean]] gëtt zum ''[[Lieutenant-Représentant]]'' erannt.
* [[11. Mee]]: 10.000 [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéiert]] demonstréieren dofir, als Naziaffer unerkannt ze ginn, a géint en Accord mat Däitschland, deen se däitsche Militär gläichsetze géif.
* [[7. August]]: De [[Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg]] gëtt gegrënnt.

=== Afrika ===
* [[21. Abrëll]]: [[Putsch]] vu 4 [[Algerien|algeeresche]] Genereel vun der [[Organisation de l'armée secrète|OAS]] géint de franséische Staatspresident [[Charles de Gaulle]].
* [[1. Oktober]]: Vereenegung vum Staat [[Kamerun]] mat dem vu Groussbritannien verwalte Kamerun (''British Southern Cameroons'')

=== Amerika ===
==== USA ====
* [[20. Januar]]: Den [[John F. Kennedy]] gëtt als neien amerikanesche President vereedegt.

==== Mëttel- a Südamerika ====
* [[17. Abrëll]]: [[Invasioun an der Schwéngsbucht]] op [[Kuba]].

=== Asien ===
* [[12. Abrëll]]: De [[Juri Alexejewitsch Gagarin]] gëtt als éischte Mënsch an de Weltraum geschéckt.
* [[16. Juni]]: [[Kuwait]] gëtt onofhängeg.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===
* [[18. Mäerz]]: De [[Jean-Claude Pascal]] gewënnt fir [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] mam Lidd ''[[Nous les amoureux]]'' de [[Eurovision Song Contest 1961|6. Eurovision Song Contest]] zu [[Cannes]].

== Wëssenschaft an Technik ==
* Den däitschen Ingenieur [[Walter Bruch]] entwéckelt d'[[PAL-Faarftëlee-System]].
* [[IBM]] entwéckelt de [[Kugelkapp]] fir hir Schreifmaschinnen.

== Sport ==
* D'[[Sylvie Hülsemann]] gëtt Weltmeeschtesch am Waasserschi.
===Foussball===
* D'[[Spora Lëtzebuerg]] gëtt Landesmeeschter am Foussball.
* {{9. Mäerz}}: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Jambes]] 0:3 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=239 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg vum 9. Mäerz 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[19. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lissabon]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1962]], 0:6 géint Portugal. De Lëtzebuerger [[Fernand Brosius]] schéisst ee Selbstgol.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13096 D'Detailer vum Foussballlännermatch Portugal-Lëtzebuerg vum 19. Mäerz 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[30. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:2 géint Italien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Paul May (Foussballspiller)|Paul May]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=181 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italie vum 30. Abrëll 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[11. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lonkech]] 1:4 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Paul May geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=182 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg vum 11. Mee 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[28. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Luzern]] 2:4 géint Schwäiz. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Ady Schmit]] an ee Schwäizer Spiller (Selbstgol) geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=183 D'Detailer vum Foussballlännermatch Schwäiz-Lëtzebuerg vum 28. Mee 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[10. Juni]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Modena]] 0:1 géint Italien.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=184 D'Detailer vum Foussballlännermatch Italien-Lëtzebuerg vum 10. Juni 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{6. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Wuppertal]] 0:5 géint d'Bundesrepublik Däitschland.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=185 D'Detailer vum Foussballlännermatch Däitschland-Lëtzebuerg vum 6. September 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[28. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[London]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1962, 1:4 géint England. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Camille Dimmer]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13155 D'Detailer vum Foussballlännermatch England-Lëtzebuerg vum 28. September 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{8. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1962, 4:2 géint Portugal. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Ady Schmit]] (3) an [[Nicky Hoffmann]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13163 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Portugal vum 8. Oktober 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[12. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Turnhout]] 1:2 géint Belsch. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[René Schneider]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=186 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg vum 12. November 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[10. Dezember]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Esch-Uelzecht]] 0:2 géint Frankräich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=187 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich vum 10. Dezember 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* {{2. Januar}}: [[Acácio da Silva]], portugisesche Vëlossportler.
* {{0}}2. Januar: [[Nicolas Steil]], lëtzebuergesche Filmproduzent, Theater- a Filmregisseur.
* {{6. Januar}}: [[Françoise Folmer]], lëtzebuergesch Architektin a Politikerin.
* {{0}}6. Januar: [[Jean-Paul Girres]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[11. Januar]]: [[Albert Dupontel]], franséische Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[20. Januar]]: [[Jeannot Trampert]], lëtzebuergesche Geophysiker.
* [[24. Januar]]: [[Nastassja Kinski]], däitsch Schauspillerin.
* 24. Januar: [[Patrick Sadler]], lëtzebuergesche Moler.
* [[25. Januar]]: [[Niki Stein}}, däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[30. Januar]]: [[Liu Gang]], chineesesche Mathematiker, Physiker an Dissident.
* {{3. Februar}}: [[Keith Gordon]], US-amerikanesche Schauspiller, Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[10. Februar]]: [[Alexander Payne]], US-amerikanesche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[12. Februar]]: [[Michel Martelly]], haitianesche Sänger; Staatspresident.
* [[24. Februar]]: [[Erna Solberg]], norwegesch Politikerin.
* [[25. Februar]]: [[Sergio Sardelli]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* {{2. Mäerz}}: [[Théo Malget]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{0}}2. Mäerz: [[Raymond Colombo]], lëtzebuergesche Moler.
* {{7. Mäerz}}: [[Sanae Takaichi]], japanesch Politikerin.
* [[10. Mäerz]]: [[Gérard Jeitz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[13. Mäerz]]: [[Luc Deitz]], lëtzebuergesche Philolog.
* [[14. Mäerz]]: [[Romain Wolff]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
* [[20. Mäerz]]: [[Maja Maranow]], däitsch Schauspillerin.
* [[23. Mäerz]]: [[Alain Nurenberg]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[24. Mäerz]]: [[Marc Schaefer]], lëtzebuergeschen Affekot a Member vum Staatsrot.
* [[25. Mäerz]]: [[Pitt Brandenburger]], lëtzebuergesche Sculpteur. 
* 25. Mäerz: [[John Stockwell]], US-amerikanesche Schauspiller, Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[27. Mäerz]]: [[Tony Rominger]], Schwäizer Vëlossportler.
* [[29. Mäerz]]: [[Michael Winterbottom]], brittesche Filmregisseur.
* 29. Mäerz: [[Jean-Claude Wolff (Journalist)|Jean-Claude Wolff]], lëtzebuergesche Journalist.
* {{3. Abrëll}}: [[Eddie Murphy]], US-amerikanesche Schauspiller a Komiker.
* {{7. Abrëll}}: [[Laurent Bouhnik]], franséische Filmproduzent, Schauspiller a Filmregisseur.
* [[18. Abrëll]]: [[Élisabeth Borne]], franséisch Politikerin.
* [[23. Abrëll]]: [[Dirk Bach]], däitsche Schauspiller an Tëlees-Moderator.
* [[25. Abrëll]]: [[Juha Sipilä]], finnesche Politiker.
* {{6. Mee}}: [[George Clooney]], US-amerikanesche Schauspiller, Dréibuchauteur, Produzent a Regisseur.
* {{7. Mee}}: [[Henri Kox]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[10. Mee]]: [[Luc Bonblet]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[14. Mee]]: [[Ulrike Folkerts]], däitsch Schauspillerin.
* [[17. Mee]]: [[Enya]], iresch Sängerin.
* [[19. Mee]]: [[Sus Hierzig]], lëtzebuergesch Grafikerin a Graveuse.
* [[26. Mee]]: [[Ben Homan]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* {{1. Juni}}: [[Steve Karier]], lëtzebuergesche Schauspiller.
* {{0}}1. Juni: [[Jewgeni Wiktorowitsch Prigozhin]], russeschen Oligarch a Söldnerchef.
* {{3. Juni}}: [[Guy Berg]], lëtzebuergesche Sproochwëssenschaftler.
* {{4. Juni}}: [[Ferenc Gyurcsány]], ungaresche Geschäftsmann, Politiker a Ministerpresident.
* {{9. Juni}}: [[Michael J. Fox]], kanadesche Regisseur a Filmschauspiller.
* [[14. Juni]]: [[Boy George]], brittesche Sänger.
* [[18. Juni]]: [[Alison Moyet]], brittesche Sängerin.
* 18. Juni: [[Yves Kemp]], lëtzebuergeschen Atomphysiker a President vun der Tennisfederatioun.
* [[19. Juni]]: [[Bidhya Devi Bhandari]], nepaleesesch Politikerin.
* [[21. Juni]]: [[Joko Widodo]], indoneesesche Politiker.
* [[22. Juni]]: [[Jimmy Somerville]], brittesche Museker.
* [[26. Juni]]: [[Greg LeMond]], US-amerikanesche Vëlossportler.
* {{1. Juli}}: [[Diana, Princess of Wales]], éischt Fra vum britteschen Trounfollger Charles.
* {{0}}1. Juli: [[Pascal Husting]], lëtzebuergeschen Ëmweltaktivist.
* {{0}}1. Juli: [[Carl Lewis]], Liichtathleet.
* {{2. Juli}}: [[Fred Schreiner]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{8. Juli}}: [[Andrew Fletcher]], brittesche Museker.
* [[10. Juli]]: [[Lino Galvão|Lino Galvão (Lino Gomes)]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[13. Juli]]: [[Pierre Petry]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 13. Juli: [[Martine Schommer]], lëtzebuergesch Diplomatin.
* [[15. Juli]]: [[Forest Whitaker]], US-amerikanesche Schauspiller, Produzent a Regisseur.
* [[17. Juli]]: [[António Costa]], portugisesche Politiker.
* [[21. Juli]]: [[Yannchen Hoffmann]], lëtzebuergesch Sängerin.
* [[30. Juli]]: [[Laurence Fishburne]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{4. August}}: [[Barack Obama]], US-amerikanesche Politiker.
* {{9. August}}: [[John Key]], neiséilännesche Politiker.
* [[15. August]]: [[Rol Backendorf]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[17. August]]: [[Lydia Mutsch]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[18. August]]: [[Birol Ünel]], däitsche Schauspiller.
* [[20. August]]: [[Linda Manz]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[21. August]]: [[Stephen Hillenburg]], US-amerikanesche Mieresbiolog an Trickfilmregisseur.
* [[24. August]]: [[Jempy Drucker sen.]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{9. September}}: [[Josée Lorsché]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[12. September]]: [[Mylène Farmer]], franko-kanadesch Popsängerin.
* [[14. September]]: [[Martina Gedeck]], däitsch Schauspillerin.
* [[18. September]]: [[James Gandolfini]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[23. September]]: [[Jeannot Nies]], lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.
* [[29. September]]: [[Julia Gillard]], australesch Politikerin.
* [[13. Oktober]]: [[Abderrahmane Sissako]], mauretanesche Filmregisseur.
* [[16. Oktober]]: [[Marc Levy]], franséische Schrëftsteller.
* [[17. Oktober]]: [[Yves Verhoeven]], franséische Schauspiller
* [[26. Oktober]]: [[Uhuru Kenyatta]], kenianesche Politiker.
* [[31. Oktober]]: [[Peter Jackson]], neiséilännesche Regisseur, Produzent an Auteur.
* {{1. November}}: [[Petr Pavel]], tschechesche Generol a Staatspresident.
* {{8. November}}: [[Pit Hentgen]], lëtzebuergesche Finanzanalyst a Manager.
* [[14. November]]: [[Lucas Belvaux]], belsche Schauspiller a Filmregisseur.
* [[15. November]]: [[Daniele Zoratto]], italieenesche Foussballspiller a -manager.
* [[16. November]]:[[Corinne Hermès]], franséisch Sängerin.
* [[19. November]]: [[Meg Ryan]], US-amerikanesche Schauspillerin.
* [[24. November]]: [[Arundhati Roy]], indesch Schrëftstellerin.
* [[28. November]]: [[Māris Kučinskis]], lettesche Politiker.
* [[30. November]]: [[Wadeck Stanczak]], franséische Schauspiller.
* {{1. Dezember}}: [[Christine Kangaloo]], Politikerin aus Trinidad an Tobago.
* {{6. Dezember}}: [[Nicole Max]], lëtzebuergesch Schauspillerin.
* [[11. Dezember]]: [[Macky Sall]], senegaleesesche Politiker.
* [[24. Dezember]]: [[İlham Əliyev]], aserbaidjanesche Politiker.
* [[25. Dezember]]: [[Íngrid Betancourt]], kolumbianesch Politikerin.
* 25. Dezember: [[David Thompson]], Politiker vu Barbados.
* [[27. Dezember]]: [[Dan Kersch]], lëtzebuergesche Politiker a Member vum Staatsrot.
* 27. Dezember: [[Guido Westerwelle]], däitsche Politiker.
* [[29. Dezember]]: [[Isabel Wiseler-Santos Lima]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[30. Dezember]]: [[Bill English]], neiséilännesche Politiker.
* [[Evamaria Bange]], Historikerin zu Lëtzebuerg.
* [[Stéphane Udry]], Schwäizer Astronom.

== Gestuerwen ==
* {{9. Januar}}: [[Emily Greene Balch]], US-amerikanesch Ekonomistin a Friddensnobelpräisdréierin.
* [[10. Januar]]: [[Dashiell Hammett]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[14. Januar]]: [[Barry Fitzgerald]], iresche Schauspiller.
* [[17. Januar]]: [[Patrice E. Lumumba]], éischte Ministerpresident vum onofhängege Kongo.
* [[27. Januar]]: [[François Weber]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* {{2. Februar}}: [[François Erpelding (Eisebunner)|François Erpelding]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[12. Februar]]: [[Walter Stoeckel]], däitsche Gynekolog a Gebuertshëllefspezialist.
* [[13. Februar]]: [[Arthur Ripley]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[20. Februar]]: [[Jean Lutz]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[22. Februar]]: [[Henri Werling]], lëtzebuergesche Jesuitt, Paschtouer an apostouleschen Administrateur ad interim fir Estland.
* [[12. Mäerz]]: [[Belinda Lee]], englesch Schauspillerin.
* [[30. Mäerz]]: [[Philibert Jacques Melotte]], britteschen Astronom.
* {{6. Abrëll}}: [[Jules Bordet]], belsche Biolog an Immunolog.
* [[13. Abrëll]]: [[Michel Lucius]], Lëtzebuerger Geolog.
* [[26. Abrëll]]: [[Gustav Ucicky]], éisträichesche Filmregisseur.
* [[13. Mee]]: [[Gary Cooper]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[17. Mee]]: [[Fernand Schammel]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[24. Mee]]: [[Philippe Bevinger]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[30. Mee]]: [[Rafael Leónidas Trujillo Molina]], Politiker a Staatschef vun der Dominikanescher Republik.
* {{6. Mee}}: [[Hubert Schumacher]], lëtzebuergeschen Architekt, Urbanist a Moler.
* {{6. Juni}}: [[Carl Gustav Jung]], Schwäizer Psychoanalytiker.
* {{9. Juni}}: [[Camille Guérin]], franséische Veterinär, Bakteriolog an Immunolog. 
* {{1. Juli}}: [[Louis-Ferdinand Céline]], franséische Schrëftsteller an Dokter.
* {{2. Juli}}: [[Ernest Hemingway]], amerikanesche Schrëftsteller.
* [[12. Juli]]: [[Aloïse Klensch]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[19. Juli]]: [[Paul Willard Merrill]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[22. Juli]]: [[Jean Eiffes]], lëtzebuergesche Komponist.
* {{4. August}}: [[Maurice Tourneur]], franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur, Schauspiller a Filmproduzent. 
* [[10. August]]: [[Géza von Bolváry]], Filmregisseur.
* [[13. September]]: [[Léon Berchem]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[15. September]]: [[Lucien Koenig]], lëtzebuergesche Schrëftsteller a Politiker.
* 15. September: [[Arthur Ginter]],lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[18. September]]: [[Dag Hammarskjöld]], schweedesche Politiker an UNO-Generalsekretär.
* [[30. September]]: [[Nicolas Pletschette]], lëtzebuergeschen Auteur.
* {{8. Oktober}}: [[Mona Goya]], franséisch-mexikanesch Schauspillerin.
* [[11. Oktober]]: [[Eugène Nickels]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[17. November]]: [[Julien Berger]], lëtzebuergeschen Dokter. 
* [[24. November]]: [[Jean Majerus (1891)|Jean Majerus]], lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.
* [[27. November]]: [[Maximilian Gold]], éisträichesche Foussball-Nationalspiller an -trainer.
* {{1. Dezember}}: [[Jean Kieffer]], lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.
* {{3. Dezember}}: [[Frantz Fanon]], Psychiater, politesche Militant, Schrëftsteller, a Virdenker vun der Dekolonialiséierung.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>69ff0ufk34ylgbbzrrfnu7w5wxdnrtn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712542</id>
      <parentid>2712540</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */</comment>
      <origin>2712542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17924" sha1="iyt1oejel0jewhf6iq35q7ne98e0vun" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1961''' huet op engem [[Sonndeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[15. Februar]]: Eng [[Boeing 707]] vun der [[Sabena]] fällt bei der Landung zu [[Bréissel]] erof, 74 Passagéier an eng Persoun um Buedem stierwen dobäi. Ënner den Affer sinn 18 Membere vun der amerikanescher Schlittschongleeferekipp.
* [[13. August]]: Ufank vum Bau vun der [[Berliner Mauer]].
* [[17. September]]: Bei der Wal fir de [[däitschland|westdäitsche]] [[Däitsche Bundestag|Bundestag]] verléiert d'[[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] hir absolut Majoritéit.
* [[17. Oktober]]: Eng Manif zu Paräis vun 30.000 Algerier, déi géint d'Ausganksspär protestéieren, gëtt bluddeg niddergeschloen, mat Dosende vun Doudegen, Dausende vu Blesséierten a 14.000 Verhaftungen. 
* [[27. Oktober]]: Zu [[Berlin]] um [[Checkpoint Charlie]] sti sech sowjetesch an amerikanesch Tankse géintiwwer, nodeem DDR-Grenzzaldote Westalliéierter dru gehënnert haten, an de sowjetesche Secteur eran ze goen.

==== Lëtzebuerg ====
*[[23. Abrëll]]: D'''Union luxembourgeoise des consommateurs'', déi am [[Konsumenteschutz]] aktiv ass, gëtt gegrënnt.
* {{1. Mee}}: Lescht Faart vum [[Stater Tram|Märeler Tram]].
* {{4. Mee}}: Den Ierfgroussherzog [[Jean vu Lëtzebuerg|Jean]] gëtt zum ''[[Lieutenant-Représentant]]'' erannt.
* [[11. Mee]]: 10.000 [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéiert]] demonstréieren dofir, als Naziaffer unerkannt ze ginn, a géint en Accord mat Däitschland, deen se däitsche Militär gläichsetze géif.
* [[7. August]]: De [[Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg]] gëtt gegrënnt.

=== Afrika ===
* [[21. Abrëll]]: [[Putsch]] vu 4 [[Algerien|algeeresche]] Genereel vun der [[Organisation de l'armée secrète|OAS]] géint de franséische Staatspresident [[Charles de Gaulle]].
* [[1. Oktober]]: Vereenegung vum Staat [[Kamerun]] mat dem vu Groussbritannien verwalte Kamerun (''British Southern Cameroons'')

=== Amerika ===
==== USA ====
* [[20. Januar]]: Den [[John F. Kennedy]] gëtt als neien amerikanesche President vereedegt.

==== Mëttel- a Südamerika ====
* [[17. Abrëll]]: [[Invasioun an der Schwéngsbucht]] op [[Kuba]].

=== Asien ===
* [[12. Abrëll]]: De [[Juri Alexejewitsch Gagarin]] gëtt als éischte Mënsch an de Weltraum geschéckt.
* [[16. Juni]]: [[Kuwait]] gëtt onofhängeg.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===
* [[18. Mäerz]]: De [[Jean-Claude Pascal]] gewënnt fir [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] mam Lidd ''[[Nous les amoureux]]'' de [[Eurovision Song Contest 1961|6. Eurovision Song Contest]] zu [[Cannes]].

== Wëssenschaft an Technik ==
* Den däitschen Ingenieur [[Walter Bruch]] entwéckelt d'[[PAL-Faarftëlee-System]].
* [[IBM]] entwéckelt de [[Kugelkapp]] fir hir Schreifmaschinnen.

== Sport ==
* D'[[Sylvie Hülsemann]] gëtt Weltmeeschtesch am Waasserschi.
===Foussball===
* D'[[Spora Lëtzebuerg]] gëtt Landesmeeschter am Foussball.
* {{9. Mäerz}}: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Jambes]] 0:3 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=239 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg vum 9. Mäerz 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[19. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lissabon]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1962]], 0:6 géint Portugal. De Lëtzebuerger [[Fernand Brosius]] schéisst ee Selbstgol.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13096 D'Detailer vum Foussballlännermatch Portugal-Lëtzebuerg vum 19. Mäerz 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[30. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:2 géint Italien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Paul May (Foussballspiller)|Paul May]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=181 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italie vum 30. Abrëll 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[11. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lonkech]] 1:4 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Paul May geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=182 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg vum 11. Mee 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[28. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Luzern]] 2:4 géint Schwäiz. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Ady Schmit]] an ee Schwäizer Spiller (Selbstgol) geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=183 D'Detailer vum Foussballlännermatch Schwäiz-Lëtzebuerg vum 28. Mee 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[10. Juni]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Modena]] 0:1 géint Italien.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=184 D'Detailer vum Foussballlännermatch Italien-Lëtzebuerg vum 10. Juni 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{6. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Wuppertal]] 0:5 géint d'Bundesrepublik Däitschland.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=185 D'Detailer vum Foussballlännermatch Däitschland-Lëtzebuerg vum 6. September 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[28. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[London]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1962, 1:4 géint England. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Camille Dimmer]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13155 D'Detailer vum Foussballlännermatch England-Lëtzebuerg vum 28. September 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{8. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1962, 4:2 géint Portugal. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Ady Schmit]] (3) an [[Nicky Hoffmann]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13163 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Portugal vum 8. Oktober 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[12. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Turnhout]] 1:2 géint Belsch. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[René Schneider]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=186 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg vum 12. November 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[10. Dezember]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Esch-Uelzecht]] 0:2 géint Frankräich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=187 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich vum 10. Dezember 1961 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* {{2. Januar}}: [[Acácio da Silva]], portugisesche Vëlossportler.
* {{0}}2. Januar: [[Nicolas Steil]], lëtzebuergesche Filmproduzent, Theater- a Filmregisseur.
* {{6. Januar}}: [[Françoise Folmer]], lëtzebuergesch Architektin a Politikerin.
* {{0}}6. Januar: [[Jean-Paul Girres]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[11. Januar]]: [[Albert Dupontel]], franséische Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[20. Januar]]: [[Jeannot Trampert]], lëtzebuergesche Geophysiker.
* [[24. Januar]]: [[Nastassja Kinski]], däitsch Schauspillerin.
* 24. Januar: [[Patrick Sadler]], lëtzebuergesche Moler.
* [[25. Januar]]: [[Niki Stein]], däitsche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[30. Januar]]: [[Liu Gang]], chineesesche Mathematiker, Physiker an Dissident.
* {{3. Februar}}: [[Keith Gordon]], US-amerikanesche Schauspiller, Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[10. Februar]]: [[Alexander Payne]], US-amerikanesche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[12. Februar]]: [[Michel Martelly]], haitianesche Sänger; Staatspresident.
* [[24. Februar]]: [[Erna Solberg]], norwegesch Politikerin.
* [[25. Februar]]: [[Sergio Sardelli]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* {{2. Mäerz}}: [[Théo Malget]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{0}}2. Mäerz: [[Raymond Colombo]], lëtzebuergesche Moler.
* {{7. Mäerz}}: [[Sanae Takaichi]], japanesch Politikerin.
* [[10. Mäerz]]: [[Gérard Jeitz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[13. Mäerz]]: [[Luc Deitz]], lëtzebuergesche Philolog.
* [[14. Mäerz]]: [[Romain Wolff]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
* [[20. Mäerz]]: [[Maja Maranow]], däitsch Schauspillerin.
* [[23. Mäerz]]: [[Alain Nurenberg]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[24. Mäerz]]: [[Marc Schaefer]], lëtzebuergeschen Affekot a Member vum Staatsrot.
* [[25. Mäerz]]: [[Pitt Brandenburger]], lëtzebuergesche Sculpteur. 
* 25. Mäerz: [[John Stockwell]], US-amerikanesche Schauspiller, Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* [[27. Mäerz]]: [[Tony Rominger]], Schwäizer Vëlossportler.
* [[29. Mäerz]]: [[Michael Winterbottom]], brittesche Filmregisseur.
* 29. Mäerz: [[Jean-Claude Wolff (Journalist)|Jean-Claude Wolff]], lëtzebuergesche Journalist.
* {{3. Abrëll}}: [[Eddie Murphy]], US-amerikanesche Schauspiller a Komiker.
* {{7. Abrëll}}: [[Laurent Bouhnik]], franséische Filmproduzent, Schauspiller a Filmregisseur.
* [[18. Abrëll]]: [[Élisabeth Borne]], franséisch Politikerin.
* [[23. Abrëll]]: [[Dirk Bach]], däitsche Schauspiller an Tëlees-Moderator.
* [[25. Abrëll]]: [[Juha Sipilä]], finnesche Politiker.
* {{6. Mee}}: [[George Clooney]], US-amerikanesche Schauspiller, Dréibuchauteur, Produzent a Regisseur.
* {{7. Mee}}: [[Henri Kox]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[10. Mee]]: [[Luc Bonblet]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[14. Mee]]: [[Ulrike Folkerts]], däitsch Schauspillerin.
* [[17. Mee]]: [[Enya]], iresch Sängerin.
* [[19. Mee]]: [[Sus Hierzig]], lëtzebuergesch Grafikerin a Graveuse.
* [[26. Mee]]: [[Ben Homan]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* {{1. Juni}}: [[Steve Karier]], lëtzebuergesche Schauspiller.
* {{0}}1. Juni: [[Jewgeni Wiktorowitsch Prigozhin]], russeschen Oligarch a Söldnerchef.
* {{3. Juni}}: [[Guy Berg]], lëtzebuergesche Sproochwëssenschaftler.
* {{4. Juni}}: [[Ferenc Gyurcsány]], ungaresche Geschäftsmann, Politiker a Ministerpresident.
* {{9. Juni}}: [[Michael J. Fox]], kanadesche Regisseur a Filmschauspiller.
* [[14. Juni]]: [[Boy George]], brittesche Sänger.
* [[18. Juni]]: [[Alison Moyet]], brittesche Sängerin.
* 18. Juni: [[Yves Kemp]], lëtzebuergeschen Atomphysiker a President vun der Tennisfederatioun.
* [[19. Juni]]: [[Bidhya Devi Bhandari]], nepaleesesch Politikerin.
* [[21. Juni]]: [[Joko Widodo]], indoneesesche Politiker.
* [[22. Juni]]: [[Jimmy Somerville]], brittesche Museker.
* [[26. Juni]]: [[Greg LeMond]], US-amerikanesche Vëlossportler.
* {{1. Juli}}: [[Diana, Princess of Wales]], éischt Fra vum britteschen Trounfollger Charles.
* {{0}}1. Juli: [[Pascal Husting]], lëtzebuergeschen Ëmweltaktivist.
* {{0}}1. Juli: [[Carl Lewis]], Liichtathleet.
* {{2. Juli}}: [[Fred Schreiner]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{8. Juli}}: [[Andrew Fletcher]], brittesche Museker.
* [[10. Juli]]: [[Lino Galvão|Lino Galvão (Lino Gomes)]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[13. Juli]]: [[Pierre Petry]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 13. Juli: [[Martine Schommer]], lëtzebuergesch Diplomatin.
* [[15. Juli]]: [[Forest Whitaker]], US-amerikanesche Schauspiller, Produzent a Regisseur.
* [[17. Juli]]: [[António Costa]], portugisesche Politiker.
* [[21. Juli]]: [[Yannchen Hoffmann]], lëtzebuergesch Sängerin.
* [[30. Juli]]: [[Laurence Fishburne]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{4. August}}: [[Barack Obama]], US-amerikanesche Politiker.
* {{9. August}}: [[John Key]], neiséilännesche Politiker.
* [[15. August]]: [[Rol Backendorf]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[17. August]]: [[Lydia Mutsch]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[18. August]]: [[Birol Ünel]], däitsche Schauspiller.
* [[20. August]]: [[Linda Manz]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[21. August]]: [[Stephen Hillenburg]], US-amerikanesche Mieresbiolog an Trickfilmregisseur.
* [[24. August]]: [[Jempy Drucker sen.]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{9. September}}: [[Josée Lorsché]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[12. September]]: [[Mylène Farmer]], franko-kanadesch Popsängerin.
* [[14. September]]: [[Martina Gedeck]], däitsch Schauspillerin.
* [[18. September]]: [[James Gandolfini]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[23. September]]: [[Jeannot Nies]], lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.
* [[29. September]]: [[Julia Gillard]], australesch Politikerin.
* [[13. Oktober]]: [[Abderrahmane Sissako]], mauretanesche Filmregisseur.
* [[16. Oktober]]: [[Marc Levy]], franséische Schrëftsteller.
* [[17. Oktober]]: [[Yves Verhoeven]], franséische Schauspiller
* [[26. Oktober]]: [[Uhuru Kenyatta]], kenianesche Politiker.
* [[31. Oktober]]: [[Peter Jackson]], neiséilännesche Regisseur, Produzent an Auteur.
* {{1. November}}: [[Petr Pavel]], tschechesche Generol a Staatspresident.
* {{8. November}}: [[Pit Hentgen]], lëtzebuergesche Finanzanalyst a Manager.
* [[14. November]]: [[Lucas Belvaux]], belsche Schauspiller a Filmregisseur.
* [[15. November]]: [[Daniele Zoratto]], italieenesche Foussballspiller a -manager.
* [[16. November]]:[[Corinne Hermès]], franséisch Sängerin.
* [[19. November]]: [[Meg Ryan]], US-amerikanesche Schauspillerin.
* [[24. November]]: [[Arundhati Roy]], indesch Schrëftstellerin.
* [[28. November]]: [[Māris Kučinskis]], lettesche Politiker.
* [[30. November]]: [[Wadeck Stanczak]], franséische Schauspiller.
* {{1. Dezember}}: [[Christine Kangaloo]], Politikerin aus Trinidad an Tobago.
* {{6. Dezember}}: [[Nicole Max]], lëtzebuergesch Schauspillerin.
* [[11. Dezember]]: [[Macky Sall]], senegaleesesche Politiker.
* [[24. Dezember]]: [[İlham Əliyev]], aserbaidjanesche Politiker.
* [[25. Dezember]]: [[Íngrid Betancourt]], kolumbianesch Politikerin.
* 25. Dezember: [[David Thompson]], Politiker vu Barbados.
* [[27. Dezember]]: [[Dan Kersch]], lëtzebuergesche Politiker a Member vum Staatsrot.
* 27. Dezember: [[Guido Westerwelle]], däitsche Politiker.
* [[29. Dezember]]: [[Isabel Wiseler-Santos Lima]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[30. Dezember]]: [[Bill English]], neiséilännesche Politiker.
* [[Evamaria Bange]], Historikerin zu Lëtzebuerg.
* [[Stéphane Udry]], Schwäizer Astronom.

== Gestuerwen ==
* {{9. Januar}}: [[Emily Greene Balch]], US-amerikanesch Ekonomistin a Friddensnobelpräisdréierin.
* [[10. Januar]]: [[Dashiell Hammett]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[14. Januar]]: [[Barry Fitzgerald]], iresche Schauspiller.
* [[17. Januar]]: [[Patrice E. Lumumba]], éischte Ministerpresident vum onofhängege Kongo.
* [[27. Januar]]: [[François Weber]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* {{2. Februar}}: [[François Erpelding (Eisebunner)|François Erpelding]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[12. Februar]]: [[Walter Stoeckel]], däitsche Gynekolog a Gebuertshëllefspezialist.
* [[13. Februar]]: [[Arthur Ripley]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[20. Februar]]: [[Jean Lutz]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[22. Februar]]: [[Henri Werling]], lëtzebuergesche Jesuitt, Paschtouer an apostouleschen Administrateur ad interim fir Estland.
* [[12. Mäerz]]: [[Belinda Lee]], englesch Schauspillerin.
* [[30. Mäerz]]: [[Philibert Jacques Melotte]], britteschen Astronom.
* {{6. Abrëll}}: [[Jules Bordet]], belsche Biolog an Immunolog.
* [[13. Abrëll]]: [[Michel Lucius]], Lëtzebuerger Geolog.
* [[26. Abrëll]]: [[Gustav Ucicky]], éisträichesche Filmregisseur.
* [[13. Mee]]: [[Gary Cooper]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[17. Mee]]: [[Fernand Schammel]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[24. Mee]]: [[Philippe Bevinger]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[30. Mee]]: [[Rafael Leónidas Trujillo Molina]], Politiker a Staatschef vun der Dominikanescher Republik.
* {{6. Mee}}: [[Hubert Schumacher]], lëtzebuergeschen Architekt, Urbanist a Moler.
* {{6. Juni}}: [[Carl Gustav Jung]], Schwäizer Psychoanalytiker.
* {{9. Juni}}: [[Camille Guérin]], franséische Veterinär, Bakteriolog an Immunolog. 
* {{1. Juli}}: [[Louis-Ferdinand Céline]], franséische Schrëftsteller an Dokter.
* {{2. Juli}}: [[Ernest Hemingway]], amerikanesche Schrëftsteller.
* [[12. Juli]]: [[Aloïse Klensch]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[19. Juli]]: [[Paul Willard Merrill]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[22. Juli]]: [[Jean Eiffes]], lëtzebuergesche Komponist.
* {{4. August}}: [[Maurice Tourneur]], franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur, Schauspiller a Filmproduzent. 
* [[10. August]]: [[Géza von Bolváry]], Filmregisseur.
* [[13. September]]: [[Léon Berchem]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[15. September]]: [[Lucien Koenig]], lëtzebuergesche Schrëftsteller a Politiker.
* 15. September: [[Arthur Ginter]],lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[18. September]]: [[Dag Hammarskjöld]], schweedesche Politiker an UNO-Generalsekretär.
* [[30. September]]: [[Nicolas Pletschette]], lëtzebuergeschen Auteur.
* {{8. Oktober}}: [[Mona Goya]], franséisch-mexikanesch Schauspillerin.
* [[11. Oktober]]: [[Eugène Nickels]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[17. November]]: [[Julien Berger]], lëtzebuergeschen Dokter. 
* [[24. November]]: [[Jean Majerus (1891)|Jean Majerus]], lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.
* [[27. November]]: [[Maximilian Gold]], éisträichesche Foussball-Nationalspiller an -trainer.
* {{1. Dezember}}: [[Jean Kieffer]], lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.
* {{3. Dezember}}: [[Frantz Fanon]], Psychiater, politesche Militant, Schrëftsteller, a Virdenker vun der Dekolonialiséierung.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>iyt1oejel0jewhf6iq35q7ne98e0vun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1962</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3051</id>
    <revision>
      <id>2712603</id>
      <parentid>2668213</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T23:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */ [[:Romain Kohn]]</comment>
      <origin>2712603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16072" sha1="n1yq03bc3sitgrcar7fs9leykw5jold" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1962''' huet op engem [[Méindeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* {{7. Februar}}: Zu [[Luisenthal]] am [[Saarland]] stierwe bei enger Explosioun an enger Kuelegrouf 299 Mineuren.
* [[16. Februar|16.]]/[[17. Februar]]: Stuermflut am [[Nordmier]].
* [[16. Abrëll]]: De [[Georges Pompidou]] gëtt Premierminister a Frankräich.
* [[11. Oktober]]: Ufank vum [[Zweet Vatikanescht Konzil|Zweete Vatikanesche Konzil]].
* [[18. November]]: Bei den Nationalrotswalen an [[Éisträich]] kritt d'[[Österreichische Volkspartei|ÖVP]] mam [[Bundeskanzler (Éisträich)|Bundeskanzler]] [[Alfons Gorbach|Gorbach]] déi meescht Stëmmen.

==== Lëtzebuerg ====
* [[Mäerz]]: D'[[Luxair]] flitt hiren éischt Vol.
* [[26. Mee]]: Den [[Escher Theater]] gëtt ageweit.
&lt;gallery&gt;
Fichier:Fokker F.27-100 LX-LGA Luxair RWY 25.06.66 edited-2.jpg|Focker F27-100
Fichier:EscherTheater1.JPG|Escher Theater
&lt;/gallery&gt;

=== Afrika ===
* {{1. Juli}}: [[Ruanda]] a [[Burundi]] gi vun der [[Belsch]] onofhängeg.
* {{9. Oktober}}: [[Uganda]] gëtt onofhängeg.

=== Amerika ===
* [[14. Oktober]]–[[28. Oktober]]: [[Kubakris]] tëscht den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] an der [[Sowjetunioun]].

==== USA ====

==== Mëttel- a Südamerika ====
* {{6. August}}: [[Jamaika]] gëtt onofhängeg.
* [[23. August]]: [[Trinidad an Tobago]] gi vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]] onofhängeg.

=== Asien ===
* {{1. September}}: 12.230 Doudeger bei engem [[Äerdbiewen|Äerdbiewe]] bei [[Qazvin]], am [[Iran]].
* [[20. Oktober]]: Ufank vum [[Indesch-Chineesesche Grenzkrich]].

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===
* {{1. Januar}}: [[Samoa]] gëtt vun [[Neiséiland]] onofhängeg; den [[Tanumafili II.]] gëtt Staatschef.

=== Arabesch Welt ===
* [[18. Mäerz]]: [[Frankräich]] an [[Algerien]] ënnerschreiwen e Vertrag, deen d'Enn vum [[Algeriekrich]] festleet.
* {{5. Juli}}: Algerien erkläert sech onofhängeg. Zu [[Oran]] fält en arméierte Mob ënner der Féierung vum [[Abdelaziz Bouteflika]] iwwer 3000 Fransousen hir; de [[Charles de Gaulle]] verbitt de franséischen Zaldoten, anzegräifen. 
* [[15. Juli]]: Algerie kritt seng Onofhängegkeet.
* [[26. September]]: Militär[[putsch]] géint d'Monarchie am [[Jemen]].

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===
* [[Edmond Dune]], ''Douze Coplas''.
* Edmond Dune, ''Le tambourin et la guitare''.
* Edmond Dune, ''Le dernier roi''.

=== Musek ===
* [[18. Mäerz]]: D'[[Isabelle Aubret]] gewënnt fir [[Frankräich]] mam Lidd ''[[Un premier amour]]'' de [[Eurovision Song Contest 1962|7. Eurovision Song Contest]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]].
* {{5. Oktober}}: Eng éischt Kéier iwwerhaapt gëtt e Lidd vun de [[The Beatles|Beatles]] um Radio gespillt; ''Love Me Do'' leeft iwwer [[Radio Luxembourg]]

== Wëssenschaft an Technik ==
* Den US-amerikaneschen Ingenieur [[Nick Holonyak]] baut déi éischt [[Liicht-Diod]] (''LED'').
* Dee gréisste Schëpperadbagger vun der Welt gëtt an Däitschland a Betrib geholl.
* Den [[Astronaut]] [[John Glenn]] flitt als éischten US-Amerikaner am Weltraum.
* [[20. Juli]]: Den US-amerikanesche Noriichten- an Tëleesatellit [[Telstar]] iwwerdréit fir d'éischt Tëlees-Biller tëscht den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a [[Frankräich]].

== Sport ==
* [[18. Februar]]: [[Cyclocross-Weltmeeschterschaft 1962|13. Cyclocross-Weltmeeschterschaft]] zu [[Esch-Uelzecht]].
===Foussball===
* D'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1962|Foussball-WM]] am [[Chile]] gewënnt déi brasilianesch Nationalekipp.
====Lëtzebuerg====
* D'[[Union Lëtzebuerg|Union]] gëtt Landesmeeschter, d'[[Alliance Diddeleng]] gewënnt d'Coupe du Luxembourg.
* {{7. Mäerz}}: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Arnhem]] 0:2 géint Holland.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=188 D'Detailer vum Foussballlännermatch Holland-Lëtzebuerg vum 7. Mäerz 1962 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{1. Abrëll}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Arel]] 1:4 géint Belsch. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den [[Henri Cirelli]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=189 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg vum 1. Abrëll 1962 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[11. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:3 géint Sowjetunioun. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den [[Ady Schmit]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=13213 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Sowjetunioun vum 11. Abrëll 1962 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[14. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:2 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=190 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch vum 14. Oktober 1962 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[11. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 2:6 géint Holland. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Erny Brenner]] a [[Jean Hemmerling]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=191 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch vum 11. November 1962 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[22. Dezember]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Esch-Uelzecht]] 1:2 géint Schwäiz. De Goler fir d'Lëtzebuerger huet de [[Johny Léonard]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=192 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch vum 22. Dezember 1962 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* [[Tom Jungblut]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* {{1. Januar}}: [[Georges Kieffer]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* {{5. Januar}}: [[Suzy Amis]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[17. Januar]]: [[Jim Carrey]], kanadesche Komiker a Schauspiller.
* [[21. Januar]]: [[Marie Trintignant]], franséisch Schauspillerin.
* [[22. Januar]]: [[Peter Lohmeyer]], däitsche Schauspiller.
* [[16. Januar]]: [[John van Rijswijck]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[28. Januar]]: [[Serge Jentgen]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[30. Januar]]: [[Abdullah II. vu Jordanien|Abdullah II.]], Kinnek vu Jordanien.
* {{2. Februar}}: [[Philippe Claudel]], franséische Schrëftsteller a Filmregisseur.
* {{5. Februar}}: [[Jennifer Jason Leigh]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{6. Februar}}: [[Claude Lahr]], lëtzebuergesche Realisateur. 
* {{0}}6. Februar: [[Axl Rose]], US-amerikanesche Sänger.
* {{9. Februar}}: [[Claudine Moulin]], lëtzebuergesch Sproochwëssenschaftlerin.
* [[12. Februar]]: [[René Scheuer]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[15. Februar]]: [[Milo Đukanović]], montenegrinesche Politiker.
* 15. Februar: [[David Hurley (Sänger)|David Hurley]], englesche Kontertenor.
* {{2. Mäerz}}: [[Jon Bon Jovi]], US-amerikanesche Museker.
* {{3. Mäerz}}: [[Dan Dethier]], lëtzebuergeschen Triathleet.
* [[11. Mäerz]]: [[Mohamed Abdullahi Mohamed]], somalesche Politiker.
* [[15. Mäerz]]: [[Terence Trent D'Arby]], US-amerikanesche Sänger.
* [[31. Mäerz]]: [[Olli Rehn]], finnesche Politiker, EU-Kommissär.
* {{2. Abrëll}}: [[Clark Gregg]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[12. Abrëll]]: [[Patrick Ripp]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* 12. Abrëll: [[Leo Wagener]], lëtzebuergesche Paschtouer.
* [[15. Abrëll]]: [[Romain Schneider]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[20. Abrëll]]: [[Sigurður Ingi Jóhannsson]], islännesche Politiker.
* {{2. Mee}}: [[Jimmy Martin (1962)|Jimmy Martin]], lëtzebuergesche Museker, Lidderschreiwer a Produzent.
* [[10. Mee]]: [[David Fincher]], US-amerikanesche Regisseur, Filmproduzent a Schauspiller.
* [[12. Mee]]: [[Emilio Estevez]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* 12. Mee: [[Romain Kohn]], lëtzebuergesche Kommunikatiounswëssenschaftler a Journalist.
* [[18. Mee]]: [[Monique Smit-Thijs]], hollännesch Lokalpolitikerin, Buergermeeschter vu Bartreng.
* [[21. Mee]]: [[Jitz Jeitz]], lëtzebuergeche Blues- an Jazzmuseker.
* [[22. Mee]]: [[Fiona Gélin]], franséisch Schauspillerin.
* [[31. Mee]]: [[Dina Boluarte]], peruanesch Politikerin.
* {{4. Juni}}: [[Frédéric Auburtin]], franséischen Dréibuchauteur, Komponist a Filmregisseur.
*{{0}}4. Juni: [[Ulisses Correia e Silva]], kapverdianesche Politiker.
* {{6. Juni}}: [[Pierre Ahlborn]], lëtzebuergesche Banquier.
* {{0}}6. Juni: [[Philippe Schaus]], lëtzebuergesche Manager.
* [[10. Juni]]: [[Vincent Perez]], Schwäizer Schauspiller, Regisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[17. Juni]]: [[Lio]], franséisch-belsch Sängerin a Schauspillerin.
* [[18. Juni]]: [[Flavio Becca]], lëtzebuergeschen Entreprener.
* [[24. Juni]]: [[Claudia Sheinbaum]], mexikanesch Physikerin a Politikerin. 
* [[26. Juni]]: [[Wolfgang Geiselhart]], däitschen Auteur.
* [[28. Juni]]: [[Luc Feit]], lëtzebuergesche Schauspiller.
* {{3. Juli}}: [[Tom Cruise]], US-amerikanesche Schauspiller a Produzent.
* [[10. Juli]]: [[Fernand Feitz]], lëtzebuergeschen Zoolog.
* [[12. Juli]]: [[Roger Wagner]], lëtzebuergesche Fotograf.
* [[19. Juli]]: [[Anthony Edwards]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[20. Juli]]: [[Suzie Godart]], lëtzebuergesch Vëlossportlerin.
* [[23. Juli]]: [[Federico Franco]], paraguayesche Politiker.
* [[31. Juli]]: [[Wesley Snipes]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* {{6. August}}: [[Marc Lavoine]], franséische Chansonnier a Schauspiller.
* [[13. August]]: [[Manuel Valls]], franséische Politiker.
* [[18. August]]: [[Felipe de Jesús Calderón Hinojosa]], mexikanesche Staatspresident.
* 18. August: [[Arno Strobel]], däitsche Schrëftsteller.
* [[19. August]]: [[Valérie Kaprisky]], franséisch Schauspillerin.
* 19. August: [[Jeannot Sanavia]], lëtzebuergesche Komponist a Kontrabassist.
* [[30. August]]: [[Alexander Walterowitsch Litwinenko]], Läitnant-Colonel am russesche Geheimdéngscht.
* {{1. September}}: [[Ruud Gullit]], hollännesche Foussballspiller an -trainer.
* [[13. September]]: [[Michel Wolter]], lëtzebuergesche Politiker.
* 13. September: [[Yvette Rischette]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[25. September]]: [[Guy Colling]], lëtzebuergeschen Agronom a Botaniker.
* {{3. Oktober}}: [[Jean-Christophe Massinon]], franséische Moler a Sculpteur.
* {{9. Oktober}}: [[Durs Grünbein]], däitsche Lyriker, Essayist an Iwwersetzer.
* [[13. Oktober]]: [[Jean-Marie Triffaux]], belschen Historiker.
* [[20. Oktober]]: [[Philippe Matsas]], lëtzebuergesche Fotograf.
* [[25. Oktober]]: [[Christine Citti]], franséisch Schauspillerin a Filmregisseurin.
* [[26. Oktober]]: [[Dean Spielmann]], lëtzebuergesche Jurist a Magistrat.
* [[27. Oktober]]: [[Frank Colabianchi]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{3. November}}: [[Antti Rinne]], finnesche Politiker a Gewerkschaftler.
* [[11. November]]: [[Demi Moore]], US-amerikaeisch Schauspillerin.
* [[18. November]]: [[Enrico Lunghi]], Konschthistoriker an Auteur.
* 18. November: [[Kirk Hammett]], US-amerikanesche Gittarist.
* [[19. November]]: [[Jodie Foster]], US-amerikanesch Schauspillerin, Filmregisseurin a Produzentin.
* [[21. November]]: [[Renée Wagener]], lëtzebuergesch Journalistin a Politikerin.
* [[22. November]]: [[Armin Krings]], däitsch-lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[23. November]]: [[Nicolás Maduro]], venezuelanesche Politiker.
* [[25. November]]: [[Serge Hetto]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{1. Dezember}}: [[Detlev Buck]], däitsche Schauspiller, Dréibuchauteur, Filmproduzent a Regisseur.
* {{4. Dezember}}: [[Viorica Vlad Bîrsășteanu]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[16. Dezember]]: [[Anne Le Ny]], franséisch Schauspillerin, Dréibuchautorin a Filmregisseurin.
* [[21. Dezember]]: [[Georges Christen]], lëtzebuergesche Kraaftmënsch.
* [[22. Dezember]]: [[Ralph Fiennes]], englesche Schauspiller.
* 22. Dezember: [[Viviane Thill]], lëtzebuergesch Iwwersetzerin, Filmkritikerin an Auteur.
* [[28. Dezember]]: [[Michel Petrucciani]], franséischen Jazz-Pianist.
* [[30. Dezember]]: [[Alessandra Mussolini]], italieenesch Schauspillerin a Politikerin.

== Gestuerwen ==
* [[26. Januar]]: [[Lucky Luciano]], US-amerikanesche Mafioso.
* [[31. Januar]]: [[Dannie Heineman]], belsch-amerikaneschen Ingenieur a Geschäftsmann.
* [[16. Februar]]: [[Marcel Lévesque]], franséische Schauspiller.
* [[18. Februar]]: [[Joseph Philippart]], lëtzebuergesche Blechschléier a Politiker.
* [[13. Mäerz]]: [[Henri Gengler]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[15. Mäerz]]: [[Arthur Holly Compton]], US-amerikanesche Physiker an Nobelpräisdréier.
* [[25. Mäerz]]: [[Auguste Piccard]], Schwäizer Physiker.
* 25. Mäerz: [[Joseph Hurt]], lëtzebuergesche Geeschtlechen an Historiker.
* [[29. Mäerz]]: [[Albert Wingert]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Resistenzler.
*{{8. Abrëll}}: [[Guillaume Theves]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.
* [[11. Abrëll]]: [[Michael Curtiz]], ungaresch-amerikanesche Filmregisseur.
* [[14. Abrëll]]: [[Victor Engels]], lëtzebuergeschen Architekt a Moler.
* {{6. Mee}}: [[Edison Pettit]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[12. Mee]]: [[Pedro Pablo Ramírez|Pedro Pablo Ramírez Machuca]], argentinesche President.
* [[17. Mee]]: [[Daniel Sorano]], franséische Schauspiller.
* [[19. Mee]]: [[Gabriele Münter]], Molerin vum Expressionismus.
* {{1. Juni}}: [[Albert Steffen]], lëtzebuergeschen Historiker.
* {{5. Juni}}: [[Georges Pixius]], lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.
* {{6. Juni}}: [[Yves Klein]], franséische Moler, Sculpteur a Performancekënschtler.
* {{8. Juni}}: [[Eugène Freyssinet]], franséischen Ingenieur an Erfinder. 
* [[13. Juni]]: [[Eugène Aynsley Goossens]], englesche Komponist an Dirigent.
* 13. Juni: [[Jean Dumont]], lëtzebuergeschen Ingenieur an Archeolog.
* [[19. Juni]]: [[Frank Borzage]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* 19. Juni: [[Jules Salentiny (Jurist)|Jules Salentiny]], lëtzebuergesche Jurist a Magistrat.
* 19. Juni: [[Nicolas Schumacher (Politiker)|Nicolas Schumacher]], lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* [[20. Juni]]: [[Isidore Engler]], lëtzebuergeschen Architekt.
* {{6. Juli}}: [[William Faulkner]], US-amerikanescher Schrëftsteller.[[Fichier:Hermann Hesse 1927 Photo Gret Widmann.jpg|thumb|100px|{{small|Hermann Hesse (1877–1962)}}]]
* {{9. Juli}}: [[Georges Bataille]], franséische Schrëftsteller, Soziolog a Philosoph.
* [[29. Juli]]: [[Leonardo De Lorenzo]], italieenesche Flütist a Musekspedagog.
* [[30. Juli]]: [[Luigi Carnera]], italieeneschen Astronom.
* {{4. August}}: [[Marilyn Monroe]], US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* {{9. August}}: [[Hermann Hesse]], däitsch-Schwäizer Schrëftsteller, Nobelpräisdréier.
* [[29. August]]: [[Théodore Thiel]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* {{3. September}}: [[E. E. Cummings]], US-amerikaneschen Dichter a Schrëftsteller.
* {{6. September}}: [[Hanns Eisler]], däitsche Komponist.
* {{7. September}}: [[Karen Blixen]], dänesch Schrëftstellerin.
* [[15. September]]: [[William Coblentz]], US-amerikanesche Physiker an Astronom.
* [[22. September]]: [[Michel Hemmerling]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[13. Oktober]]: [[Jacqueline Francell]], franséisch Schauspillerin.
* [[25. Oktober]]: [[Alfred Bertrang]], belsche Philolog, Historiker a Politiker.
* {{7. November}}: [[Eleanor Roosevelt]], US-amerikanesch Mënscherechtsaktivistin an Diplomatin.
* [[18. November]]: [[Niels Hendrik David Bohr]], dänesche Physiker, Nobelpräisdréier.
* [[22. November]]: [[René Coty]], franséische Politiker, President vun der Véierter Republik.
* [[23. November]]: [[Jean-Pierre Lamboray]], lëtzebuergesche Moler.
* [[28. November]]: [[Wilhelmina vun Holland|Wilhelmina]], Kinnigin vun Holland.
* [[10. Dezember]]: [[Joseph Zuang]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[15. Dezember]]: [[Charles Laughton]], brittesche Filmschauspiller.
* [[17. Dezember]]: [[Thomas Mitchell]], US-amerikanesche Schauspiller.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>n1yq03bc3sitgrcar7fs9leykw5jold</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1987</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3072</id>
    <revision>
      <id>2712611</id>
      <parentid>2712109</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gestuerwen */ [[:Edy Lahure]]</comment>
      <origin>2712611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17062" sha1="lim5bwxkr7sbn4auztrmabyj5y6s5mf" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1987''' huet op engem [[Donneschdeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[25. Januar]]: D'[[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU/CSU]] mam [[Helmut Kohl]] gewënnt d'Walen an der [[Däitschland|Bundesrepublik Däitschland]].
* {{4. Mäerz}}: D'Pyramid vum [[Musée du Louvre|Louvre]] gëtt zu Paräis ageweit.
* {{6. Mäerz}}: D'brittesch Fär ''[[Herald of Free Enterprise]]'' geet viru [[Zeebrugge]] ënner, 193 Leit kommen ëm d'Liewen.
* [[28. Mee]]: Den däitsche [[Mathias Rust]] lant mat sengem Sportfliger op der [[Rout Plaz|Rouder Plaz]] zu [[Moskau]] a blaméiert d'[[Sowjetunioun|sowjetesch]] Fluchofwier.
* [[11. Juni]]: D'[[Konservativ Partei (Groussbritannien)|Konservativ Partei]] mat un der Spëtzt der [[Margaret Thatcher]] gewënnt d'Walen a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]].
* {{1. Juli}}: Den [[Acte unique]] trëtt a Kraaft.
* [[19. Juli]]: D'[[Ssozial-demokratesch Partei (Portugal)|PSD]] gewënnt d'Parlamentswalen a [[Portugal]], den [[Anibal Cavaco Silva]] gëtt Premierminister.
* [[17. Dezember]]: De [[Gustáv Husák]] trëtt als Generalsekretär vun der [[Tschechoslowakesch Kommunistesch Partei|Tschechoslowakescher Kommunistescher Partei]] zeréck, bleift awer Staatspresident. Nofollger gëtt de [[Miloš Jakeš]].

==== Lëtzebuerg ====
* Mäerz: De [[Lift Gronn-Uewerstad]] gëtt a Betrib geholl.
* [[12. Mee]]: Den [[ADR|Aktiounscomité 5/6 Pensioun fir jiddereen]] gëtt gegrënnt.
* [[17. Juni]]: Per Gesetz gëtt d'[[Cour d'Assises]] ofgeschaaft.
* [[11. Oktober]]: [[Gemengewalen (Lëtzebuerg)|Gemengewalen]].

=== Afrika ===
* Juli: [[Angolanesche Biergerkrich]]: Ufank vun der [[Schluecht vu Cuito Cuanavale]].
* [[15. Oktober]]: Staatsstreech am [[Burkina Faso]]. Den [[Thomas Sankara]] gëtt zu [[Ouagadougou]] ëmbruecht; de [[Blaise Compaoré]] gëtt säin Nofollger.
* {{7. November}}: An [[Tunesien]] gëtt de President [[Habib Bourguiba]] duerch de [[Zine el-Abidine Ben Ali]] fir ofgesat erkläert.
* [[10. November]]: Am [[Niger]] gëtt den [[Ali Saibou]] Nofollger vum verstuerwene [[Seyni Kountché]].

=== Amerika ===
==== USA ====
==== Südamerika ====

=== Asien ===
* [[13. Abrëll]]: Accord tëscht [[Portugal]] a [[China]], fir datt [[Macao]] [[1999]] u China zeréckgeet.
* [[14. Juni]]: De [[Võ Chí Công]] gëtt President am [[Vietnam]].
* [[18. Juni]]: De [[Phạm Hùng]] gëtt Premierminister am Vietnam.
* {{6. November}}: Den [[Noboru Takeshita]] gëtt Premierminister a [[Japan]].
* [[Dezember]]: De [[Roh Tae-woo]] gëtt zum President a [[Südkorea]] gewielt.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===
* {{8. Dezember}}: De [[Ratu Sir Penaia Ganilau]] gëtt zum éischte President vu [[Fidji]] gewielt.

=== Noen Osten an Arabesch Welt ===
* [[Iran-Irak-Krich]]
* {{1. Juni}}: De [[Libanon|libaneesesche]] Premier [[Rachid Karamé]] gëtt doutgemaach.
* [[31. Juli]]: Bei Konfrontatioune mat der Arméi zu [[Mekka]] komme 402 Leit, dorënner 275 iranesch Pilger, ëm d'Liewen.
* {{9. Dezember}}: Ufank vun der [[Éischt Intifada|Éischter Intifada]], nodeem en israeelesche Camion an der [[Gazasträif]] an e palestinenseschen Taxi gerannt war a 4 Leit leie blouwen.

== Ekonomie ==
* [[19. Oktober]]: Den [[Dow Jones]] fält ëm 22&amp;nbsp;% an engem Dag.

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===
* [[Batty-Weber-Präis]] fir den [[Edmond Dune]].

=== Musek ===
* {{9. Mee}}: De [[Johnny Logan]] gewënnt fir [[Irland]] mam Lidd ''[[Hold Me Now]]'' den [[Eurovision Song Contest 1987|32. Eurovision Song Contest]] zu [[Bréissel]].

== Wëssenschaft an Technik ==

== Sport ==
* De [[Fonsy Grethen]] gëtt Weltmeeschter am [[Billard]] Kaderspill 47/1.
* De [[Marc Girardelli]] gëtt Weltmeeschter am Kombinatiouns-[[Schi]]laf.

===Foussball===
* D'[[Jeunesse Esch]] gewënnt den nationale Championnat, d'[[Union Lëtzebuerg]] d'Coupe de Luxembourg am Foussball.
* [[30. Abrëll]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Europameeschterschaft 1988]], 1:4 géint Bulgarien. De Gol fir d'Lëtzebuerger Huet de [[Roby Langers]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8845 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Bulgarien den 30. Abrëll 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[20. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Sofia]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1988, 0:3 géint Bulgarien.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8812 D'Detailer vum Foussballlännermatch Bulgarien-Lëtzebuerg den 20. Mee 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[28. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1988, 0:2 géint Irland.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8818 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Irland den 28. Mee 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{9. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Dublin]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1988, 1:2 géint Irland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den [[Armin Krings]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8818 D'Detailer vum Foussballlännermatch Irland-Lëtzebuerg den 9. September 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[23. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Castellón de la Plana]] 0:2 géint Spuenien.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8715 D'Detailer vum Foussballlännermatch Spuenien-Lëtzebuerg den 23. September 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[11. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Bréissel]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1988, 0:3 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8765 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg den 11. November 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* {{2. Dezember}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt zu [[Esch-Uelzecht]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1988, 0:0 géint Schottland.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=8753 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Schottland den 2. Dezember 1987 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* {{1. Januar}}: [[Nana Dsagnidse]], georgesch Schachgroussmeeschtesch.
* {{9. Januar}}: [[Christine Mailliet]], lëtzebuergesch Schwëmmerin.
* [[18. Januar]]: [[Johan Djourou]], schwäizeresch-ivorianesche Foussballspiller.
* [[22. Januar]]: [[Michel Wirtz]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[25. Januar]]: [[Tim Laevaert]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[11. Februar]]: [[Ellen van Dijk]], hollännesch Vëlossportlerin.
* [[15. Februar]]: [[Vhils]], portugisesche Moler a Graffitikënschtler.
* [[18. Februar]]: [[Linda Oe]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[21. Februar]]: [[Anne-Lyse Dick]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[25. Februar]]: [[Christine Majerus]], lëtzebuergesch Vëlossportlerin.
* [[26. Februar]]: [[Tom Schumacher]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{8. Mäerz}}: [[Karim Guerfi]], franséische Boxer.
* [[12. Mäerz]]: [[Teymur Rəcəbov]], aserbaidschanesche Schachgroussmeeschter.
* [[23. Mäerz]]: [[Laure Diederich]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[25. Mäerz]]: [[Rob Jetten]], hollännesche Politiker.
* [[28. Mäerz]]: [[Dany Scholten]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[31. Mäerz]]: [[Humpy Koneru]], indesch Schachgroussmeeschterin.
* 31. Mäerz: [[Sammy Wagner]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{2. Abrëll}}: [[Kim Kintziger]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[27. Abrëll]]: [[Anne Bourg]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* 27. Abrëll: [[Ben Angelsberg]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* {{7. Mee}}: [[Laura Daco]], lëtzebuergesch Botanikerin a Volleyballspillerin.
* [[13. Mee]]: [[Marianne Vos]], hollännesch Vëlossportlerin a Weltmeeschterin.
* [[14. Mee]]: [[Frank Schram]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[22. Mee]]: [[Novak Đoković]], serbeschen Tennisspiller.
* {{1. Juni}}: [[Moon Geun Young]], koreanesch Schauspillerin.
* [[24. Juni]]: [[Lionel Messi]], spuenesch-argentinesche Foussballspiller.
* [[30. Juni]]: [[Arnaud Maroldt]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* {{3. Juli}}: [[Sebastian Vettel]], F1-Pilot.
* [[29. Juli]]: [[Julie Kremer]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* {{9. August}}: [[Martine Weber]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* {{7. September}}: [[Bianca Schmitz]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* {{9. September}}: [[Andrea Petkovic]], däitsch Tennisspillerin.
* [[13. September]]: [[Ricky Bentz]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[17. September]]: [[Augustus Prew]], brittesche Schauspiller.
* [[28. September]]: [[Hilary Duff]], US-amerikanesch Sängerin, Schauspillerin an Entreprenesch.
* [[14. Oktober]]: [[Claudio Lombardelli]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[15. Oktober]]: [[Marie Sebag]], franséisch Schachgroussmeeschterin.
* [[18. Oktober]]: [[Kim Bruck|KIm Bruck]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[27. Oktober]]: [[Susanna Scarano]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[30. Oktober]]: [[Chantal Hoffmann]], lëtzebuergesch Vëlossportlerin.
* [[12. November]]: [[Joël Kitenge]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[14. November]]: [[Ben Gastauer]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 14. November: [[Ante Bukvić]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[22. November]]: [[Alain Breuskin]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[30. November]]: [[Daniel Noboa]], ecuadorianesche Politiker.
* [[11. Dezember]]: [[Natalia Gordienko]], moldawesch Sängerin.
* [[16. Dezember]]: [[Isabelle Frisch]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* [[21. Dezember]]: [[Patrick Arbaut]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[29. Dezember]]: [[Maximilien Lehnen]], lëtzebuergeschen Affekot a Member vum Staatsrot.

== Gestuerwen ==
{{Méi Biller
 | direction = vertical
 | width = 100
 | Bild1=Raymond Vouel EC Portrait 1976.jpg
 | Text1=Raymond Vouel
 | Bild2 = Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg
 | Text2 =  Andy Warhol
 | Bild3 = Anny Ondra 1926.jpg
 | Text3 = Anny Ondra
 | Bild4= RobertDalban-1952-Harcourt.png
 | Text4 =Robert Dalban
 | Bild5= Primo Levi.jpg
 | Text5 =Primo Levi
 | Bild7= Dalida 1974.jpg
 | Text7= Dalida
 | Bild8= Rita Hayworth Down to Earth 1947.png
 | Text8= Rita Hayworth
 | Bild9= Fred Astaire 1959 crop.jpg
 | Text9= Fred Astaire
 | Bild10=Lee marvin 1971.JPG
 | Text10= Lee Marvin
 }}{{Méi Biller
 | direction = vertical
 | width = 100
 | Bild1=LinoVentura-Italie-1975.jpg
 | Text1= Lino Ventura
 | Bild2 = Marguerite Yourcenar-Bailleul-1982.10.04.Bernhard De Grendel (10).jpg
 | Text2 = Marguerite Yourcenar
 | Bild3 = 
 | Text3 =  
 }}
*{{Eidelt Joer}}[[Henri Blackes]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Geschichtsfuerscher. 
* {{4. Januar}}: [[René Van Den Bulcke]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[11. Januar]]: [[Pierre-Louis (Schauspiller)|Pierre-Louis]], franséische Schauspiller
* [[14. Januar]]: [[Douglas Sirk]], dänesch-däitsche Filmregisseur.
* [[15. Januar]]: [[Rudolf Carl]], éisträichesche Schaupiller.
* [[17. Januar]]: [[Hugo Fregonese]], argentinesche Filmregisseur.
* [[31. Januar]]: [[Yves Allégret]], franséische Filmregisseur.
* {{1. Februar}}: [[Alessandro Blasetti]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{4. Februar}}: [[Georges Bauer]], lëtzebuergesche Waasserballspiller an Olympionik.
* {{6. Februar}}: [[Albert Leblanc]], Organist.
* [[12. Februar]]: [[Raymond Vouel]], lëtzebuergesche Journalist a Politiker.
* [[15. Februar]]: [[Jean Laviron]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[22. Februar]]: [[Andy Warhol]], Grënner a bedeitendste Kënschtler vum Pop-Art.
* [[22. Februar]]: [[Louis Biren (Resistenzler)|Louis Biren]], lëtzebuergesche Konschtschräiner, Woner, Kéifer a Resistenzler.
* [[23. Februar]]: [[Esmond Knight]], englesche Schauspiller.
* [[28. Februar]]: [[Anny Ondra]], Filmschauspillerin.
* {{2. Mäerz}}: [[Randolph Scott]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{3. Mäerz}}: [[Danny Kaye]], US-amerikanesche Schauspiller, Komiker a Sänger.
* {{8. Mäerz}}: [[Edy Lahure]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{9. Mäerz}}: [[Richard F. Kneip]], US-amerikanesche Politiker.
* [[10. Mäerz]]: [[Bernard Roland]], franséische Filmregisseur.
* [[13. Mäerz]]: [[Bernhard Grzimek]], Déierendokter a -fuerscher, Déierefilmmécher.
* [[23. Mäerz]]: [[Maurice Labro]], franséische Filmregisseur.
* [[28. Mäerz]]: [[Maria Augusta Trapp]], US-amerikanesch Sängerin a Schrëftstellerin.
* {{3. Abrëll}}: [[Robert Dalban]], franséische Schauspiller.
* {{0}}3. Abrëll: [[Anne Grey]], brittesch Schauspillerin.
* [[11. Abrëll]]: [[Primo Levi]], italieenesche Schrëftsteller a Cheemiker.
* [[17. Abrëll]]: [[Henri Koch (Politiker)|Henri Koch]], lëtzebuergesche Politiker an Direkter vum Escher Jongelycée.
* {{3. Mee}}: [[Dalida]], Schlagersängerin a Schauspillerin.
* {{7. Mee}}: [[Auguste Moneta]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{0}}7. Mee: [[Colin Blakely]], nordiresche Schauspiller.
* [[11. Mee]]: [[Nicolas Rasquin]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[14. Mee]]: [[Rita Hayworth]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[20. Mee]]: [[Franz Ehringer]], lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.
* [[23. Mee]]: [[Lou Hemmer]], lëtzebuergesche Fluchpionéier.
* {{7. Juni}}: [[Aurelio Sabbatini]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[13. Juni]]: [[François Trausch]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 13. Juni: [[Geraldine Page]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[22. Juni]]: [[Fred Astaire]], US-amerikaneschen Dänzer, Sänger a Schauspiller.
* [[30. Juni]]: [[Théo Bohnenberger]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{4. Juli}}: [[Bengt Strömgren]], schweedeschen Astronom an Astrophysiker.
* [[12. Juli]]: [[Rudolf Lenz]], éisträichesche Schauspiller.
* [[15. Juli]]: [[Maurice Benoy]], lëtzebuergesche Moler a Graphiker.
* [[17. Juli]]: [[Janine Ronceray]], franséisch Schauspillerin.
* [[20. Juli]]: [[Alexis Wagner]], lëtzebuergesche Moler.
* [[26. Juli]]: [[Raymond Leboursier]], franséische Schauspiller a Filmregisseur. 
* [[29. Juli]]: [[Nicolas Calmes]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* {{1. August}}: [[Pola Negri]], polnesch Schauspillerin.
* {{2. August}}: [[Berthe Tissen]], lëtzebuergesch Schauspillerin.
* {{7. August}}: [[Jeanne Boitel]], franséisch Schauspillerin.
* [[15. August]]: [[Benny Michaux]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[17. August]]: [[Rudolf Heß]], nationalsozialistesche Politiker.
* [[19. August]]: [[Chrétien Clement]], lëtzebuergesche Museker a Schrëftsteller.
* [[24. August]]: [[Michèle Alfa]], franséisch Schauspillerin.
* [[28. August]]: [[John Huston]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[29. August]]: [[Lee Marvin]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{4. September}}: [[Richard Marquand]], walisesche Filmregisseur.
* [[11. September]]: [[Lorne Greene]], kanadesche Schauspiller.
* 11. September: [[Peter Tosh]], jamaikanesche Sänger.
* [[17. September]]: [[François Eisenbarth]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[18. September]]: [[Américo Tomás]], Admirol, portugisesche Staatspresident (1958 bis 1974).
* [[23. September]]: [[Bob Fosse]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[25. September]]: [[Mary Astor]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{2. Oktober}}: [[Madeleine Carroll]], US-amerikanesch-englesch Schauspillerin.
* {{3. Oktober}}: [[Jean Anouilh]], franséische Schrëftsteller.
* [[11. Oktober]]: [[Uwe Barschel]], däitsche Politiker.
* 11. Oktober: [[Alfred Kieffer]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[19. Oktober]]: [[Marcel Paulus]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[22. Oktober]]: [[Roger Maul]], lëtzebuergesche Jurist.
* 22. Oktober: [[Lino Ventura]], italieenesche Catcher a Schauspiller.
* [[25. Oktober]]: [[Ketty Thull]], Auteur vu Kachbicher.
* {{4. November}}: [[Guill Schmitz]], lëtzebuergesche Sänger a Moler.
* {{5. November}}: [[Georges Franju]], franséische Filmregisseur.
* {{5. November}}: [[Carlos Ulrrico Cesco]], argentineschen Astronom.
* [[18. November]]: [[Jacques Anquetil]], franséische Cycliste.
* [[28. November]]: [[Wolfgang Liebeneiner]], däitsche Regisseur a Schauspiller.
* {{7. Dezember}}: [[Alphonse Arend]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[16. Dezember]]: [[Adolf Raderschall]], däitsche Jurist a Krichsverbriecher.
* [[17. Dezember]]: [[Marguerite Yourcenar]], belsch-franséisch Schrëftstellerin.
* [[19. Dezember]]: [[Victor Braun]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[22. Dezember]]: [[Gustav Fröhlich]], däitsche Schauspiller.
* [[24. Dezember]]: [[Joop den Uyl]], hollännesche Politiker.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>lim5bwxkr7sbn4auztrmabyj5y6s5mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1822</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6039</id>
    <revision>
      <id>2712599</id>
      <parentid>2667090</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebuer */ [[:Jean-Baptiste Risch]]</comment>
      <origin>2712599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2275" sha1="hv5i5kov07nnplpvglndlqks2q6k0hj" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}

== Evenementer ==

=== Europa ===
==== Lëtzebuerg ====
* [[18. November]]: E Feier zu [[Gréiwemaacher]] zerstéiert 147 vun den 341 Haiser, souwéi 80 Ställ an 39 Scheieren.
* D'Gemeng Bëschdref fusionéiert mat [[Gemeng Béiwen-Atert|där vu Béiwen/Atert]], an d'Gemeng Kaalmes mat [[Gemeng Sëll|där vu Sëll]].

=== Afrika ===

=== Amerika ===

==== USA ====

==== Südamerika ====

=== Asien ===

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===

== Wëssenschaft an Technik ==

== Gebuer ==
* [[David Col]], belsche Moler.
* {{1. Januar}}: [[Jean-Baptiste Risch]], lëtzebuergesche Grondbesëtzer a Politiker.
* {{6. Januar}}: [[Heinrich Schliemann]], däitschen Archeolog.
* [[12. Januar]]: [[Étienne Lenoir]], lëtzebuergesch-belsch-franséischen Ingenieur, Erfinder a Geschäftsmann.
* [[20. Januar]]: [[Pierre-Joseph Vanderaiken]], lëtzebuergeschen Entreprener.
* [[17. Februar]]: [[Michel Jonas]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[18. Mäerz]]: [[Gustav Eduard Seydel]], däitsch-lëtzebuergesche Moler.
* [[16. Abrëll]]: [[Karl Theodor Robert Luther]], däitschen Astronom.
* [[27. Abrëll]]: [[Ulysses S. Grant]], 18. President vun den USA.
* [[12. Mee]]: [[Philippe Knaff]], lëtzebuergeschen Historiker an Auteur.
* [[20. Mee]]: [[Émile Erckmann]], franséische Schrëftsteller.
* {{1. Juli}}: [[Charles-Théodore André]]; Politiker, Jurist an Auteur.
* [[12. August]]: [[Heinrich Louis d'Arrest]], däitschen Astronom.
* [[10. September]]: [[John Adams Whipple]], US-amerikaneschen Astronom a Fotograf.
* {{0}}[[4. Oktober]]: [[Rutherford B. Hayes]], 19. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* [[27. Dezember]]: [[Louis Pasteur]], franséische Mikrobiolog (''Pasteuriséierung'').

== Gestuerwen ==
* [[16. Mäerz]]: [[Jean Massard (Graveur)|Jean Massard]], franséische Graveur.
* [[25. Juni]]: [[E. T. A. Hoffmann]], däitsche Schrëftsteller.
* [[19. August]]: [[Jean Baptiste Joseph Delambre]], franséischen Astronom.
* [[27. August]]: [[Jean-Baptiste Servais]], Geometer, Architekt a Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* [[28. August]]: [[Wilhelm Herschel]] däitsch-britteschen Astronom a Museker.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}</text>
      <sha1>hv5i5kov07nnplpvglndlqks2q6k0hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Portal Film/Nei</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10467</id>
    <revision>
      <id>2712525</id>
      <parentid>2712510</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4808" sha1="85wkyiiz4q3242rog9uqq1gvppco5eq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Film]]&lt;/noinclude&gt;
&lt;!-- update 4. November 2011 - just Filmer.--&gt;

''[[I tre volti della paura]]'' - ''[[Il rosso segno della follia]]'' - ''[[Carve Her Name with Pride]]'' - ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - ''[[Rodan]]'' - ''[[Border River]]'' - ''[[The Cimarron Kid]]'' - ''[[Banktresor 713]]'' - ''[[The Dark Avenger]]'' - ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - ''[[The First Texan]]'' - ''[[The One That Got Away (Film 1957)|The One That Got Away]]'' - ''[[Rafles sur la ville]]'' - ''[[Vier Mädels aus der Wachau]]''- ''[[Fuhrmann Henschel (Film 1956)|Fuhrmann Henschel]]'' - ''[[Canyon River (Film)|Canyon River]]'' - ''[[Die Letzten werden die Ersten sein]]'' - ''[[The Revolt of Mamie Stover (Film)|The Revolt of Mamie Stover]]'' - ''[[I vampiri]]'' - ''[[Gruß und Kuß vom Tegernsee]]'' - ''[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]'' - ''[[La frusta e il corpo]]'' - ''[[Santiago (Film 1956)|Santiago]]'' - ''[[L'homme et l'enfant]]'' - ''[[The Tall Stranger]]'' - ''[[The Big Land]]'' -  ''[[The Burning Hills]]'' - ''[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]'' - ''[[Der kühne Schwimmer (Film 1957)|Der kühne Schwimmer]]'' - ''[[Shoot-Out at Medicine Bend]]'' - ''[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]'' - ''[[Liebe, Jazz und Übermut]]'' - ''[[Flucht in die Tropennacht]]'' - ''[[Seven Men from Now]]'' -  ''[[Reach for the Sky]]'' - ''[[Mit Rosen fängt die Liebe an]]'' - ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' - ''[[Across the Bridge (Film)|Across the Bridge]]'' - ''[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]'' - ''[[Wenn Poldi ins Manöver zieht]]'' - ''[[Godzilla (Film 1954)|Godzilla]]'' - ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - ''[[Der Glockengießer von Tirol]]'' - ''[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]'' - ''[[Storm Over the Nile]]'' - ''[[Up in the World]]'' - ''[[Es wird alles wieder gut]]'' - ''[[Last of the Badmen]]'' - ''[[Das Schloß in Tirol]]'' - ''[[Between Heaven and Hell]]'' - ''[[Die gestohlene Hose]]'' - ''[[Marcelino, pan y vino]]'' - ''[[Der Struwwelpeter (Film)|Der Struwwelpeter]]'' - ''[[Les aventures d'Arsène Lupin]]'' - ''[[Miss Pigalle]]'' - ''[[A Town Like Alice (Film 1957)|A Town Like Alice]]'' - ''[[Les évadés (Film 1955)|Les évadés]]'' - ''[[Die fidelen Detektive]]'' - ''[[Schön ist die Welt (Film)|Schön ist die Welt]]'' - ''[[Salzburger Geschichten]]'' - ''[[Försterliesel]]'' - ''[[Das Glück liegt auf der Straße]]'' - ''[[Heute heiratet mein Mann (Film 1956)|Heute heiratet mein Mann]]'' - ''[[Der fröhliche Wanderer]]'' - ''[[Solange noch die Rosen blühn]]'' - ''[[Frine, cortigiana d'Oriente]]'' - ''[[The Last Wagon (Film 1956)|The Last Wagon]]'' - ''[[Das haut hin]]'' - ''[[Votre dévoué Blake]]'' - ''[[Smoke Signal (Film)|Smoke Signal]]'' - ''[[Die Christel von der Post]]'' - ''[[Hold Back the Night]]'' - ''[[Le mouton à cinq pattes]]'' - ''[[Eine Frau genügt nicht?]]'' - ''[[Revenge of the Creature]]'' - ''[[La donna più bella del mondo]]'' - ''[[Sohn ohne Heimat]]'' - ''[[The Naked Dawn]]'' - ''[[Battle Cry (Film)|Battle Cry]]'' - ''[[Sonnenschein und Wolkenbruch]]'' - ''[[Skandal um Dr. Vlimmen]]'' - ''[[Heiße Ernte]]'' - ''[[Abbott and Costello Meet the Mummy]]'' - ''[[K. u. K. Feldmarschall]]'' - ''[[Screaming Eagles]]'' - ''[[Garden of Evil]]'' - ''[[House of Secrets (Film 1956)|House of Secrets]]'' - ''[[Lügen haben hübsche Beine]]'' - ''[[Die Sennerin von St. Kathrein]]'' - ''[[The Man Who Never Was]]'' - ''[[King of the Khyber Rifles (Film)|King of the Khyber Rifles]]'' - ''[[I Died a Thousand Times]]'' - ''[[Michel Strogoff (Film 1956)|Michel Strogoff]]'' - ''[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]'' - ''[[Drei Birken auf der Heide]]'' - ''[[Himmel ohne Sterne]]'' - ''[[The Silver Chalice]]'' - ''[[Die Rosel vom Schwarzwald]]'' - ''[[King Richard and the Crusaders]]'' - ''[[Gervaise (Film)|Gervaise]]'' - ''[[The Americano (Film 1955)|The Americano]]'' - ''[[Mädchen ohne Grenzen]]'' - ''[[Tennessee's Partner]]'' - ''[[Zwei Bayern in St. Pauli]]'' - ''[[Mr. North]]'' - ''[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]'' - ''[[Slam Dance]]'' - ''[[Pretty in Pink]]'' - ''[[Les fantômes du chapelier (Film)|Les fantômes du chapelier]]'' ...

[[Nadeshda Brennicke]] - [[Ulrich Reinthaller]] - [[Michael Kreihsl]] - [[Ralph Herforth]] - [[Karl Kranzkowski]] - [[Manfred_Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]] - [[Günter Strack]] - [[Suzanne_von_Borsody]] - [[Mario Soldati]] - [[Carlos Saura]] - [[Hubert de Lapparent]] - [[Jacques Hilling]]  - [[Paulette Dubost]] - [[Guy Decomble]] - [[Jeanne Boitel]] - [[Leslie Phillips]] - [[Giorgio Albertazzi]] - [[Madeleine Lebeau]] - [[Jean-Luc Bideau]] - [[Guy Bedos]] - [[Jean-Marie Périer]] - [[Michel Soutter]] - [[Paul Crauchet]] …</text>
      <sha1>85wkyiiz4q3242rog9uqq1gvppco5eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712532</id>
      <parentid>2712525</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>....</comment>
      <origin>2712532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="25s63dyeck6zltm4nje217d6omumjsu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Film]]&lt;/noinclude&gt;
&lt;!-- update 4. November 2011 - just Filmer.--&gt;

''[[I tre volti della paura]]'' - ''[[Il rosso segno della follia]]'' - ''[[Carve Her Name with Pride]]'' - ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - ''[[Rodan]]'' - ''[[Border River]]'' - ''[[The Cimarron Kid]]'' - ''[[Banktresor 713]]'' - ''[[The Dark Avenger]]'' - ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - ''[[The First Texan]]'' - ''[[The One That Got Away (Film 1957)|The One That Got Away]]'' - ''[[Rafles sur la ville]]'' - ''[[Vier Mädels aus der Wachau]]''- ''[[Fuhrmann Henschel (Film 1956)|Fuhrmann Henschel]]'' - ''[[Canyon River (Film)|Canyon River]]'' - ''[[Die Letzten werden die Ersten sein]]'' - ''[[The Revolt of Mamie Stover (Film)|The Revolt of Mamie Stover]]'' - ''[[I vampiri]]'' - ''[[Gruß und Kuß vom Tegernsee]]'' - ''[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]'' - ''[[La frusta e il corpo]]'' - ''[[Santiago (Film 1956)|Santiago]]'' - ''[[L'homme et l'enfant]]'' - ''[[The Tall Stranger]]'' - ''[[The Big Land]]'' -  ''[[The Burning Hills]]'' - ''[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]'' - ''[[Der kühne Schwimmer (Film 1957)|Der kühne Schwimmer]]'' - ''[[Shoot-Out at Medicine Bend]]'' - ''[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]'' - ''[[Liebe, Jazz und Übermut]]'' - ''[[Flucht in die Tropennacht]]'' - ''[[Seven Men from Now]]'' -  ''[[Reach for the Sky]]'' - ''[[Mit Rosen fängt die Liebe an]]'' - ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' - ''[[Across the Bridge (Film)|Across the Bridge]]'' - ''[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]'' - ''[[Wenn Poldi ins Manöver zieht]]'' - ''[[Godzilla (Film 1954)|Godzilla]]'' - ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - ''[[Der Glockengießer von Tirol]]'' - ''[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]'' - ''[[Storm Over the Nile]]'' - ''[[Up in the World]]'' - ''[[Es wird alles wieder gut]]'' - ''[[Last of the Badmen]]'' - ''[[Das Schloß in Tirol]]'' - ''[[Between Heaven and Hell]]'' - ''[[Die gestohlene Hose]]'' - ''[[Marcelino, pan y vino]]'' - ''[[Der Struwwelpeter (Film)|Der Struwwelpeter]]'' - ''[[Les aventures d'Arsène Lupin]]'' - ''[[Miss Pigalle]]'' - ''[[A Town Like Alice (Film 1957)|A Town Like Alice]]'' - ''[[Les évadés (Film 1955)|Les évadés]]'' - ''[[Die fidelen Detektive]]'' - ''[[Schön ist die Welt (Film)|Schön ist die Welt]]'' - ''[[Salzburger Geschichten]]'' - ''[[Försterliesel]]'' - ''[[Das Glück liegt auf der Straße]]'' - ''[[Heute heiratet mein Mann (Film 1956)|Heute heiratet mein Mann]]'' - ''[[Der fröhliche Wanderer]]'' - ''[[Solange noch die Rosen blühn]]'' - ''[[Frine, cortigiana d'Oriente]]'' - ''[[The Last Wagon (Film 1956)|The Last Wagon]]'' - ''[[Das haut hin]]'' - ''[[Votre dévoué Blake]]'' - ''[[Smoke Signal (Film)|Smoke Signal]]'' - ''[[Die Christel von der Post]]'' - ''[[Hold Back the Night]]'' - ''[[Le mouton à cinq pattes]]'' - ''[[Eine Frau genügt nicht?]]'' - ''[[Revenge of the Creature]]'' - ''[[La donna più bella del mondo]]'' - ''[[Sohn ohne Heimat]]'' - ''[[The Naked Dawn]]'' - ''[[Battle Cry (Film)|Battle Cry]]'' - ''[[Sonnenschein und Wolkenbruch]]'' - ''[[Skandal um Dr. Vlimmen]]'' - ''[[Heiße Ernte]]'' - ''[[Abbott and Costello Meet the Mummy]]'' - ''[[K. u. K. Feldmarschall]]'' - ''[[Screaming Eagles]]'' - ''[[Garden of Evil]]'' - ''[[House of Secrets (Film 1956)|House of Secrets]]'' - ''[[Lügen haben hübsche Beine]]'' - ''[[Die Sennerin von St. Kathrein]]'' - ''[[The Man Who Never Was]]'' - ''[[King of the Khyber Rifles (Film)|King of the Khyber Rifles]]'' - ''[[I Died a Thousand Times]]'' - ''[[Michel Strogoff (Film 1956)|Michel Strogoff]]'' - ''[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]'' - ''[[Drei Birken auf der Heide]]'' - ''[[Himmel ohne Sterne]]'' - ''[[The Silver Chalice]]'' - ''[[Die Rosel vom Schwarzwald]]'' - ''[[King Richard and the Crusaders]]'' - ''[[Gervaise (Film)|Gervaise]]'' - ''[[The Americano (Film 1955)|The Americano]]'' - ''[[Mädchen ohne Grenzen]]'' - ''[[Tennessee's Partner]]'' - ''[[Zwei Bayern in St. Pauli]]'' - ''[[Mr. North]]'' - ''[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]'' - ''[[Slam Dance]]'' - ''[[Pretty in Pink]]'' - ''[[Les fantômes du chapelier (Film)|Les fantômes du chapelier]]'' ...

[[Hanno Pöschl]] - [[Nadeshda Brennicke]] - [[Ulrich Reinthaller]] - [[Michael Kreihsl]] - [[Ralph Herforth]] - [[Karl Kranzkowski]] - [[Manfred_Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]] - [[Günter Strack]] - [[Suzanne_von_Borsody]] - [[Mario Soldati]] - [[Carlos Saura]] - [[Hubert de Lapparent]] - [[Jacques Hilling]]  - [[Paulette Dubost]] - [[Guy Decomble]] - [[Jeanne Boitel]] - [[Leslie Phillips]] - [[Giorgio Albertazzi]] - [[Madeleine Lebeau]] - [[Jean-Luc Bideau]] - [[Guy Bedos]] - [[Jean-Marie Périer]] - [[Michel Soutter]] - [[Paul Crauchet]] …</text>
      <sha1>25s63dyeck6zltm4nje217d6omumjsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712566</id>
      <parentid>2712532</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="34dbjl2pxz1bezpk5plegwqu0l6n83t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Film]]&lt;/noinclude&gt;
&lt;!-- update 4. November 2011 - just Filmer.--&gt;

''[[I tre volti della paura]]'' - ''[[Il rosso segno della follia]]'' - ''[[Carve Her Name with Pride]]'' - ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - ''[[Rodan]]'' - ''[[Border River]]'' - ''[[The Cimarron Kid]]'' - ''[[Banktresor 713]]'' - ''[[The Dark Avenger]]'' - ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - ''[[The First Texan]]'' - ''[[The One That Got Away (Film 1957)|The One That Got Away]]'' - ''[[Rafles sur la ville]]'' - ''[[Vier Mädels aus der Wachau]]''- ''[[Fuhrmann Henschel (Film 1956)|Fuhrmann Henschel]]'' - ''[[Canyon River (Film)|Canyon River]]'' - ''[[Die Letzten werden die Ersten sein]]'' - ''[[The Revolt of Mamie Stover (Film)|The Revolt of Mamie Stover]]'' - ''[[I vampiri]]'' - ''[[Gruß und Kuß vom Tegernsee]]'' - ''[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]'' - ''[[La frusta e il corpo]]'' - ''[[Santiago (Film 1956)|Santiago]]'' - ''[[L'homme et l'enfant]]'' - ''[[The Tall Stranger]]'' - ''[[The Big Land]]'' -  ''[[The Burning Hills]]'' - ''[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]'' - ''[[Der kühne Schwimmer (Film 1957)|Der kühne Schwimmer]]'' - ''[[Shoot-Out at Medicine Bend]]'' - ''[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]'' - ''[[Liebe, Jazz und Übermut]]'' - ''[[Flucht in die Tropennacht]]'' - ''[[Seven Men from Now]]'' -  ''[[Reach for the Sky]]'' - ''[[Mit Rosen fängt die Liebe an]]'' - ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' - ''[[Across the Bridge (Film)|Across the Bridge]]'' - ''[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]'' - ''[[Wenn Poldi ins Manöver zieht]]'' - ''[[Godzilla (Film 1954)|Godzilla]]'' - ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - ''[[Der Glockengießer von Tirol]]'' - ''[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]'' - ''[[Storm Over the Nile]]'' - ''[[Up in the World]]'' - ''[[Es wird alles wieder gut]]'' - ''[[Last of the Badmen]]'' - ''[[Das Schloß in Tirol]]'' - ''[[Between Heaven and Hell]]'' - ''[[Die gestohlene Hose]]'' - ''[[Marcelino, pan y vino]]'' - ''[[Der Struwwelpeter (Film)|Der Struwwelpeter]]'' - ''[[Les aventures d'Arsène Lupin]]'' - ''[[Miss Pigalle]]'' - ''[[A Town Like Alice (Film 1957)|A Town Like Alice]]'' - ''[[Les évadés (Film 1955)|Les évadés]]'' - ''[[Die fidelen Detektive]]'' - ''[[Schön ist die Welt (Film)|Schön ist die Welt]]'' - ''[[Salzburger Geschichten]]'' - ''[[Försterliesel]]'' - ''[[Das Glück liegt auf der Straße]]'' - ''[[Heute heiratet mein Mann (Film 1956)|Heute heiratet mein Mann]]'' - ''[[Der fröhliche Wanderer]]'' - ''[[Solange noch die Rosen blühn]]'' - ''[[Frine, cortigiana d'Oriente]]'' - ''[[The Last Wagon (Film 1956)|The Last Wagon]]'' - ''[[Das haut hin]]'' - ''[[Votre dévoué Blake]]'' - ''[[Smoke Signal (Film)|Smoke Signal]]'' - ''[[Die Christel von der Post]]'' - ''[[Hold Back the Night]]'' - ''[[Le mouton à cinq pattes]]'' - ''[[Eine Frau genügt nicht?]]'' - ''[[Revenge of the Creature]]'' - ''[[La donna più bella del mondo]]'' - ''[[Sohn ohne Heimat]]'' - ''[[The Naked Dawn]]'' - ''[[Battle Cry (Film)|Battle Cry]]'' - ''[[Sonnenschein und Wolkenbruch]]'' - ''[[Skandal um Dr. Vlimmen]]'' - ''[[Heiße Ernte]]'' - ''[[Abbott and Costello Meet the Mummy]]'' - ''[[K. u. K. Feldmarschall]]'' - ''[[Screaming Eagles]]'' - ''[[Garden of Evil]]'' - ''[[House of Secrets (Film 1956)|House of Secrets]]'' - ''[[Lügen haben hübsche Beine]]'' - ''[[Die Sennerin von St. Kathrein]]'' - ''[[The Man Who Never Was]]'' - ''[[King of the Khyber Rifles (Film)|King of the Khyber Rifles]]'' - ''[[I Died a Thousand Times]]'' - ''[[Michel Strogoff (Film 1956)|Michel Strogoff]]'' - ''[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]'' - ''[[Drei Birken auf der Heide]]'' - ''[[Himmel ohne Sterne]]'' - ''[[The Silver Chalice]]'' - ''[[Die Rosel vom Schwarzwald]]'' - ''[[King Richard and the Crusaders]]'' - ''[[Gervaise (Film)|Gervaise]]'' - ''[[The Americano (Film 1955)|The Americano]]'' - ''[[Mädchen ohne Grenzen]]'' - ''[[Tennessee's Partner]]'' - ''[[Zwei Bayern in St. Pauli]]'' - ''[[Mr. North]]'' - ''[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]'' - ''[[Slam Dance]]'' …

[[Peter Fitz]] * [[Niki Stein]] - [[Hanno Pöschl]] - [[Nadeshda Brennicke]] - [[Ulrich Reinthaller]] - [[Michael Kreihsl]] - [[Ralph Herforth]] - [[Karl Kranzkowski]] - [[Manfred_Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]] - [[Günter Strack]] - [[Suzanne_von_Borsody]] - [[Mario Soldati]] - [[Carlos Saura]] - [[Hubert de Lapparent]] - [[Jacques Hilling]]  - [[Paulette Dubost]] - [[Guy Decomble]] - [[Jeanne Boitel]] - [[Leslie Phillips]] - [[Giorgio Albertazzi]] - [[Madeleine Lebeau]] - [[Jean-Luc Bideau]] - [[Guy Bedos]] - [[Jean-Marie Périer]] - [[Michel Soutter]] - [[Paul Crauchet]] …</text>
      <sha1>34dbjl2pxz1bezpk5plegwqu0l6n83t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712567</id>
      <parentid>2712566</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>....</comment>
      <origin>2712567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="5vhui40ds84nvz3kuu55yfwr2vbm7ek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Film]]&lt;/noinclude&gt;
&lt;!-- update 4. November 2011 - just Filmer.--&gt;

''[[I tre volti della paura]]'' - ''[[Il rosso segno della follia]]'' - ''[[Carve Her Name with Pride]]'' - ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - ''[[Rodan]]'' - ''[[Border River]]'' - ''[[The Cimarron Kid]]'' - ''[[Banktresor 713]]'' - ''[[The Dark Avenger]]'' - ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - ''[[The First Texan]]'' - ''[[The One That Got Away (Film 1957)|The One That Got Away]]'' - ''[[Rafles sur la ville]]'' - ''[[Vier Mädels aus der Wachau]]''- ''[[Fuhrmann Henschel (Film 1956)|Fuhrmann Henschel]]'' - ''[[Canyon River (Film)|Canyon River]]'' - ''[[Die Letzten werden die Ersten sein]]'' - ''[[The Revolt of Mamie Stover (Film)|The Revolt of Mamie Stover]]'' - ''[[I vampiri]]'' - ''[[Gruß und Kuß vom Tegernsee]]'' - ''[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]'' - ''[[La frusta e il corpo]]'' - ''[[Santiago (Film 1956)|Santiago]]'' - ''[[L'homme et l'enfant]]'' - ''[[The Tall Stranger]]'' - ''[[The Big Land]]'' -  ''[[The Burning Hills]]'' - ''[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]'' - ''[[Der kühne Schwimmer (Film 1957)|Der kühne Schwimmer]]'' - ''[[Shoot-Out at Medicine Bend]]'' - ''[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]'' - ''[[Liebe, Jazz und Übermut]]'' - ''[[Flucht in die Tropennacht]]'' - ''[[Seven Men from Now]]'' -  ''[[Reach for the Sky]]'' - ''[[Mit Rosen fängt die Liebe an]]'' - ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' - ''[[Across the Bridge (Film)|Across the Bridge]]'' - ''[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]'' - ''[[Wenn Poldi ins Manöver zieht]]'' - ''[[Godzilla (Film 1954)|Godzilla]]'' - ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - ''[[Der Glockengießer von Tirol]]'' - ''[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]'' - ''[[Storm Over the Nile]]'' - ''[[Up in the World]]'' - ''[[Es wird alles wieder gut]]'' - ''[[Last of the Badmen]]'' - ''[[Das Schloß in Tirol]]'' - ''[[Between Heaven and Hell]]'' - ''[[Die gestohlene Hose]]'' - ''[[Marcelino, pan y vino]]'' - ''[[Der Struwwelpeter (Film)|Der Struwwelpeter]]'' - ''[[Les aventures d'Arsène Lupin]]'' - ''[[Miss Pigalle]]'' - ''[[A Town Like Alice (Film 1957)|A Town Like Alice]]'' - ''[[Les évadés (Film 1955)|Les évadés]]'' - ''[[Die fidelen Detektive]]'' - ''[[Schön ist die Welt (Film)|Schön ist die Welt]]'' - ''[[Salzburger Geschichten]]'' - ''[[Försterliesel]]'' - ''[[Das Glück liegt auf der Straße]]'' - ''[[Heute heiratet mein Mann (Film 1956)|Heute heiratet mein Mann]]'' - ''[[Der fröhliche Wanderer]]'' - ''[[Solange noch die Rosen blühn]]'' - ''[[Frine, cortigiana d'Oriente]]'' - ''[[The Last Wagon (Film 1956)|The Last Wagon]]'' - ''[[Das haut hin]]'' - ''[[Votre dévoué Blake]]'' - ''[[Smoke Signal (Film)|Smoke Signal]]'' - ''[[Die Christel von der Post]]'' - ''[[Hold Back the Night]]'' - ''[[Le mouton à cinq pattes]]'' - ''[[Eine Frau genügt nicht?]]'' - ''[[Revenge of the Creature]]'' - ''[[La donna più bella del mondo]]'' - ''[[Sohn ohne Heimat]]'' - ''[[The Naked Dawn]]'' - ''[[Battle Cry (Film)|Battle Cry]]'' - ''[[Sonnenschein und Wolkenbruch]]'' - ''[[Skandal um Dr. Vlimmen]]'' - ''[[Heiße Ernte]]'' - ''[[Abbott and Costello Meet the Mummy]]'' - ''[[K. u. K. Feldmarschall]]'' - ''[[Screaming Eagles]]'' - ''[[Garden of Evil]]'' - ''[[House of Secrets (Film 1956)|House of Secrets]]'' - ''[[Lügen haben hübsche Beine]]'' - ''[[Die Sennerin von St. Kathrein]]'' - ''[[The Man Who Never Was]]'' - ''[[King of the Khyber Rifles (Film)|King of the Khyber Rifles]]'' - ''[[I Died a Thousand Times]]'' - ''[[Michel Strogoff (Film 1956)|Michel Strogoff]]'' - ''[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]'' - ''[[Drei Birken auf der Heide]]'' - ''[[Himmel ohne Sterne]]'' - ''[[The Silver Chalice]]'' - ''[[Die Rosel vom Schwarzwald]]'' - ''[[King Richard and the Crusaders]]'' - ''[[Gervaise (Film)|Gervaise]]'' - ''[[The Americano (Film 1955)|The Americano]]'' - ''[[Mädchen ohne Grenzen]]'' - ''[[Tennessee's Partner]]'' - ''[[Zwei Bayern in St. Pauli]]'' - ''[[Mr. North]]'' - ''[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]'' - ''[[Slam Dance]]'' …

[[Peter Fitz]] - [[Niki Stein]] - [[Hanno Pöschl]] - [[Nadeshda Brennicke]] - [[Ulrich Reinthaller]] - [[Michael Kreihsl]] - [[Ralph Herforth]] - [[Karl Kranzkowski]] - [[Manfred_Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]] - [[Günter Strack]] - [[Suzanne_von_Borsody]] - [[Mario Soldati]] - [[Carlos Saura]] - [[Hubert de Lapparent]] - [[Jacques Hilling]]  - [[Paulette Dubost]] - [[Guy Decomble]] - [[Jeanne Boitel]] - [[Leslie Phillips]] - [[Giorgio Albertazzi]] - [[Madeleine Lebeau]] - [[Jean-Luc Bideau]] - [[Guy Bedos]] - [[Jean-Marie Périer]] - [[Michel Soutter]] - [[Paul Crauchet]] …</text>
      <sha1>5vhui40ds84nvz3kuu55yfwr2vbm7ek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712569</id>
      <parentid>2712567</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4780" sha1="ooy9ju1pqyduuzn3potonzzv8dqvzo8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Film]]&lt;/noinclude&gt;
&lt;!-- update 4. November 2011 - just Filmer.--&gt;

''[[Killing Cars]]'' - ''[[De flyvende djævle]]'' - ''[[Fatto su misura]]'' - ''[[Speed Driver]]'' - ''[[Ritratto di borghesia in nero]]'' - ''[[I tre volti della paura]]'' - ''[[Il rosso segno della follia]]'' - ''[[Carve Her Name with Pride]]'' - ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - ''[[Rodan]]'' - ''[[Border River]]'' - ''[[The Cimarron Kid]]'' - ''[[Banktresor 713]]'' - ''[[The Dark Avenger]]'' - ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - ''[[The First Texan]]'' - ''[[The One That Got Away (Film 1957)|The One That Got Away]]'' - ''[[Rafles sur la ville]]'' - ''[[Vier Mädels aus der Wachau]]''- ''[[Fuhrmann Henschel (Film 1956)|Fuhrmann Henschel]]'' - ''[[Canyon River (Film)|Canyon River]]'' - ''[[Die Letzten werden die Ersten sein]]'' - ''[[The Revolt of Mamie Stover (Film)|The Revolt of Mamie Stover]]'' - ''[[I vampiri]]'' - ''[[Gruß und Kuß vom Tegernsee]]'' - ''[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]'' - ''[[La frusta e il corpo]]'' - ''[[Santiago (Film 1956)|Santiago]]'' - ''[[L'homme et l'enfant]]'' - ''[[The Tall Stranger]]'' - ''[[The Big Land]]'' -  ''[[The Burning Hills]]'' - ''[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]'' - ''[[Der kühne Schwimmer (Film 1957)|Der kühne Schwimmer]]'' - ''[[Shoot-Out at Medicine Bend]]'' - ''[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]'' - ''[[Liebe, Jazz und Übermut]]'' - ''[[Flucht in die Tropennacht]]'' - ''[[Seven Men from Now]]'' -  ''[[Reach for the Sky]]'' - ''[[Mit Rosen fängt die Liebe an]]'' - ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' - ''[[Across the Bridge (Film)|Across the Bridge]]'' - ''[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]'' - ''[[Wenn Poldi ins Manöver zieht]]'' - ''[[Godzilla (Film 1954)|Godzilla]]'' - ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - ''[[Der Glockengießer von Tirol]]'' - ''[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]'' - ''[[Storm Over the Nile]]'' - ''[[Up in the World]]'' - ''[[Es wird alles wieder gut]]'' - ''[[Last of the Badmen]]'' - ''[[Das Schloß in Tirol]]'' - ''[[Between Heaven and Hell]]'' - ''[[Die gestohlene Hose]]'' - ''[[Marcelino, pan y vino]]'' - ''[[Der Struwwelpeter (Film)|Der Struwwelpeter]]'' - ''[[Les aventures d'Arsène Lupin]]'' - ''[[Miss Pigalle]]'' - ''[[A Town Like Alice (Film 1957)|A Town Like Alice]]'' - ''[[Les évadés (Film 1955)|Les évadés]]'' - ''[[Die fidelen Detektive]]'' - ''[[Schön ist die Welt (Film)|Schön ist die Welt]]'' - ''[[Salzburger Geschichten]]'' - ''[[Försterliesel]]'' - ''[[Das Glück liegt auf der Straße]]'' - ''[[Heute heiratet mein Mann (Film 1956)|Heute heiratet mein Mann]]'' - ''[[Der fröhliche Wanderer]]'' - ''[[Solange noch die Rosen blühn]]'' - ''[[Frine, cortigiana d'Oriente]]'' - ''[[The Last Wagon (Film 1956)|The Last Wagon]]'' - ''[[Das haut hin]]'' - ''[[Votre dévoué Blake]]'' - ''[[Smoke Signal (Film)|Smoke Signal]]'' - ''[[Die Christel von der Post]]'' - ''[[Hold Back the Night]]'' - ''[[Le mouton à cinq pattes]]'' - ''[[Eine Frau genügt nicht?]]'' - ''[[Revenge of the Creature]]'' - ''[[La donna più bella del mondo]]'' - ''[[Sohn ohne Heimat]]'' - ''[[The Naked Dawn]]'' - ''[[Battle Cry (Film)|Battle Cry]]'' - ''[[Sonnenschein und Wolkenbruch]]'' - ''[[Skandal um Dr. Vlimmen]]'' - ''[[Heiße Ernte]]'' - ''[[Abbott and Costello Meet the Mummy]]'' - ''[[K. u. K. Feldmarschall]]'' - ''[[Screaming Eagles]]'' - ''[[Garden of Evil]]'' - ''[[House of Secrets (Film 1956)|House of Secrets]]'' - ''[[Lügen haben hübsche Beine]]'' - ''[[Die Sennerin von St. Kathrein]]'' - ''[[The Man Who Never Was]]'' - ''[[King of the Khyber Rifles (Film)|King of the Khyber Rifles]]'' - ''[[I Died a Thousand Times]]'' - ''[[Michel Strogoff (Film 1956)|Michel Strogoff]]'' - ''[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]'' - ''[[Drei Birken auf der Heide]]'' - ''[[Himmel ohne Sterne]]'' - ''[[The Silver Chalice]]'' - ''[[Die Rosel vom Schwarzwald]]'' - ''[[King Richard and the Crusaders]]'' - ''[[Gervaise (Film)|Gervaise]]'' - ''[[The Americano (Film 1955)|The Americano]]'' - ''[[Mädchen ohne Grenzen]]'' - ''[[Tennessee's Partner]]'' …

[[Peter Fitz]] - [[Niki Stein]] - [[Hanno Pöschl]] - [[Nadeshda Brennicke]] - [[Ulrich Reinthaller]] - [[Michael Kreihsl]] - [[Ralph Herforth]] - [[Karl Kranzkowski]] - [[Manfred_Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]] - [[Günter Strack]] - [[Suzanne_von_Borsody]] - [[Mario Soldati]] - [[Carlos Saura]] - [[Hubert de Lapparent]] - [[Jacques Hilling]]  - [[Paulette Dubost]] - [[Guy Decomble]] - [[Jeanne Boitel]] - [[Leslie Phillips]] - [[Giorgio Albertazzi]] - [[Madeleine Lebeau]] - [[Jean-Luc Bideau]] - [[Guy Bedos]] - [[Jean-Marie Périer]] - [[Michel Soutter]] - [[Paul Crauchet]] …</text>
      <sha1>ooy9ju1pqyduuzn3potonzzv8dqvzo8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712589</id>
      <parentid>2712569</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Oldies geraumt</comment>
      <origin>2712589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="7u8ivyjnamh2spogoi97ic5nwu2i2wm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Film]]&lt;/noinclude&gt;
&lt;!-- update 4. November 2011 - just Filmer.--&gt;

''[[Killing Cars]]'' - ''[[De flyvende djævle]]'' - ''[[Fatto su misura]]'' - ''[[Speed Driver]]'' - ''[[Ritratto di borghesia in nero]]'' - ''[[I tre volti della paura]]'' - ''[[Il rosso segno della follia]]'' - ''[[Carve Her Name with Pride]]'' - ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - ''[[Rodan]]'' - ''[[Border River]]'' - ''[[The Cimarron Kid]]'' - ''[[Banktresor 713]]'' - ''[[The Dark Avenger]]'' - ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - ''[[The First Texan]]'' - ''[[The One That Got Away (Film 1957)|The One That Got Away]]'' - ''[[Rafles sur la ville]]'' - ''[[Vier Mädels aus der Wachau]]''- ''[[Fuhrmann Henschel (Film 1956)|Fuhrmann Henschel]]'' - ''[[Canyon River (Film)|Canyon River]]'' - ''[[Die Letzten werden die Ersten sein]]'' - ''[[The Revolt of Mamie Stover (Film)|The Revolt of Mamie Stover]]'' - ''[[I vampiri]]'' - ''[[Gruß und Kuß vom Tegernsee]]'' - ''[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]'' - ''[[La frusta e il corpo]]'' - ''[[Santiago (Film 1956)|Santiago]]'' - ''[[L'homme et l'enfant]]'' - ''[[The Tall Stranger]]'' - ''[[The Big Land]]'' -  ''[[The Burning Hills]]'' - ''[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]'' - ''[[Der kühne Schwimmer (Film 1957)|Der kühne Schwimmer]]'' - ''[[Shoot-Out at Medicine Bend]]'' - ''[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]'' - ''[[Liebe, Jazz und Übermut]]'' - ''[[Flucht in die Tropennacht]]'' - ''[[Seven Men from Now]]'' -  ''[[Reach for the Sky]]'' - ''[[Mit Rosen fängt die Liebe an]]'' - ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' - ''[[Across the Bridge (Film)|Across the Bridge]]'' - ''[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]'' - ''[[Wenn Poldi ins Manöver zieht]]'' - ''[[Godzilla (Film 1954)|Godzilla]]'' - ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - ''[[Der Glockengießer von Tirol]]'' - ''[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]'' - ''[[Storm Over the Nile]]'' - ''[[Up in the World]]'' - ''[[Es wird alles wieder gut]]'' - ''[[Last of the Badmen]]'' - ''[[Das Schloß in Tirol]]'' - ''[[Between Heaven and Hell]]'' - ''[[Die gestohlene Hose]]'' - ''[[Marcelino, pan y vino]]'' - ''[[Der Struwwelpeter (Film)|Der Struwwelpeter]]'' - ''[[Les aventures d'Arsène Lupin]]'' - ''[[Miss Pigalle]]'' - ''[[A Town Like Alice (Film 1957)|A Town Like Alice]]'' - ''[[Les évadés (Film 1955)|Les évadés]]'' - ''[[Die fidelen Detektive]]'' - ''[[Schön ist die Welt (Film)|Schön ist die Welt]]'' - ''[[Salzburger Geschichten]]'' - ''[[Försterliesel]]'' - ''[[Das Glück liegt auf der Straße]]'' …

[[Peter Fitz]] - [[Niki Stein]] - [[Hanno Pöschl]] - [[Nadeshda Brennicke]] - [[Ulrich Reinthaller]] - [[Michael Kreihsl]] - [[Ralph Herforth]] - [[Karl Kranzkowski]] - [[Manfred_Stelzer (Regisseur)|Manfred Stelzer]] - [[Günter Strack]] - [[Suzanne_von_Borsody]] - [[Mario Soldati]] - [[Carlos Saura]] - [[Hubert de Lapparent]] - [[Jacques Hilling]]  - [[Paulette Dubost]] - [[Guy Decomble]] - [[Jeanne Boitel]] - [[Leslie Phillips]] - [[Giorgio Albertazzi]] - [[Madeleine Lebeau]] - [[Jean-Luc Bideau]] - [[Guy Bedos]] - [[Jean-Marie Périer]] - [[Michel Soutter]] - [[Paul Crauchet]] …</text>
      <sha1>7u8ivyjnamh2spogoi97ic5nwu2i2wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casablanca (Stad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13103</id>
    <revision>
      <id>2712520</id>
      <parentid>2703031</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2712520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="qpri9aed3ddyy9nijgbm2j4v2qkq319" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft}}[[Fichier:Casablanca - Pêlemêle (01).jpg|thumb|Casablanca]]
'''Casablanca''' ([[Arabesch]]: الدار البيضاء - ad-Dār al-bayḍāʾ) ass déi gréisste Stad a [[Marokko]] a läit südlech vun der Haaptstad [[Rabat]], direkt un der Küst vum [[Atlanteschen Ozean]]. An der Stad selwer liewen 3.269.962 Mënschen, an der Regioun Grand Casablanca, mat de Faubourgen, der 3.897.748 (2010).

Casablanca ass a 16 [[Arrondissement]]er ënnerdeelt.

== Geschicht ==
Ier d'Stad 1575 vun de Portugise besat gouf, déi se ''Casa Branca'' (&quot;Wäisst Haus&quot;) genannt hunn, housch se ''Anfa'', war vum 8. bis an d'12. Joerhonnert en Deel vum Berberräich, an dono eng Hafen- a Piratestad.

''Casa Branca'' gouf 1755 vun engem schwéieren Äerdbiewen zerstéiert an e puer Joer drop als ''al-Dār al-bayḍāʾ'' (wat och &quot;Wäisst Haus&quot; heescht) vum [[Alawiden|Alaowidesultan]] [[Mulai Muhammad|Muhammad bin Abdallah]] nees opgebaut. D'Stad krut ëffentlech Bieder, eng [[Madrasa]] an eng [[Moschee]], déi säin Numm krut.

An der Mëtt vum 19. Joerhonnert koume spuenesch Händler an d'Stad wunnen an hu se ''Casablanca'' genannt. Ëm 1900 hat se ronn 20.000 Awunner.

1907 hunn d'Fransousen no bluddege Kämpf an Dausende vun Doudeger d'Stad iwwerholl, a s'an de Joren dono zu der gréisster Hafestad vu Marokko ausgebaut, déi och am [[Zweete Weltkrich]] eng strateegesch wichteg Roll gespillt huet. Sou gouf do 1943 e brittesch-amerikanesche Sommet tëscht dem [[Franklin D. Roosevelt]] an dem [[Winston Churchill]] organiséiert, d'[[Konferenz vu Casablanca]].

Haut si ronn 80 % vun der marokkanescher Industrie zu a ronderëm Casablanca etabléiert, ronn 60 % vum Handel iwwer d'Mier lafen iwwer den Hafe vun do.

== Ekonomie ==

== Educatioun ==
* [[Emlyon Business School]]
* [[Toulouse Business School]]

== Kuckeswäertes ==
* D'[[Hassan-II.-Moschee]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20110512050930/http://www.visitcasablanca.ma/ Offiziell Säit vu Casablanca]

{{Autoritéitskontroll}}

[[Kategorie:Stied a Marokko|Casablanca]]
[[Kategorie:Universitéitsstied]]</text>
      <sha1>qpri9aed3ddyy9nijgbm2j4v2qkq319</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712521</id>
      <parentid>2712520</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="dlxhm6swpyjl64bucoxd0qcmyfrm7um" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft}}[[Fichier:Casablanca - Pêlemêle (01).jpg|thumb|Casablanca]]
'''Casablanca''' ([[Arabesch]]: الدار البيضاء - ad-Dār al-bayḍāʾ) ass déi gréisst Stad a [[Marokko]]. Se läit südlech vun der Haaptstad [[Rabat]], direkt op der Küst vum [[Atlanteschen Ozean]]. An der Stad selwer liewen 3.269.962 Mënschen, an der Regioun Grand Casablanca, mat de Faubourgen, der 3.897.748 (2010).

Casablanca ass a 16 [[Arrondissement]]er ënnerdeelt.

== Geschicht ==
Ier d'Stad 1575 vun de Portugise besat gouf, déi se ''Casa Branca'' (&quot;Wäisst Haus&quot;) genannt hunn, housch se ''Anfa'' a war vum 8. bis an d'12. Joerhonnert en Deel vum Berberräich, an dono eng Hafen- a Piratestad.

''Casa Branca'' gouf 1755 vun engem schwéieren Äerdbiewen zerstéiert an e puer Joer drop als ''al-Dār al-bayḍāʾ'' (wat och &quot;Wäisst Haus&quot; heescht) vum [[Alawiden|Alawidesultan]] [[Mulai Muhammad|Muhammad bin Abdallah]] nees opgebaut. D'Stad krut ëffentlech Bieder, eng [[Madrasa]] an eng [[Moschee]], déi säin Numm krut.

An der Mëtt vum 19. Joerhonnert koume spuenesch Händler an d'Stad wunnen an hu se ''Casablanca'' genannt. Ëm 1900 hat se ronn 20.000 Awunner.

1907 hunn d'Fransousen no bluddege Kämpf an Dausende vun Doudeger d'Stad iwwerholl, a s'an de Joren dono zu der gréisster Hafestad vu Marokko ausgebaut, déi och am [[Zweete Weltkrich]] eng strateegesch wichteg Roll gespillt huet. Sou gouf do 1943 e brittesch-amerikanesche Sommet tëscht dem [[Franklin D. Roosevelt]] an dem [[Winston Churchill]] organiséiert, d'[[Konferenz vu Casablanca]].

Haut si ronn 80 % vun der marokkanescher Industrie zu a ronderëm Casablanca etabléiert, ronn 60 % vum Handel iwwer d'Mier lafen iwwer den Hafe vun do.

== Ekonomie ==

== Educatioun ==
* [[Emlyon Business School]]
* [[Toulouse Business School]]

== Kuckeswäertes ==
* D'[[Hassan-II.-Moschee]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20110512050930/http://www.visitcasablanca.ma/ Offiziell Säit vu Casablanca]

{{Autoritéitskontroll}}

[[Kategorie:Stied a Marokko|Casablanca]]
[[Kategorie:Universitéitsstied]]</text>
      <sha1>dlxhm6swpyjl64bucoxd0qcmyfrm7um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karlspräis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15130</id>
    <revision>
      <id>2712620</id>
      <parentid>2678268</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>+Fotoen</comment>
      <origin>2712620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15658" sha1="7fnzan7djox39cm94logmg99zvnqhc5" xml:space="preserve">[[File:Luxembourg, ANLux - Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen 1986.jpg|thumb|300px|Facsimilé vum 1986er Akt vum „Karlspräis fir d'Lëtzebuerger Vollek“]]
De '''Karlspräis''' (ursprénglech ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', zanter [[1988]] ''Internationaler Karlspreis zu Aachen'') ass en Éierepräis a gëtt zanter [[1950]] an der Reegel all Joer zu [[Oochen]] fir Verdéngschter fir Europa a fir d'Europäesch Integratioun iwwerreecht. De Präis besteet aus enger Medail an engem Akt dee vun de Membere vum Direktiounskommitee ënnerschriwwen ass. Op der viischter Säit vun der Medail ass de [[Karel de Groussen]] op sengem Troun duergestallt. Op der Récksäit steet den Numm vum Laureat an en Text deen him gewidmet gouf. Bis [[2007]] gouf zousätzlech och nach e Geldbetrag vu 5000 [[Euro]] ausbezuelt. Zanter [[2008]] kënnt dëst Präisgeld awer dem Jugendkarlspräis zegutt.

== Jugendkarlspräis ==
Zanter 2008 gëtt vun der Karlspräis-Stëftung, zesumme mam [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]], den Europäesche Karlspräis fir d'Jugend verginn, deen d'europäescht Engagement vu Jugendlechen a jonken Erwuessene wierdegt a virbildlech Jugendprojeten auszeechent.

== Laureate vum Karlspräis ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|-
! Joer
! width=&quot;170&quot; |Laueat
! class=&quot;unsortable&quot; |Opschrëft op der Medail {{De}}
! class=&quot;unsortable&quot; | Bild
|-
| [[1950]] || [[Richard Nikolaus Graf von Coudenhove-Kalergi|Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi]] || In Würdigung seiner Lebensarbeit für ein geeintes Europa || [[Fichier:Coudenhove-Kalergi 1926.jpg|100px|Graf Coudenhove-Kalergi&lt;br&gt;ca. 1926]]
|-
| [[1951]] || [[Hendrik Brugmans]] || Dem mutigen Wegbereiter eines geeinten Europa ||[[Fichier:Nederlands Congres in Doelen te Rotterdam, nummer 1 en 2 prof. dr. H. Brugmans ,, Bestanddeelnr 920-0843.jpg|100px|Hendrik Brugmans 1967]]
|-
| [[1952]] || [[Alcide De Gasperi]] || Dem Staatsmann und Europäer Alcide de Gasperi || [[Fichier:Alcide de Gasperi 2.jpg|100px|Alcide de Gaspari]]
|-
| [[1953]] || [[Jean Monnet]] || Dem Schöpfer der ersten souveränen übernationalen europäischen Institution || [[Fichier:Jean Monnet.jpg|100px|Jean Monnet]]
|-
| [[1954]] || [[Konrad Adenauer]] || Dem kraftvollen Förderer eines einigen Europa || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F078072-0004, Konrad Adenauer.jpg|100px|Konrad Adenauer 1952]]
|-
| [[1955]]&lt;ref&gt;Den Churchill war de Laureat 1955, hie konnt de Präis awer eréischt 1956 an Empfank huelen.&lt;/ref&gt; || [[WinstonChurchill]] || Hüter menschlicher Freiheit – Mahner der europäischen Jugend || [[Fichier:Churchill-in-quebec-1944-23-0201a.jpg|100px|Winston Churchill, 1944]]
|-
| [[1957]] || [[Paul-Henri Spaak]] || Verdienst um Europas Einigung und Sicherheit || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F004454-0010, Karlspreis Aachen, Verleihung an Paul-Henri Spaak.jpg|100px|Verleihung an Paul-Henri Spaak, 1957]]
|-
| [[1958]] || [[Robert Schuman]] || Für die Einheit Europas || [[Fichier:Bundesarchiv Bild 183-19000-2453, Robert Schuman.jpg|100px|Robert Schumann, 1949]]
|-
| [[1959]] || [[George C. Marshall]] || Für Verdienst um Wiederaufbau und Einigung Europas || [[Fichier:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|100px|George C. Marshall, 1946]]
|-
| [[1960]] || [[Joseph Bech]] || Für Verdienste um Europa || [[Fichier:Joseph Bech, Benelux conference The Hague March 1949, Luxembourg Delegation.jpg|100px|Joseph Bech, 1967]]
|-
| [[1961]] || [[Walter Hallstein]] || Neues Europa freiwilliger Bindung || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F004665-0003, Walter Hallstein.jpg|100px|Walter Hallstein, 1957]]
|-
| [[1963]] || [[Edward Heath]] || Einordnung und Festigkeit in Europäischer Zukunft || [[Fichier:Heathdod.JPG|100px|Edward Heath]]
|-
| [[1964]] || [[Antonio Segni]] || Für Einheit und Freiheit Europas || [[Fichier:Antonio Segni.jpg|100px|Antonio Segni]]
|-
| [[1966]] || [[Jens Otto Krag]] || Für die Einheit Europas ||[[Fichier:Jens Otto Krag 01.jpg|100px|Jens Otto Krag]]
|-
| [[1967]] || [[Joseph Luns]] || Einsatz für Europa || [[Fichier:Secretary General of NATO Luns tips his hat as a troop review 1983.jpg|100px|Joseph Antoine Marie Hubert Luns]]
|-
| [[1969]] || [[Europäesch Kommissioun]] || Gemeinschaften in Anerkennung ihrer hohen Verdienste um die Europäische Einigung || [[Fichier:Flag of Europe.svg|100px|Europaflagge]]
|-
| [[1970]] || [[François Seydoux de Clausonne]] || Freiheit durch Einheit || [[Fichier:François Seydoux de Clausonne (cropped).jpg|100px|François Seydoux de Clausonne]]
|-
| [[1972]] || [[Roy Jenkins]] || Bekenntnis zu Europa || [[Fichier:Roy Jenkins 1977b.jpg|100px|Roy Jenkins, 1977]]
|-
| [[1973]] || [[Salvador de Madariaga]] || Ein Leben für Europa – Freiheit, Ethik, Mut || [[Fichier:Salvador de Madariaga.JPG|100px|Salvador de Madariaga y Rojo]]
|-
| [[1976]] || [[Leo Tindemans]] || Abendländische Klarheit und Verantwortung || [[Fichier:Leo Tindemans (2009).jpg|100px|Leo Tindemans, 2006]]
|-
| [[1977]] || [[Walter Scheel]] || Für Europa und den Frieden der Welt || [[Fichier:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|100px|Walter Scheel]]
|-
| [[1978]] || [[Konstantinos Karamanlis]] || Freiheit und Wohlfahrt in enger Bindung || [[Fichier:KaramanlisNatsinasAgora crop.jpg|100px|Konstantinos Karamanlis]]
|-
| [[1979]] || [[Emilio Colombo]] || Ein Leben für Europa || [[Fichier:Emilio Colombo 1966.jpg|100px|Emilio Colombo]]
|-
| [[1981]] || [[Simone Veil]] || Für ein demokratisches Europa || [[Fichier:Simone Veil, gymnase Japy 2008 02 27 n3.jpg|100px|Simone Veil]]
|-
| [[1982]] || Kinnek [[Juan Carlos I. vu Spuenien|Juan Carlos]] vu [[Spuenien]] || Für Einheit und Menschenwürde || [[Fichier:Juan Carlos I of Spain 2007.jpg|100px|König [[Juan Carlos I.]] von [[Spanien]]]]
|-
| [[1984]] || [[Karl Carstens]] || Raum des Rechtes und des Friedens || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F039719-0021, Bonn, CDU-CSU Bundestagsfraktion, Karl Carstens.jpg|100px|Karl Carstens, 1973]]
|-
| [[1986]] || D'[[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Vollek || Vorbild und Beharrlichkeit auf dem Weg zur Einheit Europas || [[Fichier:Flag of Luxembourg.svg|100px|Flagge Luxemburgs]]
|-
| [[1987]] || [[Henry Kissinger]] || Für Partnerschaft und Frieden || [[Fichier:Henry Kissinger - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2008.jpg|100px|Henry Kissinger, 2008]]
|-
| [[1988]] || [[François Mitterrand]] an [[Helmut Kohl]] || Für Französisch-Deutsche Freundschaft und Europas Zukunft || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F076604-0021, Frankreich, Staatsbesuch Bundeskanzler Kohl.jpg|100px|François Mitterrand und Helmut Kohl, 1987]]
|-
| [[1989]] || [[Frère Roger]] || Gleichnis der Gemeinschaft ||[[Fichier:Brother Roger at prayer.jpg|100px|Frère Roger 2003]]
|-
| [[1990]] || [[Gyula Horn]] || Gesamteuropa – Von der Spaltung zur Einheit || [[Fichier:Gyula Horn (2007).jpg|100px|Gyula Horn bei der Preisverleihung]]
|-
| [[1991]] || [[Václav Havel]] || Symbol der Verständigung in Europa || [[Fichier:Vaclav Havel IMF.jpg|100px|Václav Havel]]
|-
| [[1992]] || [[Jacques Delors]] || Baumeister des europäischen Binnenmarktes || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F078267-0023, Bonn, Ministerpräsidenten mit EU-Kommissar Delors-CROPPED.jpg|100px|Jaques Delors 1988]]
|-
| [[1993]] || [[Felipe González]] || Streiter für Freiheit und Demokratie in Europa || [[Fichier:Felipe Gonzalez-Madrid-28 de enero de 2004b.jpg|100px|Felipe González]]
|-
| [[1994]] || [[Gro Harlem Brundtland]] || Verantwortung Europas für die Welt || [[Fichier:Gro Harlem Brundtland2 2007 04 20.jpg|100px|Gro Harlem Brundtland (2007)]]
|-
| [[1995]] || [[Franz Vranitzky]] || Europa wachsen neue Kräfte zu || [[Fichier:Franz-vranitzky-01.jpg|100px|Franz Vranitzky]]
|-
| [[1996]] || Kinnigin [[Beatrix I. vun Holland|Beatrix]] vun [[Holland]] || Gute Nachbarschaft in Europa || [[Fichier:Koningin Beatrix in Vries.jpg|100px|Beatrix der Niederlande]]
|-
| [[1997]] || [[Roman Herzog]] || Unsere Vision heißt Europa || [[Fichier:Roman Herzog, Karlspreisverleihung 2012.JPG|100px|Roman Herzog]]
|-
| [[1998]] || [[Bronisław Geremek]] || Freiheit und Demokratie in Europa || [[Fichier:2004.05.09. Bronislaw Geremek 02.jpg|100px|Bronisław Geremek]]
|-
| [[1999]] || [[Tony Blair]] || Frieden und Zusammenwachsen in Europa || [[Fichier:TonyBlairBasra.JPG|100px|Tony Blair]]
|-
| [[2000]] || [[Bill Clinton]] || Partnerschaft für Freiheit, Demokratie und Frieden || [[Fichier:Clinton Karlspreis.jpg|100px|Der Aachener Oberbürgermeister Linden mit Karlspreisträger Clinton]]
|-
| [[2001]] || [[György Konrád]] || Brückenbauer für Gerechtigkeit und Versöhnung in Europa || [[Fichier:Konrád György.jpg|100px|György Konrád]]
|-
| [[2002]] || Den [[Euro]] || Identifikation mit Europa || [[Fichier:Euro symbol.svg|100px|Eurozeichen]]
|-
| [[2003]] || [[Valéry Giscard d'Estaing]] || Verfassung für ein Vereintes Europa || [[Fichier:Valéry Giscard d’Estaing 1978.jpg|100px|De Valéry Giscard d'Estaing, 1978]] 
|-
| [[2004]] || [[Jean-Paul II. (Poopst)|Poopst Jean-Paul II]]. || Außerordentlicher Karlspreis Aachen. Papst Johannes Paul&amp;nbsp;II. Europa des Friedens || [[Fichier:JohannesPaulII.jpg|100px|Johannes Paul&amp;nbsp;II.]]
|-
| [[2004]] || [[Pat Cox]] || Erweiterung und Demokratisierung der Europäischen Union || [[Fichier:Pat Cox (2009).jpg|100px|Pat Cox (Aufnahme von 2009)]]
|-
| [[2005]] || [[Carlo Azeglio Ciampi]] || Europa der Werte || [[Fichier:Ciampi ritratto.jpg|100px|Carlo Azeglio Ciampi]]
|-
| [[2006]] || [[Jean-Claude Juncker]] || Motor für Europa || [[Fichier:Jean-Claude Juncker (2006).jpg|100px|Jean-Claude Juncker einen Tag vor der Preisverleihung bei einer Rede in Aachen]]
|-
| [[2007]] || [[Javier Solana]] || Frieden in Europa – Frieden in der Welt || [[Fichier:Karlspreis - Jean-Claude Trichet and Javier Solana.jpg|100px|Jean-Claude Trichet und Javier Solana (rechts)]]
|-
| [[2008]] || [[Angela Merkel]] || Europa gelingt gemeinsam || [[Fichier:Angela Merkel, Karlspreisverleihung 2008 - 1.jpg|100px|Oberbürgermeister [[Jürgen Linden|Linden]] (rechts) mit Angela Merkel]]
|-
| [[2009]] || [[Andrea Riccardi]] || Frieden, Solidarität und Menschenwürde ||[[Fichier:Andrea Riccardi (2009).jpg|100px|Andrea Riccardi einen Tag vor der Preisverleihung]]
|-
| [[2010]] || [[Donald Tusk]] || Verständigung, Partnerschaft, Solidarität || [[Fichier:Donald Tusk, Karlspreis 2010.JPG|100px|Donald Tusk]]
|-
| [[2011]] || [[Jean-Claude Trichet]] || Stabilität und Vertrauen für Europa || [[Fichier:Jean-Claude Trichet, Karlspreis, 2011, 1.jpg|100px|Jean-Claude Trichet]]
|-
| [[2012]] || [[Wolfgang Schäuble]] || Für die Einheit Europas || [[Fichier:Wolfgang Schäuble, Karlspreis, 2012.jpg|100px|Wolfgang Schäuble]]
|-
| [[2013]] || [[Dalia Grybauskaitė]] || Aufbruch im Nordosten Europas || [[Fichier:Grybauskaitė.jpg|100px|Dalia Grybauskaitė]]
|-
| [[2014]] || [[Herman Van Rompuy]] || Integrationskraft für Europa || [[Fichier:Herman Van Rompuy 675.jpg|100px|Herman Van Rompuy (2012)]]
|-
| [[2015]] || [[Martin Schulz]] || Die Bürger Europas stärken || [[Fichier:Schulz, Martin-2047.jpg|100px|Martin Schulz (2014)]]
|-
| [[2016]] || [[Franciscus (Poopst)|Poopst Franciscus]] || Europa – eine Gesellschaft der Werte || [[Fichier:Franciscus in 2015.jpg|100px|Papst Franziskus (2015)]]
|-
| [[2017]] || [[Timothy Garton Ash]] || Europa braucht Freiheit, Mut und Toleranz || [[Fichier:2019-05-30 Timothy Garton Ash-6011.jpg|100px|Timothy Garton Ash (2019)]]
|-
| [[2018]] || [[Emmanuel Macron]] || Neubegründung des Europäischen Projekts || [[Fichier:Emmanuel Macron in Tallinn Digital Summit. Welcome dinner hosted by HE Donald Tusk. Handshake (36669381364) (cropped 2).jpg|100px|Emmanuel Macron (2017)]]
|-
| [[2019]] || [[António Guterres]] || Für die friedliche Zusammenarbeit der Völker || [[Fichier:António Guterres in London - 2018 (41099390345) (cropped).jpg|100px|António Guterres (2018)]]
|-
| [[2020]] || [[Klaus Iohannis]] || Einheit, Solidarität und Zusammenhalt || [[Fichier:President Trump Meets with the President of Romania (48587210446) (cropped).jpg|100px|Klaus Iohannis (2019)]]
|-
|[[2022]]
|[[Maryja Kalesnikawa]]
[[Swjatlana Zichanouskaja]]
[[Weranika Zepkala]]
|Mut und Einsatz für Demokratie und Freiheit
|[[Fichier:Maria Kalesnikava 2020-08.png|100px|Maryja Kalesnikawa]]
[[Fichier:Svjatlana Cichanouská, Praha, 7.6.2021.jpg|100px|Swjatlana Zichanouskaja]]
[[Fichier:Veronika Tsepkalo.jpg|100px|Weranika Zepkala]]
|-
|[[2023]]
|Dat ukrainescht Vollek an de [[Wolodymyr Selenskyj]], President vun der [[Ukrain]]
|
|[[Fichier:Flag of Ukraine.svg|100px|De Fändel vun der Ukrain]]
[[Fichier:Volodymyr Zelensky Official portrait.jpg|100px|Volodymyr Zelensky]]
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;| 2024 || Oberrabbiner [[Pinchas Goldschmidt]], President vun der Konferenz vun den europäesche Rabbiner (CER), an d'jiddesch Communautéiten an Europa ||„Das Karlspreisdirektorium will mit dieser Auszeichnung das Signal setzen, dass jüdisches Leben selbstverständlich zu Europa gehört und in Europa kein Platz für Antisemitismus sein darf.“&lt;ref&gt;[https://www.karlspreis.de/de/aktuelles/karlspreis-2024  Karlspreis 2024] karlspreis.de&lt;/ref&gt;||[[Fichier:Pinchas Goldschmidt World Economic Forum 2013 (2).jpg|130px]]
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;| 2025 || [[Ursula von der Leyen]], [[President vun der Europäescher Kommissioun|Presidentin vun der Europäescher Kommissioun]] ||„Für ihre Verdienste um die Einheit der Mitgliedstaaten, die Eindämmung der Pandemie, die Geschlossenheit des Verteidigungswillens gegen Russland und die Impulse zum [[Europäesche Green Deal|Green Deal]] einerseits sowie zur Ermutigung gegenüber den anstehenden Aufgaben.“||[[Fichier:Ursula von der Leyen 2024.jpg|100px]]
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;| 2026 || [[Mario Draghi]], fréiere President vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] a fréiere Ministerpresident vun Italien||„Er ist die Persönlichkeit, der die Stärkung der Wettbewerbsfähigkeit Europas anvertraut ist – und der sie wirksam vorantreibt.“&lt;ref&gt;[https://www.karlspreis.de/de/preistraeger-innen/preistraeger-2026 Preisträger 2026.] karlspreis.de.&lt;/ref&gt; ||[[Fichier:Mario Draghi in 2021 (cropped).jpg|100px]]
|}

== Laureate vum Jugendkarlspräis ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
!Joer
!1. Präis
!2. Präis
!3. Präis
|-
|2008
|Students without boundaries {{HUN}}
|London Festival of Europe {{GBR}}
|Lycée vu Vyronas {{GRE}}
|-
|2009
|YOUrope needs YOU {{POL}}
|Acthéa – Europäesche Festival vum Studententheater zu Albi {{FRA}}
|Diplomaten in Gummistiefeln {{DEU}}
|-
|2010
|Europäisches CNC-Netzwerk – Zug für EUROPA {{DEU}}
|You Are Here {{IRL}}
|BEC – BEST Engineering Competition {{Flagicon|BUL}} [[Bulgarien]]
|-
|2011
|Europe &amp; Me {{GBR}}
|Balkans Beyond Borders {{GRE}}
|Escena Erasmus-Projekt {{ESP}}
|-
|2012
|Europe on the ground {{GRE}}
|Europe Meets School {{CZE}}
|Cycle Me Home {{HUN}}
|-
|2013
|Europe on Track {{ESP}}
|Discover Europe {{POL}}
|The story of My Life {{EST}}
|-
|2014
|Our Europe {{DEN}}
|JouwDelft &amp; Co {{NED}}
|Employment4U {{CYP}}
|-
|2015
|@RealTime WW1 {{LUX}}
|Fronterras - European (border)line Projekt {{FRA}}
|Social Soccer Club {{AUT}}Entrepreneurship, the Solution Against Unemployment {{CYP}}
Infoactualidad {{ESP}}
|-
|2016
|InteGREAT {{ITA}}
|Searching for Charlemagne {{GRE}}
|Young European Council {{GBR}}
|-
|2017
|Erasmus evening {{POL}}
|Re-discover Europe {{DEN}}
|Are we Europe {{NED}}
|}

== Um Spaweck ==
* [http://www.karlspreis.de/ Site vum Karlspräis]

{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Karlspräis| ]]</text>
      <sha1>7fnzan7djox39cm94logmg99zvnqhc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Visé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23671</id>
    <revision>
      <id>2712616</id>
      <parentid>2691377</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2712616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2246" sha1="c8dm12cuas831nza7sn87ydr61jvyph" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Belsch
 | Numm = Visé
 | Fändel = Flag of Visé.svg
 | Regioun = {{Wallounien}}
 | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}}
 | Provënz = {{Provënz Léck}}
 | Arrondissement = [[Arrondissement Léck|Léck]]
 | Gemeng = 
 | Telefonszon = 04
 | Postcode = 4600
 | Koordinaten = {{coor dms|50|32|54.70|N|05|19|03.03|O|Haaptkoordinaten=jo}}
 | Fläch = 2.799
 | Bevëlkerung = 16.903
 | Bevëlkerungsdatum = ''(1. Jan. 2008)''
 | Kaart = Visé Liège Belgium Map.svg
 | Kaarttext = Visé an der Provënz Léck
 }}
'''Visé''' (op [[Wallounesch]].: ''Vizé''; op [[Hollännesch]]: ''Wezet'') ass eng Stad an der [[Belsch]], déi a [[Wallounesch Regioun|Wallounien]], an der [[Provënz Léck]], op der [[Meuse (Floss)|Meuse]] an um [[Albertkanal]] läit.

== Geschicht==
Visé war eng vun den 23 ''[[Bonnes villes liégeoises|Bonnes villes]]'' vum [[Fürstentum Léck]].
Et gëtt nach dräi Waffegilden, deenen hir Urspréng op d'Mëttelalter zeréckginn: ''Les Anciens Arbalétriers'' (zanter [[1310]], ''Les Anciens Arquebusiers'' a ''Les Francs-Arquebusiers'', (zanter [[1579]].

De [[16. August]] [[1914]] hunn d'52. an d'75. Reserve-Infanterie vun der däitscher Arméi bei der Invasioun 23 Zivilisten erschoss a 600 Haiser futtigemaach.

1977 goufen dës Gemenge mat Visé zesummegeluecht: [[Argenteau]], [[Cheratte]], [[Lanaye]], [[Lixhe]] a [[Richelle]]. Aus der fréierer Gemeng [[Bombaye]] koum d'Uertschaft [[Mons (Visé)|Mons]] mat derbäi.

==Visé am Sport==
[[2012]] ass Visé eng Etappestad vum [[Tour de France]] mam Depart vun der Etapp Visé-[[Tournai]].

== Kuckt och ==
*[[Bréck vu Visé (N618)|Bréck vu Visé]]
*[[Bréck vun Haccourt]]
*[[Däitsch Bréck zu Visé]]
*[[Schleis vu Visé]]
* [[Kuelegrouf Hasard]]

== Um Spaweck ==		
*[https://web.archive.org/web/19980201065608/http://www.vise.be/ D'Gemeng Visée]
*[http://www.museedevise.be/ De Musée vu Visé]
&lt;div class=&quot;BoxenVerschmelzen&quot;&gt;
{{Navigatioun Bonnes Villes}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Léck}}

&lt;/div&gt;
{{Commonscat}}

[[Kategorie:Stied an der Provënz Léck]]
[[Kategorie:Gemengen an der Provënz Léck]]
[[Kategorie:Belsch Uertschafte bei der Meuse]]
[[Kategorie:Bonnes villes liégeoises]]
[[Kategorie:Visé| ]]</text>
      <sha1>c8dm12cuas831nza7sn87ydr61jvyph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verännerleche Stär</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36159</id>
    <revision>
      <id>2712615</id>
      <parentid>2655510</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2712615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8151" sha1="c9nfi2ny387upjqftlbtw5qaax5ilh9" xml:space="preserve">E ganze Koup vu [[Stär]]en hu keng gläichbleiwend [[Liichtkraaft]], wéi z.&amp;nbsp;B. eis [[Sonn]], mä weisen onreegelméisseg oder periodesch Hellegkeetsschwankungen a ginn dofir '''verännerlech Stären''', '''variabel Stären''' oder kuerz '''Verännerlecher''' genannt.

Dës Hellegkeetsschwankunge sinn net ze verwiessele mat der [[Szintillatioun]], dem Fonkele vun de Stären, dat duerch d'[[Loftonrou]] ausgeléist gëtt.

Engersäits hunn d'Observatiounen an de Fortschrëtt d'Wëssen iwwer verännerlech Stären enorm verbessert, anerersäits ass et ganz komplizéiert ginn, eng sënnvoll allgemeng gëlteg Definitioun ze fannen, fir verännerlech Stäre vun den onverännerlechen ofzegrenzen:

* Eng Hellegkeetsverännerung spillt sech an Zäitraim of, déi am Verglach zu der allgemenger Stärenentwécklung als kuerz unzekucken ass. (Liichtwiessel an Zäit vu Joerzéngten)
* De Liichtwiessel ass am opteschen an am noen infraroude Beräich ze gesinn. (Et bleift ze bemierken, datt eis Sonn, déi ''onverännerlech'' ze si schéngt an extreeme Wellelängteberäicher en eendeitege Liichtwiessel opweist.)
* D'Amplitude vun der Hellegkeetsschwankung ass visuell souwéi fotografesch oder liichtelektresch noweisbar.

== Geschicht ==
Den [[3. August]] [[1596]] ass den éischte wëssenschaftleche Bericht iwwer e verännerleche Stär vum [[David Fabricius]] niddergeschriwwe ginn. Hien hat Schwankunge vun der Hellegkeet vum Stär [[Mira (Stär)|Mira]] entdeckt. Am Joer [[1669]] schreift de [[Geminiano Montanari]] fir d'éischt iwwer de Liichtwiessel vum [[Algol (Stär)|Algol]]. Am Joer [[1784]] geléngt dem [[John Goodricke]] d'Entdeckung vun der Verännerlechkeet vun [[Delta Cephei|δ&amp;nbsp;Cephei]] an η&amp;nbsp;Aquilae.

Am Joer [[1844]] publizéiert de [[Friedrich Wilhelm August Argelander]] seng ''Aufforderung an die Freunde der Astronomie'', déi wuel als Ustouss fir eng systematesch Entdeckung an Observatioun vu verännerleche Stären ugesinn ka ginn. Duerch d'Aféiere vun der [[Fotografie]] klëmmt d'Zuel vun de bekannte Verännerleche staark, an a Verbindung mat der Stärespektroskopie gëtt d'Méiglechkeet geschaf, dem physikalesche Verständnes fir d'Ursaache vun den Hellegkeetsännerunge vu verännerleche Stäre méi no ze kommen.

== Andeelung ==
'''Verännerlech Stäre''' loosse sech no hiren Eegenschaften a verschidde Gruppen andeelen:

=== Bedeckungsverännerlecher ===
[[Bedeckungsverännerleche Stär|Bedeckungsverännerlech Stäre]] kann een observéieren, wann d'Komponente vun engem [[Duebelstär]]esystem hannereneen laanscht lafen a sech dobäi géigesäiteg bedecken.

Bedeckt dee klenge Stär een Deel vum grousse Stär, ergëtt sech e schmuele Minimum am [[Liichtbou]] vum System. Wann dee klengen hanner dem grousse Stär duerchleeft, observéiert een e weidert, manner déift Minimum an der [[Liichtkraaft]]. E bedeckungsverännerleche Stär huet e periodesche Liichtbou. Déi zwéi Stäre variéieren hir Liichtkraaft dobäi net, dofir ginn d'Stäre vun dësem Typ och als optesch Verännerlecher bezeechent.

=== Rotatiounsverännerlecher ===
[[Rotatiounsverännerleche Stär|Rotatiounsverännerlecher]] si Stären, déi am Laf vun hirer Rotatioun hir Hellegkeet veränneren, entweeder well s'als Komponente vun enken Duebelstären ellipsoidesch deforméiert sinn oder well si op enger Säit grouss Stäreflecken hunn.

=== Pulsatiounsverännerlecher ===
D'Ursaach fir d'Liichtkraaftsännerung vu [[Pulsatiounsverännerleche Stär|Pulsatiounsverännerleche]] läit doran, datt dës Stäre selwer hir [[Zoustandsgréisst]] veränneren, besonnesch de [[Radius]] an d'[[Uewerflächentemperatur]]. Doduerch ännert sech och d'[[Liichtkraaft]] (fir Detailer kuckt [[Kappa-Mechanismus]]). Duerch hir Perioden, Mass an hiren Entwécklungsstatus ginn déi follgend Ënnertyppen ënnerscheet:
* [[Alpha-Cygni-Stär]]en
* [[Beta-Cephei-Stär]]en
* [[Cepheiden]]
* Anormal Cepheiden oder BL-Bootis-Stären
* [[Delta-Scuti-Stär]]en
* [[Delta-Scuti-Stär#SX-Phoenix-Stäre|SX-Phoenix-Stären]]
* [[Gamma-Doradus-Stär]]en
* B-Stären (LPS) déi lues pulséieren
* [[Mira-Stär]]en
* [[Hallefreegelméisseg verännerleche Stär|Hallefreegelméisseg verännerlech Stären]]
* [[Lues onreegelméisseg verännerleche Stär|Lues Onreegelmeisseger]]
* PV-Telescopi-Stären
* [[RR-Lyrae-Stär]]en
* [[RV Tauri-Stär|RV-Tauri-Stären]]
* Gliddeg B-Stären (RPHS), déi séier pulséieren
* [[ZZ-Ceti-Stär]]en
* [[Hybrid Pulsator]]en: eréischt viru Kuerzem entdeckt, radial schwéngend Pulsatoren, déi souwuel am nidderwäertegen (low-order / low amplitude) p-Modus an g-Modus wéi och am héichwäertegen (high-order / high amplitude) g-Modus schwéngen.&lt;ref&gt;Gerald Handler: ''Observational Asteroseismology.'' Habilitationsschrift an der Fakultät für Geowissenschaften, Geographie und Astronomie der Universität Wien, Wien 2007, ([http://users.camk.edu.pl/gerald/habil.pdf Volltext als PDF-Datei]) S. 14: ''1.3.3 Conclusions and outlook.'' : &quot;''.... Several interesting individual objects were discovered recently (“hybrid” pulsators showing both low-order p and g modes as well as high-order g modes).....''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Aerts, J. Christensen-Dalsgaard, D. W. Kurtz: ''Asteroseismology'' (= ''Astronomy and Astrophysics Library.''). Springer Science+Business Media, Dordrecht u. a. 2010, ISBN 978-1-4020-5803-5, S. 679: ''A. Summery of the Different Classes of Stellar Pulsators.'' ([https://books.google.de/books?id=N8pswDrdSyUC&amp;pg=PA679&amp;lpg=PA679&amp;dq=hybrid+pulsators&amp;source=bl&amp;ots=Pr8uxiKSrw&amp;sig=nCt6yLVnhA0V0Dl3jWPbNCDMm-k&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjB1NyD_N3QAhXDnRoKHVwWCzg4ChDoAQhgMA8#v=onepage&amp;q=hybrid%20pulsators&amp;f=false bei Google-books]) &quot;''... Moreover, there is overlap between various classes where so-called hybrid pulsators, whose oscillations are excited into two different layers and/or by two different mechanisms, occure....''&quot;&lt;/ref&gt; Si kënnen dofir zu verschiddenen Ënnertyppen gläichzäiteg gehéieren, wéi beispielsweise Delta-Scuti-Sterne, die zugleich auch Gamma-Doradus-Sterne sind. Beispiel: [[Kepler-11145123]] (KIC 11145123).&lt;ref&gt;Laurent Gizon u. a.: ''Shape of a slowly rotating star measured by asteroseismology.'' In: ''[[Science Advances]].'' Band 2, Nr. 11, [[16. November]] [[2016]], Artikel: e1601777. [http://advances.sciencemag.org/content/2/11/e1601777.full#xref-ref-13-1 (Volltext)]&lt;/ref&gt; (kuckt och [[Gamma-Doradus-Stär]])

=== Eruptiv Verännerlecher ===
[[Eruptiv verännerleche Stär|Eruptiv verännerlech Stäre]] veränneren hir Liichtkraaft a ganz kuerzer Zäit méi oder manner staark. Och wa sech d'Ausbréch widderhuelen, verlafe se net streng periodesch.

=== Verschiddenes ===
Doriwwer eraus gëtt et och nach e puer wéineg Stären, déi um Enn vun hirem Liewenszyklus onreegelméisseg Ausbréch an a keng Klass unzeuerdne sinn. Dozou gehéiert an der [[Mëllechstrooss]] den onstabile [[bloe Ris]]estär [[eta Carinae|η&amp;nbsp;Carinae]].

{{Kuckt och Stären 1}}

== Literatur ==
* [[Cuno Hoffmeister|Hoffmeister, C.]], [[Gerold Richter|Richter, G.]] u. [[Wolfgang Wenzel|Wenzel, W.]]: ''Veränderliche Sterne'', J. A. Barth Verlag, Leipzig (1990), ISBN 3-335-00224-5

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{de}} [http://www.bav-astro.de Bundesdeutsche Arbeitsgemeinschaft für veränderliche Sterne e.&amp;nbsp;V. (BAV)]
* {{fr}}+{{en}} [http://cdsweb.u-strasbg.fr/afoev/ Association Francais des Observateurs d`Etoiles Variables (AFOEV)]
* {{en}} [http://www.britastro.org/vss/ British Astronomical Association Variable Star Section (BAAVSS)]
* {{en}} [http://www.aavso.org/ American Association of Variable Star Observers (AAVSO)]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20160404114827/http://www.konkoly.hu/IBVS/IBVS.html Information Bulletin on Variable Stars (IBVS)]
* {{de}} [http://www.thola.de/typ/index.html Typen veränderlicher Sterne]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20191023194349/http://www.sai.msu.su/groups/cluster/gcvs/gcvs/iii/vartype.txt GCVS-Systematik (engl.)]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20030627000808/http://www.aavso.org/observing/charts/ AAVSO - Aufsuchkarten]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Verännerlech Stären| ]]</text>
      <sha1>c9nfi2ny387upjqftlbtw5qaax5ilh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lambert Schlechter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38951</id>
    <revision>
      <id>2712516</id>
      <parentid>2699545</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57053-18</username>
        <id>73819</id>
      </contributor>
      <origin>2712516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6901" sha1="84gjmss6tjin5smamcf0s5x5cc496ze" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Lambert Schlechter''', gebuer de [[4. Dezember]] [[1941]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], ass e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Schrëftsteller]].

No sengem Studium a Philosophie a Literatur zu [[Paräis]] an zu [[Nanzeg]] war de Lambert Schlechter Enseignant am Lycée fir [[Philosophie]] a [[franséisch Literatur]].

== Liewen a Karriär ==
Hie war och President vum [[Lëtzebuerger Schrëftstellerverband]], vum [[Conseil national du livre]] a Vizepresident vun der lëtzebuergescher Sektioun vun [[Amnesty International]]. Hie war de Lëtzebuerger Vertrieder am ''Service international des droits de l'homme'' zu [[Genf]].

De Lambert Schlechter kënnt aus enger Literaten- a Kënschtlerfamill. Säin Urgrousspapp ass den Theaterschauspiller an Dichter Walter Colling, säi Grousspapp de Schrëftsteller [[Demy Schlechter]], säi Monni de Moler a Schrëftsteller [[Péil Schlechter|Pe'l Schlechter]], säi Papp den Theaterschauspiller a Radioanimateur [[Ger Schlechter]], seng Sëschteren, d'Molerin a Sculptrice Lysiane Schlechter, an d'Theater- a Filmschauspillerin [[Annette Schlechter]]. Hie war mat der Theaterschauspillerin [[Christiane Schlechter-Wirtz|Christiane Wirtz]] (1950-1989) bestuet, mat däm hien dräi Kanner huet (Anne, Catherine [Kiki] a Paul), duerno, (1997-2006), mat der Choreographin [[Claire Lesbros]].

Vun 2006 bis 2015 huet de Lambert Schlechter zu [[Eschweiler (Wolz)|Eschweiler]] am Éislek gelieft, wou hien en Haus gelount hat, an deem hien op dräi Stäck seng Bibliothéik ageriicht hat.&lt;ref&gt;De Baurenhaff, op der Nummer 28 an der Duerfstrooss, ass zanter dem 2. Mäerz 2012 als [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|Nationaalt Monument]] klasséiert.&lt;/ref&gt; Bei engem Feier am Abrëll 2015 gouf e groussen Deel vum Haus an och vun der Bibliothéik zerstéiert.&lt;ref&gt;''Bücher Opfer der Flammen. Brand im Haus von Lambert Schlechter.'' [[Luxemburger Wort]] vum 20. Abrëll 2015, S. 19.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Après l'incendie de sa « maison-bibliothèque » de Eschweiler. Une page se tourne. L'écrivain Lambert Schlechter a repris l'écriture et dit « regarder vers l'avenir ».'' Luxemburger Wort vum 21 Abrëll 2015, S. 16.&lt;/ref&gt;

==Auszeechnungen==
* ''Chevalier des Arts &amp; des Lettres''
* 2007: [[Servais-Präis]] fir ''&quot;Le murmure du monde&quot;''
* 2007: Spezialmentioun beim Grand prix international de poésie et de langue française [[Léopold Sédar Senghor]]
* 2014: [[Batty-Weber-Präis]]

==Publikatiounen==
[[Fichier:Lambert Schlechter photo Pierre Matgé.jpg|thumb|300px|De Lambert Schlechter a seng Bicher, September 2011 (Foto [[Pierre Matgé]]).]]
'''Wierker'''
* ''Nichts kapiert, doch alles notiert, Lyrik und Prosa 1968-2014'', éditions Guy Binsfeld, 2014, ISBN 9 782879 542874
* ''Je est un pronom sans conséquence, petites parleries au fil des jours 3'', neuvains, 2014, éditions phi, coll. graphiti, ISBN 978-99959-37-00-3
* ''Enculer la camarde, petites parleries au fil des jours 2'', neuvains, mat Zeechnunge vum Lysiane Schlechter, 2013, éditions phi, coll. graphiti, ISBN 978-2-87964-199-7 
* ''Le fracas des nuages'', Le murmure du monde 3, éditions Le Castor astral, 2013, ISBN 9 782859 208998 
* ''Piéton sur la voie lactée, petites parleries au fil des jours, neuvains''', mat Zeechnunge vum 'Anne Weyer, éditions phi, coll. graphiti, 2012, ISBN 978-2-87964-195-9
* ''Les repentirs de Froberger, quatrains biographiques'', mat Zeechnunge vum Nicolas Maldague, éditions La part des anges, 2011, ISBN 978-2-91288-233-2
* ''La pivoine de Cervantès et autres proseries'', éditions La part commune, 2011, ISBN 978-2-84418-233-3
* ''Lettre à Chen Fou et autres proseries'', éditions L'Escampette, 2011, ISBN 978-2356080349
* ''La trame des jours'', (Le murmure du monde 2), fragments, Éditions des Vanneaux, 2010, ISBN 978-2-916071619
* ''L'envers de tous les endroits'', mat Zeechnunge vum Jean-Marie Biwer, Éditions phi, Collection graphiti, 2010, ISBN 978-2-87962-281-1
* ''La robe de nudité'', éditions des Vanneaux, 2008
* ''Petits travaux dans la maison'', éditions phi. collection graphiti, 2008
* ''Pourquoi le merle de Breughel n'est peut-être qu'un corbeau'', Éditons estuaires, 2008
* ''Le murmure du monde et autres fragments'', Le Castor Astral, 2006
* ''Le monde immodérément'', an Zesummenaarbecht mat der Valérie Rouzeau, éditions nuit myrtide, Lille, 2004
* ''Le papillon de Solutré'', Quatrains, mat Zeechnunge vun der Claire Lesbros, éditions PHI, Lëtzebuerg / Ecrits des Forges, Québec, collection graphiti, 2003
* ''Smoky'', Chroniken, éditions Le Temps qu'il fait, collection « Lettres du Cabardès », Cognac, 2003
* ''Partances'', Novellen, éditions L'Escampette, Bordeaux, 2003
* ''Honda rouge et cent pigeons'', Gedicht, mat Zeechnunge vum [[Jean-Marie Biwer]], éd. PHI, collection Graphiti / Ecrits des Forges, Québec / Arbre à paroles, Amay Belgique, 1994
* ''Ruine de parole'', Roman, éditions PHI, Luxembourg / Ecrits des Forges, Québec / Arbre à paroles, Amay Belgique, 1993
* ''Le silence inutile'', Roman, éditions phi, Iechternach, 1991, 2. Oplo 1992, Nei opgeluecht bei La Table Ronde, Paris, 1996
* ''Pieds de mouche'', kuerz Prosastécker, éditions phi, Iechternach, 1990
* ''Angle mort, le livret de la cambuse'', Erzielung, éditions phi, Iechternach, 1988, Neioplo 2005 bei éditions L'Escampette, F-86300 Chauvigny ([[Concours littéraire national|Nationale Literaturpräis]] [[1986]])
* ''Buntspecht im Hirn'', Prosa-Stécker, collection MOL, Déifferdeng, 1982
* ''La muse démuselée'', Gedichter, mat Zeechnunge vun der [[Anne Weyer]], éditions phi, Iechternach, 1982
*''Das grosse Rasenstück'', Gedichter, éditions G. Binsfeld, Lëtzebuerg, 1981

== Literatur ==
[[Fichier:Lambert Schlechter.JPG|thumb|De Lambert Schlechter, Juni 2011 (Foto [[François Besch]])]]
* [[Frank Wilhelm|Wilhelm, Frank]], 2007. ''Schlechter, Lambert''. S. 534 in: {{Autorenlexikon-DE-2007}}
* [http://www.land.lu/index.php/prodigieuses-rencontres.html ''Prodigieuses rencontres''] Bespriechung vu ''Les repentirs de Froberger''; Lynn Scorpione, [[D'Lëtzebuerger Land]], 7. Oktober 2011. [https://web.archive.org/web/20171113045827/https://www.webcitation.org/62HzY9i94 archivéiert]
* Braun, F., 2026. ''&quot;D'Galopad vun der Zäit bremsen&quot;''. [[d'Lëtzebuerger Land]] vum 7. August 2026, S. 15-16.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.lambertschlechter.blogspot.com/ Le murmure du monde] dem Lambert Schlechter säi [[Blog]]
* De Lambert Schlechter op der Websäit vum [https://web.archive.org/web/20120918013938/http://www.lsv.lu/lsv_schlechter.htm Lëtzebuerger Schrëftstellerverband]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}

{{DEFAULTSORT:Schlechter Lambert}}
[[Kategorie:Gebuer 1941]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]]
[[Kategorie:Batty-Weber-Präis]]
[[Kategorie:Prix de la fondation Servais]]</text>
      <sha1>84gjmss6tjin5smamcf0s5x5cc496ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lëtzebuerger Nationalarchiven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46632</id>
    <revision>
      <id>2712549</id>
      <parentid>2684649</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>ageweit</comment>
      <origin>2712549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16101" sha1="86kvjy4yntbhauic5sds16wlpj57w1w" xml:space="preserve">{{Infobox Verwaltung}}
D''''Lëtzebuerger Nationalarchiven''', offiziell ''Archives nationales de Luxembourg'', ofgekierzt '''ANLux''', sinn d'Nationalarchive vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]]&lt;ref&gt;Ob &quot;Archiv&quot; (Eenzuel) oder &quot;Archiven&quot; (Méizuel) hänkt vum sproochleche Virbild of: Op Franséisch sinn et &quot;Archives nationales&quot;, op Däitsch en &quot;Nationalarchiv&quot;&lt;/ref&gt;.

D'Nationalarchive sinn en Deel vum historesche Gediechtnes vum Land a vun der Lëtzebuerger Gesellschaft. Déi Archivdokumenter, déi an den ANLux versuergt ginn, sinn Zeie vun der politescher, reliéiser, kultureller, sozialer a wirtschaftlecher Geschicht vum Grand-Duché. D'ANLux gehéieren zu de [[Kulturinstituter vum Staat|staatleche Kulturinstituter]] an ënnerstinn dem [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2022/12/16/a637|Titel=Loi du 16 décembre 2022 portant modification de la loi modifiée du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'État|Gekuckt=20.12.2022|Datum=16.12.2022|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Si sinn zanter 2026 an engem neie Gebai um [[Belval]]. Virdrun, vun 1968 bis 2026, waren s'an der aler Kasär vun der [[Fräiwëllegekompanie]] um [[Helleg-Geescht-Plateau]]&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=112%3Aplan-dacces&amp;catid=34&amp;Itemid=66&amp;lang=de Accès]&lt;/ref&gt; an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ënnerbruecht, engem Gebai, dat als [[Lazarett|Militärlazarett]] gebaut gouf.


== Geschicht ==
[[Fichier:Archives nationales du Luxembourg 2012-04.jpg|thumb|D'ANL 1968-2026 an den Helleg-Geescht-Kasärenn.]]
An der Zäit vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gouf et keen zentraalt Archiv: D'Abteien, d'Grofen, de Provënzialrot, d'Gouverneuren hunn all hir eegen Dokumenter versuergt. Wéi an der Folleg vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] [[1796]] d'[[Departement Forêts|Bëscherdepartement]] gegrënnt gouf, krut d'Prefektur dovun d'Aufgab, en Archiv ze halen, an d'Archiver vun den opgeléisten Abteien an ofgeschafenen Institutioune goufen dohinner transferéiert.&lt;ref name=panneauen&gt;Panneaue laanscht de Schantche vum Neibau fir d'Archiver, um Belval (keen Auteur uginn). Gelies: 2022-12-20.&lt;/ref&gt;

Bei der Grënnung vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815, blouwen d'Archiver am Regierungspalais (dem haitege [[Groussherzogleche Palais]]) an am Justizpalais. [[1829]] huet de Gouverneur [[Jean-Georges Willmar]] se fir intresséiert Fuerscher zougänglech gemaach. 1840 kruten dës Archiver den Numm &quot;Regierungsarchiver&quot; (Archives du gouvernement). 1869 ass déi ganz Regierungsverwaltung an de [[Refuge Sankt Maximin]] geplënnert, an d'Regierungsarchive koumen do op den 2. Stack. 1884 gouf am Haff vum Hotel Sankt Maximin eng Annex fir d'Archiver gebaut, déi dann duer geplënnert sinn. 1933 gouf dann den [[Hôtel des Terres Rouges]] déi nei Plaz wou s'ënnerkoumen.&lt;ref name=panneauen/&gt;

D'Gesetz vum 5. Dezember 1958 iwwer d'Organisatioun vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Nationalbibliothéik]] an de Staastarchiven huet dësen hiren Numm &quot;Staatsarchiven&quot; (''Archives de l'Etat'') ginn a festgehalen datt s' aus zwéin Deeler bestinn: engersäits aus den historeschen Archive mat alen Dokumenter iwwer d'Lëtzebuerger Geschicht an anerersäits aus den administrativen Archive mat den Dossiere vun deene sech d'Verwaltunge getrennt hunn. Weider huet dat Gesetz festgeluecht datt d'Direktioun vun engem Professer vum Secondairesenseignement assuréiert géif.

Duerch d'Gesetz vum 27. Februar 1965 gouf dat vun 1958 ëmgeännert an erweidert. Dat neit Gesetz huet d'Plaze vum Direkter vun de Staatsarchiven a vum Direkter vun der Nationalbibliothéik geschaaft.

1968 sinn d'Staatsarchiven an déi fréier Kasären um Hellege-Geescht Plateau geplënnert, wou se bis 2026 bliwwe  sinn.

D'Staatsarchiven (''Archives de l'Etat'') kruten duerch d'Gesetz vum 8. Dezember 1988 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kulturinstituter vum Staat, déi nei Bezeechnung &quot;Nationalarchiven&quot; (''Archives nationales''), déi se bis haut hunn.

Spéitstens ëm d'Joerdausendwenn stoung fest, dass d'Gebai um Helleg-Geescht-Plateau ze kleng wier an net den haitegen Ufuerderunge méi ugepasst wier. Nieft dem [[Helleg-Geescht-Plateau|Hellege-Geescht-Plateau]] hu misse Lagerraim  am Autosparking vum Hellege-Geescht-Plateau an ënner dem Gebai vun der [[P&amp;T Luxembourg|Post]] op der [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] bäigelount ginn. Wéi den Depot ënner der Post vun 2014 u huet misse geraumt ginn, kruten d'ANLux Raimlechkeeten zu Bartreng/Bourmicht.

[[File:Belval building site of National Archives Luxembourg with blast furnaces A and B - 2022-12 ---18.jpg|thumb|Bauplaz vum neie Gebai um Belval (Dez. 2022).]]
Zanter [[2003]] bestounge Pläng, fir um [[Belval]] en neit Gebai fir d'Archiven ze bauen. Am Juni [[2005]] huet d'Regierung matgedeelt, d'Pläng géifen, aus finanzielle Grënn, ëmgeännert ginn. Am August 2008 sot d'Staatssekretärin fir Kultur [[Octavie Modert]], als Äntwert op eng parlamentaresch Ufro, et wier elo virgesinn de Projet an e puer Etappen ze realiséieren: An enger éischter Phas sollt e Gebai vu 25.000 m² gebaut sinn, wouvun der 20.000 fir d'Stockéiere vun Dokumenter wieren. Wann d'Lagerraim voll wieren (der Staatssekretärin no géingen déi 20.000 m² fir 15 Joer duer), kéinte méi spéit zweemol 5.000 m² Lagerraim bäigebaut ginn. Am Mäerz 2009 hätt sollen deen neie Projet virgestallt ginn. 2012 housch et, datt am Joer 2014 d'Diskussiounen iwwer en neit Gebai erëm sollen opgeholl ginn. Dono gouf et nees jorelaang roueg ëm en Neibau.

Am Mäerz 2020 goufen da konkreet Pläng vun engem Neibau op Belval virgestallt: E kënnt nieft d'[[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltunge]] stoen, a soll 105 Regal-Kilometer Plaz fir Dokumenter bidden. Dofir ass eng Fläch vun 12.250 Quadratmeter virgesinn, op siwe Stäck. Virum Dokumente-Silo ass eng méi kleng Struktur vun am Ganzen 1.300 Quadratmeter, déi virun allem fir den Accueil vum Publikum virgesinn ass, dorënner e Liessall fir knapps 50 Leit, an e Multimediasall. Den 23. Juli 2020 huet d'Chamber d'Gesetz fir de Bau gestëmmt.&lt;ref&gt;[https://mmtp.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2020%2B07-juillet%2B24-construction-ANLux.html &quot;La construction du nouveau bâtiment des ANLux à Esch-Belval a été adoptée.&quot;] Communiqué vum Mobilitéits- a Bauteministère, 24.07.2020.&lt;/ref&gt;

D'Pläng vum neie Gebai, dat 77 Milliounen Euro kaschte soll, si vum [[Paul Bretz]].&lt;ref name=hoffmann&gt;Diana Hoffmann. [https://web.archive.org/web/20200421135850/https://www.wort.lu/de/lokales/nationalarchiv-wird-in-belval-gebaut-5e6a5854da2cc1784e3583f9 &quot;Nationalarchiv wird in Belval gebaut.&quot;] wort.lu, 12.03.2020.&lt;/ref&gt; Den 3. Mäerz 2022 hunn de Bauteminister [[François Bausch]] an d'Kulturministesch [[Sam Tanson]] de [[Grondsteen|Grondstee]] geluecht. D'Bauaarbechte sollte bis 2025 daueren,&lt;ref&gt;Raymond Schmit: [https://web.archive.org/web/20220306224123/https://www.wort.lu/de/lokales/grundstein-fuer-neues-staatsarchiv-in-belval-gelegt-6220f40dde135b92369c82c4 &quot;Grundstein für neues Staatsarchiv in Belval gelegt.] 6. Mäerz 2022.&lt;/ref&gt; ewell gëtt den Oktober 2026 als Datum fir d'Ouverture uviséiert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler, Lynn Cruchten: [https://www.rtl.lu/news/national/dnationalarchiv-plennert-2026-op-de-belval-766552128 &quot;D'Nationalarchiv plënnert 2026 op de Belval.&quot;] 14.12.2025.&lt;/ref&gt; De 24. Juni 2026 goung de Liessall am neie Gebai um Belval op. Wärendeems, an nach an de Méint donno, ginn d'Archiver Regal fir Regal ënner fachmännescher Opsiicht geplënnert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler: [https://www.rtl.lu/news/national/nationalarchiv-mecht-seng-dieren-um-belval-op-138075079 &quot;Eng Plënner-Aktioun, déi Zäit brauch: Nationalarchiv mécht seng Dieren um Belval op.&quot;] rtl.lu, 11.06.2026.&lt;/ref&gt;

Den 23. Oktober 2026 ass dat neit Gebai vum Groussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] ageweit.&lt;ref&gt;[https://www.wort.lu/kultur/ein-grossherzogliches-ja-zum-gedaechtnis-der-nation/163535225.html &quot;Einweihung des Nationalrchivs in Belval: Ein großherzogliches Ja zum Gedächtnis der Nation.&quot;] wort.lu, 24.10.2026.&lt;/ref&gt;

=== Direkteren ===
* 1959 - 1964: [[Joseph Goedert]]
* 1965 - 1987: [[Paul Spang]]
* 1987 - 2003: [[Cornel Meder]]
* zanter 2003: [[Josée Kirps]]

== Missiounen ==
D'Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer Reorganisatioun vun de staatleche Kulturinstituter&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7|Titel=Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat|Gekuckt=20.12.2022|Datum=25.06.2004|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; definéiert d'Missioune vun den Nationalarchiven:

* si sammelen Dokumenter vun nationalem historeschen Interessi
* si konservéieren, klasséieren, inventoriséieren ëffentlech Archive fir se fir historesch a Verwaltungszwecker benotzen ze kënnen.
* si huele Privatarchiven op
* si berode staatlech Verwaltungen, Gemengen a Privatpersounen an -organisatiounen a Saachen Archivage

De Nationalarchiv füügt sech an e Reseau vu Kulturinstituter an, deen aus Bibliothéiken, Mediathéiken a Muséeë besteet an dat kulturellt, intellektuellt a soziaalt Liewen zu Lëtzebuerg animéiert.

{{Update}}

Well et och an der Welt vum Archivage an de leschte Joren zu gréissere Changementer koum an d'Aarbecht vun den Nationalarchive sech verännert huet, gouf 2015 en neit Archivgesetz ausgeschafft. De Projet dozou gouf den 30. Oktober 2015 vum Ministerrot adoptéiert. E gesäit vir, datt ëffentlech Ariichtungen hir Archiven den Nationalarchiven iwwerloosse mussen. Nieft Reegelen, wéi Archive fachgerecht traitéiert ginn, sinn och Dispositioune virgesinn, déi d'Erhale vu privaten Archiven, déi historesch intressant sinn, viséieren. [[Chamber]], [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], [[Geriichtsorganisatioun (Lëtzebuerg)|Geriichter]] a [[Gemeng]]e verwalte weiderhi selwer hir Archiven; si kënnen awer mat den Nationalarchiven zesummeschaffen&lt;ref&gt;[http://www.gouvernement.lu/5402315/04-loi-archivage &quot;Maggy Nagel a présenté le projet de loi sur l'archivage.&quot;] Communiqué op gouvernement.lu, 04.11.2015 (15:00).&lt;/ref&gt;.

== Archivdokumenter a Fongen ==
An den Depote vun den ANLux sinn am Ament&lt;ref&gt;Den 12.06.2014 cf. Websäit vun den Archiven&lt;/ref&gt; zirka 45&amp;nbsp;km un Archivdokumenter an zirka 30.000 Mikrofilmer. Fir d'Gestioun vun dëse Fongen z'erliichteren, si se op 6 Sektiounen opgedeelt:

* Section ancienne
* Section moderne
* Section contemporaine
* Section administrative
* Section économique
* Section iconographique

== Accès zu den Archivdokumenter ==

All Persoun, déi eng ''Carte de lecteur'' huet, däerf Archivdokumenter kucken. Eng ''Carte de lecteur'' kann ee gratis an den ANLux kréien.

De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 |Titel=De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001 |Gekuckt=08.08.2012 |Archiv-Datum=17.08.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110817001948/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 }}&lt;/ref&gt; reegelt d'Consultatioun vun Archivdokumenter. Am Prinzip - ofgesi vun deenen am Reglement festgeschriwwenen Ausnamen - sinn all Dokumenter 30 Joer no hirer Kreatioun fräi am Liessall ze gesinn.

Den Accès zu Privatarchiven ass an engem Vertrag tëscht den ANLux an dem Proprietär vun den Archive gereegelt. All privat Persoun, Gesellschaft oder Vereenegung déi Privatarchiven huet, déi méiglecherweis en nationalen historesche Wäert hunn, ka sech un d'ANLux wenden. Déi Responsabel evaluéieren des Dokumenter&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=190%3Ale-versement-darchives&amp;catid=34&amp;Itemid=178&amp;lang=fr]&lt;/ref&gt; a setzen se ënner Ëmstänn bei den nationalen historesche Patrimoine dobäi.

Fir eng laangfristeg Conservatioun vun den Dokumenter ze garantéieren hunn d'ANLux d'Recht, eenzel Dokumenter oder Fonge fir eng begrenzt Zäit aus der Consultatioun erauszehuelen.

== Valoriséierung vum historesche Patrimoine ==

D'Nationalarchive bedeelege sech aktiv u wëssenschaftlechen an historesche Fuerschungsprojete wéi zum Beispill dem Projet ''Terres rouges – Histoire de la sidérurgie luxembourgeoise'', dee sech mat der Entwécklung vun de [[Minière]]n an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] auserneesetzt.

Fir den, dacks wéineg bekannte [[Patrimoine]] an hiren Depote méi ëffentlech ze maachen, organiséieren d'ANLux reegelméisseg Ausstellungen a Konferenzen oder verëffentleche Bicher iwwer d'Geschicht vum [[Lëtzebuerg (Land)|Grand-Duché]]. Visite guidéeën erméiglechen et, fir Originaldokumenter vu wichtegen historeschen Ereegnesser vu ganz no z'entdecken. Schoulklassen an aner Gruppe mat Kanner oder Jugendleche kënnen u pedagogeschen Atelieren deelhuelen.

== Zukunftsperspektiven ==

Wéi fir d'Beruffer alleguer, déi sech mat Informatiouns- a Wëssensmanagement beschäftegen, hat déi technologesch an informatesch Revolutioun och staark Auswierkungen op d'Archivaarbecht. Déi traditionell Konzepter a punkto Sammelen, Erhalen, Verschaffen an Auswäerte vun Archiven hu missen iwwerduecht ginn. Grouss Efforte ginn am Moment gemaach, fir ëffentlech a privat Archive gratis [[online]] ze setzen an iwwer dëse Wee méiglechst ville Leit zougänglech ze maachen. Aus deem Grond hunn d'Nationalarchiven eng online [[Sichmaschinn]] déi et erméiglecht Dokumenter erëmzefannen an numeriséiert Texter, Biller, Toundokumenter mat den entspriechende [[Metadaten]] unzekucken. D'Digitalisatioun vun Archivdokumenten ass eng vun den ANLux hire Prioritéiten.

== Literatur ==
* [[Paul Spang|Spang, Paul]]: ''Quand les archives racontent l'histoire des archives'', Lëtzebuerg, 1979, [[Ministère de la Culture|Kulturministère]].
* [[Joseph Tomassini|Tomassini, Joseph]]: ''Archives nationales Luxembourg / vues par Joseph Tomassini''; Texter: [[Josée Kirps]], [[René Kockelkorn]], Luxembourg: Archives nationales, 2010, Lëtzebuerg, Impr. Centrale, ISBN 978-2-919773-03-9
* josée hansen: &quot;De nouvelles Archives, enfin.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.11, 13. Mäerz 2020, S.7.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Archives nationales de Luxembourg|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.anlux.lu Websäit vun den Nationalarchiven]
* Jean-Marie Reding: [http://www.forum.lu/pdf/artikel/5376_251_Reding.pdf ''Unbearbeitet, unzugänglich, unwert oder unauffindbar. Staatliche Archivkultur in Luxemburg''] forum.lu, 2005, Nr 251; [https://web.archive.org/web/20230707123216/https://www.webcitation.org/5scvqFPyk (Archived by WebCite®)]
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/12/05/n1/jo Loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la Bibliothèque Nationale et des Archives de l'Etat]'' am Mémorial N° 64 vum 19. Dezember 1958, S. 1551 - S. 1552
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1965/02/26/n1/jo Loi du 26 février 1965 portant modification et complément de la loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la bibliothèque nationale et des archives de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 10 vum 27. Februar 1965, S. 103 - S. 104
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/12/28/n1/jo Loi du 28 décembre 1988 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N°71 vum 28. Dezember 1988, S. 1480 - 1492
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7/jo Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 120 vum 15. Juli 2004, S. 1798 - S. 1810
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger Nationalarchiven}}
[[Kategorie:Lëtzebuerger Nationalarchiven]]
[[Kategorie:Bibliothéiken, Mediathéiken an Archiver zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
[[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2026]]</text>
      <sha1>86kvjy4yntbhauic5sds16wlpj57w1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712551</id>
      <parentid>2712549</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Geschicht */  [Edited with [[lb:Wikipedia:MiniEdit| #MiniEdit]]]</comment>
      <origin>2712551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16106" sha1="mksck1g1d97s71i5fz317b5hmee1a3w" xml:space="preserve">{{Infobox Verwaltung}}
D''''Lëtzebuerger Nationalarchiven''', offiziell ''Archives nationales de Luxembourg'', ofgekierzt '''ANLux''', sinn d'Nationalarchive vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]]&lt;ref&gt;Ob &quot;Archiv&quot; (Eenzuel) oder &quot;Archiven&quot; (Méizuel) hänkt vum sproochleche Virbild of: Op Franséisch sinn et &quot;Archives nationales&quot;, op Däitsch en &quot;Nationalarchiv&quot;&lt;/ref&gt;.

D'Nationalarchive sinn en Deel vum historesche Gediechtnes vum Land a vun der Lëtzebuerger Gesellschaft. Déi Archivdokumenter, déi an den ANLux versuergt ginn, sinn Zeie vun der politescher, reliéiser, kultureller, sozialer a wirtschaftlecher Geschicht vum Grand-Duché. D'ANLux gehéieren zu de [[Kulturinstituter vum Staat|staatleche Kulturinstituter]] an ënnerstinn dem [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2022/12/16/a637|Titel=Loi du 16 décembre 2022 portant modification de la loi modifiée du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'État|Gekuckt=20.12.2022|Datum=16.12.2022|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Si sinn zanter 2026 an engem neie Gebai um [[Belval]]. Virdrun, vun 1968 bis 2026, waren s'an der aler Kasär vun der [[Fräiwëllegekompanie]] um [[Helleg-Geescht-Plateau]]&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=112%3Aplan-dacces&amp;catid=34&amp;Itemid=66&amp;lang=de Accès]&lt;/ref&gt; an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ënnerbruecht, engem Gebai, dat als [[Lazarett|Militärlazarett]] gebaut gouf.


== Geschicht ==
[[Fichier:Archives nationales du Luxembourg 2012-04.jpg|thumb|D'ANL 1968-2026 an den Helleg-Geescht-Kasärenn.]]
An der Zäit vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gouf et keen zentraalt Archiv: D'Abteien, d'Grofen, de Provënzialrot, d'Gouverneuren hunn all hir eegen Dokumenter versuergt. Wéi an der Folleg vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] [[1796]] d'[[Departement Forêts|Bëscherdepartement]] gegrënnt gouf, krut d'Prefektur dovun d'Aufgab, en Archiv ze halen, an d'Archiver vun den opgeléisten Abteien an ofgeschafenen Institutioune goufen dohinner transferéiert.&lt;ref name=panneauen&gt;Panneaue laanscht de Schantche vum Neibau fir d'Archiver, um Belval (keen Auteur uginn). Gelies: 2022-12-20.&lt;/ref&gt;

Bei der Grënnung vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815, blouwen d'Archiver am Regierungspalais (dem haitege [[Groussherzogleche Palais]]) an am Justizpalais. [[1829]] huet de Gouverneur [[Jean-Georges Willmar]] se fir intresséiert Fuerscher zougänglech gemaach. 1840 kruten dës Archiver den Numm &quot;Regierungsarchiver&quot; (Archives du gouvernement). 1869 ass déi ganz Regierungsverwaltung an de [[Refuge Sankt Maximin]] geplënnert, an d'Regierungsarchive koumen do op den 2. Stack. 1884 gouf am Haff vum Hotel Sankt Maximin eng Annex fir d'Archiver gebaut, déi dann duer geplënnert sinn. 1933 gouf dann den [[Hôtel des Terres Rouges]] déi nei Plaz wou s'ënnerkoumen.&lt;ref name=panneauen/&gt;

D'Gesetz vum 5. Dezember 1958 iwwer d'Organisatioun vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Nationalbibliothéik]] an de Staastarchiven huet dësen hiren Numm &quot;Staatsarchiven&quot; (''Archives de l'Etat'') ginn a festgehalen datt s' aus zwéin Deeler bestinn: engersäits aus den historeschen Archive mat alen Dokumenter iwwer d'Lëtzebuerger Geschicht an anerersäits aus den administrativen Archive mat den Dossiere vun deene sech d'Verwaltunge getrennt hunn. Weider huet dat Gesetz festgeluecht datt d'Direktioun vun engem Professer vum Secondairesenseignement assuréiert géif.

Duerch d'Gesetz vum 27. Februar 1965 gouf dat vun 1958 ëmgeännert an erweidert. Dat neit Gesetz huet d'Plaze vum Direkter vun de Staatsarchiven a vum Direkter vun der Nationalbibliothéik geschaaft.

1968 sinn d'Staatsarchiven an déi fréier Kasären um Hellege-Geescht Plateau geplënnert, wou se bis 2026 bliwwe  sinn.

D'Staatsarchiven (''Archives de l'Etat'') kruten duerch d'Gesetz vum 8. Dezember 1988 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kulturinstituter vum Staat, déi nei Bezeechnung &quot;Nationalarchiven&quot; (''Archives nationales''), déi se bis haut hunn.

Spéitstens ëm d'Joerdausendwenn stoung fest, dass d'Gebai um Helleg-Geescht-Plateau ze kleng wier an net den haitegen Ufuerderunge méi ugepasst wier. Nieft dem [[Helleg-Geescht-Plateau|Hellege-Geescht-Plateau]] hu misse Lagerraim  am Autosparking vum Hellege-Geescht-Plateau an ënner dem Gebai vun der [[P&amp;T Luxembourg|Post]] op der [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] bäigelount ginn. Wéi den Depot ënner der Post vun 2014 u huet misse geraumt ginn, kruten d'ANLux Raimlechkeeten zu Bartreng/Bourmicht.

[[File:Belval building site of National Archives Luxembourg with blast furnaces A and B - 2022-12 ---18.jpg|thumb|Bauplaz vum neie Gebai um Belval (Dez. 2022).]]
Zanter [[2003]] bestounge Pläng, fir um [[Belval]] en neit Gebai fir d'Archiven ze bauen. Am Juni [[2005]] huet d'Regierung matgedeelt, d'Pläng géifen, aus finanzielle Grënn, ëmgeännert ginn. Am August 2008 sot d'Staatssekretärin fir Kultur [[Octavie Modert]], als Äntwert op eng parlamentaresch Ufro, et wier elo virgesinn de Projet an e puer Etappen ze realiséieren: An enger éischter Phas sollt e Gebai vu 25.000 m² gebaut sinn, wouvun der 20.000 fir d'Stockéiere vun Dokumenter wieren. Wann d'Lagerraim voll wieren (der Staatssekretärin no géingen déi 20.000 m² fir 15 Joer duer), kéinte méi spéit zweemol 5.000 m² Lagerraim bäigebaut ginn. Am Mäerz 2009 hätt sollen deen neie Projet virgestallt ginn. 2012 housch et, datt am Joer 2014 d'Diskussiounen iwwer en neit Gebai erëm sollen opgeholl ginn. Dono gouf et nees jorelaang roueg ëm en Neibau.

Am Mäerz 2020 goufen da konkreet Pläng vun engem Neibau op Belval virgestallt: E kënnt nieft d'[[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltunge]] stoen, a soll 105 Regal-Kilometer Plaz fir Dokumenter bidden. Dofir ass eng Fläch vun 12.250 Quadratmeter virgesinn, op siwe Stäck. Virum Dokumente-Silo ass eng méi kleng Struktur vun am Ganzen 1.300 Quadratmeter, déi virun allem fir den Accueil vum Publikum virgesinn ass, dorënner e Liessall fir knapps 50 Leit, an e Multimediasall. Den 23. Juli 2020 huet d'Chamber d'Gesetz fir de Bau gestëmmt.&lt;ref&gt;[https://mmtp.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2020%2B07-juillet%2B24-construction-ANLux.html &quot;La construction du nouveau bâtiment des ANLux à Esch-Belval a été adoptée.&quot;] Communiqué vum Mobilitéits- a Bauteministère, 24.07.2020.&lt;/ref&gt;

D'Pläng vum neie Gebai, dat 77 Milliounen Euro kaschte soll, si vum [[Paul Bretz]].&lt;ref name=hoffmann&gt;Diana Hoffmann. [https://web.archive.org/web/20200421135850/https://www.wort.lu/de/lokales/nationalarchiv-wird-in-belval-gebaut-5e6a5854da2cc1784e3583f9 &quot;Nationalarchiv wird in Belval gebaut.&quot;] wort.lu, 12.03.2020.&lt;/ref&gt; Den 3. Mäerz 2022 hunn de Bauteminister [[François Bausch]] an d'Kulturministesch [[Sam Tanson]] de [[Grondsteen|Grondstee]] geluecht. D'Bauaarbechte sollte bis 2025 daueren,&lt;ref&gt;Raymond Schmit: [https://web.archive.org/web/20220306224123/https://www.wort.lu/de/lokales/grundstein-fuer-neues-staatsarchiv-in-belval-gelegt-6220f40dde135b92369c82c4 &quot;Grundstein für neues Staatsarchiv in Belval gelegt.] 6. Mäerz 2022.&lt;/ref&gt; ewell gëtt den Oktober 2026 als Datum fir d'Ouverture uviséiert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler, Lynn Cruchten: [https://www.rtl.lu/news/national/dnationalarchiv-plennert-2026-op-de-belval-766552128 &quot;D'Nationalarchiv plënnert 2026 op de Belval.&quot;] 14.12.2025.&lt;/ref&gt; De 24. Juni 2026 goung de Liessall am neie Gebai um Belval op. Wärendeems, an nach an de Méint donno, ginn d'Archiver Regal fir Regal ënner fachmännescher Opsiicht geplënnert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler: [https://www.rtl.lu/news/national/nationalarchiv-mecht-seng-dieren-um-belval-op-138075079 &quot;Eng Plënner-Aktioun, déi Zäit brauch: Nationalarchiv mécht seng Dieren um Belval op.&quot;] rtl.lu, 11.06.2026.&lt;/ref&gt;

Den 23. Oktober 2026 ass dat neit Gebai vum Groussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] ageweit ginn.&lt;ref&gt;[https://www.wort.lu/kultur/ein-grossherzogliches-ja-zum-gedaechtnis-der-nation/163535225.html &quot;Einweihung des Nationalrchivs in Belval: Ein großherzogliches Ja zum Gedächtnis der Nation.&quot;] wort.lu, 24.10.2026.&lt;/ref&gt;

=== Direkteren ===
* 1959 - 1964: [[Joseph Goedert]]
* 1965 - 1987: [[Paul Spang]]
* 1987 - 2003: [[Cornel Meder]]
* zanter 2003: [[Josée Kirps]]

== Missiounen ==
D'Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer Reorganisatioun vun de staatleche Kulturinstituter&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7|Titel=Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat|Gekuckt=20.12.2022|Datum=25.06.2004|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; definéiert d'Missioune vun den Nationalarchiven:

* si sammelen Dokumenter vun nationalem historeschen Interessi
* si konservéieren, klasséieren, inventoriséieren ëffentlech Archive fir se fir historesch a Verwaltungszwecker benotzen ze kënnen.
* si huele Privatarchiven op
* si berode staatlech Verwaltungen, Gemengen a Privatpersounen an -organisatiounen a Saachen Archivage

De Nationalarchiv füügt sech an e Reseau vu Kulturinstituter an, deen aus Bibliothéiken, Mediathéiken a Muséeë besteet an dat kulturellt, intellektuellt a soziaalt Liewen zu Lëtzebuerg animéiert.

{{Update}}

Well et och an der Welt vum Archivage an de leschte Joren zu gréissere Changementer koum an d'Aarbecht vun den Nationalarchive sech verännert huet, gouf 2015 en neit Archivgesetz ausgeschafft. De Projet dozou gouf den 30. Oktober 2015 vum Ministerrot adoptéiert. E gesäit vir, datt ëffentlech Ariichtungen hir Archiven den Nationalarchiven iwwerloosse mussen. Nieft Reegelen, wéi Archive fachgerecht traitéiert ginn, sinn och Dispositioune virgesinn, déi d'Erhale vu privaten Archiven, déi historesch intressant sinn, viséieren. [[Chamber]], [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], [[Geriichtsorganisatioun (Lëtzebuerg)|Geriichter]] a [[Gemeng]]e verwalte weiderhi selwer hir Archiven; si kënnen awer mat den Nationalarchiven zesummeschaffen&lt;ref&gt;[http://www.gouvernement.lu/5402315/04-loi-archivage &quot;Maggy Nagel a présenté le projet de loi sur l'archivage.&quot;] Communiqué op gouvernement.lu, 04.11.2015 (15:00).&lt;/ref&gt;.

== Archivdokumenter a Fongen ==
An den Depote vun den ANLux sinn am Ament&lt;ref&gt;Den 12.06.2014 cf. Websäit vun den Archiven&lt;/ref&gt; zirka 45&amp;nbsp;km un Archivdokumenter an zirka 30.000 Mikrofilmer. Fir d'Gestioun vun dëse Fongen z'erliichteren, si se op 6 Sektiounen opgedeelt:

* Section ancienne
* Section moderne
* Section contemporaine
* Section administrative
* Section économique
* Section iconographique

== Accès zu den Archivdokumenter ==

All Persoun, déi eng ''Carte de lecteur'' huet, däerf Archivdokumenter kucken. Eng ''Carte de lecteur'' kann ee gratis an den ANLux kréien.

De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 |Titel=De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001 |Gekuckt=08.08.2012 |Archiv-Datum=17.08.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110817001948/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 }}&lt;/ref&gt; reegelt d'Consultatioun vun Archivdokumenter. Am Prinzip - ofgesi vun deenen am Reglement festgeschriwwenen Ausnamen - sinn all Dokumenter 30 Joer no hirer Kreatioun fräi am Liessall ze gesinn.

Den Accès zu Privatarchiven ass an engem Vertrag tëscht den ANLux an dem Proprietär vun den Archive gereegelt. All privat Persoun, Gesellschaft oder Vereenegung déi Privatarchiven huet, déi méiglecherweis en nationalen historesche Wäert hunn, ka sech un d'ANLux wenden. Déi Responsabel evaluéieren des Dokumenter&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=190%3Ale-versement-darchives&amp;catid=34&amp;Itemid=178&amp;lang=fr]&lt;/ref&gt; a setzen se ënner Ëmstänn bei den nationalen historesche Patrimoine dobäi.

Fir eng laangfristeg Conservatioun vun den Dokumenter ze garantéieren hunn d'ANLux d'Recht, eenzel Dokumenter oder Fonge fir eng begrenzt Zäit aus der Consultatioun erauszehuelen.

== Valoriséierung vum historesche Patrimoine ==

D'Nationalarchive bedeelege sech aktiv u wëssenschaftlechen an historesche Fuerschungsprojete wéi zum Beispill dem Projet ''Terres rouges – Histoire de la sidérurgie luxembourgeoise'', dee sech mat der Entwécklung vun de [[Minière]]n an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] auserneesetzt.

Fir den, dacks wéineg bekannte [[Patrimoine]] an hiren Depote méi ëffentlech ze maachen, organiséieren d'ANLux reegelméisseg Ausstellungen a Konferenzen oder verëffentleche Bicher iwwer d'Geschicht vum [[Lëtzebuerg (Land)|Grand-Duché]]. Visite guidéeën erméiglechen et, fir Originaldokumenter vu wichtegen historeschen Ereegnesser vu ganz no z'entdecken. Schoulklassen an aner Gruppe mat Kanner oder Jugendleche kënnen u pedagogeschen Atelieren deelhuelen.

== Zukunftsperspektiven ==

Wéi fir d'Beruffer alleguer, déi sech mat Informatiouns- a Wëssensmanagement beschäftegen, hat déi technologesch an informatesch Revolutioun och staark Auswierkungen op d'Archivaarbecht. Déi traditionell Konzepter a punkto Sammelen, Erhalen, Verschaffen an Auswäerte vun Archiven hu missen iwwerduecht ginn. Grouss Efforte ginn am Moment gemaach, fir ëffentlech a privat Archive gratis [[online]] ze setzen an iwwer dëse Wee méiglechst ville Leit zougänglech ze maachen. Aus deem Grond hunn d'Nationalarchiven eng online [[Sichmaschinn]] déi et erméiglecht Dokumenter erëmzefannen an numeriséiert Texter, Biller, Toundokumenter mat den entspriechende [[Metadaten]] unzekucken. D'Digitalisatioun vun Archivdokumenten ass eng vun den ANLux hire Prioritéiten.

== Literatur ==
* [[Paul Spang|Spang, Paul]]: ''Quand les archives racontent l'histoire des archives'', Lëtzebuerg, 1979, [[Ministère de la Culture|Kulturministère]].
* [[Joseph Tomassini|Tomassini, Joseph]]: ''Archives nationales Luxembourg / vues par Joseph Tomassini''; Texter: [[Josée Kirps]], [[René Kockelkorn]], Luxembourg: Archives nationales, 2010, Lëtzebuerg, Impr. Centrale, ISBN 978-2-919773-03-9
* josée hansen: &quot;De nouvelles Archives, enfin.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.11, 13. Mäerz 2020, S.7.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Archives nationales de Luxembourg|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.anlux.lu Websäit vun den Nationalarchiven]
* Jean-Marie Reding: [http://www.forum.lu/pdf/artikel/5376_251_Reding.pdf ''Unbearbeitet, unzugänglich, unwert oder unauffindbar. Staatliche Archivkultur in Luxemburg''] forum.lu, 2005, Nr 251; [https://web.archive.org/web/20230707123216/https://www.webcitation.org/5scvqFPyk (Archived by WebCite®)]
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/12/05/n1/jo Loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la Bibliothèque Nationale et des Archives de l'Etat]'' am Mémorial N° 64 vum 19. Dezember 1958, S. 1551 - S. 1552
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1965/02/26/n1/jo Loi du 26 février 1965 portant modification et complément de la loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la bibliothèque nationale et des archives de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 10 vum 27. Februar 1965, S. 103 - S. 104
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/12/28/n1/jo Loi du 28 décembre 1988 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N°71 vum 28. Dezember 1988, S. 1480 - 1492
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7/jo Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 120 vum 15. Juli 2004, S. 1798 - S. 1810
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger Nationalarchiven}}
[[Kategorie:Lëtzebuerger Nationalarchiven]]
[[Kategorie:Bibliothéiken, Mediathéiken an Archiver zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
[[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2026]]</text>
      <sha1>mksck1g1d97s71i5fz317b5hmee1a3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712581</id>
      <parentid>2712551</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>+Foto Liessall</comment>
      <origin>2712581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16205" sha1="1k69umyn87l6gk7amxgpjq36swhpmky" xml:space="preserve">{{Infobox Verwaltung}}
[[File:Esch-Belval, ANLux - intérieur (107).jpg|thumb|260px|De Liessall am neie Gebai um Belval]]
D''''Lëtzebuerger Nationalarchiven''', offiziell ''Archives nationales de Luxembourg'', ofgekierzt '''ANLux''', sinn d'Nationalarchive vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]]&lt;ref&gt;Ob &quot;Archiv&quot; (Eenzuel) oder &quot;Archiven&quot; (Méizuel) hänkt vum sproochleche Virbild of: Op Franséisch sinn et &quot;Archives nationales&quot;, op Däitsch en &quot;Nationalarchiv&quot;&lt;/ref&gt;.

D'Nationalarchive sinn en Deel vum historesche Gediechtnes vum Land a vun der Lëtzebuerger Gesellschaft. Déi Archivdokumenter, déi an den ANLux versuergt ginn, sinn Zeie vun der politescher, reliéiser, kultureller, sozialer a wirtschaftlecher Geschicht vum Grand-Duché. D'ANLux gehéieren zu de [[Kulturinstituter vum Staat|staatleche Kulturinstituter]] an ënnerstinn dem [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2022/12/16/a637|Titel=Loi du 16 décembre 2022 portant modification de la loi modifiée du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'État|Gekuckt=20.12.2022|Datum=16.12.2022|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Si sinn zanter 2026 an engem neie Gebai um [[Belval]]. Virdrun, vun 1968 bis 2026, waren s'an der aler Kasär vun der [[Fräiwëllegekompanie]] um [[Helleg-Geescht-Plateau]]&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=112%3Aplan-dacces&amp;catid=34&amp;Itemid=66&amp;lang=de Accès]&lt;/ref&gt; an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ënnerbruecht, engem Gebai, dat als [[Lazarett|Militärlazarett]] gebaut gouf.


== Geschicht ==
[[Fichier:Archives nationales du Luxembourg 2012-04.jpg|thumb|D'ANL 1968-2026 an den Helleg-Geescht-Kasärenn.]]
An der Zäit vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gouf et keen zentraalt Archiv: D'Abteien, d'Grofen, de Provënzialrot, d'Gouverneuren hunn all hir eegen Dokumenter versuergt. Wéi an der Folleg vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] [[1796]] d'[[Departement Forêts|Bëscherdepartement]] gegrënnt gouf, krut d'Prefektur dovun d'Aufgab, en Archiv ze halen, an d'Archiver vun den opgeléisten Abteien an ofgeschafenen Institutioune goufen dohinner transferéiert.&lt;ref name=panneauen&gt;Panneaue laanscht de Schantche vum Neibau fir d'Archiver, um Belval (keen Auteur uginn). Gelies: 2022-12-20.&lt;/ref&gt;

Bei der Grënnung vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815, blouwen d'Archiver am Regierungspalais (dem haitege [[Groussherzogleche Palais]]) an am Justizpalais. [[1829]] huet de Gouverneur [[Jean-Georges Willmar]] se fir intresséiert Fuerscher zougänglech gemaach. 1840 kruten dës Archiver den Numm &quot;Regierungsarchiver&quot; (Archives du gouvernement). 1869 ass déi ganz Regierungsverwaltung an de [[Refuge Sankt Maximin]] geplënnert, an d'Regierungsarchive koumen do op den 2. Stack. 1884 gouf am Haff vum Hotel Sankt Maximin eng Annex fir d'Archiver gebaut, déi dann duer geplënnert sinn. 1933 gouf dann den [[Hôtel des Terres Rouges]] déi nei Plaz wou s'ënnerkoumen.&lt;ref name=panneauen/&gt;

D'Gesetz vum 5. Dezember 1958 iwwer d'Organisatioun vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Nationalbibliothéik]] an de Staastarchiven huet dësen hiren Numm &quot;Staatsarchiven&quot; (''Archives de l'Etat'') ginn a festgehalen datt s' aus zwéin Deeler bestinn: engersäits aus den historeschen Archive mat alen Dokumenter iwwer d'Lëtzebuerger Geschicht an anerersäits aus den administrativen Archive mat den Dossiere vun deene sech d'Verwaltunge getrennt hunn. Weider huet dat Gesetz festgeluecht datt d'Direktioun vun engem Professer vum Secondairesenseignement assuréiert géif.

Duerch d'Gesetz vum 27. Februar 1965 gouf dat vun 1958 ëmgeännert an erweidert. Dat neit Gesetz huet d'Plaze vum Direkter vun de Staatsarchiven a vum Direkter vun der Nationalbibliothéik geschaaft.

1968 sinn d'Staatsarchiven an déi fréier Kasären um Hellege-Geescht Plateau geplënnert, wou se bis 2026 bliwwe  sinn.

D'Staatsarchiven (''Archives de l'Etat'') kruten duerch d'Gesetz vum 8. Dezember 1988 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kulturinstituter vum Staat, déi nei Bezeechnung &quot;Nationalarchiven&quot; (''Archives nationales''), déi se bis haut hunn.

Spéitstens ëm d'Joerdausendwenn stoung fest, dass d'Gebai um Helleg-Geescht-Plateau ze kleng wier an net den haitegen Ufuerderunge méi ugepasst wier. Nieft dem [[Helleg-Geescht-Plateau|Hellege-Geescht-Plateau]] hu misse Lagerraim  am Autosparking vum Hellege-Geescht-Plateau an ënner dem Gebai vun der [[P&amp;T Luxembourg|Post]] op der [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] bäigelount ginn. Wéi den Depot ënner der Post vun 2014 u huet misse geraumt ginn, kruten d'ANLux Raimlechkeeten zu Bartreng/Bourmicht.

[[File:Belval building site of National Archives Luxembourg with blast furnaces A and B - 2022-12 ---18.jpg|thumb|Bauplaz vum neie Gebai um Belval (Dez. 2022).]]
Zanter [[2003]] bestounge Pläng, fir um [[Belval]] en neit Gebai fir d'Archiven ze bauen. Am Juni [[2005]] huet d'Regierung matgedeelt, d'Pläng géifen, aus finanzielle Grënn, ëmgeännert ginn. Am August 2008 sot d'Staatssekretärin fir Kultur [[Octavie Modert]], als Äntwert op eng parlamentaresch Ufro, et wier elo virgesinn de Projet an e puer Etappen ze realiséieren: An enger éischter Phas sollt e Gebai vu 25.000 m² gebaut sinn, wouvun der 20.000 fir d'Stockéiere vun Dokumenter wieren. Wann d'Lagerraim voll wieren (der Staatssekretärin no géingen déi 20.000 m² fir 15 Joer duer), kéinte méi spéit zweemol 5.000 m² Lagerraim bäigebaut ginn. Am Mäerz 2009 hätt sollen deen neie Projet virgestallt ginn. 2012 housch et, datt am Joer 2014 d'Diskussiounen iwwer en neit Gebai erëm sollen opgeholl ginn. Dono gouf et nees jorelaang roueg ëm en Neibau.

Am Mäerz 2020 goufen da konkreet Pläng vun engem Neibau op Belval virgestallt: E kënnt nieft d'[[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltunge]] stoen, a soll 105 Regal-Kilometer Plaz fir Dokumenter bidden. Dofir ass eng Fläch vun 12.250 Quadratmeter virgesinn, op siwe Stäck. Virum Dokumente-Silo ass eng méi kleng Struktur vun am Ganzen 1.300 Quadratmeter, déi virun allem fir den Accueil vum Publikum virgesinn ass, dorënner e Liessall fir knapps 50 Leit, an e Multimediasall. Den 23. Juli 2020 huet d'Chamber d'Gesetz fir de Bau gestëmmt.&lt;ref&gt;[https://mmtp.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2020%2B07-juillet%2B24-construction-ANLux.html &quot;La construction du nouveau bâtiment des ANLux à Esch-Belval a été adoptée.&quot;] Communiqué vum Mobilitéits- a Bauteministère, 24.07.2020.&lt;/ref&gt;

D'Pläng vum neie Gebai, dat 77 Milliounen Euro kaschte soll, si vum [[Paul Bretz]].&lt;ref name=hoffmann&gt;Diana Hoffmann. [https://web.archive.org/web/20200421135850/https://www.wort.lu/de/lokales/nationalarchiv-wird-in-belval-gebaut-5e6a5854da2cc1784e3583f9 &quot;Nationalarchiv wird in Belval gebaut.&quot;] wort.lu, 12.03.2020.&lt;/ref&gt; Den 3. Mäerz 2022 hunn de Bauteminister [[François Bausch]] an d'Kulturministesch [[Sam Tanson]] de [[Grondsteen|Grondstee]] geluecht. D'Bauaarbechte sollte bis 2025 daueren,&lt;ref&gt;Raymond Schmit: [https://web.archive.org/web/20220306224123/https://www.wort.lu/de/lokales/grundstein-fuer-neues-staatsarchiv-in-belval-gelegt-6220f40dde135b92369c82c4 &quot;Grundstein für neues Staatsarchiv in Belval gelegt.] 6. Mäerz 2022.&lt;/ref&gt; ewell gëtt den Oktober 2026 als Datum fir d'Ouverture uviséiert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler, Lynn Cruchten: [https://www.rtl.lu/news/national/dnationalarchiv-plennert-2026-op-de-belval-766552128 &quot;D'Nationalarchiv plënnert 2026 op de Belval.&quot;] 14.12.2025.&lt;/ref&gt; De 24. Juni 2026 goung de Liessall am neie Gebai um Belval op. Wärendeems, an nach an de Méint donno, ginn d'Archiver Regal fir Regal ënner fachmännescher Opsiicht geplënnert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler: [https://www.rtl.lu/news/national/nationalarchiv-mecht-seng-dieren-um-belval-op-138075079 &quot;Eng Plënner-Aktioun, déi Zäit brauch: Nationalarchiv mécht seng Dieren um Belval op.&quot;] rtl.lu, 11.06.2026.&lt;/ref&gt;

Den 23. Oktober 2026 ass dat neit Gebai vum Groussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] ageweit ginn.&lt;ref&gt;[https://www.wort.lu/kultur/ein-grossherzogliches-ja-zum-gedaechtnis-der-nation/163535225.html &quot;Einweihung des Nationalrchivs in Belval: Ein großherzogliches Ja zum Gedächtnis der Nation.&quot;] wort.lu, 24.10.2026.&lt;/ref&gt;

=== Direkteren ===
* 1959 - 1964: [[Joseph Goedert]]
* 1965 - 1987: [[Paul Spang]]
* 1987 - 2003: [[Cornel Meder]]
* zanter 2003: [[Josée Kirps]]

== Missiounen ==
D'Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer Reorganisatioun vun de staatleche Kulturinstituter&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7|Titel=Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat|Gekuckt=20.12.2022|Datum=25.06.2004|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; definéiert d'Missioune vun den Nationalarchiven:

* si sammelen Dokumenter vun nationalem historeschen Interessi
* si konservéieren, klasséieren, inventoriséieren ëffentlech Archive fir se fir historesch a Verwaltungszwecker benotzen ze kënnen.
* si huele Privatarchiven op
* si berode staatlech Verwaltungen, Gemengen a Privatpersounen an -organisatiounen a Saachen Archivage

De Nationalarchiv füügt sech an e Reseau vu Kulturinstituter an, deen aus Bibliothéiken, Mediathéiken a Muséeë besteet an dat kulturellt, intellektuellt a soziaalt Liewen zu Lëtzebuerg animéiert.

{{Update}}

Well et och an der Welt vum Archivage an de leschte Joren zu gréissere Changementer koum an d'Aarbecht vun den Nationalarchive sech verännert huet, gouf 2015 en neit Archivgesetz ausgeschafft. De Projet dozou gouf den 30. Oktober 2015 vum Ministerrot adoptéiert. E gesäit vir, datt ëffentlech Ariichtungen hir Archiven den Nationalarchiven iwwerloosse mussen. Nieft Reegelen, wéi Archive fachgerecht traitéiert ginn, sinn och Dispositioune virgesinn, déi d'Erhale vu privaten Archiven, déi historesch intressant sinn, viséieren. [[Chamber]], [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], [[Geriichtsorganisatioun (Lëtzebuerg)|Geriichter]] a [[Gemeng]]e verwalte weiderhi selwer hir Archiven; si kënnen awer mat den Nationalarchiven zesummeschaffen&lt;ref&gt;[http://www.gouvernement.lu/5402315/04-loi-archivage &quot;Maggy Nagel a présenté le projet de loi sur l'archivage.&quot;] Communiqué op gouvernement.lu, 04.11.2015 (15:00).&lt;/ref&gt;.

== Archivdokumenter a Fongen ==
An den Depote vun den ANLux sinn am Ament&lt;ref&gt;Den 12.06.2014 cf. Websäit vun den Archiven&lt;/ref&gt; zirka 45&amp;nbsp;km un Archivdokumenter an zirka 30.000 Mikrofilmer. Fir d'Gestioun vun dëse Fongen z'erliichteren, si se op 6 Sektiounen opgedeelt:

* Section ancienne
* Section moderne
* Section contemporaine
* Section administrative
* Section économique
* Section iconographique

== Accès zu den Archivdokumenter ==

All Persoun, déi eng ''Carte de lecteur'' huet, däerf Archivdokumenter kucken. Eng ''Carte de lecteur'' kann ee gratis an den ANLux kréien.

De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 |Titel=De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001 |Gekuckt=08.08.2012 |Archiv-Datum=17.08.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110817001948/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 }}&lt;/ref&gt; reegelt d'Consultatioun vun Archivdokumenter. Am Prinzip - ofgesi vun deenen am Reglement festgeschriwwenen Ausnamen - sinn all Dokumenter 30 Joer no hirer Kreatioun fräi am Liessall ze gesinn.

Den Accès zu Privatarchiven ass an engem Vertrag tëscht den ANLux an dem Proprietär vun den Archive gereegelt. All privat Persoun, Gesellschaft oder Vereenegung déi Privatarchiven huet, déi méiglecherweis en nationalen historesche Wäert hunn, ka sech un d'ANLux wenden. Déi Responsabel evaluéieren des Dokumenter&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=190%3Ale-versement-darchives&amp;catid=34&amp;Itemid=178&amp;lang=fr]&lt;/ref&gt; a setzen se ënner Ëmstänn bei den nationalen historesche Patrimoine dobäi.

Fir eng laangfristeg Conservatioun vun den Dokumenter ze garantéieren hunn d'ANLux d'Recht, eenzel Dokumenter oder Fonge fir eng begrenzt Zäit aus der Consultatioun erauszehuelen.

== Valoriséierung vum historesche Patrimoine ==

D'Nationalarchive bedeelege sech aktiv u wëssenschaftlechen an historesche Fuerschungsprojete wéi zum Beispill dem Projet ''Terres rouges – Histoire de la sidérurgie luxembourgeoise'', dee sech mat der Entwécklung vun de [[Minière]]n an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] auserneesetzt.

Fir den, dacks wéineg bekannte [[Patrimoine]] an hiren Depote méi ëffentlech ze maachen, organiséieren d'ANLux reegelméisseg Ausstellungen a Konferenzen oder verëffentleche Bicher iwwer d'Geschicht vum [[Lëtzebuerg (Land)|Grand-Duché]]. Visite guidéeën erméiglechen et, fir Originaldokumenter vu wichtegen historeschen Ereegnesser vu ganz no z'entdecken. Schoulklassen an aner Gruppe mat Kanner oder Jugendleche kënnen u pedagogeschen Atelieren deelhuelen.

== Zukunftsperspektiven ==

Wéi fir d'Beruffer alleguer, déi sech mat Informatiouns- a Wëssensmanagement beschäftegen, hat déi technologesch an informatesch Revolutioun och staark Auswierkungen op d'Archivaarbecht. Déi traditionell Konzepter a punkto Sammelen, Erhalen, Verschaffen an Auswäerte vun Archiven hu missen iwwerduecht ginn. Grouss Efforte ginn am Moment gemaach, fir ëffentlech a privat Archive gratis [[online]] ze setzen an iwwer dëse Wee méiglechst ville Leit zougänglech ze maachen. Aus deem Grond hunn d'Nationalarchiven eng online [[Sichmaschinn]] déi et erméiglecht Dokumenter erëmzefannen an numeriséiert Texter, Biller, Toundokumenter mat den entspriechende [[Metadaten]] unzekucken. D'Digitalisatioun vun Archivdokumenten ass eng vun den ANLux hire Prioritéiten.

== Literatur ==
* [[Paul Spang|Spang, Paul]]: ''Quand les archives racontent l'histoire des archives'', Lëtzebuerg, 1979, [[Ministère de la Culture|Kulturministère]].
* [[Joseph Tomassini|Tomassini, Joseph]]: ''Archives nationales Luxembourg / vues par Joseph Tomassini''; Texter: [[Josée Kirps]], [[René Kockelkorn]], Luxembourg: Archives nationales, 2010, Lëtzebuerg, Impr. Centrale, ISBN 978-2-919773-03-9
* josée hansen: &quot;De nouvelles Archives, enfin.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.11, 13. Mäerz 2020, S.7.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Archives nationales de Luxembourg|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.anlux.lu Websäit vun den Nationalarchiven]
* Jean-Marie Reding: [http://www.forum.lu/pdf/artikel/5376_251_Reding.pdf ''Unbearbeitet, unzugänglich, unwert oder unauffindbar. Staatliche Archivkultur in Luxemburg''] forum.lu, 2005, Nr 251; [https://web.archive.org/web/20230707123216/https://www.webcitation.org/5scvqFPyk (Archived by WebCite®)]
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/12/05/n1/jo Loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la Bibliothèque Nationale et des Archives de l'Etat]'' am Mémorial N° 64 vum 19. Dezember 1958, S. 1551 - S. 1552
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1965/02/26/n1/jo Loi du 26 février 1965 portant modification et complément de la loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la bibliothèque nationale et des archives de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 10 vum 27. Februar 1965, S. 103 - S. 104
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/12/28/n1/jo Loi du 28 décembre 1988 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N°71 vum 28. Dezember 1988, S. 1480 - 1492
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7/jo Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 120 vum 15. Juli 2004, S. 1798 - S. 1810
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger Nationalarchiven}}
[[Kategorie:Lëtzebuerger Nationalarchiven]]
[[Kategorie:Bibliothéiken, Mediathéiken an Archiver zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
[[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2026]]</text>
      <sha1>1k69umyn87l6gk7amxgpjq36swhpmky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712582</id>
      <parentid>2712581</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Direkteren */ nei Direktesch; Upassungen</comment>
      <origin>2712582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16491" sha1="hm0scbpv45cd361uhs3w6inyv7jo8ag" xml:space="preserve">{{Infobox Verwaltung}}
[[File:Esch-Belval, ANLux - intérieur (107).jpg|thumb|260px|De Liessall am neie Gebai um Belval]]
D''''Lëtzebuerger Nationalarchiven''', offiziell ''Archives nationales de Luxembourg'', ofgekierzt '''ANLux''', sinn d'Nationalarchive vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]]&lt;ref&gt;Ob &quot;Archiv&quot; (Eenzuel) oder &quot;Archiven&quot; (Méizuel) hänkt vum sproochleche Virbild of: Op Franséisch sinn et &quot;Archives nationales&quot;, op Däitsch en &quot;Nationalarchiv&quot;&lt;/ref&gt;.

D'Nationalarchive sinn en Deel vum historesche Gediechtnes vum Land a vun der Lëtzebuerger Gesellschaft. Déi Archivdokumenter, déi an den ANLux versuergt ginn, sinn Zeie vun der politescher, reliéiser, kultureller, sozialer a wirtschaftlecher Geschicht vum Grand-Duché. D'ANLux gehéieren zu de [[Kulturinstituter vum Staat|staatleche Kulturinstituter]] an ënnerstinn dem [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2022/12/16/a637|Titel=Loi du 16 décembre 2022 portant modification de la loi modifiée du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'État|Gekuckt=20.12.2022|Datum=16.12.2022|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Si sinn zanter 2026 an engem neie Gebai um [[Belval]]. Virdrun, vun 1968 bis 2026, waren s'an der aler Kasär vun der [[Fräiwëllegekompanie]] um [[Helleg-Geescht-Plateau]]&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=112%3Aplan-dacces&amp;catid=34&amp;Itemid=66&amp;lang=de Accès]&lt;/ref&gt; an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ënnerbruecht, engem Gebai, dat als [[Lazarett|Militärlazarett]] gebaut gouf.


== Geschicht ==
[[Fichier:Archives nationales du Luxembourg 2012-04.jpg|thumb|D'ANLux 1968-2026 an de fréieren Helleg-Geescht-Kasären.|260x260px]]
An der Zäit vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gouf et keen zentraalt Archiv: D'Abteien, d'Grofen, de Provënzialrot, d'Gouverneuren hunn all hir eegen Dokumenter versuergt. Wéi an der Folleg vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] [[1796]] d'[[Departement Forêts|Bëscherdepartement]] gegrënnt gouf, krut d'Prefektur dovun d'Aufgab, en Archiv ze halen, an d'Archiver vun den opgeléisten Abteien an ofgeschafenen Institutioune goufen dohinner transferéiert.&lt;ref name=panneauen&gt;Panneaue laanscht de Schantche vum Neibau fir d'Archiver, um Belval (keen Auteur uginn). Gelies: 2022-12-20.&lt;/ref&gt;

Bei der Grënnung vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815, blouwen d'Archiver am Regierungspalais (dem haitege [[Groussherzogleche Palais]]) an am Justizpalais. [[1829]] huet de Gouverneur [[Jean-Georges Willmar]] se fir intresséiert Fuerscher zougänglech gemaach. 1840 kruten dës Archiver den Numm &quot;Regierungsarchiver&quot; (Archives du gouvernement). 1869 ass déi ganz Regierungsverwaltung an de [[Refuge Sankt Maximin]] geplënnert, an d'Regierungsarchive koumen do op den 2. Stack. 1884 gouf am Haff vum Hotel Sankt Maximin eng Annex fir d'Archiver gebaut, déi dann duer geplënnert sinn. 1933 gouf dann den [[Hôtel des Terres Rouges]] déi nei Plaz wou s'ënnerkoumen.&lt;ref name=panneauen/&gt;

D'Gesetz vum 5. Dezember 1958 iwwer d'Organisatioun vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Nationalbibliothéik]] an de Staastarchiven huet dësen hiren Numm &quot;Staatsarchiven&quot; (''Archives de l'Etat'') ginn a festgehalen datt s' aus zwéin Deeler bestinn: engersäits aus den historeschen Archive mat alen Dokumenter iwwer d'Lëtzebuerger Geschicht an anerersäits aus den administrativen Archive mat den Dossiere vun deene sech d'Verwaltunge getrennt hunn. Weider huet dat Gesetz festgeluecht datt d'Direktioun vun engem Professer vum Secondairesenseignement assuréiert géif.

Duerch d'Gesetz vum 27. Februar 1965 gouf dat vun 1958 ëmgeännert an erweidert. Dat neit Gesetz huet d'Plaze vum Direkter vun de Staatsarchiven a vum Direkter vun der Nationalbibliothéik geschaaft.

1968 sinn d'Staatsarchiven an déi fréier Kasären um Hellege-Geescht Plateau geplënnert, wou se bis 2026 bliwwe  sinn.

D'Staatsarchiven (''Archives de l'Etat'') kruten duerch d'Gesetz vum 8. Dezember 1988 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kulturinstituter vum Staat, déi nei Bezeechnung &quot;Nationalarchiven&quot; (''Archives nationales''), déi se bis haut hunn.

Spéitstens ëm d'Joerdausendwenn stoung fest, dass d'Gebai um Helleg-Geescht-Plateau ze kleng wier an net den haitegen Ufuerderunge méi ugepasst wier. Nieft dem [[Helleg-Geescht-Plateau|Hellege-Geescht-Plateau]] hu misse Lagerraim  am Autosparking vum Hellege-Geescht-Plateau an ënner dem Gebai vun der [[P&amp;T Luxembourg|Post]] op der [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] bäigelount ginn. Wéi den Depot ënner der Post vun 2014 u huet misse geraumt ginn, kruten d'ANLux Raimlechkeeten zu Bartreng/Bourmicht.

[[File:Belval building site of National Archives Luxembourg with blast furnaces A and B - 2022-12 ---18.jpg|thumb|Bauplaz vum neie Gebai um Belval (Dez. 2022).|260x260px]]
Zanter [[2003]] bestounge Pläng, fir um [[Belval]] en neit Gebai fir d'Archiven ze bauen. Am Juni [[2005]] huet d'Regierung matgedeelt, d'Pläng géifen, aus finanzielle Grënn, ëmgeännert ginn. Am August 2008 sot d'Staatssekretärin fir Kultur [[Octavie Modert]], als Äntwert op eng parlamentaresch Ufro, et wier elo virgesinn de Projet an e puer Etappen ze realiséieren: An enger éischter Phas sollt e Gebai vu 25.000 m² gebaut sinn, wouvun der 20.000 fir d'Stockéiere vun Dokumenter wieren. Wann d'Lagerraim voll wieren (der Staatssekretärin no géingen déi 20.000 m² fir 15 Joer duer), kéinte méi spéit zweemol 5.000 m² Lagerraim bäigebaut ginn. Am Mäerz 2009 hätt sollen deen neie Projet virgestallt ginn. 2012 housch et, datt am Joer 2014 d'Diskussiounen iwwer en neit Gebai erëm sollen opgeholl ginn. Dono gouf et nees jorelaang roueg ëm en Neibau.

Am Mäerz 2020 goufen da konkreet Pläng vun engem Neibau op Belval virgestallt: E kënnt nieft d'[[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltunge]] stoen, a soll 105 Regal-Kilometer Plaz fir Dokumenter bidden. Dofir ass eng Fläch vun 12.250 Quadratmeter virgesinn, op siwe Stäck. Virum Dokumente-Silo ass eng méi kleng Struktur vun am Ganzen 1.300 Quadratmeter, déi virun allem fir den Accueil vum Publikum virgesinn ass, dorënner e Liessall fir knapps 50 Leit, an e Multimediasall. Den 23. Juli 2020 huet d'Chamber d'Gesetz fir de Bau gestëmmt.&lt;ref&gt;[https://mmtp.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2020%2B07-juillet%2B24-construction-ANLux.html &quot;La construction du nouveau bâtiment des ANLux à Esch-Belval a été adoptée.&quot;] Communiqué vum Mobilitéits- a Bauteministère, 24.07.2020.&lt;/ref&gt;

D'Pläng vum neie Gebai, dat 77 Milliounen Euro kaschte soll, si vum [[Paul Bretz]].&lt;ref name=hoffmann&gt;Diana Hoffmann. [https://web.archive.org/web/20200421135850/https://www.wort.lu/de/lokales/nationalarchiv-wird-in-belval-gebaut-5e6a5854da2cc1784e3583f9 &quot;Nationalarchiv wird in Belval gebaut.&quot;] wort.lu, 12.03.2020.&lt;/ref&gt; Den 3. Mäerz 2022 hunn de Bauteminister [[François Bausch]] an d'Kulturministesch [[Sam Tanson]] de [[Grondsteen|Grondstee]] geluecht. D'Bauaarbechte sollte bis 2025 daueren,&lt;ref&gt;Raymond Schmit: [https://web.archive.org/web/20220306224123/https://www.wort.lu/de/lokales/grundstein-fuer-neues-staatsarchiv-in-belval-gelegt-6220f40dde135b92369c82c4 &quot;Grundstein für neues Staatsarchiv in Belval gelegt.] 6. Mäerz 2022.&lt;/ref&gt; ewell gëtt den Oktober 2026 als Datum fir d'Ouverture uviséiert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler, Lynn Cruchten: [https://www.rtl.lu/news/national/dnationalarchiv-plennert-2026-op-de-belval-766552128 &quot;D'Nationalarchiv plënnert 2026 op de Belval.&quot;] 14.12.2025.&lt;/ref&gt; De 24. Juni 2026 goung de Liessall am neie Gebai um Belval op. Wärendeems, an nach an de Méint donno, ginn d'Archiver Regal fir Regal ënner fachmännescher Opsiicht geplënnert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler: [https://www.rtl.lu/news/national/nationalarchiv-mecht-seng-dieren-um-belval-op-138075079 &quot;Eng Plënner-Aktioun, déi Zäit brauch: Nationalarchiv mécht seng Dieren um Belval op.&quot;] rtl.lu, 11.06.2026.&lt;/ref&gt;

Den 23. Oktober 2026 ass dat neit Gebai vum Groussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] ageweit ginn.&lt;ref&gt;[https://www.wort.lu/kultur/ein-grossherzogliches-ja-zum-gedaechtnis-der-nation/163535225.html &quot;Einweihung des Nationalrchivs in Belval: Ein großherzogliches Ja zum Gedächtnis der Nation.&quot;] wort.lu, 24.10.2026.&lt;/ref&gt;

=== Direkteren ===
* 1959 – 1964: [[Joseph Goedert]]
* 1965 – 1987: [[Paul Spang]]
* 1987 – 2003: [[Cornel Meder]]
* 2003 – 2026: [[Josée Kirps]]
* zënter 2026: [[Corinne Schroeder]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/adm/pa/2026/07/17/b3395/jo|Titel=Archives nationales - Nomination|Gekuckt=17.10.2026|Datum=17.07.2026|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Missiounen ==
D'Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer Reorganisatioun vun de staatleche Kulturinstituter&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7|Titel=Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat|Gekuckt=20.12.2022|Datum=25.06.2004|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; definéiert d'Missioune vun den Nationalarchiven:

* si sammelen Dokumenter vun nationalem historeschen Interessi
* si konservéieren, klasséieren, inventoriséieren ëffentlech Archive fir se fir historesch a Verwaltungszwecker benotzen ze kënnen.
* si huele Privatarchiven op
* si berode staatlech Verwaltungen, Gemengen a Privatpersounen an -organisatiounen a Saachen Archivage

De Nationalarchiv füügt sech an e Reseau vu Kulturinstituter an, deen aus Bibliothéiken, Mediathéiken a Muséeë besteet an dat kulturellt, intellektuellt a soziaalt Liewen zu Lëtzebuerg animéiert.

{{Update}}

Well et och an der Welt vum Archivage an de leschte Joren zu gréissere Changementer koum an d'Aarbecht vun den Nationalarchive sech verännert huet, gouf 2015 en neit Archivgesetz ausgeschafft. De Projet dozou gouf den 30. Oktober 2015 vum Ministerrot adoptéiert. E gesäit vir, datt ëffentlech Ariichtungen hir Archiven den Nationalarchiven iwwerloosse mussen. Nieft Reegelen, wéi Archive fachgerecht traitéiert ginn, sinn och Dispositioune virgesinn, déi d'Erhale vu privaten Archiven, déi historesch intressant sinn, viséieren. [[Chamber]], [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], [[Geriichtsorganisatioun (Lëtzebuerg)|Geriichter]] a [[Gemeng]]e verwalte weiderhi selwer hir Archiven; si kënnen awer mat den Nationalarchiven zesummeschaffen&lt;ref&gt;[http://www.gouvernement.lu/5402315/04-loi-archivage &quot;Maggy Nagel a présenté le projet de loi sur l'archivage.&quot;] Communiqué op gouvernement.lu, 04.11.2015 (15:00).&lt;/ref&gt;.

== Archivdokumenter a Fongen ==
An den Depote vun den ANLux sinn am Ament&lt;ref&gt;Den 12.06.2014 cf. Websäit vun den Archiven&lt;/ref&gt; zirka 45&amp;nbsp;km un Archivdokumenter an zirka 30.000 Mikrofilmer. Fir d'Gestioun vun dëse Fongen z'erliichteren, si se op 6 Sektiounen opgedeelt:

* Section ancienne
* Section moderne
* Section contemporaine
* Section administrative
* Section économique
* Section iconographique

== Accès zu den Archivdokumenter ==

All Persoun, déi eng ''Carte de lecteur'' huet, däerf Archivdokumenter kucken. Eng ''Carte de lecteur'' kann ee gratis an den ANLux kréien.

De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 |Titel=De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001 |Gekuckt=08.08.2012 |Archiv-Datum=17.08.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110817001948/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 }}&lt;/ref&gt; reegelt d'Consultatioun vun Archivdokumenter. Am Prinzip - ofgesi vun deenen am Reglement festgeschriwwenen Ausnamen - sinn all Dokumenter 30 Joer no hirer Kreatioun fräi am Liessall ze gesinn.

Den Accès zu Privatarchiven ass an engem Vertrag tëscht den ANLux an dem Proprietär vun den Archive gereegelt. All privat Persoun, Gesellschaft oder Vereenegung déi Privatarchiven huet, déi méiglecherweis en nationalen historesche Wäert hunn, ka sech un d'ANLux wenden. Déi Responsabel evaluéieren des Dokumenter&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=190%3Ale-versement-darchives&amp;catid=34&amp;Itemid=178&amp;lang=fr]&lt;/ref&gt; a setzen se ënner Ëmstänn bei den nationalen historesche Patrimoine dobäi.

Fir eng laangfristeg Conservatioun vun den Dokumenter ze garantéieren hunn d'ANLux d'Recht, eenzel Dokumenter oder Fonge fir eng begrenzt Zäit aus der Consultatioun erauszehuelen.

== Valoriséierung vum historesche Patrimoine ==

D'Nationalarchive bedeelege sech aktiv u wëssenschaftlechen an historesche Fuerschungsprojete wéi zum Beispill dem Projet ''Terres rouges – Histoire de la sidérurgie luxembourgeoise'', dee sech mat der Entwécklung vun de [[Minière]]n an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] auserneesetzt.

Fir den, dacks wéineg bekannte [[Patrimoine]] an hiren Depote méi ëffentlech ze maachen, organiséieren d'ANLux reegelméisseg Ausstellungen a Konferenzen oder verëffentleche Bicher iwwer d'Geschicht vum [[Lëtzebuerg (Land)|Grand-Duché]]. Visite guidéeën erméiglechen et, fir Originaldokumenter vu wichtegen historeschen Ereegnesser vu ganz no z'entdecken. Schoulklassen an aner Gruppe mat Kanner oder Jugendleche kënnen u pedagogeschen Atelieren deelhuelen.

== Zukunftsperspektiven ==

Wéi fir d'Beruffer alleguer, déi sech mat Informatiouns- a Wëssensmanagement beschäftegen, hat déi technologesch an informatesch Revolutioun och staark Auswierkungen op d'Archivaarbecht. Déi traditionell Konzepter a punkto Sammelen, Erhalen, Verschaffen an Auswäerte vun Archiven hu missen iwwerduecht ginn. Grouss Efforte ginn am Moment gemaach, fir ëffentlech a privat Archive gratis [[online]] ze setzen an iwwer dëse Wee méiglechst ville Leit zougänglech ze maachen. Aus deem Grond hunn d'Nationalarchiven eng online [[Sichmaschinn]] déi et erméiglecht Dokumenter erëmzefannen an numeriséiert Texter, Biller, Toundokumenter mat den entspriechende [[Metadaten]] unzekucken. D'Digitalisatioun vun Archivdokumenten ass eng vun den ANLux hire Prioritéiten.

== Literatur ==
* [[Paul Spang|Spang, Paul]]: ''Quand les archives racontent l'histoire des archives'', Lëtzebuerg, 1979, [[Ministère de la Culture|Kulturministère]].
* [[Joseph Tomassini|Tomassini, Joseph]]: ''Archives nationales Luxembourg / vues par Joseph Tomassini''; Texter: [[Josée Kirps]], [[René Kockelkorn]], Luxembourg: Archives nationales, 2010, Lëtzebuerg, Impr. Centrale, ISBN 978-2-919773-03-9
* josée hansen: &quot;De nouvelles Archives, enfin.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.11, 13. Mäerz 2020, S.7.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Archives nationales de Luxembourg|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.anlux.lu Websäit vun den Nationalarchiven]
* Jean-Marie Reding: [http://www.forum.lu/pdf/artikel/5376_251_Reding.pdf ''Unbearbeitet, unzugänglich, unwert oder unauffindbar. Staatliche Archivkultur in Luxemburg''] forum.lu, 2005, Nr 251; [https://web.archive.org/web/20230707123216/https://www.webcitation.org/5scvqFPyk (Archived by WebCite®)]
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/12/05/n1/jo Loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la Bibliothèque Nationale et des Archives de l'Etat]'' am Mémorial N° 64 vum 19. Dezember 1958, S. 1551 - S. 1552
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1965/02/26/n1/jo Loi du 26 février 1965 portant modification et complément de la loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la bibliothèque nationale et des archives de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 10 vum 27. Februar 1965, S. 103 - S. 104
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/12/28/n1/jo Loi du 28 décembre 1988 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N°71 vum 28. Dezember 1988, S. 1480 - 1492
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7/jo Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 120 vum 15. Juli 2004, S. 1798 - S. 1810
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger Nationalarchiven}}
[[Kategorie:Lëtzebuerger Nationalarchiven]]
[[Kategorie:Bibliothéiken, Mediathéiken an Archiver zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
[[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2026]]</text>
      <sha1>hm0scbpv45cd361uhs3w6inyv7jo8ag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712622</id>
      <parentid>2712582</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2712622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16439" sha1="8g4ljoodvod4bujumtlvhe0nz2zsmpt" xml:space="preserve">{{Infobox Verwaltung}}
[[File:Esch-Belval, ANLux - intérieur (107).jpg|thumb|260px|De Liessall am neie Gebai um Belval]]
D''''Lëtzebuerger Nationalarchiven''', offiziell ''Archives nationales de Luxembourg'', ofgekierzt '''ANLux''', sinn d'Nationalarchive vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]]&lt;ref&gt;Ob &quot;Archiv&quot; (Eenzuel) oder &quot;Archiven&quot; (Méizuel) hänkt vum sproochleche Virbild of: Op Franséisch sinn et &quot;Archives nationales&quot;, op Däitsch en &quot;Nationalarchiv&quot;&lt;/ref&gt;.

D'Nationalarchive sinn en Deel vum historesche Gediechtnes vum Land a vun der Lëtzebuerger Gesellschaft. Déi Archivdokumenter, déi an den ANLux versuergt ginn, sinn Zeie vun der politescher, reliéiser, kultureller, sozialer a wirtschaftlecher Geschicht vum Grand-Duché. D'ANLux gehéieren zu de [[Kulturinstituter vum Staat|staatleche Kulturinstituter]] an ënnerstinn dem [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2022/12/16/a637|Titel=Loi du 16 décembre 2022 portant modification de la loi modifiée du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'État|Gekuckt=20.12.2022|Datum=16.12.2022|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Si sinn zanter 2026 an engem neie Gebai um [[Belval]]. Virdrun, vun 1968 bis 2026, waren s'an der aler Kasär vun der [[Fräiwëllegekompanie]] um [[Helleg-Geescht-Plateau]]&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=112%3Aplan-dacces&amp;catid=34&amp;Itemid=66&amp;lang=de Accès]&lt;/ref&gt; an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ënnerbruecht, engem Gebai, dat als [[Lazarett|Militärlazarett]] gebaut gouf.

== Geschicht ==
[[Fichier:Archives nationales du Luxembourg 2012-04.jpg|thumb|D'ANLux 1968-2026 an de fréieren Helleg-Geescht-Kasären.|260x260px]]
An der Zäit vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gouf et keen zentraalt Archiv: D'Abteien, d'Grofen, de Provënzialrot, d'Gouverneuren hunn all hir eegen Dokumenter versuergt. Wéi an der Folleg vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] [[1796]] d'[[Departement Forêts|Bëscherdepartement]] gegrënnt gouf, krut d'Prefektur dovun d'Aufgab, en Archiv ze halen, an d'Archiver vun den opgeléisten Abteien an ofgeschafenen Institutioune goufen dohinner transferéiert.&lt;ref name=panneauen&gt;Panneaue laanscht de Schantche vum Neibau fir d'Archiver, um Belval (keen Auteur uginn). Gelies: 2022-12-20.&lt;/ref&gt;

Bei der Grënnung vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815, blouwen d'Archiver am Regierungspalais (dem haitege [[Groussherzogleche Palais]]) an am Justizpalais. [[1829]] huet de Gouverneur [[Jean-Georges Willmar]] se fir intresséiert Fuerscher zougänglech gemaach. 1840 kruten dës Archiver den Numm &quot;Regierungsarchiver&quot; (Archives du gouvernement). 1869 ass déi ganz Regierungsverwaltung an de [[Refuge Sankt Maximin]] geplënnert, an d'Regierungsarchive koumen do op den 2. Stack. 1884 gouf am Haff vum Hotel Sankt Maximin eng Annex fir d'Archiver gebaut, déi dann duer geplënnert sinn. 1933 gouf dann den [[Hôtel des Terres Rouges]] déi nei Plaz wou s'ënnerkoumen.&lt;ref name=panneauen/&gt;

D'Gesetz vum 5. Dezember 1958 iwwer d'Organisatioun vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Nationalbibliothéik]] an de Staastarchiven huet dësen hiren Numm &quot;Staatsarchiven&quot; (''Archives de l'Etat'') ginn a festgehalen datt s' aus zwéin Deeler bestinn: engersäits aus den historeschen Archive mat alen Dokumenter iwwer d'Lëtzebuerger Geschicht an anerersäits aus den administrativen Archive mat den Dossiere vun deene sech d'Verwaltunge getrennt hunn. Weider huet dat Gesetz festgeluecht datt d'Direktioun vun engem Professer vum Secondairesenseignement assuréiert géif.

Duerch d'Gesetz vum 27. Februar 1965 gouf dat vun 1958 ëmgeännert an erweidert. Dat neit Gesetz huet d'Plaze vum Direkter vun de Staatsarchiven a vum Direkter vun der Nationalbibliothéik geschaaft.

1968 sinn d'Staatsarchiven an déi fréier Kasären um Hellege-Geescht Plateau geplënnert, wou se bis 2026 bliwwe  sinn.

D'Staatsarchiven (''Archives de l'Etat'') kruten duerch d'Gesetz vum 8. Dezember 1988 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kulturinstituter vum Staat, déi nei Bezeechnung &quot;Nationalarchiven&quot; (''Archives nationales''), déi se bis haut hunn.

Spéitstens ëm d'Joerdausendwenn stoung fest, dass d'Gebai um Helleg-Geescht-Plateau ze kleng wier an net den haitegen Ufuerderunge méi ugepasst wier. Nieft dem [[Helleg-Geescht-Plateau|Hellege-Geescht-Plateau]] hu misse Lagerraim  am Autosparking vum Hellege-Geescht-Plateau an ënner dem Gebai vun der [[P&amp;T Luxembourg|Post]] op der [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] bäigelount ginn. Wéi den Depot ënner der Post vun 2014 u huet misse geraumt ginn, kruten d'ANLux Raimlechkeeten zu Bartreng/Bourmicht.

[[File:Belval building site of National Archives Luxembourg with blast furnaces A and B - 2022-12 ---18.jpg|thumb|Bauplaz vum neie Gebai um Belval (Dez. 2022).|260x260px]]
Zanter [[2003]] bestounge Pläng, fir um [[Belval]] en neit Gebai fir d'Archiven ze bauen. Am Juni [[2005]] huet d'Regierung matgedeelt, d'Pläng géifen, aus finanzielle Grënn, ëmgeännert ginn. Am August 2008 sot d'Staatssekretärin fir Kultur [[Octavie Modert]], als Äntwert op eng parlamentaresch Ufro, et wier elo virgesinn de Projet an e puer Etappen ze realiséieren: An enger éischter Phas sollt e Gebai vu 25.000 m² gebaut sinn, wouvun der 20.000 fir d'Stockéiere vun Dokumenter wieren. Wann d'Lagerraim voll wieren (der Staatssekretärin no géingen déi 20.000 m² fir 15 Joer duer), kéinte méi spéit zweemol 5.000 m² Lagerraim bäigebaut ginn. Am Mäerz 2009 hätt sollen deen neie Projet virgestallt ginn. 2012 housch et, datt am Joer 2014 d'Diskussiounen iwwer en neit Gebai erëm sollen opgeholl ginn. Dono gouf et nees jorelaang roueg ëm en Neibau.

Am Mäerz 2020 goufen da konkreet Pläng vun engem Neibau op Belval virgestallt: E kënnt nieft d'[[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltunge]] stoen, a soll 105 Regal-Kilometer Plaz fir Dokumenter bidden. Dofir ass eng Fläch vun 12.250 Quadratmeter virgesinn, op siwe Stäck. Virum Dokumente-Silo ass eng méi kleng Struktur vun am Ganzen 1.300 Quadratmeter, déi virun allem fir den Accueil vum Publikum virgesinn ass, dorënner e Liessall fir knapps 50 Leit, an e Multimediasall. Den 23. Juli 2020 huet d'Chamber d'Gesetz fir de Bau gestëmmt.&lt;ref&gt;[https://mmtp.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2020%2B07-juillet%2B24-construction-ANLux.html &quot;La construction du nouveau bâtiment des ANLux à Esch-Belval a été adoptée.&quot;] Communiqué vum Mobilitéits- a Bauteministère, 24.07.2020.&lt;/ref&gt;

D'Pläng vum neie Gebai, dat 77 Milliounen Euro kaschte soll, si vum [[Paul Bretz]].&lt;ref name=hoffmann&gt;Diana Hoffmann. [https://web.archive.org/web/20200421135850/https://www.wort.lu/de/lokales/nationalarchiv-wird-in-belval-gebaut-5e6a5854da2cc1784e3583f9 &quot;Nationalarchiv wird in Belval gebaut.&quot;] wort.lu, 12.03.2020.&lt;/ref&gt; Den 3. Mäerz 2022 hunn de Bauteminister [[François Bausch]] an d'Kulturministesch [[Sam Tanson]] de [[Grondsteen|Grondstee]] geluecht. D'Bauaarbechte sollte bis 2025 daueren,&lt;ref&gt;Raymond Schmit: [https://web.archive.org/web/20220306224123/https://www.wort.lu/de/lokales/grundstein-fuer-neues-staatsarchiv-in-belval-gelegt-6220f40dde135b92369c82c4 &quot;Grundstein für neues Staatsarchiv in Belval gelegt.] 6. Mäerz 2022.&lt;/ref&gt; ewell gëtt den Oktober 2026 als Datum fir d'Ouverture uviséiert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler, Lynn Cruchten: [https://www.rtl.lu/news/national/dnationalarchiv-plennert-2026-op-de-belval-766552128 &quot;D'Nationalarchiv plënnert 2026 op de Belval.&quot;] 14.12.2025.&lt;/ref&gt; De 24. Juni 2026 goung de Liessall am neie Gebai um Belval op. Wärendeems, an nach an de Méint donno, ginn d'Archiver Regal fir Regal ënner fachmännescher Opsiicht geplënnert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler: [https://www.rtl.lu/news/national/nationalarchiv-mecht-seng-dieren-um-belval-op-138075079 &quot;Eng Plënner-Aktioun, déi Zäit brauch: Nationalarchiv mécht seng Dieren um Belval op.&quot;] rtl.lu, 11.06.2026.&lt;/ref&gt;

Den 23. Oktober 2026 ass dat neit Gebai vum Groussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] ageweit ginn.&lt;ref&gt;[https://www.wort.lu/kultur/ein-grossherzogliches-ja-zum-gedaechtnis-der-nation/163535225.html &quot;Einweihung des Nationalrchivs in Belval: Ein großherzogliches Ja zum Gedächtnis der Nation.&quot;] wort.lu, 24.10.2026.&lt;/ref&gt;

== Direkteren ==
* 1959 – 1964: [[Joseph Goedert]]
* 1965 – 1987: [[Paul Spang]]
* 1987 – 2003: [[Cornel Meder]]
* 2003 – 2026: [[Josée Kirps]]
* zënter 2026: [[Corinne Schroeder]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/adm/pa/2026/07/17/b3395/jo|Titel=Archives nationales - Nomination|Gekuckt=17.10.2026|Datum=17.07.2026|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Missiounen ==
D'Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer Reorganisatioun vun de staatleche Kulturinstituter&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7|Titel=Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat|Gekuckt=20.12.2022|Datum=25.06.2004|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; definéiert d'Missioune vun den Nationalarchiven:

* si sammelen Dokumenter vun nationalem historeschen Interessi
* si konservéieren, klasséieren, inventoriséieren ëffentlech Archive fir se fir historesch a Verwaltungszwecker benotzen ze kënnen.
* si huele Privatarchiven op
* si berode staatlech Verwaltungen, Gemengen a Privatpersounen an -organisatiounen a Saachen Archivage

De Nationalarchiv füügt sech an e Reseau vu Kulturinstituter an, deen aus Bibliothéiken, Mediathéiken a Muséeë besteet an dat kulturellt, intellektuellt a soziaalt Liewen zu Lëtzebuerg animéiert.

{{Update}}

Well et och an der Welt vum Archivage an de leschte Joren zu gréissere Changementer koum an d'Aarbecht vun den Nationalarchive sech verännert huet, gouf 2015 en neit Archivgesetz ausgeschafft. De Projet dozou gouf den 30. Oktober 2015 vum Ministerrot adoptéiert. E gesäit vir, datt ëffentlech Ariichtungen hir Archiven den Nationalarchiven iwwerloosse mussen. Nieft Reegelen, wéi Archive fachgerecht traitéiert ginn, sinn och Dispositioune virgesinn, déi d'Erhale vu privaten Archiven, déi historesch intressant sinn, viséieren. [[Chamber]], [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], [[Geriichtsorganisatioun (Lëtzebuerg)|Geriichter]] a [[Gemeng]]e verwalte weiderhi selwer hir Archiven; si kënnen awer mat den Nationalarchiven zesummeschaffen&lt;ref&gt;[http://www.gouvernement.lu/5402315/04-loi-archivage &quot;Maggy Nagel a présenté le projet de loi sur l'archivage.&quot;] Communiqué op gouvernement.lu, 04.11.2015 (15:00).&lt;/ref&gt;.

== Archivdokumenter a Fongen ==
An den Depote vun den ANLux sinn am Ament&lt;ref&gt;Den 12.06.2014 cf. Websäit vun den Archiven&lt;/ref&gt; zirka 45&amp;nbsp;km un Archivdokumenter an zirka 30.000 Mikrofilmer. Fir d'Gestioun vun dëse Fongen z'erliichteren, si se op 6 Sektiounen opgedeelt:

* Section ancienne
* Section moderne
* Section contemporaine
* Section administrative
* Section économique
* Section iconographique

== Accès zu den Archivdokumenter ==
All Persoun, déi eng ''Carte de lecteur'' huet, däerf Archivdokumenter kucken. Eng ''Carte de lecteur'' kann ee gratis an den ANLux kréien.

De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 |Titel=De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001 |Gekuckt=08.08.2012 |Archiv-Datum=17.08.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110817001948/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 }}&lt;/ref&gt; reegelt d'Consultatioun vun Archivdokumenter. Am Prinzip - ofgesi vun deenen am Reglement festgeschriwwenen Ausnamen - sinn all Dokumenter 30 Joer no hirer Kreatioun fräi am Liessall ze gesinn.

Den Accès zu Privatarchiven ass an engem Vertrag tëscht den ANLux an dem Proprietär vun den Archive gereegelt. All privat Persoun, Gesellschaft oder Vereenegung déi Privatarchiven huet, déi méiglecherweis en nationalen historesche Wäert hunn, ka sech un d'ANLux wenden. Déi Responsabel evaluéieren des Dokumenter&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=190%3Ale-versement-darchives&amp;catid=34&amp;Itemid=178&amp;lang=fr]&lt;/ref&gt; a setzen se ënner Ëmstänn bei den nationalen historesche Patrimoine dobäi.

Fir eng laangfristeg Conservatioun vun den Dokumenter ze garantéieren hunn d'ANLux d'Recht, eenzel Dokumenter oder Fonge fir eng begrenzt Zäit aus der Consultatioun erauszehuelen.

== Valoriséierung vum historesche Patrimoine ==

D'Nationalarchive bedeelege sech aktiv u wëssenschaftlechen an historesche Fuerschungsprojete wéi zum Beispill dem Projet ''Terres rouges – Histoire de la sidérurgie luxembourgeoise'', dee sech mat der Entwécklung vun de [[Minière]]n an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] auserneesetzt.

Fir den, dacks wéineg bekannte [[Patrimoine]] an hiren Depote méi ëffentlech ze maachen, organiséieren d'ANLux reegelméisseg Ausstellungen a Konferenzen oder verëffentleche Bicher iwwer d'Geschicht vum [[Lëtzebuerg (Land)|Grand-Duché]]. Visite guidéeën erméiglechen et, fir Originaldokumenter vu wichtegen historeschen Ereegnesser vu ganz no z'entdecken. Schoulklassen an aner Gruppe mat Kanner oder Jugendleche kënnen u pedagogeschen Atelieren deelhuelen.

== Zukunftsperspektiven ==
Wéi fir d'Beruffer alleguer, déi sech mat Informatiouns- a Wëssensmanagement beschäftegen, hat déi technologesch an informatesch Revolutioun och staark Auswierkungen op d'Archivaarbecht. Déi traditionell Konzepter a punkto Sammelen, Erhalen, Verschaffen an Auswäerte vun Archiven hu missen iwwerduecht ginn. Grouss Efforte ginn am Moment gemaach, fir ëffentlech a privat Archive gratis [[online]] ze setzen an iwwer dëse Wee méiglechst ville Leit zougänglech ze maachen. Aus deem Grond hunn d'Nationalarchiven eng online [[Sichmaschinn]] déi et erméiglecht Dokumenter erëmzefannen an numeriséiert Texter, Biller, Toundokumenter mat den entspriechende [[Metadaten]] unzekucken. D'Digitalisatioun vun Archivdokumenten ass eng vun den ANLux hire Prioritéiten.

== Literatur ==
* [[Paul Spang|Spang, Paul]]: ''Quand les archives racontent l'histoire des archives'', Lëtzebuerg, 1979, [[Ministère de la Culture|Kulturministère]].
* [[Joseph Tomassini|Tomassini, Joseph]]: ''Archives nationales Luxembourg / vues par Joseph Tomassini''; Texter: [[Josée Kirps]], [[René Kockelkorn]], Luxembourg: Archives nationales, 2010, Lëtzebuerg, Impr. Centrale, ISBN 978-2-919773-03-9
* josée hansen: &quot;De nouvelles Archives, enfin.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.11, 13. Mäerz 2020, S.7.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.anlux.lu Websäit vun den Nationalarchiven]
* Jean-Marie Reding: [http://www.forum.lu/pdf/artikel/5376_251_Reding.pdf ''Unbearbeitet, unzugänglich, unwert oder unauffindbar. Staatliche Archivkultur in Luxemburg''] forum.lu, 2005, Nr 251; [https://web.archive.org/web/20230707123216/https://www.webcitation.org/5scvqFPyk (Archived by WebCite®)]
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/12/05/n1/jo Loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la Bibliothèque Nationale et des Archives de l'Etat]'' am Mémorial N° 64 vum 19. Dezember 1958, S. 1551 - S. 1552
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1965/02/26/n1/jo Loi du 26 février 1965 portant modification et complément de la loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la bibliothèque nationale et des archives de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 10 vum 27. Februar 1965, S. 103 - S. 104
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/12/28/n1/jo Loi du 28 décembre 1988 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N°71 vum 28. Dezember 1988, S. 1480 - 1492
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7/jo Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 120 vum 15. Juli 2004, S. 1798 - S. 1810

{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger Nationalarchiven}}
[[Kategorie:Lëtzebuerger Nationalarchiven]]
[[Kategorie:Bibliothéiken, Mediathéiken an Archiver zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
[[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2026]]</text>
      <sha1>8g4ljoodvod4bujumtlvhe0nz2zsmpt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712623</id>
      <parentid>2712622</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>2712623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16464" sha1="pd7gui0ramq2elns3e7z6lyl9kp5qmk" xml:space="preserve">{{Infobox Verwaltung}}
[[File:Esch-Belval, ANLux - intérieur (107).jpg|thumb|260px|De Liessall am neie Gebai um Belval]]
D''''Lëtzebuerger Nationalarchiven''', offiziell ''Archives nationales de Luxembourg'', ofgekierzt '''ANLux''', sinn d'Nationalarchive vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]]&lt;ref&gt;Ob &quot;Archiv&quot; (Eenzuel) oder &quot;Archiven&quot; (Méizuel) hänkt vum sproochleche Virbild of: Op Franséisch sinn et &quot;Archives nationales&quot;, op Däitsch en &quot;Nationalarchiv&quot;&lt;/ref&gt;.

D'Nationalarchive sinn en Deel vum historesche Gediechtnes vum Land a vun der Lëtzebuerger Gesellschaft. Déi Archivdokumenter, déi an den ANLux versuergt ginn, sinn Zeie vun der politescher, reliéiser, kultureller, sozialer a wirtschaftlecher Geschicht vum Grand-Duché. D'ANLux gehéieren zu de [[Kulturinstituter vum Staat|staatleche Kulturinstituter]] an ënnerstinn dem [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2022/12/16/a637|Titel=Loi du 16 décembre 2022 portant modification de la loi modifiée du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'État|Gekuckt=20.12.2022|Datum=16.12.2022|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Si sinn zanter 2026 an engem neie Gebai um [[Belval]]. Virdrun, vun 1968 bis 2026, waren s'an der aler Kasär vun der [[Fräiwëllegekompanie]] um [[Helleg-Geescht-Plateau]]&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=112%3Aplan-dacces&amp;catid=34&amp;Itemid=66&amp;lang=de Accès]&lt;/ref&gt; an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ënnerbruecht, engem Gebai, dat als [[Lazarett|Militärlazarett]] gebaut gouf.

== Geschicht ==
[[Fichier:Archives nationales du Luxembourg 2012-04.jpg|thumb|D'ANLux 1968-2026 an de fréieren Helleg-Geescht-Kasären.|260x260px]]
An der Zäit vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gouf et keen zentraalt Archiv: D'Abteien, d'Grofen, de Provënzialrot, d'Gouverneuren hunn all hir eegen Dokumenter versuergt. Wéi an der Folleg vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] [[1796]] d'[[Departement Forêts|Bëscherdepartement]] gegrënnt gouf, krut d'Prefektur dovun d'Aufgab, en Archiv ze halen, an d'Archiver vun den opgeléisten Abteien an ofgeschafenen Institutioune goufen dohinner transferéiert.&lt;ref name=panneauen&gt;Panneaue laanscht de Schantche vum Neibau fir d'Archiver, um Belval (keen Auteur uginn). Gelies: 2022-12-20.&lt;/ref&gt;

Bei der Grënnung vum Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815, blouwen d'Archiver am Regierungspalais (dem haitege [[Groussherzogleche Palais]]) an am Justizpalais. [[1829]] huet de Gouverneur [[Jean-Georges Willmar]] se fir intresséiert Fuerscher zougänglech gemaach. 1840 kruten dës Archiver den Numm &quot;Regierungsarchiver&quot; (Archives du gouvernement). 1869 ass déi ganz Regierungsverwaltung an de [[Refuge Sankt Maximin]] geplënnert, an d'Regierungsarchive koumen do op den 2. Stack. 1884 gouf am Haff vum Hotel Sankt Maximin eng Annex fir d'Archiver gebaut, déi dann duer geplënnert sinn. 1933 gouf dann den [[Hôtel des Terres Rouges]] déi nei Plaz wou s'ënnerkoumen.&lt;ref name=panneauen/&gt;

D'Gesetz vum 5. Dezember 1958 iwwer d'Organisatioun vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Nationalbibliothéik]] an de Staastarchiven huet dësen hiren Numm &quot;Staatsarchiven&quot; (''Archives de l'Etat'') ginn a festgehalen datt s' aus zwéin Deeler bestinn: engersäits aus den historeschen Archive mat alen Dokumenter iwwer d'Lëtzebuerger Geschicht an anerersäits aus den administrativen Archive mat den Dossiere vun deene sech d'Verwaltunge getrennt hunn. Weider huet dat Gesetz festgeluecht datt d'Direktioun vun engem Professer vum Secondairesenseignement assuréiert géif.

Duerch d'Gesetz vum 27. Februar 1965 gouf dat vun 1958 ëmgeännert an erweidert. Dat neit Gesetz huet d'Plaze vum Direkter vun de Staatsarchiven a vum Direkter vun der Nationalbibliothéik geschaaft.

1968 sinn d'Staatsarchiven an déi fréier Kasären um Hellege-Geescht Plateau geplënnert, wou se bis 2026 bliwwe  sinn.

D'Staatsarchiven (''Archives de l'Etat'') kruten duerch d'Gesetz vum 8. Dezember 1988 iwwer d'Reorganisatioun vun de Kulturinstituter vum Staat, déi nei Bezeechnung &quot;Nationalarchiven&quot; (''Archives nationales''), déi se bis haut hunn.

Spéitstens ëm d'Joerdausendwenn stoung fest, dass d'Gebai um Helleg-Geescht-Plateau ze kleng wier an net den haitegen Ufuerderunge méi ugepasst wier. Nieft dem [[Helleg-Geescht-Plateau|Hellege-Geescht-Plateau]] hu misse Lagerraim  am Autosparking vum Hellege-Geescht-Plateau an ënner dem Gebai vun der [[P&amp;T Luxembourg|Post]] op der [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] bäigelount ginn. Wéi den Depot ënner der Post vun 2014 u huet misse geraumt ginn, kruten d'ANLux Raimlechkeeten zu Bartreng/Bourmicht.

[[File:Belval building site of National Archives Luxembourg with blast furnaces A and B - 2022-12 ---18.jpg|thumb|Bauplaz vum neie Gebai um Belval (Dez. 2022).|260x260px]]
Zanter [[2003]] bestounge Pläng, fir um [[Belval]] en neit Gebai fir d'Archiven ze bauen. Am Juni [[2005]] huet d'Regierung matgedeelt, d'Pläng géifen, aus finanzielle Grënn, ëmgeännert ginn. Am August 2008 sot d'Staatssekretärin fir Kultur [[Octavie Modert]], als Äntwert op eng parlamentaresch Ufro, et wier elo virgesinn de Projet an e puer Etappen ze realiséieren: An enger éischter Phas sollt e Gebai vu 25.000 m² gebaut sinn, wouvun der 20.000 fir d'Stockéiere vun Dokumenter wieren. Wann d'Lagerraim voll wieren (der Staatssekretärin no géingen déi 20.000 m² fir 15 Joer duer), kéinte méi spéit zweemol 5.000 m² Lagerraim bäigebaut ginn. Am Mäerz 2009 hätt sollen deen neie Projet virgestallt ginn. 2012 housch et, datt am Joer 2014 d'Diskussiounen iwwer en neit Gebai erëm sollen opgeholl ginn. Dono gouf et nees jorelaang roueg ëm en Neibau.

Am Mäerz 2020 goufen da konkreet Pläng vun engem Neibau op Belval virgestallt: E kënnt nieft d'[[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltunge]] stoen, a soll 105 Regal-Kilometer Plaz fir Dokumenter bidden. Dofir ass eng Fläch vun 12.250 Quadratmeter virgesinn, op siwe Stäck. Virum Dokumente-Silo ass eng méi kleng Struktur vun am Ganzen 1.300 Quadratmeter, déi virun allem fir den Accueil vum Publikum virgesinn ass, dorënner e Liessall fir knapps 50 Leit, an e Multimediasall. Den 23. Juli 2020 huet d'Chamber d'Gesetz fir de Bau gestëmmt.&lt;ref&gt;[https://mmtp.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2020%2B07-juillet%2B24-construction-ANLux.html &quot;La construction du nouveau bâtiment des ANLux à Esch-Belval a été adoptée.&quot;] Communiqué vum Mobilitéits- a Bauteministère, 24.07.2020.&lt;/ref&gt;

D'Pläng vum neie Gebai, dat 77 Milliounen Euro kaschte soll, si vum [[Paul Bretz]].&lt;ref name=hoffmann&gt;Diana Hoffmann. [https://web.archive.org/web/20200421135850/https://www.wort.lu/de/lokales/nationalarchiv-wird-in-belval-gebaut-5e6a5854da2cc1784e3583f9 &quot;Nationalarchiv wird in Belval gebaut.&quot;] wort.lu, 12.03.2020.&lt;/ref&gt; Den 3. Mäerz 2022 hunn de Bauteminister [[François Bausch]] an d'Kulturministesch [[Sam Tanson]] de [[Grondsteen|Grondstee]] geluecht. D'Bauaarbechte sollte bis 2025 daueren,&lt;ref&gt;Raymond Schmit: [https://web.archive.org/web/20220306224123/https://www.wort.lu/de/lokales/grundstein-fuer-neues-staatsarchiv-in-belval-gelegt-6220f40dde135b92369c82c4 &quot;Grundstein für neues Staatsarchiv in Belval gelegt.] 6. Mäerz 2022.&lt;/ref&gt; ewell gëtt den Oktober 2026 als Datum fir d'Ouverture uviséiert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler, Lynn Cruchten: [https://www.rtl.lu/news/national/dnationalarchiv-plennert-2026-op-de-belval-766552128 &quot;D'Nationalarchiv plënnert 2026 op de Belval.&quot;] 14.12.2025.&lt;/ref&gt; De 24. Juni 2026 goung de Liessall am neie Gebai um Belval op. Wärendeems, an nach an de Méint donno, ginn d'Archiver Regal fir Regal ënner fachmännescher Opsiicht geplënnert.&lt;ref&gt;Anouk Siebenaler: [https://www.rtl.lu/news/national/nationalarchiv-mecht-seng-dieren-um-belval-op-138075079 &quot;Eng Plënner-Aktioun, déi Zäit brauch: Nationalarchiv mécht seng Dieren um Belval op.&quot;] rtl.lu, 11.06.2026.&lt;/ref&gt;

Den 23. Oktober 2026 ass dat neit Gebai vum Groussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] ageweit ginn.&lt;ref&gt;[https://www.wort.lu/kultur/ein-grossherzogliches-ja-zum-gedaechtnis-der-nation/163535225.html &quot;Einweihung des Nationalrchivs in Belval: Ein großherzogliches Ja zum Gedächtnis der Nation.&quot;] wort.lu, 24.10.2026.&lt;/ref&gt;

== Direkteren ==
* 1959 – 1964: [[Joseph Goedert]]
* 1965 – 1987: [[Paul Spang]]
* 1987 – 2003: [[Cornel Meder]]
* 2003 – 2026: [[Josée Kirps]]
* zënter 2026: [[Corinne Schroeder]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/adm/pa/2026/07/17/b3395/jo|Titel=Archives nationales - Nomination|Gekuckt=17.10.2026|Datum=17.07.2026|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Missiounen ==
D'Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer Reorganisatioun vun de staatleche Kulturinstituter&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7|Titel=Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat|Gekuckt=20.12.2022|Datum=25.06.2004|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; definéiert d'Missioune vun den Nationalarchiven:

* si sammelen Dokumenter vun nationalem historeschen Interessi
* si konservéieren, klasséieren, inventoriséieren ëffentlech Archive fir se fir historesch a Verwaltungszwecker benotzen ze kënnen.
* si huele Privatarchiven op
* si berode staatlech Verwaltungen, Gemengen a Privatpersounen an -organisatiounen a Saachen Archivage

De Nationalarchiv füügt sech an e Reseau vu Kulturinstituter an, deen aus Bibliothéiken, Mediathéiken a Muséeë besteet an dat kulturellt, intellektuellt a soziaalt Liewen zu Lëtzebuerg animéiert.

{{Update}}

Well et och an der Welt vum Archivage an de leschte Joren zu gréissere Changementer koum an d'Aarbecht vun den Nationalarchive sech verännert huet, gouf 2015 en neit Archivgesetz ausgeschafft. De Projet dozou gouf den 30. Oktober 2015 vum Ministerrot adoptéiert. E gesäit vir, datt ëffentlech Ariichtungen hir Archiven den Nationalarchiven iwwerloosse mussen. Nieft Reegelen, wéi Archive fachgerecht traitéiert ginn, sinn och Dispositioune virgesinn, déi d'Erhale vu privaten Archiven, déi historesch intressant sinn, viséieren. [[Chamber]], [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], [[Geriichtsorganisatioun (Lëtzebuerg)|Geriichter]] a [[Gemeng]]e verwalte weiderhi selwer hir Archiven; si kënnen awer mat den Nationalarchiven zesummeschaffen&lt;ref&gt;[http://www.gouvernement.lu/5402315/04-loi-archivage &quot;Maggy Nagel a présenté le projet de loi sur l'archivage.&quot;] Communiqué op gouvernement.lu, 04.11.2015 (15:00).&lt;/ref&gt;.

== Archivdokumenter a Fongen ==
An den Depote vun den ANLux sinn am Ament&lt;ref&gt;Den 12.06.2014 cf. Websäit vun den Archiven&lt;/ref&gt; zirka 45&amp;nbsp;km un Archivdokumenter an zirka 30.000 Mikrofilmer. Fir d'Gestioun vun dëse Fongen z'erliichteren, si se op 6 Sektiounen opgedeelt:

* Section ancienne
* Section moderne
* Section contemporaine
* Section administrative
* Section économique
* Section iconographique

== Accès zu den Archivdokumenter ==
All Persoun, déi eng ''Carte de lecteur'' huet, däerf Archivdokumenter kucken. Eng ''Carte de lecteur'' kann ee gratis an den ANLux kréien.

De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 |Titel=De Règlement grand-ducal vum 15. Januar 2001 |Gekuckt=08.08.2012 |Archiv-Datum=17.08.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110817001948/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0011/a011.pdf#page=6 }}&lt;/ref&gt; reegelt d'Consultatioun vun Archivdokumenter. Am Prinzip - ofgesi vun deenen am Reglement festgeschriwwenen Ausnamen - sinn all Dokumenter 30 Joer no hirer Kreatioun fräi am Liessall ze gesinn.

Den Accès zu Privatarchiven ass an engem Vertrag tëscht den ANLux an dem Proprietär vun den Archive gereegelt. All privat Persoun, Gesellschaft oder Vereenegung déi Privatarchiven huet, déi méiglecherweis en nationalen historesche Wäert hunn, ka sech un d'ANLux wenden. Déi Responsabel evaluéieren des Dokumenter&lt;ref&gt;[http://www.anlux.lu/multi/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=190%3Ale-versement-darchives&amp;catid=34&amp;Itemid=178&amp;lang=fr]&lt;/ref&gt; a setzen se ënner Ëmstänn bei den nationalen historesche Patrimoine dobäi.

Fir eng laangfristeg Conservatioun vun den Dokumenter ze garantéieren hunn d'ANLux d'Recht, eenzel Dokumenter oder Fonge fir eng begrenzt Zäit aus der Consultatioun erauszehuelen.

== Valoriséierung vum historesche Patrimoine ==

D'Nationalarchive bedeelege sech aktiv u wëssenschaftlechen an historesche Fuerschungsprojete wéi zum Beispill dem Projet ''Terres rouges – Histoire de la sidérurgie luxembourgeoise'', dee sech mat der Entwécklung vun de [[Minière]]n an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] auserneesetzt.

Fir den, dacks wéineg bekannte [[Patrimoine]] an hiren Depote méi ëffentlech ze maachen, organiséieren d'ANLux reegelméisseg Ausstellungen a Konferenzen oder verëffentleche Bicher iwwer d'Geschicht vum [[Lëtzebuerg (Land)|Grand-Duché]]. Visite guidéeën erméiglechen et, fir Originaldokumenter vu wichtegen historeschen Ereegnesser vu ganz no z'entdecken. Schoulklassen an aner Gruppe mat Kanner oder Jugendleche kënnen u pedagogeschen Atelieren deelhuelen.

== Zukunftsperspektiven ==
Wéi fir d'Beruffer alleguer, déi sech mat Informatiouns- a Wëssensmanagement beschäftegen, hat déi technologesch an informatesch Revolutioun och staark Auswierkungen op d'Archivaarbecht. Déi traditionell Konzepter a punkto Sammelen, Erhalen, Verschaffen an Auswäerte vun Archiven hu missen iwwerduecht ginn. Grouss Efforte ginn am Moment gemaach, fir ëffentlech a privat Archive gratis [[online]] ze setzen an iwwer dëse Wee méiglechst ville Leit zougänglech ze maachen. Aus deem Grond hunn d'Nationalarchiven eng online [[Sichmaschinn]] déi et erméiglecht Dokumenter erëmzefannen an numeriséiert Texter, Biller, Toundokumenter mat den entspriechende [[Metadaten]] unzekucken. D'Digitalisatioun vun Archivdokumenten ass eng vun den ANLux hire Prioritéiten.

== Literatur ==
* [[Paul Spang|Spang, Paul]]: ''Quand les archives racontent l'histoire des archives'', Lëtzebuerg, 1979, [[Ministère de la Culture|Kulturministère]].
* [[Joseph Tomassini|Tomassini, Joseph]]: ''Archives nationales Luxembourg / vues par Joseph Tomassini''; Texter: [[Josée Kirps]], [[René Kockelkorn]], Luxembourg: Archives nationales, 2010, Lëtzebuerg, Impr. Centrale, ISBN 978-2-919773-03-9
* josée hansen: &quot;De nouvelles Archives, enfin.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.11, 13. Mäerz 2020, S.7.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.anlux.lu Websäit vun den Nationalarchiven]
* Jean-Marie Reding: [http://www.forum.lu/pdf/artikel/5376_251_Reding.pdf ''Unbearbeitet, unzugänglich, unwert oder unauffindbar. Staatliche Archivkultur in Luxemburg''] forum.lu, 2005, Nr 251; [https://web.archive.org/web/20230707123216/https://www.webcitation.org/5scvqFPyk (Archived by WebCite®)]
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/12/05/n1/jo Loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la Bibliothèque Nationale et des Archives de l'Etat]'' am Mémorial N° 64 vum 19. Dezember 1958, S. 1551 - S. 1552
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1965/02/26/n1/jo Loi du 26 février 1965 portant modification et complément de la loi du 5 décembre 1958 ayant pour objet l'organisation de la bibliothèque nationale et des archives de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 10 vum 27. Februar 1965, S. 103 - S. 104
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/12/28/n1/jo Loi du 28 décembre 1988 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N°71 vum 28. Dezember 1988, S. 1480 - 1492
* ''[http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/25/n7/jo Loi du 25 juin 2004 portant réorganisation des instituts culturels de l'Etat]'' am Mémorial A - N° 120 vum 15. Juli 2004, S. 1798 - S. 1810

{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger Nationalarchiven}}
[[Kategorie:Lëtzebuerger Nationalarchiven]]
[[Kategorie:Bibliothéiken, Mediathéiken an Archiver zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
[[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2026]]</text>
      <sha1>pd7gui0ramq2elns3e7z6lyl9kp5qmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Córdoba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53085</id>
    <revision>
      <id>2712606</id>
      <parentid>2712010</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Volvox</username>
        <id>4050</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Wikipedia:HotCat|HC]]: neien Zortéierschlëssel fir d'[[Kategorie:Córdoba]]: „ “</comment>
      <origin>2712606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="sf0unujosahhrhuebuqo06iw77czcdc" xml:space="preserve">{{skizzGeoES}}
{{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stad '''Córdoba''' a [[Spuenien]]}}
{{Infobox Uertschaft Spuenien
 | Numm = 
 | Bild = 
 | Bildtext = [[Réimesch Bréck (Córdoba)|Réimesch Bréck]] a [[Mezquita-Kathedral vu Córdoba|Mezquita-Kathedral]]
 | Autonom &lt;br&gt; Gemeinschaft = [[Andalusien]]
 | Provënz = [[Provënz Córdoba|Córdoba]]
 | Fläch = 
 | Awunner =  
 | Awunnerdatum = 
 | Koordinaten = {{coor dms|37|53|00|N|04|46|00|W|Haaptkoordinaten=jo}}
 | Kaart = Cordoba, Spain location.png
 | Kaarttext = Lag vu Córdoba a Spuenien
 }}
'''Córdoba''' ass eng Stad a [[Spuenien]] an der autonomer Gemeinschaft [[Andalusien]]. Si ass d'Haaptstad vun der [[Provënz Córdoba]].

Córdoba läit um [[Guadalquivir]].
== Kultur ==
Zanter [[1984]] gehéiert d'Alstad zum [[UNESCO]]-[[Lëscht vun de Weltierwen (Europa)|Weltkulturierwen]].

Dat markantst Bauwierk ass d'[[Moschee-Kathedral vu Córdoba|Moschee-Kathedral]] an der Alstad. 

Déi eelst a laang eenzeg Bréck ass d'[[Réimesch Bréck vu Córdoba|Réimesch Bréck]].

== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de spuenesche Groussstied]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

[[Kategorie:Gemengen an der Provënz Córdoba]]
[[Kategorie:Weltkulturierwen a Spuenien]]
[[Kategorie:Groussstied a Spuenien]]
[[Kategorie:Universitéitsstied a Spuenien]]
[[Kategorie:Stied a Spuenien]]
[[Kategorie:Córdoba| ]]</text>
      <sha1>sf0unujosahhrhuebuqo06iw77czcdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mario Diaz Suarez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55138</id>
    <revision>
      <id>2712578</id>
      <parentid>2519553</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AmigoValkyrie</username>
        <id>73823</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Här Mario Diaz Suarez war mäi Papp. Hien ass 2013 gestuerwen, an ech hunn d'Säit mam Nécrologie aus dem Tréierer Volksfreund aktualiséiert.</comment>
      <origin>2712578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="mp4bkhji4jfknfkmgmz8i1zyf9dfv6z" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Mario Diaz Suarez''', war gebuer [[1940|1. April 1940]] zu [[Tucumán]] an [[Argentinien]], a gestuerwen den 9. Juni 2013 zu Tréier.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://volksfreund.trauer.de/traueranzeige/mario-diazsuarez|Titel=Volksfreund Traueranzeige|Gekuckt=24.10.2026|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;

De Moler huet zanter [[1973]] ëmmer nees zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ausstellt, ouni awer jee hei gewunnt ze hunn. Hien huet vun 1953 bis 1959 op der ''Escuela de Bellas Artes'' studéiert, a vun 1960 bis 1965 op der Universtéit Tucuman, wou hien eng Lizenz an Arts plastiques gemaach huet.

Hie war als ''Chargé de cours'' op der Summerakademie vun 1973 bis 1976 zu Lëtzebuerg, deemools an der [[École privée Notre-Dame Sainte-Sophie|Ste Sophie]], nieft der [[Kathedral Notre-Dame (Lëtzebuerg)|Kathedral]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Hie koum vu [[Paräis]] an huet de [[Serigraphie]]-Atelier geleet.

Zu Paräis huet hien am [[Musée d'art moderne de la ville de Paris|Musée d'art moderne]] an am [[Grand Palais]] um ''Salon Grands et Jeunes'' ausgestallt.

Zu Lëtzebuerg huet hien an der Galerie La Chapelle zu [[Munneref]] ausgestallt, am [[Konschthaus Beim Engel]] an der Stad Lëtzebuerg, an der WFA Gallery, an der [[Abtei Iechternach|Abtei]] zu [[Iechternach]], an der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] mat der Revue ''[[Estuaires]]'', am [[Europäesche Geriichtshaff]], bei ''Art à Beaufort'', an der ''Galerie SeriArt'' zu [[Gréiwemaacher]] an am Centre Barblé zu [[Stroossen]].

Hien hat eng laangjäreg Frëndschaft mam Diddelenger Gallerist Armand Gaasch. Deen huet de Kënschtler reegelméisseg a senger Galerie zu [[Diddeleng]] ausgestallt a mat him e Katalog erausginn: &quot;Armand Gaasch présente Mario Diaz Suarez&quot; a Kollaboratioun mam [[Ministère de la Culture]] zu Lëtzebuerg.

De Mario Diaz Suarez hat säin Atelier zu [[Tréier]]. Hien ass de 9. Juni 2013 zu Tréier gestuerwen.

== Um Spaweck ==
* [http://www.diazsuarez.de/ Websäit vum Mario Diaz Suarez] {{de}}

{{DEFAULTSORT:Suarez Mario Diaz}}
[[Kategorie:Gebuer 1940]]
[[Kategorie:Moler]]</text>
      <sha1>mp4bkhji4jfknfkmgmz8i1zyf9dfv6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712583</id>
      <parentid>2712578</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="g0dkzvldsr2lcexgfzjxh6jh7wfj4l5" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Mario Diaz Suarez''', gebuer den [[1. Abrëll]] [[1940]] zu [[Tucumán]] an [[Argentinien]], a gestuerwen den [[9. Juni]] [[2013]] zu [[Tréier]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://volksfreund.trauer.de/traueranzeige/mario-diazsuarez|Titel=Volksfreund Traueranzeige|Gekuckt=24.10.2026|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;, war en argentinesche Moler, deen zanter [[1973]] ëmmer nees zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ausstellt huet, ouni awer jee hei gewunnt ze hunn. 

== Liewen ==
Hie Mario Diaz Suarez  huet vun 1953 bis 1959 op der ''Escuela de Bellas Artes''{{wou?}} studéiert, a vun 1960 bis 1965 op der Universtéit Tucumán, wou hien eng Lizenz an Arts plastiques gemaach huet.

Hie war vun 1973 bis 1976 ''Chargé de cours'' op der Summerakademie  zu Lëtzebuerg, deemools an der [[École privée Notre-Dame Sainte-Sophie|Ste Sophie]]. Hie koum vu [[Paräis]] an huet de [[Serigraphie]]-Atelier geleet.

Zu Paräis huet hien am [[Musée d'art moderne de la ville de Paris|Musée d'art moderne]] an am [[Grand Palais]] um ''Salon Grands et Jeunes'' ausgestallt.

Zu Lëtzebuerg huet hien an der Galerie La Chapelle zu [[Munneref]] ausgestallt, am [[Konschthaus Beim Engel]] an der Stad Lëtzebuerg, an der WFA Gallery, an der [[Abtei Iechternach|Abtei]] zu [[Iechternach]], an der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] mat der Revue ''[[Estuaires]]'', am [[Europäesche Geriichtshaff]], bei ''Art à Beaufort'', an der ''Galerie SeriArt'' zu [[Gréiwemaacher]] an am Centre Barblé zu [[Stroossen]].

Hien hat eng laangjäreg Frëndschaft mam Diddelenger Gallerist Armand Gaasch. Deen huet de Kënschtler reegelméisseg a senger Galerie zu [[Diddeleng]] ausgestallt a mat him e Katalog erausginn: &quot;Armand Gaasch présente Mario Diaz Suarez&quot; a Kollaboratioun mam [[Ministère de la Culture]] zu Lëtzebuerg.

De Mario Diaz Suarez hat säin Atelier zu [[Tréier]]. Hien ass de 9. Juni 2013 zu Tréier gestuerwen.

== Um Spaweck ==
* [http://www.diazsuarez.de/ Websäit vum Mario Diaz Suarez] {{de}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Suarez Mario Diaz}}
[[Kategorie:Gebuer 1940]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]
[[Kategorie:Moler]]</text>
      <sha1>g0dkzvldsr2lcexgfzjxh6jh7wfj4l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712584</id>
      <parentid>2712583</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/*  */ npov [Edited with [[lb:Wikipedia:MiniEdit| #MiniEdit]]]</comment>
      <origin>2712584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="5bnwfkdl1vihizwo5xojo0spmc2wv2o" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Mario Diaz Suarez''', gebuer den [[1. Abrëll]] [[1940]] zu [[Tucumán]] an [[Argentinien]], a gestuerwen den [[9. Juni]] [[2013]] zu [[Tréier]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://volksfreund.trauer.de/traueranzeige/mario-diazsuarez|Titel=Volksfreund Traueranzeige|Gekuckt=24.10.2026|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;, war en argentinesche Moler, deen zanter [[1973]] ëmmer nees zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ausstellt huet, ouni awer jee do gewunnt ze hunn.

== Liewen ==
Hie Mario Diaz Suarez  huet vun 1953 bis 1959 op der ''Escuela de Bellas Artes''{{wou?}} studéiert, a vun 1960 bis 1965 op der Universtéit Tucumán, wou hien eng Lizenz an Arts plastiques gemaach huet.

Hie war vun 1973 bis 1976 ''Chargé de cours'' op der Summerakademie  zu Lëtzebuerg, deemools an der [[École privée Notre-Dame Sainte-Sophie|Ste Sophie]]. Hie koum vu [[Paräis]] an huet de [[Serigraphie]]-Atelier geleet.

Zu Paräis huet hien am [[Musée d'art moderne de la ville de Paris|Musée d'art moderne]] an am [[Grand Palais]] um ''Salon Grands et Jeunes'' ausgestallt.

Zu Lëtzebuerg huet hien an der Galerie La Chapelle zu [[Munneref]] ausgestallt, am [[Konschthaus Beim Engel]] an der Stad Lëtzebuerg, an der WFA Gallery, an der [[Abtei Iechternach|Abtei]] zu [[Iechternach]], an der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] mat der Revue ''[[Estuaires]]'', am [[Europäesche Geriichtshaff]], bei ''Art à Beaufort'', an der ''Galerie SeriArt'' zu [[Gréiwemaacher]] an am Centre Barblé zu [[Stroossen]].

Hien hat eng laangjäreg Frëndschaft mam Diddelenger Gallerist Armand Gaasch. Deen huet de Kënschtler reegelméisseg a senger Galerie zu [[Diddeleng]] ausgestallt a mat him e Katalog erausginn: &quot;Armand Gaasch présente Mario Diaz Suarez&quot; a Kollaboratioun mam [[Ministère de la Culture]] zu Lëtzebuerg.

De Mario Diaz Suarez hat säin Atelier zu [[Tréier]]. Hien ass de 9. Juni 2013 zu Tréier gestuerwen.

== Um Spaweck ==
* [http://www.diazsuarez.de/ Websäit vum Mario Diaz Suarez] {{de}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Suarez Mario Diaz}}
[[Kategorie:Gebuer 1940]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]
[[Kategorie:Moler]]</text>
      <sha1>5bnwfkdl1vihizwo5xojo0spmc2wv2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712585</id>
      <parentid>2712584</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Liewen */</comment>
      <origin>2712585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="arhw1cdhcsgbuzq8ehfjd4r8j2gwl8z" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Mario Diaz Suarez''', gebuer den [[1. Abrëll]] [[1940]] zu [[Tucumán]] an [[Argentinien]], a gestuerwen den [[9. Juni]] [[2013]] zu [[Tréier]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://volksfreund.trauer.de/traueranzeige/mario-diazsuarez|Titel=Volksfreund Traueranzeige|Gekuckt=24.10.2026|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;, war en argentinesche Moler, deen zanter [[1973]] ëmmer nees zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ausstellt huet, ouni awer jee do gewunnt ze hunn.

== Liewen ==
De Mario Diaz Suarez  huet vun 1953 bis 1959 op der ''Escuela de Bellas Artes''{{wou?}} studéiert, a vun 1960 bis 1965 op der Universtéit Tucumán, wou hien eng Lizenz an Arts plastiques gemaach huet.

Hie war vun 1973 bis 1976 ''Chargé de cours'' op der Summerakademie  zu Lëtzebuerg, deemools an der [[École privée Notre-Dame Sainte-Sophie|Ste Sophie]]. Hie koum vu [[Paräis]] an huet de [[Serigraphie]]-Atelier geleet.

Zu Paräis huet hien am [[Musée d'art moderne de la ville de Paris|Musée d'art moderne]] an am [[Grand Palais]] um ''Salon Grands et Jeunes'' ausgestallt.

Zu Lëtzebuerg huet hien an der Galerie La Chapelle zu [[Munneref]] ausgestallt, am [[Konschthaus Beim Engel]] an der Stad Lëtzebuerg, an der WFA Gallery, an der [[Abtei Iechternach|Abtei]] zu [[Iechternach]], an der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] mat der Revue ''[[Estuaires]]'', am [[Europäesche Geriichtshaff]], bei ''Art à Beaufort'', an der ''Galerie SeriArt'' zu [[Gréiwemaacher]] an am Centre Barblé zu [[Stroossen]].

Hien hat eng laangjäreg Frëndschaft mam Diddelenger Gallerist Armand Gaasch. Deen huet de Kënschtler reegelméisseg a senger Galerie zu [[Diddeleng]] ausgestallt a mat him e Katalog erausginn: &quot;Armand Gaasch présente Mario Diaz Suarez&quot; a Kollaboratioun mam [[Ministère de la Culture]] zu Lëtzebuerg.

De Mario Diaz Suarez hat säin Atelier zu [[Tréier]]. Hien ass de 9. Juni 2013 zu Tréier gestuerwen.

== Um Spaweck ==
* [http://www.diazsuarez.de/ Websäit vum Mario Diaz Suarez] {{de}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Suarez Mario Diaz}}
[[Kategorie:Gebuer 1940]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]
[[Kategorie:Moler]]</text>
      <sha1>arhw1cdhcsgbuzq8ehfjd4r8j2gwl8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72462</id>
    <revision>
      <id>2712554</id>
      <parentid>2704037</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gestuerwen */</comment>
      <origin>2712554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26720" sha1="at26xlid2n63dbn8w8t2auu7bbn0igk" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''2013''' huet op engem [[Dënschdeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
[[Fichier:Bruksela 2013 (13).JPG|130px|thumb|EU-Bäitrëtt vu Kroatien]]
* {{1. Januar}}: [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] gëtt mat [[Argentinien]], [[Australien]], [[Ruanda]] a [[Südkorea]] fir 2 Joer net-permanente Member vum [[Sécherheetsrot vun de Vereenten Natiounen]].
=== Europa ===
* [[26. Januar]]: De [[Miloš Zeman]] gëtt am zweeten Tour zum President vun [[Tschechien]] gewielt. Hien trëtt säin Amt den 8. Mäerz un.
* [[6. Februar]]: D'politesch Partei [[Alternative für Deutschland]] gëtt gegrënnt.
* [[24. Februar]]: Den [[Nikos Anastasiades]] gewënnt am 2. Tour d'Presidentewalen an [[Zypern]].
* [[24. Februar|24.]]-[[25. Februar]]: Parlamentswalen an [[Italien]], no vill Gedeessems gëtt den [[29. Abrëll]] d'Regierung vum [[Enrico Letta]] (PD) vereedegt.
* [[27. Februar]]: Konstruktive Mësstrauensvote géint dem [[Janez Janša]] seng Regierung a [[Slowenien]]; d'[[Alenka Bratušek]] gëtt Ministerpresidentin vun enger neier Koalitioun, déi den [[20. Mäerz]] vum Parlament confirméiert gëtt.
* {{9. Mäerz}}: A [[Malta]] gewënnt déi oppositionell Labour Party mat un der Spëtzt dem [[Joseph Muscat]] mat 39 vun 69 Sëtz d'Parlamentswalen.
* [[13. Mäerz]]: Den Argentinier Jorge Mario Bergoglio gëtt, nom Récktrëtt vum [[Benoît XVI.]] den 28. Februar, als Poopst [[Franciscus (Poopst)|Franciscus]] zum neie Chef vun der [[kathoulesch Kierch|kathoulescher Kierch]] gewielt.
* [[27. Mäerz]]: Den [[Adrian Hasler]] gëtt, no de Parlamentswalen, nei Premierminister a [[Liechtenstein]].
* {{7. Abrëll}}: De [[Filip Vujanović]] gëtt zum President vu [[Montenegro]] erëmgewielt.
* [[20. Abrëll]]: Den [[Giorgio Napolitano]] gëtt zum President vun der Republik Italien erëmgewielt.
* [[27. Abrëll]]: An [[Island]] gewënnt déi oppositionell Mëtt-Riets-Koalitioun d'Parlamentswalen. De [[Sigmundur Gunnlaugsson]] trëtt den [[22. Mee]] als Premierminister säin Amt un.
* [[30. Abrëll]]: D'Kinnigin [[Beatrix I. vun Holland]] trëtt zu Gonschte vun hirem Jong [[Willem-Alexander I. vun Holland|Willem-Alexander]] zeréck.
* [[12. Mee]]: Neiwalen a [[Bulgarien]] nom Récktrëtt vum Premier [[Bojko Borissow]], de [[Plamen Orescharski]] gëtt den [[29. Mee]] zum neie Premierminister ernannt.
* [[15. Mee]]: De [[Iurie Leancă]] gëtt Premierminister a [[Moldawien]].
* Uganks Juni: Schro Iwwerschwemmungen a Südostdäitschland, Tschechien an Deeler vun Éisträich an de Basenge vun [[Donau]] an [[Elbe]]; ëm déi 30 Leit kommen ëm d'Liewen.
* [[25. Juni]]: De [[Jiří Rusnok]] gëtt, nom Récktrëtt vum [[Petr Nečas]], zum neie Premierminister an [[Tschechien]] ernannt; seng Regierung gëtt den [[10. Juli]] vereedegt, kritt awer schonn de [[7. August]] vum Parlament d'Vertrauen entzunn.
*{{1. Juli}}: [[Kroatien|Kroatie]] gëtt den 28. Memberstaat vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].
* [[21. Juli]]: De [[belsch]]e Kinnek [[Albert II. vun der Belsch|Albert II.]] trëtt zu Gonschte vu sengem Jong [[Philippe vun der Belsch|Philippe]] zeréck.
* [[24. Juli]]: En Zuch entgleist bei [[Santiago de Compostela]], 79 Leit stierwen an iwwer duebel sou vill ginn der blesséiert.
* [[10. September]]: D'Parlamentswalen an [[Norwegen]] gi vun der liberal-konservativer Oppositioun gewonnen, d'''Høyre''- an d'Fortschrëttspartei (''Fremskrittspartiet'') forméieren eng nei Regierung ënner der Premierministesch [[Erna Solberg]], déi den [[18. Oktober]] ageschwuer gëtt.
* [[10. September]]: Den [[Edi Rama]] gëtt Ministerpresident vun [[Albanien]].
* [[22. September]]: Bei de Parlamentswalen an [[Däitschland]] gewënnt d'Unioun vun CDU/CSU ënner der Kanzlerin [[Angela Merkel]].
* [[30. September]]: Parlamentswalen an [[Éisträich]].
* {{1. Oktober}}: Viru [[Lampedusa]] geet e Boot mat Flüchtlingen aus Afrika ënner, iwwer 300 Leit erdrénken.
* [[19. Oktober]]: Bei engem [[Accident vum Pilatus OO-NAC|Fligeraccident zu Gelbressée]] an der [[Provënz Namouer]] kommen eelef Leit ëm d'Liewen.
* [[25. Oktober|25.]]/[[26. Oktober]]: Virgezunne Parlmanetswalen an Tschechien; ČSSD	an ANO 2011 kréien déi meescht Stëmmen.
* [[21. November]]: Zu [[Riga]], a [[Lettland]], stierwen iwwer 50 Mënschen, wéi den Daach vun engem Shopping-Center an e Koup fält.
* [[16. Dezember]]: Éisträich: D'Regierung Faymann II, eng grouss Koalitioun aus SPÖ an ÖVP, gëtt vereedegt. De [[Werner Faymann]] (SPÖ) gëtt nees [[Bundeskanzler (Éisträich)|Bundeskanzler]].
* [[17. Dezember]]: Däitschland: D'Regierung Merkel III, eng grouss Koalitioun aus CDU/CSU an SPD, gëtt vereedegt.

====Lëtzebuerg====
* [[10. Juli]]: De [[Jean-Claude Juncker]] deklaréiert an der Chamber d'fréizäitegt Enn vun der [[Regierung Juncker-Asselborn II]], nodeem kloer gouf, datt se, no der Publikatioun vum Rapport vun der [[SREL]]-Enquêtekommissioun, keng Ënnerstëtzung vun der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]]-Fraktioun méi hätt.
* [[20. Oktober]]: Bei de [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013|Virgezunne Chamberwale]] kritt d'[[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] 23 Sëtz (-3), d'LSAP der 13 (+/-0), d'[[Demokratesch Partei|DP]] der 13 (+3), [[déi Gréng]] der 6 (-1), d'[[ADR]] der 3 (-1), [[déi Lénk]] der 2 (+1), iwwerdeems [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|KPL]], [[Piratepartei]] a [[PID]] kee Sëtz kréien.
*{{4. Dezember}}: Vereedegung vun der [[Regierung Bettel-Schneider]], enger Koalitioun tëscht DP, LSAP an [[déi gréng|deene Gréngen]].

&lt;gallery&gt;
Fichier:Luxembourg Chamber of Deputies composition 20-10-13.svg|Zesummesetzung vun der Chamber no de Walen
&lt;/gallery&gt;

=== Afrika ===
* [[11. Januar]]: Ufank vun der ''[[Opération Serval]]'', enger franséischer Militärinterventioun am Norddeel vum [[Mali]].
* {{9. Mäerz}}: Den [[Uhuru Kenyatta]] gewënnt d'Presidentewalen a [[Kenia]].
* [[31. Juli]]: De [[Robert Mugabe]] gëtt als President vum [[Simbabwe]] erëmgewielt.
* [[11. August]]: Den [[Ibrahim Boubacar Keïta]] gewënnt d'Presidentschaftswalen am [[Mali]].

=== Amerika ===

==== Nordamerika ====
* [[20. Januar]]: De [[Barack Obama]] leet den Eed fir seng zweet Amtszäit als [[President vun de Vereenegte Staaten|President vun de Vereenegte Staate]] of.

==== Mëttel- a Südamerika ====
* [[17. Februar]]: De [[Rafael Correa]] gëtt zum President vun [[Ecuador]] erëmgewielt.
* [[14. Abrëll]]: Den [[Nicolás Maduro]], bis dohin Interims-President, gewënnt knapps d'Presidentewalen am [[Venezuela]].
* [[21. Abrëll]]: Den [[Horacio Cartes]] gëtt zum President vu [[Paraguay]] gewielt.
* [[10. Mee]]: De fréiere President vu [[Guatemala]] [[Efraín Ríos Montt]] gëtt zu 80 Joer Prisong wéinst Vëlkermord a Verbrieche géint d'Mënschlechkeet veruerdeelt.
* [[15. Dezember]]: D'[[Michelle Bachelet]] gewënnt d'Presidentewalen am [[Chile]].

=== Asien ===
* [[18. Februar]]: Bei de Presidentewalen an [[Armenien]] gëtt de [[Sersch Sargsjan]] a sengem Amt confirméiert.
* [[25. Februar]]: D'[[Park Geun-hye]] trëtt hiert Amt als Presidentin vu [[Südkorea]] un.
* [[14. Mäerz]]: De [[Xi Jinping]] gëtt Staatspresident vun der [[Volleksrepublik China]].
* [[24. Abrëll]]: Zu Savar bei [[Dhaka]] ([[Bangladesch]]) stierwen op d'mannst 1.135 Mënschen, an 2.438 ginn der blesséiert, wéi eng Kleederfabréck an e Koup fält.
* {{5. Mee}}: A [[Malaysia]] gewënnt d'Regierungs-Allianz ''Barisan Nasional'' vum Premierminister [[Najib Razak]] d'Parlamentswalen.
* [[11. Mee]]: De [[Nawaz Sharif]] gewënnt d'Presidentewalen a [[Pakistan]], hien trëtt säin Amt de [[5. Juni]] un.
* [[14. Juni]]: Den [[Hassan Rohani]] gëtt zum neie President vum [[Iran]] gewielt; en trëtt säin Amt den [[3. August]] un.
* Mëtt Juni: Bei schroen Iwwerschwemmungen an [[Indien]] kommen am Ganzen iwwer 5.700 Leit ëm d'Liewen.
* [[27. Juni]]: Den [[Tsachiagiin Elbegdordj]] gëtt zum President vun der [[Mongolei]] erëmgewielt.
* [[30. Juli]]: De [[Mamnoon Hussain]] gëtt zum neie President vu Pakistan gewielt.
* [[10. Oktober]]: Den [[İlham Əliyev]] gëtt als President vum [[Aserbaidjan]] erëmgewielt.
* [[27. Oktober]]: De [[Georgi Margwelaschwili]] gewënnt d'Presidentschaftswalen a [[Georgien]]; hien trëtt de 17. November säin Amt un.
* {{8. November}}: Op de [[Philippinnen]] kommen duerch den Taifun ''Haiyan'' tëscht 5.000 a 6.000 Leit ëm d'Liewen.
* [[16. November]]: Den [[Abdulla Yameen]] gëtt President op de [[Malediven]].

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===
* {{7. September}}: Eng Mëtt-riets Koalitioun gewënnt d'Parlamentswalen an [[Australien]]; den [[Tony Abbott]] gëtt den 18. September 2013 zum Premierminister ernannt.

=== Arabesch Welt an Noen Osten===
* [[20. Januar]]: Parlamentswalen am [[Israel]].
* [[25. Juni]]: De Scheich [[Tamim bin Hamad Al Thani]] trëtt d'Nofolleg vu sengem Papp als Staatschef vum [[Katar]] un.
* {{3. Juli}}: Militärputsch géint den [[egypten|egyptesche]] President [[Mohammed Mursi]].

== Konscht a Kultur ==
* 1. Januar - 31. Dezember: [[Marseille]] a [[Košice]] sinn [[Europäesch Kulturhaaptstad]].

=== Molerei ===

=== Literatur ===
* [[Servais-Präis]] fir dem [[Pol Greisch]] säi ''Monni aus Amerika''.

=== Musek ===

=== Kino ===
* ''César'' fir de beschte Film fir dem [[Michael Haneke]] säin ''[[Amour (Film 2012)|Amour]]''.
* ''Oscar'' fir de beschte Film fir dem [[Ben Affleck]] säin ''[[Argo]]''
* ''Gëlle Palm'' fir de beschte Film fir dem [[Abdellatif Kechiche]] säi ''La vie d'Adèle''.

== Ekonomie ==

== Wëssenschaft an Technik ==
* [[14. Dezember]]: D'chineesesch Raumsond [[Chang'e-3]] lant um [[Äerdmound|Mound]] a setzt e [[Rover (Raumfaart)|Rover]] mam Numm Yutu (&quot;Hues aus Jade&quot;) aus.

===Astronomie===
* [[15. Februar]]: E [[Meteor]] zerbascht a fält [[Meteor vun Tscheljabinsk|bei Tscheljabinsk]] erof.
* [[15. Februar]]: Den [[äerdnoen Asteroid]] [[2012 DA14|2012 DA&lt;sub&gt;14&lt;/sub&gt;]] flitt just 27.000&amp;nbsp;km laanscht d'Äerd.

== Sport ==
* [[29. Juni]]-[[21. Juli]]: [[Tour de France 2013|100. Editioun vum Tour de France]].
===Lëtzebuerg===
* {{5. Februar}}: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] spillt zu [[Valence]] 1:1 géint Armenien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Mario Mutsch]] geschoss.&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://www.wort.lu/de/view/flf-auswahl-ringt-armenien-unentschieden-ab-51116c3fe4b0d1e9e9badeed |Titel=De Lännermatch Armenien-Lëtzebuerg de 5. Februar 2013 op wort.lu |Gekuckt=2013-02-07 |archivedate=2013-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208061443/http://www.wort.lu/de/view/flf-auswahl-ringt-armenien-unentschieden-ab-51116c3fe4b0d1e9e9badeed }}&lt;/ref&gt;
* [[22. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2014]], 0:0 géint den Aserbaidjan.&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://www.wort.lu/de/view/torloses-unentschieden-zwischen-luxemburg-und-aserbaidschan-514d6f3ae4b009e113bfb62a |Titel=Reportage vum Lännermatch Lëtzebuerg-Aserbaidjan den 22. Mäerz 2013 op wort.lu |Gekuckt=2013-03-27 |archivedate=2013-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130326045928/http://www.wort.lu/de/view/torloses-unentschieden-zwischen-luxemburg-und-aserbaidschan-514d6f3ae4b009e113bfb62a }}&lt;/ref&gt;
* [[26. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:3 géint Finnland.&lt;ref&gt;[http://www.tageblatt.lu/sport/story/Ein-Spiel-zum-Vergessen-19467613 Reportage iwwer de Lännermatch Lëtzebuerg-Finnland de 26. Mäerz 2013 op tageblatt.lu]&lt;/ref&gt;
* [[27. Mee]]-[[1. Juni]]: Bei de [[Spiller vun de klenge Länner 2013|Spiller vun de klenge Länner]], déi zu Lëtzebuerg organiséiert ginn, gewannen déi Lëtzebuerger Sportler déi meescht Medailen.
* {{7. Juni}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt zu [[Baku]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2014, 1:1 géint den Aserbaidjan. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Stefano Bensi]] geschoss.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130612005231/http://www.wort.lu/de/view/wm-qualifikation-bensi-trifft-und-vergibt-51b2213fe4b0e794460f8e7c WM-Qualifikation: Bensi trifft und vergibt 1:1-Unentschieden der FLF-Auswahl in Aserbaidschan] Artikel op wort.lu vum 7. Juni 2013 ofgeruff den 9. Juni 2013&lt;/ref&gt;
* [[14. August]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt an der Stad Lëtzebuerg 2:1 géint Litauen. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Aurélien Joachim]] an de Stefano Bensi geschoss.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130816215516/http://www.wort.lu/de/view/flf-auswahl-siegt-gegen-litauen-hier-sind-die-reaktionen-520bdc88e4b024db2ea747e4 FLF-Auswahl siegt gegen Litauen: Hier sind die Reaktionen] Artikel op wort.lu vum 14. August 2013 ofgeruff de 14. August 2013&lt;/ref&gt;
* {{6. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Kazan ([[Russland]]), am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2014, 1:4 géint Russland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den Aurélien Joachim geschoss.&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://www.wort.lu/de/view/luxemburg-kann-den-favoriten-nicht-aergern-522a0fece4b01da492cfdf5e |Titel=Reportage iwwer de Foussballlännertmatch Russland -Lëtzebuerg de 6. September 2013 zu Kazan op wort.lu |Gekuckt=2013-09-06 |archivedate=2013-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130912074600/http://www.wort.lu/de/view/luxemburg-kann-den-favoriten-nicht-aergern-522a0fece4b01da492cfdf5e }}&lt;/ref&gt;
* [[10. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2014, 3:2 géint Nordirland. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den Aurélien Joachim, Stefano Bensi a [[Mathias Jänisch]] geschoss.&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://www.wort.lu/de/view/jaenisch-schiesst-luxemburg-zum-sieg-522f7e05e4b08f5d738ef484 |Titel=Artikel iwwer de Lännermatch Lëtzebuerg-Nordirland vum 10. September 2013 op wort.lu |Gekuckt=2013-09-10 |archivedate=2013-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130916195650/http://www.wort.lu/de/view/jaenisch-schiesst-luxemburg-zum-sieg-522f7e05e4b08f5d738ef484 }}&lt;/ref&gt;
* [[11. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2014, 0:4 géint Russland.&lt;ref&gt;[http://sport.rtl.lu/news/aktualiteit/476691.html Football: WM-Qualifikatiounsmatch Lëtzebuerg-Russland 0:4 op sport.rtl.lu]&lt;/ref&gt;
* [[15. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Coimbra]] ([[Portugal]]), am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2014, 0:3 géint Portugal.&lt;ref&gt;[http://sport.rtl.lu/news/aktualiteit/477492.html Football: Lëtzebuerg géint Portugal ouni Fortune op sport.rtl.lu]&lt;/ref&gt;
* [[17. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, bei engem Frëndschaftsmatch, 1:4 géint Montenegro.&lt;ref&gt;[http://sport.rtl.lu/news/aktualiteit/486968.html &quot;Football: Lëtzebuerg verléiert 1-4 géint Montenegro&quot;] op rtl.lu.&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==

== Gestuerwen ==

{{Méi Biller
 | direction = vertical
 | width = 115
 | Bild1 = Gast Michels - Portrait 2010.jpg
 | Text1 =Gast Michels
  |Bild2=Georges Wohlfart 1997 (cropped).jpg
 |Text2=Georges Wohlfart
| Bild3 =Hugo Rafael Chávez Frías.jpeg
|Text3=Hugo Chávez
 | Bild4 = Margaret Thatcher 1981.jpg
 | Text4 =Margaret Thatcher
 | Bild5 =Giulio Andreotti.jpg
 | Text5 = Giulio Andreotti
 | Bild6=Georges Moustaki.jpg
 | Text6=Georges Moustaki
 | Bild7=Esther Williams - portrait.jpg
 | Text7=Esther Williams
 | Bild8=Bernadette Lafont - Cannes 2012.jpg
 | Text8=Bernadette Lafont
 |Bild9=J.J. CALE (cropped).jpg
|Text9=J. J. Cale
|Bild10=Seamus Heaney (cropped).jpg
|Text10=Seamus Heaney
}}
{{Méi Biller
 | direction = vertical
 | width = 115
 | Bild1=Nic-weber.jpg
 | Text1=Nic Weber
 | Bild2=Flickr - europeanpeoplesparty - CDU Congress Karlsruhe (9) (cropped).jpg
 | Text2=Wilfried Martens
| Bild3 = Aldo Bolzan.jpg
 | Text3 =Aldo Bolzan
| Bild4 =Lou Reed at the Hop Farm Music Festival.jpg
|Text4=Lou Reed
 | Bild5 = Dorisa Lesinga (cropped).JPG
 | Text5=Doris Lessing
  |Bild6=Nelson Mandela 1994.jpg
 | Text6 =Nelson Mandela
 | Bild7 =Peter O'Toole - 1968.jpg
 | Text7 = Peter O'Toole
 | Bild8=Joan Fontaine 1942 (cropped).jpg
 | Text8=Joan Fontaine 
}}
* {{4. Januar}}: [[Thomas Holtzmann]], däitsche Schauspiller.
* {{9. Januar}}: [[James M. Buchanan]], US-amerikaneschen Ekonomist.
* [[10. Januar]]: [[Peter Fitz]], däitsche Schauspiller.
* [[12. Januar]]: [[Jean Krier (Dichter)|Jean Krier]], lëtzebuergeschen Dichter.
* [[13. Januar]]: [[Laurent Koster]], lëtzebuergesche Bariton.
* [[14. Januar]]: [[Conrad Bain]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[15. Januar]]: [[Nagisa Oshima]], japanesche Regisseur.
* [[17. Januar]]: [[Rolf Wilhelm]], däitsche Komponist an Dirigent.
* [[19. Januar]]: [[Stewart Sharpless]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[21. Januar]]: [[Michael Winner]], brittesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* {{5. Februar}}: [[Gast Michels]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[13. Februar]]: [[Georges Wohlfart]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[15. Februar]]: [[Dominique Chaussois]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[20. Februar]]: [[Jean Ley]], eelste Lëtzebuerger.
* [[21. Februar]]: [[Auguste-Charles Laval]], lëtzebuergeschen Entreprener.
* [[22. Februar]]: [[Josy Asselborn]], lëtzebuergesche Museksprofesser a Komponist.
* 22. Februar: [[Wolfgang Sawallisch]], däitschen Dirigent a Pianist.
* 22. Februar: [[Boramy Tioulong]], franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.
* [[26. Februar]]: [[Marie-Claire Alain]], franséisch Organistin.
* [[27. Februar]]: [[Stéphane Hessel]], franséischen Diplomat, Resistenzler an Auteur.
* 27. Februar: [[Dale Robertson]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{1. Mäerz}}: [[Jacques Bach]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
*{{4. Mäerz}}: [[Jérôme Savary]], franséische Regisseur.
* {{5. Mäerz}}: [[Hugo Chávez]], venezuelanesche Politiker.
* {{0}}5. Mäerz: [[Aly Schroeder]], lëtzebuergesche Politiker.
*{{8. Mäerz}}: [[Damiano Damiani]], italieenesche Regisseur an Auteur.
* [[11. Mäerz]]: [[Raymond Kirsch]], lëtzebuergesche Jurist an Ekonomist.
* [[12. Mäerz]]: [[Robert Castel]], franséische Soziolog.
* [[13. Mäerz]]: [[Rosemarie Fendel]], däitsch Schauspillerin a Synchronspriecherin.
* [[17. Mäerz]]: [[Annette Schwall-Lacroix]], lëtzebuergesch Juristin an Affekotin.
* [[28. Mäerz]]: [[Richard Griffiths]], brittesche Schauspiller.
* {{4. Abrëll}}: [[Roger Ebert]], US-amerikanesche Filmkritiker.
* {{0}}4. Abrëll: [[Carmine Infantino]], US-amerikanesche Comicszeechner.
* {{8. Abrëll}}: [[Sara Montiel]], spuenesch Schauspillerin.
* {{0}}8. Abrëll: [[Margaret Thatcher]], brittesch Politikerin.
* [[10. Abrëll]]: [[Robert Edwards]], brittesche Physiolog an Nobelpräisdréier.
* [[11. Abrëll]]: [[Jonathan Winters]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[22. Abrëll]]: [[Vivi Bach]], dänesch Sängerin, Schauspillerin an TV-Moderatorin. 
* 22. Abrëll: [[Richie Havens]], US-amerikanesche Folk-Sänger.
* [[26. Abrëll]]: [[Adalbert Boros]], ungareschen Ingenieur.
* [[27. Abrëll]]: [[Jean-Paul Frisch]], lëtzebuergesche Museker a Komponist.
* {{2. Mee}}: [[Norbert Thill]], lëtzebuergesche Musekserzéier, Fotograf, Organist an Auteur.
* {{4. Mee}}: [[Christian de Duve]], belsche Biolog an Nobelpräisdréier.
* {{6. Mee}}: [[Giulio Andreotti]], italieenesche Politiker.
* {{0}}6. Mee: [[Arnaldo Ninchi]], italieenesche Schauspiller.
* {{7. Mee}}: [[Ray Harryhausen]], US-amerikanesche Filmproduzent an Tricktechniker.
*{{0}}7. Mee: [[Lotte Koch]], däitsch Schauspillerin.
* {{8. Mee}}: [[Bryan Forbes]], brittesche Schauspiller, Filmregisseur an Dréibuchauteur
* {{9. Mee}}: [[Alfredo Landa]], spuenesche Schauspiller.
* [[17. Mee]]: [[Philippe Gaumont]], franséische Vëlossportler.
* 17. Mee: [[Jorge Videla]], argentinesche Militär a Staatschef.
* [[20. Mee]]: [[Ray Manzarek]], US-amerikanesche Museker.
* [[23. Mee]]: [[Georges Moustaki]], franséische Chansonnier.
* [[28. Mee]]: [[Eddi Arent]], däitsche Schauspiller.
* {{6. Juni}}: [[Esther Williams]], US-amerikanesch Schauspillerin a Schwëmmerin.
* {{0}}6. Juni: [[Edmond Pepin]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Resistenzler an Auteur.
* {{7. Juni}}: [[Pierre Mauroy]], franséische Politiker.
* {{9. Juni}}: [[Walter Jens]], däitsche Schrëftsteller an Historiker.
* [[15. Juni]]: [[José Froilán González]], argentinesche Formel-1 Fuerer.
* [[16. Juni]]: [[Hans Hass]], éisträichesche Biolog an Dauchpionéier.
* 16. Juni: [[Will Hoffmann]], lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler.
* [[19. Juni]]: [[James Gandolfini]], US-amerikanesche Schauspiller.
* 19. Juni: [[Gyula Horn]], ungaresche Politiker.
* [[26. Juni]]: [[Bert Stern]], US-amerikanesche Fotograf.
* [[30. Juni]]: [[Roger Kahane]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{2. Juli}}: [[Douglas C. Engelbart]], US-amerikaneschen Erfinder.
* {{7. Juli}}: [[Charles Sowa]], lëtzebuergesche Sportler.
* [[11. Juli]]: [[Sébastien Grall]], franséische Filmregisseur.
* [[12. Juli]]: [[Pran]], indesche Schauspiller.
* [[21. Juli]]: [[Denys de La Patellière]], franséische Filmregisseur.
* [[25. Juli]]: [[Bernadette Lafont]], franséisch Schauspillerin.
* [[26. Juli]]: [[J. J. Cale]], US-amerikanesche Museker.
* [[27. Juli]]: [[Michel Lemoine]], franséische Schauspiller a Filmregisseur.
* [[31. Juli]]: [[Michael Ansara]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{5. August}}: [[George Duke]], US-amerikaneschen Jazzmuseker.
* {{8. August}}: [[Karen Black]], US-amerikanesch Schauspillerin a Sängerin.
* [[19. August]]: [[Russell Doughten]], US-amerikanesche Filmregisseur a Schauspiller.
* [[26. August]]: [[Luigi Lucchini]], italieeneschen Entreprener.
* [[29. August]]: [[Bruce C. Murray]], US-amerikanesche Geolog a Planetolog.
* [[30. August]]: [[Seamus Heaney]], iresche Schrëftsteller.
* {{2. September}}: [[Ronald Coase]], britteschen Ekonomist; Nobelpräisdréier.
* {{9. September}}: [[Alberto Bevilacqua]], italieeneschen Auteur, Filmregisseur, Dréibuchauteur a Journalist.
* [[11. September]]: [[Nic Weber]], lëtzebuergesche Journalist a Schrëftsteller.
* [[12. September]]: [[William A. Graham (Filmregisseur)|William A. Graham]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* 12. September: [[Otto Sander]], däitsche Schauspiller.
* [[18. September]]: [[Marcel Reich-Ranicki]], däitsche Literaturkritiker.
* 18. September: [[Richard C. Sarafian]],US-amerikanesche Filmregisseur, Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[22. September]]: [[Paul Kuhn]], däitsche Museker a Schauspiller.
* [[26. September]]: [[Peter Dussmann]], däitsche Geschäftsmann an Entreprener.
* [[28. September]]: [[Marc Faber]], lëtzebuergesche Schauspiller.
* 28. September: [[Walter Schmidinger (Schauspiller)|Walter Schmidinger]], éisträichesche Schauspiller.
* {{1. Oktober}}: [[Tom Clancy]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* {{0}}1. Oktober: [[Giuliano Gemma]], italieenesche Schauspiller.
* {{4. Oktober}}: [[Võ Nguyên Giáp]], vietnameesesche Generol a Politiker.
* {{5. Oktober}}: [[Carlo Lizzani]], italieenesche Filmregisseur.
* {{7. Oktober}}: [[Patrice Chéreau]], franséische Regisseur a Schauspiller.
* {{9. Oktober}}: [[Daniel Duval]], franséische Schauspiller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{0}}9. Oktober: [[Norma Bengell]], brasilianesch Schauspillerin a Filmregisseurin.
* [[10. Oktober]]: [[Wilfried Martens]], belsche Politiker.
* [[11. Oktober]]: [[Pierre Massimi]], franséische Schauspiller.
* [[12. Oktober]]: [[George Howard Herbig]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[16. Oktober]]: [[Ed Lauter]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[17. Oktober]]: [[Joël Barbouth]], franséische Schauspiller.
* [[19. Oktober]]: [[Georges Descrières]], franséische Schauspiller.
* [[21. Oktober]]: [[Aldo Bolzan]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[23. Oktober]]: [[Mathias Greisch]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[25. Oktober]]: [[Hal Needham]], US-amerikanesche Cascadeur, Filmregisseur a Schauspiller.
* [[27. Oktober]]: [[Lou Reed]], US-amerikanesche Museker.
* 27. Oktober: [[Luigi Magni]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[28. Oktober]]: [[Tadeusz Mazowiecki]], polnesche Journalist a Politiker.
* [[29. Oktober]]: [[Michel Heintz]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* {{4. November}}: [[Hans von Borsody]], däitsche Schauspiller.
* {{7. November}}: [[Manfred Rommel]], däitsche Politiker.
* {{0}}7. November: [[Yvonne Frisch-Urbany]], lëtzebuergesch Autorin.
* {{9. November}}: [[Jacques Besnard]], franséische Filmregisseur, Dréibuchauter a Schauspiller.
* [[12. November]]: [[John Tavener]], englesche Komponist.
* [[13. November]]: [[Eugène Hanck]], lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.
* 13. November: [[Maurice Sarfati]], franséische Schauspiller.
* [[17. November]]: [[Doris Lessing]], brittesch Schrëftstellerin.
* [[19. November]]: [[Frederick Sanger]], brittesche Cheemiker an Nobelpräisdréier.
* [[20. November]]: [[Dieter Hildebrandt]], däitsche Kabarettist.
* [[22. November]]: [[Georges Lautner]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[24. November]]: [[Josy Schlang]], NS-Affer, leschte lëtzebuergeschen Zäitzeie vun Auschwitz.
* [[26. November]] [[Tony Musante]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[27. November]]: [[Lewis Collins]], englesche Schauspiller.
* [[30. November]]: [[Chris Howland]], brittesche Schlagersänger, Radio- a Fernseemoderator a Schauspiller.
* {{5. Dezember}}: [[Nelson Mandela]], südafrikanesche Biergerrechtler, Politiker a President.
* {{7. Dezember}}: [[Edouard Molinaro]], franséische Filmregisseur.
* [[12. Dezember]]: [[Audrey Totter]], US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* [[14. Dezember]]: [[Louis Soulanes]], franséische Filmregisseur.
* 14. Dezember: [[Peter O'Toole]], iresche Schauspiller.
* [[15. Dezember]]: [[Joan Fontaine]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[17. Dezember]]: [[Conny van Rietschoten]], hollännesche Seegelsportler.
* 17. Dezember: [[Robert Weides]], lëtzebuergeschen Ekonomist.
* [[20. Dezember]]: [[Jean Turk]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Mykolog.
* [[26. Dezember]]: [[Marta Eggerth]], ungaresch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[27. Dezember]]: [[Erica Beer]], däitsch Schauspillerin.
* [[28. Dezember]]: [[Halton Arp]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[29. Dezember]]: [[Many Arnold-Leurs]], lëtzebuergesch Molerin.
* 29. Dezember: [[Wojciech Kilar]], polnesche Komponist.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

{{Referenzen}}</text>
      <sha1>at26xlid2n63dbn8w8t2auu7bbn0igk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferd Lahur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82019</id>
    <revision>
      <id>2712612</id>
      <parentid>2709191</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>k</comment>
      <origin>2712612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2206" sha1="bekz2ipoqorjv7blztige8kv4xsb5n7" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie (Sportler)}}
De Fernand, genannt '''Ferd''' oder '''Ferdy Lahur'''&lt;ref&gt;http://www.linguasport.com/futbol/internacional/olimpiadas/1952_HELSINKI_SQUADS.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;och an der Schreifweis ''Lahure'' ze fannen; um Gebuertsschäi steet jiddefalls ''Lahur''&lt;/ref&gt;, gebuer den [[28. Mäerz]] [[1929]] zu [[Nidderkuer]], a gestuerwen den [[23. Mäerz]] [[2019]]&lt;ref&gt;Doudesannonce am Luxemburger Wort vum Mëttwoch, 27. Mäerz 2019, Säit 61&lt;/ref&gt;, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an [[Olympionik]]&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/la/ferd-lahure-1.html |Titel=De Ferd Lahur op der Websäit vu sports-reference.com |Gekuckt=2011-01-29 |archivedate=2012-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215023502/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/la/ferd-lahure-1.html}}&lt;/ref&gt;.

Hien huet Lëtzebuerg op den [[Olympesch Summerspiller 1952|Olympesche Summerspiller 1952]] zu [[Helsinki]] vertrueden&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://www.olympiens.lu/alo_olyinf.php?oly=105 |Titel=De Ferd Lahur op der Websäit vun der 'Association Luxembourgeoise des Olympiens' |Gekuckt=2011-01-29 |archivedate=2016-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916002802/http://www.olympiens.lu/alo_olyinf.php?oly=105 }}&lt;/ref&gt;.

Tëscht dem 13. Mäerz 1949 am 11. November 1959 huet de Ferdy Lahur 28-mol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=11682|Titel=Ferd Lahure|Gekuckt=2026-10-25|Wierk=eu-football.info}}&lt;/ref&gt;.

Hie war de Brudder vum [[Emile Lahure (1920)|Emile Lahur]].

== Auszeechnungen ==
* {{OMGLCH|(Promotioun 2008)&lt;ref&gt;[http://www.sport.public.lu/fr/actualites/articles/2008/07/olympiens/index.html 30-06-2008:Promotion dans les ordres nationaux »: Les anciens « Olympiens » luxembourgeois à l'honneur]&lt;/ref&gt;}}

== Kuckt och ==
{{Kuckt och Portal Sport}}

{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Lahure Ferd}}
[[Kategorie:Gebuer 1929]]
[[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Olympionicken]]
[[Kategorie:Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2019]]</text>
      <sha1>bekz2ipoqorjv7blztige8kv4xsb5n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edy Lahure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89959</id>
    <revision>
      <id>2712608</id>
      <parentid>2532344</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <comment>Elo mam Doudesdatum mat Quell a Kategorie</comment>
      <origin>2712608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="970" sha1="pbrifferjjoul5oqkr0x81iezjkwr4d" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie (Sportler)}}

Den '''Edouard Lahure''' oder '''Edy Lahure''', gebuer de [[25. Oktober]] [[1914]] zu [[Nidderkuer]], a gestuerwen den [[8. Mäerz]] [[1987]] zu [[Déifferdeng]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.weltfussball.de/person/pe120999/edy-lahure/|Titel=Edy Lahure: Karriere, Statistiken &amp; Vereine|Gekuckt=2026-10-25|Wierk=weltfussball.de|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;

Den Edy Lahure huet zweemol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt an zwar den 10. Mäerz 1946 géint Holland, wou hien och e Gol geschoss huet an den 12. Mee 1946 géint d'Schwäiz.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=11680|Titel=Edy Lahure|Gekuckt=2026-10-25|Wierk=eu-football.info|Sprooch=en}}&lt;/ref&gt;

{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Lahure Edy}}
[[Kategorie:Gebuer 1914]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1987]]
[[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]]</text>
      <sha1>pbrifferjjoul5oqkr0x81iezjkwr4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marcel Lahure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89979</id>
    <revision>
      <id>2712621</id>
      <parentid>2269263</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <comment>ela mat der Gebuertsplaz an der Doudesplaz</comment>
      <origin>2712621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="kc1lv7cbgoq71b33a89ncpihenuomxs" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie (Sportler)}}

De '''Marcel Lahure''', gebuer den [[23. Januar]] [[1919]]&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.footballdatabase.eu/fr/joueur/details/103802-marcel-lahure|Titel=Marcel Lahure — Stats, transferts et palmarès|Gekuckt=2026-10-25|Wierk=footballdatabase.eu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; zu [[Nidderkuer]], a gestuerwen de [[5. Mäerz]] [[1999]] zu [[Déifferdeng]], war e lëtzebuergesche Foussballspiller.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Den 13. an de 27. Mee 1945 huet hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=11683|Titel=Marcel Lahure|Gekuckt=2026-10-25|Wierk=eu-football.info|Sprooch=en}}&lt;/ref&gt; Den 13. Mee 1945 ass deen éischte Lännermatch nom [[Zweete Weltkrich]] am Stadion op der Areler Strooss gespillt ginn. Viru ronn 13.000 begeeschterte Leit huet Lëtzebuerg deemools d'Belsch-A-Ekipp sensationell 4:1 geschloen.

De Marcel Lahure ass de Papp vum Journalist [[Petz Lahure]].

{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Lahure Marcel}}
[[Kategorie:Gebuer 1919]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1999]]
[[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]]</text>
      <sha1>kc1lv7cbgoq71b33a89ncpihenuomxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monument Émile Mayrisch (Diddeleng)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90124</id>
    <revision>
      <id>2712560</id>
      <parentid>2667705</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>lit</comment>
      <origin>2712560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="rws5axye33v8fmetuejiys4lnfinhba" xml:space="preserve">{{SkizzKonscht}}
{{Infobox Monument|Bild =}}
D''''Monument Émile Mayrisch''' zu [[Diddeleng]] erënnert un de Stolindustriellen [[Émile Mayrisch]].

D'Monument, e Wierk vum Architekt [[Joseph Ruckert]] a vum Sculpteur [[Albert Kratzenberg]], gouf de [[7. August]] [[1932]] op der Plaz virum [[Stadhaus Diddeleng|Stadhaus]] ageweit.

Nodeem d'Monument zweemol verréckelt gouf{{Quell?}}, steet et elo am [[Park Émile Mayrisch]].
== Literatur ==
* Germaine Goetzinger: &quot;Die Emil-Mayrisch-Denkmäler. Ein Beitrag zur Erinnerungskultur in Luxemburg.&quot; In: ''Aux plaisirs de Clio - Mélanges offerts à Charles Barthel.'' Archives nationales du Luxembourg, 2025. ISBN 978-2-919773-34-3.
== Kuckt och ==
* [[Monument Émile Mayrisch (Esch-Uelzecht)|Monument Émile Mayrisch]] zu [[Esch-Uelzecht]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Monument Émile Mayrisch (Dudelange)|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Monumenter zu Lëtzebuerg|Mayrisch Émile Monument Diddeleng]]
[[Kategorie:Gemeng Diddeleng]]</text>
      <sha1>rws5axye33v8fmetuejiys4lnfinhba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712568</id>
      <parentid>2712560</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="a8gv72s5l9lbmvlsavaappdmwvrgc2q" xml:space="preserve">{{SkizzKonscht}}
{{Infobox Monument|Bild =MonumentEmileMayrisch1.JPG}}
D''''Monument Émile Mayrisch''' zu [[Diddeleng]] erënnert un de Stolindustriellen [[Émile Mayrisch]].

D'Monument, e Wierk vum Architekt [[Joseph Ruckert]] a vum Sculpteur [[Albert Kratzenberg]], gouf de [[7. August]] [[1932]] op der Plaz virum [[Stadhaus Diddeleng|Stadhaus]] ageweit.

Nodeem d'Monument zweemol verréckelt gouf{{Quell?}}, steet et elo am [[Park Émile Mayrisch]].
== Literatur ==
* Germaine Goetzinger: &quot;Die Emil-Mayrisch-Denkmäler. Ein Beitrag zur Erinnerungskultur in Luxemburg.&quot; In: ''Aux plaisirs de Clio - Mélanges offerts à Charles Barthel.'' Archives nationales du Luxembourg, 2025. ISBN 978-2-919773-34-3.
== Kuckt och ==
* [[Monument Émile Mayrisch (Esch-Uelzecht)|Monument Émile Mayrisch]] zu [[Esch-Uelzecht]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Monument Émile Mayrisch (Dudelange)|{{PAGENAME}}}}

[[Kategorie:Monumenter zu Lëtzebuerg|Mayrisch Émile Monument Diddeleng]]
[[Kategorie:Gemeng Diddeleng]]</text>
      <sha1>a8gv72s5l9lbmvlsavaappdmwvrgc2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monument Émile Mayrisch (Esch-Uelzecht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90146</id>
    <revision>
      <id>2712561</id>
      <parentid>2655007</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Lit</comment>
      <origin>2712561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="9i8yss1ggo4u1doja7fzd1soyryfylh" xml:space="preserve">{{Infobox Monument|Bild =Esch-sur-Alzette - Square Émile-Mayrisch 2016-08 --2.jpg}}
D''''Monument Émile Mayrisch''' zu [[Esch-Uelzecht]] erënnert un de Stolindustriellen [[Émile Mayrisch]].

Et steet um Square Emile Mayrisch am Quartier Dellhéicht. 1925 huet den Urbanist [[Josef Stübben]] proposéiert, nieft der Schoul eng Plaz a Form vun engem klenge Park unzeleeën. 1929 gouf de Square ageweit. Dat Joer virdru war den Emile Mayrisch gestuerwen, an et ass decidéiert ginn, him e Monument commémoratif opzeriichten. Dofir goufen de franséischen Architekt [[Auguste Perret]] a säi Jong [[Gustave Perret|Gustave]] chargéiert, en Entworf ze maachen.&lt;ref name=esch&gt;[http://www.esch.lu/laville/viepolitique/Documents/Rapport%20Analytique/RapportAnalytique2013-08.pdf Gemengerot Esch: Rapport analytique Nr. 8/2013], Sëtzeung vum 15. November 2013, Punkt 6 um Ordre du jour, op esch.lu.&lt;/ref&gt;

D'Monument gouf de [[14. August]] [[1933]] um Square Émile Mayrisch a Presenz vum Buergermeeschter [[Victor Wilhelm]], dem President vun der [[Arbed]] [[Gaston Barbanson]], dem Staatsminister [[Joseph Bech]] an der [[Aline Mayrisch]] ageweit.&lt;ref name=esch /&gt;&lt;ref&gt;[[Luxemburger Wort]] N° 122 vum 10. August 1933, S 4&lt;/ref&gt;

D'Skulptur a Form vun engem Portrait vum Émile Mayrisch uewen um Monument an déi zwou [[Tak]]e vir um Monument sinn e Wierk vum franséische Sculpteur [[Louis Dejean]].

D'Monument gouf an den 2000er Joren an d'Fassong gesat. No engem positiven Avis, de 15. November 2013, vum Escher Gemengerot&lt;ref name=esch /&gt;, gouf d'Monument an de Square den 21. Juni 2017 als [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|nationaalt Monument klasséiert]].&lt;ref&gt;{{INPA-DH}}&lt;/ref&gt;

'''Taken um Monument'''
&lt;gallery&gt;
Louis Dejean - Steelworks. Plate on Monument Emile Mayrisch, Esch-s.-Alzette 2025-04 --1.jpg
Louis Dejean - Steelworks. Plate on Monument Emile Mayrisch, Esch-s.-Alzette 2025-04 --2.jpg
&lt;/gallery&gt;
== Literatur ==
* [[Germaine Goetzinger]]: &quot;Die Emil-Mayrisch-Denkmäler. Ein Beitrag zur Erinnerungskultur in Luxemburg.&quot; In: ''Aux plaisirs de Clio - Mélanges offerts à Charles Barthel.'' Archives nationales du Luxembourg, 2025. ISBN 978-2-919773-34-3.
== Kuckt och ==
* [[Monument Émile Mayrisch (Diddeleng)|Monument Émile Mayrisch]] zu [[Diddeleng]]
* [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Esch-Uelzecht]]
{{Referenzen}}
==Um Spaweck==
{{commonscat|Square Émile-Mayrisch}}

[[Kategorie:Monumenter zu Lëtzebuerg|Mayrisch Émile Monument Esch-Uelzecht]]
[[Kategorie:Esch-Uelzecht]]
[[Kategorie:National Monumenter a Landschaften zu Lëtzebuerg|Esch-Uelzecht]]</text>
      <sha1>9i8yss1ggo4u1doja7fzd1soyryfylh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712562</id>
      <parentid>2712561</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="dhkfbzu3ycw5cjucnkfelm7oczj8o52" xml:space="preserve">{{Infobox Monument|Bild =Esch-sur-Alzette - Square Émile-Mayrisch 2016-08 --2.jpg}}
D''''Monument Émile Mayrisch''' zu [[Esch-Uelzecht]] erënnert un de Stolindustriellen [[Émile Mayrisch]].

Et steet um Square Emile Mayrisch am Quartier Dellhéicht. 1925 huet den Urbanist [[Josef Stübben]] proposéiert, nieft der Schoul eng Plaz a Form vun engem klenge Park unzeleeën. 1929 gouf de Square ageweit. Dat Joer virdru war den Emile Mayrisch gestuerwen, an et ass decidéiert ginn, him e Monument commémoratif opzeriichten. Dofir goufen de franséischen Architekt [[Auguste Perret]] a säi Jong [[Gustave Perret|Gustave]] chargéiert, en Entworf ze maachen.&lt;ref name=esch&gt;[http://www.esch.lu/laville/viepolitique/Documents/Rapport%20Analytique/RapportAnalytique2013-08.pdf Gemengerot Esch: Rapport analytique Nr. 8/2013], Sëtzeung vum 15. November 2013, Punkt 6 um Ordre du jour, op esch.lu.&lt;/ref&gt;

D'Monument gouf de [[14. August]] [[1933]] um Square Émile Mayrisch a Presenz vum Buergermeeschter [[Victor Wilhelm]], dem President vun der [[Arbed]] [[Gaston Barbanson]], dem Staatsminister [[Joseph Bech]] an der [[Aline Mayrisch]] ageweit.&lt;ref name=esch /&gt;&lt;ref&gt;[[Luxemburger Wort]] N° 122 vum 10. August 1933, S 4&lt;/ref&gt;

D'Skulptur a Form vun engem Portrait vum Émile Mayrisch uewen um Monument an déi zwou [[Tak]]e vir um Monument sinn e Wierk vum franséische Sculpteur [[Louis Dejean]].

D'Monument gouf an den 2000er Joren an d'Fassong gesat. No engem positiven Avis, de 15. November 2013, vum Escher Gemengerot&lt;ref name=esch /&gt;, gouf d'Monument an de Square den 21. Juni 2017 als [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|nationaalt Monument klasséiert]].&lt;ref&gt;{{INPA-DH}}&lt;/ref&gt;

'''Taken um Monument'''
&lt;gallery&gt;
Louis Dejean - Steelworks. Plate on Monument Emile Mayrisch, Esch-s.-Alzette 2025-04 --1.jpg
Louis Dejean - Steelworks. Plate on Monument Emile Mayrisch, Esch-s.-Alzette 2025-04 --2.jpg
&lt;/gallery&gt;
{{NOTOC}}
== Literatur ==
* [[Germaine Goetzinger]]: &quot;Die Emil-Mayrisch-Denkmäler. Ein Beitrag zur Erinnerungskultur in Luxemburg.&quot; In: ''Aux plaisirs de Clio - Mélanges offerts à Charles Barthel.'' Archives nationales du Luxembourg, 2025. ISBN 978-2-919773-34-3.
== Kuckt och ==
* [[Monument Émile Mayrisch (Diddeleng)|Monument Émile Mayrisch]] zu [[Diddeleng]]
* [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Esch-Uelzecht]]
{{Referenzen}}
==Um Spaweck==
{{commonscat|Square Émile-Mayrisch}}

[[Kategorie:Monumenter zu Lëtzebuerg|Mayrisch Émile Monument Esch-Uelzecht]]
[[Kategorie:Esch-Uelzecht]]
[[Kategorie:National Monumenter a Landschaften zu Lëtzebuerg|Esch-Uelzecht]]</text>
      <sha1>dhkfbzu3ycw5cjucnkfelm7oczj8o52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert-Schuman Monument</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90488</id>
    <revision>
      <id>2712590</id>
      <parentid>2250751</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="6sgw2jxtzptbkray7ip8forawo6c7l9" xml:space="preserve">[{{Infobox Monument}}
[[File:Luxembourg, Monument Robert-Schuman (2).JPG|thumb|Opschrëft um Sockel]]
D''''Robert-Schuman Monument''', dat an der [[Uewerstad]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] um [[Boulevard Robert-Schuman (Stad Lëtzebuerg)|Boulevard Robert Schuman]], virun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] steet, erënnert un de [[Frankräich|franséische]] Politiker [[Robert Schuman]].

Den Entworf fir d'Monument koum vum Architekt [[Robert Lentz]].

D'Monument gouf de [[24. Oktober]] [[1966]] zesumme mat der Rouder Bréck ageweit. Et besteet aus engem [[Bëtong|Bëtongssockel]] mat verschiddenen Opschrëften op de Säiten an aus dräi héichgestallte [[Greyträger]], déi um ieweschten Enn sou ageschnidde sinn, datt se do sechs Spëtze weisen, déi déi sechs Grënnungsmembere vun de [[CECA]] duerstellen.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Robert-Schuman Monument|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.lcto.lu/de/ansicht/monument/robert-schuman-monument Robert Schuman Monument]

[[Kategorie:Monumenter an der Stad Lëtzebuerg|Schuman Robert Monument]]
[[Kategorie:Uewerstad]]</text>
      <sha1>6sgw2jxtzptbkray7ip8forawo6c7l9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712591</id>
      <parentid>2712590</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="dihu6z37iv8h5d082la4weabroep5wp" xml:space="preserve">{{Infobox Monument}}
[[File:Luxembourg, Monument Robert-Schuman (2).JPG|thumb|260px|Opschrëft um Sockel]]
D''''Robert-Schuman Monument''', dat an der [[Uewerstad]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] um [[Boulevard Robert-Schuman (Stad Lëtzebuerg)|Boulevard Robert Schuman]], virun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] steet, erënnert un de [[Frankräich|franséische]] Politiker [[Robert Schuman]].

Den Entworf fir d'Monument koum vum Architekt [[Robert Lentz]].

D'Monument gouf de [[24. Oktober]] [[1966]] zesumme mat der Rouder Bréck ageweit. Et besteet aus engem [[Bëtong|Bëtongssockel]] mat verschiddenen Opschrëften op de Säiten an aus dräi héichgestallte [[Greyträger]], déi um ieweschten Enn sou ageschnidde sinn, datt se do sechs Spëtze weisen, déi déi sechs Grënnungsmembere vun de [[CECA]] duerstellen.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Robert-Schuman Monument|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.lcto.lu/de/ansicht/monument/robert-schuman-monument Robert Schuman Monument]

[[Kategorie:Monumenter an der Stad Lëtzebuerg|Schuman Robert Monument]]
[[Kategorie:Uewerstad]]</text>
      <sha1>dihu6z37iv8h5d082la4weabroep5wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yvonne Frisch-Urbany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101552</id>
    <revision>
      <id>2712604</id>
      <parentid>2537135</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T23:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Um Spaweck */ + Autoritéitskontroll</comment>
      <origin>2712604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="brup52x49fmpj8jt6do3934oiqcyc10" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
D''''Yvonne Frisch-Urbany''', gebuer als '''Margaretha-Yvonne Urbany''' den [[18. Abrëll]] [[1923]] zu [[Beesslek]]&lt;ref&gt;[https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L97J-YRQ2?mode=g&amp;i=472&amp;wc=9RTY-BZ6%3A130477701%2C130938602&amp;cc=1709358 Gebuertsakt vun der Gemeng Ëlwen vum 18. Abrëll 1923]&lt;/ref&gt; a gestuerwen de [[7. November]] [[2013]] zu [[Krautem]], war eng [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Schrëftstellerin.

Hir Eltere waren d'Clara Feltgen an den [[Dominique Urbany]]. Fréi huet si sech politesch engagéiert, nodeem hire Papp, dee [[Schoulmeeschter]] war, 1934 vun der deemoleger [[Regierung Bech]] wéinst sengem Engagement an der [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|KPL]] ofgesat gi war. Nom [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitschen Iwwerfall op Lëtzebuerg]] war si aktiv an der [[Resistenz zu Lëtzebuerg|kommunistescher Resistenz]] a gouf e puermol verhaft an an de Prisongen am Gronn an zu Tréier inhaftéiert.&lt;ref name=rtl&gt;[http://news.rtl.lu/news/national/487496.html &quot;D'Yvonne Frisch-Urbany ass am Alter vun 90 Joer gestuerwen.&quot;] RTL.lu - 18.11.2013, 17:21 | Fir d'lescht aktualiséiert: 18.11.2013, 17:27.&lt;/ref&gt;
 
No der Befreiung, 1944, huet si ugefaangen ze schreiwen. Hir éischt Kuerzgeschicht ass am [[Raymon Mehlen]] senge [[Cahiers luxembourgeois]] erauskomm. Tëscht 1947 an 1974 huet si eng deeglech Rubrik an der [[Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek]] geschriwwen. Ënner dem [[Pseudonym]] Yvonne-Marguerite huet si och Reportagen an der [[Revue (Zäitschrëft)|Lëtzenbuerger Revue]] a Kuerzgeschichten an auslänneschen Zeitunge publizéiert.&lt;ref name=rtl /&gt;

1967 ass hiert éischt Buch, ''Katzbalgerei'' erauskomm, mat Illustratioune vun der [[Ger Maas]], an 1997 ''Alles in Ordnung'', vun der [[Anne Weyer]] illustréiert mat engem Virwuert vun der [[Nelly Moia]].
 
Si war ënner anerem Presidentin vun der [[Union des femmes luxembourgeoises]], Matgrënnerin vum [[Planning Familial]], Sekretärin vum [[Centre culturel A.S. Pouchkine]] a Member an der KPL an duerno bei [[déi Lénk]].&lt;ref name=rtl /&gt;

D'Yvonne Frisch-Urbany ass d'Schwëster vum fréieren Deputéierte [[René Urbany]].

== Um Spaweck ==
* D'Yvonne Frisch-Urbany am Dokumentarfilm [https://www.youtube.com/watch?v=frueCRAQ3Sc Heim ins Reich - Wéi Lëtzebuerg sollt preisesch ginn] (Ausschnëtt).
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Frisch Urbany Yvonne}}
[[Kategorie:Gebuer 1923]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Resistenzler]]</text>
      <sha1>brup52x49fmpj8jt6do3934oiqcyc10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peter Zirbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120101</id>
    <revision>
      <id>2712541</id>
      <parentid>2712508</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamcelsus</username>
        <id>3505</id>
      </contributor>
      <comment>Stierfdatun, Literatur</comment>
      <origin>2712541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="pxo0xm1cyye46u81dn3q1mmcbvzxunp" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Zirbes''', gebuer den [[10. Januar]] [[1825]] zu [[Niederkail]], an do gestuerwen de [[14. November]] [[1901]]&lt;ref&gt;Am Artikel vum Alois Lemling (cf. Literatur) steet de 24. November 1901 als Stierfdatum. Am Allgemengen fënnt een awer an der Literatur awer de 14. November.&lt;/ref&gt;, war en däitschen Dichter an Autodidakt vun Niederkail.

==Säi Liewen ==

De Peter Zirbes huet an einfache Verhältnesser gelieft. Vu Jonktem un ass hien als Hauséierer, dee virun allem ierde Geschier verkaaft huet, duerch d'Géigende gezunn. 1863 huet hien dee Beruff definitiv opginn an zu Niederkail eng kleng Epicerie opgemaach. Spéider war hie Versécherungs-Agent.

De Peter Zirbes war en Autodidakt, dee Gedichter geschriwwen huet. Hie gëllt als den éischten „[[Äifel|Eifel]]dichter”. 1852 huet hie seng ''Gesammelte Gedichte'' am Eegeverlag publizéiert. Eng zweet Oplo koum 1865 ënner dem Titel ''Gedichte'' eraus an eng drëtt am Joer 1891 mam Titel ''Eifelsagen, Lieder und Gedichte''. Déi 4. Oplo koum 1902 posthum eraus.

De lëtzebuergesche Literat [[Jean Charles Kohn]] huet 1897 an engem Artikel an der Zäitschrëft ''[[Hémecht|Ons Hémecht]]'' dem lëtzebuergesche Publikum den Zirbes a säi Wierk virgestallt. Den Zirbes huet sengersäits dat selwecht Joer an der selwechter Zäitschrëft en Noruff fir de [[Karl Kohn]], dem Jean Charles Kohn säi Brudder, publizéiert.&lt;ref&gt;Zirbes, P., 1897. † Karl Kohn. Nekrologische Notiz. Ons Hémecht 1897 (5): 268-269. — Dësen Noruff ass fälschlecherweis vum [[Martin Blum]], an dono vum [[Pierre Grégoire]], dem Jean Charles Kohn zougeschriwwe ginn ([[Jos Massard|Massard, J.A.]], 2015. ''[http://massard.info/pdf/Massard_2015_303-320_Kohn.pdf Aufstieg und Fall des Johann Karl Kohn (1857-1909), Mitglied der „Fauna”, Literat und Historiker, Vorsteher des statistischen Dienstes.]'' Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 317).&lt;/ref&gt;

== Wierker ==

* ''Gesammelte Gedichte von Peter Zirbes, wanderndem Steinguthändler aus Niederkail bei Wittlich, Regierungsbezirk Trier'', herausgegeben von W. O. von Horn. [Niederkail]: Selbstverlag des Verfassers, 1852.
* ''Gedichte.'' 2. Auflage. [Niederkail]: Selbstverlag, 1865.
* ''Eifelsagen, Lieder und Gedichte.'' Neue Ausgabe. Coblenz: Selbstverlag, 1891 [3. Oplo].
* ''Eifelsagen und Gedichte.'' 4. Auflage (herausgegeben von Dr. Karl Kessel und Pfr. O. Seeger). Coblenz: Groos, 1902, 190 S. [http://www.dilibri.de/rlb/content/pageview/557860] — Darin: Peter Zirbes: ''Aus des Dichters Lebensgang'', S. 3-13 (Autobiographie, 1864), ''Fortsetzung'' (S. 14-21, 1890). [Vorwort der beiden Herausgeber] Dr. Karl Kessel &amp; Pfr. O. Seeger (S. 22-26).

==== Weider Editiounen ====
* ''Des wandernden Steinguthändlers Peter Zirbes Eifelsagen und Gedichte.'' Neue Auswahl-Ausgabe. Wittlich: Georg Fischer, 1928, 93 S.
* ''Peter Zirbes. Eifeldichter und wandernder Steinguthändler aus Niederkail. Auswahl seiner Gedichte und Sagen.'' Hrsg. aus Anlaß seines 75. Todestages im Jahre 1976. Einführung und Zusammenstellung: Hans Erben. Wittlich, Verbandsgemeinde Wittlich-Land, 1976, 211 S.

== Literatur ==

* Bales, U., 2014. ''Peter Zirbes.'' 2. durchgesehene Auflage. Rhein-Mosel-Verlag, Zell/Mosel, 480 S. (biographischer Roman).
*Deutsches Literatur-Lexikon, 2019. ''Biographisch-bibliographisches Handbuch, begründet von Wilhelm Kosch.'' Dritte, völlig neu bearbeitete Auflage. Achtunddreissigster Band: Zimmer – Zyx. De Gruyter, Berlin/Boston, S. 289-290.
* Erben, H., 1976. ''Das Werk des Peter Zirbes im Strom der Zeit.'' In: ''Peter Zirbes. Eifeldichter und wandernder Steinguthändler aus Niederkail. Auswahl seiner Gedichte und Sagen.'' Verbandsgemeinde Wittlich-Land, S. 10-70. Cf. [https://web.archive.org/web/20160305084721/http://www.vlg-gehlen.de/p_zirbes.htm Peter Zirbes.]
*[[Jean Charles Kohn|Kohn, J.C.]], 1897. ''Der Eifler Volksdichter Peter Zirbes''. Ons Hémecht 3, S. 49-53, 119-125.
*Lemling, A., 2010. ''Zum Gedenken an zwei Eifeldichter : Der 50. Todestag von Bernhard Lemling ist 2011 ; Peter Zirbes starb vor 110 Jahren 1901.'' Heimatkalender 2011 Eifelkreis Bitburg-Prüm, Bitburg 2010, S. 154-160.
*Monz, H. (Hrsg.), 2000. ''Trierer Biographisches Lexikon.'' WVT Wissenschaftlicher Verlag Trier, 539 S. [Zirbes, Peter: S. 530].
* Zierden, J., 1994. ''Die Eifel in der Literatur.'' Prüm, Edition Eifel-Literatur-Festival, Geschichtsverein &quot;Prümer Land&quot; e.V., 292 S. [Zirbes, Peter: S. 275-277].

==Um Spaweck==
* [http://gregorbrand.twoday.net/stories/34623820/ Peter Zirbes: Dichter und Handelsmann aus Niederkail.]
*[https://web.archive.org/web/20160304110738/https://www.vg-wittlich-land.de/vg_wittlich_land/Bildung%20und%20Kultur/Kulturelles%20Leben/Museen/Peter-Zirbes-Haus/ Peter Zirbes-Haus in Niederkail.]
* [http://www.roscheiderhof.de/kulturdb/client/einObjekt.php?id=425 Museum Peter-Zirbes-Haus.]
* [http://www.jahrbuch-vulkaneifel.de/VT/hjb1991/hjb1991.58.htm Liselotte Dohm, Gerolstein: ''Dem Eifeldichter Peter Zirbes zum Gedächtnis''.]
* [https://web.archive.org/web/20160305100312/http://www.vlg-gehlen.de/plat_002.htm Peter Zirbes. Prosa und Poesie. Eine Auswahl seiner Gedichte. Jewel-Box mit 2 CD und 32seitigem Beiheft. 2006.]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Zirbes Peter}}
[[Kategorie:Gebuer 1825]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1901]]
[[Kategorie:Däitsch Auteuren]]</text>
      <sha1>pxo0xm1cyye46u81dn3q1mmcbvzxunp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712545</id>
      <parentid>2712541</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jamcelsus</username>
        <id>3505</id>
      </contributor>
      <comment>Band 38</comment>
      <origin>2712545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5393" sha1="lodv8829dzmtg4ow0bb7gzy369rhti6" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Zirbes''', gebuer den [[10. Januar]] [[1825]] zu [[Niederkail]], an do gestuerwen de [[14. November]] [[1901]]&lt;ref&gt;Am Artikel vum Alois Lemling (cf. Literatur) steet de 24. November 1901 als Stierfdatum. Am Allgemengen fënnt een awer an der Literatur awer de 14. November.&lt;/ref&gt;, war en däitschen Dichter an Autodidakt vun Niederkail.

==Säi Liewen ==

De Peter Zirbes huet an einfache Verhältnesser gelieft. Vu Jonktem un ass hien als Hauséierer, dee virun allem ierde Geschier verkaaft huet, duerch d'Géigende gezunn. 1863 huet hien dee Beruff definitiv opginn an zu Niederkail eng kleng Epicerie opgemaach. Spéider war hie Versécherungs-Agent.

De Peter Zirbes war en Autodidakt, dee Gedichter geschriwwen huet. Hie gëllt als den éischten „[[Äifel|Eifel]]dichter”. 1852 huet hie seng ''Gesammelte Gedichte'' am Eegeverlag publizéiert. Eng zweet Oplo koum 1865 ënner dem Titel ''Gedichte'' eraus an eng drëtt am Joer 1891 mam Titel ''Eifelsagen, Lieder und Gedichte''. Déi 4. Oplo koum 1902 posthum eraus.

De lëtzebuergesche Literat [[Jean Charles Kohn]] huet 1897 an engem Artikel an der Zäitschrëft ''[[Hémecht|Ons Hémecht]]'' dem lëtzebuergesche Publikum den Zirbes a säi Wierk virgestallt. Den Zirbes huet sengersäits dat selwecht Joer an der selwechter Zäitschrëft en Noruff fir de [[Karl Kohn]], dem Jean Charles Kohn säi Brudder, publizéiert.&lt;ref&gt;Zirbes, P., 1897. † Karl Kohn. Nekrologische Notiz. Ons Hémecht 1897 (5): 268-269. — Dësen Noruff ass fälschlecherweis vum [[Martin Blum]], an dono vum [[Pierre Grégoire]], dem Jean Charles Kohn zougeschriwwe ginn ([[Jos Massard|Massard, J.A.]], 2015. ''[http://massard.info/pdf/Massard_2015_303-320_Kohn.pdf Aufstieg und Fall des Johann Karl Kohn (1857-1909), Mitglied der „Fauna”, Literat und Historiker, Vorsteher des statistischen Dienstes.]'' Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 317).&lt;/ref&gt;

== Wierker ==

* ''Gesammelte Gedichte von Peter Zirbes, wanderndem Steinguthändler aus Niederkail bei Wittlich, Regierungsbezirk Trier'', herausgegeben von W. O. von Horn. [Niederkail]: Selbstverlag des Verfassers, 1852.
* ''Gedichte.'' 2. Auflage. [Niederkail]: Selbstverlag, 1865.
* ''Eifelsagen, Lieder und Gedichte.'' Neue Ausgabe. Coblenz: Selbstverlag, 1891 [3. Oplo].
* ''Eifelsagen und Gedichte.'' 4. Auflage (herausgegeben von Dr. Karl Kessel und Pfr. O. Seeger). Coblenz: Groos, 1902, 190 S. [http://www.dilibri.de/rlb/content/pageview/557860] — Darin: Peter Zirbes: ''Aus des Dichters Lebensgang'', S. 3-13 (Autobiographie, 1864), ''Fortsetzung'' (S. 14-21, 1890). [Vorwort der beiden Herausgeber] Dr. Karl Kessel &amp; Pfr. O. Seeger (S. 22-26).

==== Weider Editiounen ====
* ''Des wandernden Steinguthändlers Peter Zirbes Eifelsagen und Gedichte.'' Neue Auswahl-Ausgabe. Wittlich: Georg Fischer, 1928, 93 S.
* ''Peter Zirbes. Eifeldichter und wandernder Steinguthändler aus Niederkail. Auswahl seiner Gedichte und Sagen.'' Hrsg. aus Anlaß seines 75. Todestages im Jahre 1976. Einführung und Zusammenstellung: Hans Erben. Wittlich, Verbandsgemeinde Wittlich-Land, 1976, 211 S.

== Literatur ==

* Bales, U., 2014. ''Peter Zirbes.'' 2. durchgesehene Auflage. Rhein-Mosel-Verlag, Zell/Mosel, 480 S. (biographischer Roman).
*Deutsches Literatur-Lexikon, 2019. ''Biographisch-bibliographisches Handbuch, begründet von Wilhelm Kosch.'' Dritte, völlig neu bearbeitete Auflage. Band 38: Zimmer – Zyx. De Gruyter, Berlin/Boston, S. 289-290.
* Erben, H., 1976. ''Das Werk des Peter Zirbes im Strom der Zeit.'' In: ''Peter Zirbes. Eifeldichter und wandernder Steinguthändler aus Niederkail. Auswahl seiner Gedichte und Sagen.'' Verbandsgemeinde Wittlich-Land, S. 10-70. Cf. [https://web.archive.org/web/20160305084721/http://www.vlg-gehlen.de/p_zirbes.htm Peter Zirbes.]
*[[Jean Charles Kohn|Kohn, J.C.]], 1897. ''Der Eifler Volksdichter Peter Zirbes''. Ons Hémecht 3, S. 49-53, 119-125.
*Lemling, A., 2010. ''Zum Gedenken an zwei Eifeldichter : Der 50. Todestag von Bernhard Lemling ist 2011 ; Peter Zirbes starb vor 110 Jahren 1901.'' Heimatkalender 2011 Eifelkreis Bitburg-Prüm, Bitburg 2010, S. 154-160.
*Monz, H. (Hrsg.), 2000. ''Trierer Biographisches Lexikon.'' WVT Wissenschaftlicher Verlag Trier, 539 S. [Zirbes, Peter: S. 530].
* Zierden, J., 1994. ''Die Eifel in der Literatur.'' Prüm, Edition Eifel-Literatur-Festival, Geschichtsverein &quot;Prümer Land&quot; e.V., 292 S. [Zirbes, Peter: S. 275-277].

==Um Spaweck==
* [http://gregorbrand.twoday.net/stories/34623820/ Peter Zirbes: Dichter und Handelsmann aus Niederkail.]
*[https://web.archive.org/web/20160304110738/https://www.vg-wittlich-land.de/vg_wittlich_land/Bildung%20und%20Kultur/Kulturelles%20Leben/Museen/Peter-Zirbes-Haus/ Peter Zirbes-Haus in Niederkail.]
* [http://www.roscheiderhof.de/kulturdb/client/einObjekt.php?id=425 Museum Peter-Zirbes-Haus.]
* [http://www.jahrbuch-vulkaneifel.de/VT/hjb1991/hjb1991.58.htm Liselotte Dohm, Gerolstein: ''Dem Eifeldichter Peter Zirbes zum Gedächtnis''.]
* [https://web.archive.org/web/20160305100312/http://www.vlg-gehlen.de/plat_002.htm Peter Zirbes. Prosa und Poesie. Eine Auswahl seiner Gedichte. Jewel-Box mit 2 CD und 32seitigem Beiheft. 2006.]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Zirbes Peter}}
[[Kategorie:Gebuer 1825]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1901]]
[[Kategorie:Däitsch Auteuren]]</text>
      <sha1>lodv8829dzmtg4ow0bb7gzy369rhti6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lahure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121664</id>
    <revision>
      <id>2712609</id>
      <parentid>2682604</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Detail esou wéi am Artikel iwwer den Edy Lahure</comment>
      <origin>2712609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="kixwheuhoi4nj0yc6pn7s804b1tjdrj" xml:space="preserve">{{Homonymie Familljennumm}}
'''Lahure''' ass e [[Familljennumm]].

[[Etymologie|Etymologesch]] geet en op dat alfranséischt Wuert ''hure'' zeréck, wat esouviill heescht wéi &quot;Putsch Hoer&quot;.&lt;ref&gt;[http://lfa.uni.lu/index.php?search1=lahure&amp;search2=&amp;search3=&amp;search4=&amp;ausschnitt=rmr&amp;search=Kartieren Fiche &quot;Lahure&quot;] op lfa.uni.lu.&lt;/ref&gt;

Persounen déi &quot;Lahure&quot; heeschen, sinn ënner anerem:
* [[Edy Lahure]] (1914-1987), lëtzebuergesche Foussballspiller
* [[Emile Lahure (1920)|Emile Lahure (1920-1943)]], lëtzebuergesche Foussballspiller
* [[Emile Lahure (1947)]], lëtzebuergesche Foussballspiller
* [[Ferd Lahure]] (1929-2019), lëtzebuergesche Foussballspiller
* [[Johny Lahure]] (1942-2003), lëtzebuergesche Politiker
* [[Marcel Lahure]] (1919-1999), lëtzebuergesche Foussballspiller
* [[Petz Lahure]] (1945-2025), lëtzebuergesche Sportjournalist
* [[Sandie Lahure]] (1967), lëtzebuergesch Fernseejournalistin
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>kixwheuhoi4nj0yc6pn7s804b1tjdrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Waassertuerm um Kierchbierg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142558</id>
    <revision>
      <id>2712514</id>
      <parentid>2712504</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.... fir en ze fannen</comment>
      <origin>2712514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4759" sha1="e9t3w7idonx6pu2o8f9zgvnhlqjcfy5" xml:space="preserve">{{Infobox Gebai
|Koordinaten= {{coor dms|49|38|17.10|N|06|09|58.70|O}}
}}
De '''Waassertuerm um Kierchbierg''' ass e [[Waassertuerm]], dee vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Gemeng Lëtzebuerg]] um Kierchbierg am Beräich vum [[Boulevard Pierre-Frieden|Boulevard Pierre Frieden]] op engem Terrain gebaut gouf, dee vum [[Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg|Fonds du Kirchberg]] zur Verfügung gestallt gi war. En ass zanter 2024 a Betrib.

De Bau vun engem zousätzleche Waassertuerm war néideg, absënns fir d'[[Europäesch Unioun|EU-Institutiounen]], d'[[Hôpital Kirchberg|Spidol um Kierchbierg]] an d'[[Clinique Bohler]] mat [[Drénkwaasser]] ze versuergen.

Den ieweschten Deel vum Quartier krut d'Drénkwaasser virdrun aus dem Waassertuerm vum [[Sennengerbierg]]. Eng Noutversuergung war nëmme mam Averständnes vun der [[SEBES]] an nëmme fir eng kuerz Zäit méiglech. Am Fall vun engem Rouerbroch tëscht dem Sennengerbierg an dem Kierchbierg wier d'Waasserliwwerung net méi garantéiert gewiescht.

Den neie Waassertuerm huet eng Capacitéit vun 1.000 Meterkibb (ee Baseng mat 415 an deen anere mat 585 Meterkibb) a versuergt ewell d'Zon westlech vun der [[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue John-F.-Kennedy]] mat Drénkwaasser. D'Zon ëstlech vun der Avenue kritt weiderhin d'Waasser vum Sennengerbierg. De neien Tuerm  gëtt zu engem Deel mat SEBES-Waasser an zum aneren Deel mam Waasser aus den eegene Quelle vun der Stad Lëtzebuerg (''Glasbueren'') gespeist.

== Geschicht ==
Am Oktober 2015 war en Architekteconcours ausgeschriwwe gi fir en neie Waassertuerm ze plangen an den Zouschlag goung de 7. Juni 2016 un den Architektebüro „Temperaturas Extremas Arquitectos“ ([[Madrid]]) zesumme mat „Simon-Christiansen &amp; Associés“.

De Kontrakt mam Lëtzebuerger Ingenieursbüro „Simon-Christiansen&amp;Associées“ gouf den 29. Dezember 2016 ofgeschloss an den 13. Januar 2017 krut „Temperaturas Extremas Arquitectos“ vun der Stad d'Commande fir en detailléierten ''Avant-projet'' auszeschaffen.

De Projet vum Waassertuerm ass den 9. Juli 2018 eestëmmeg vum Stater Gemengerot ugeholl ginn.

Am Ufank war geplangt, datt den Tuerm Enn 2021 sollt fäerdeg sinn, Mëtt däers Joers hate s'awer nach net emol ugefaangen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210715165207/https://www.wort.lu/de/lokales/neuer-bau-in-kirchberg-ein-wasserturm-sorgt-fuer-diskussionen-60ec723bde135b9236faba09 &quot;Ein Wasserturm sorgt für Diskussionen.&quot;] wort.lu, 12.07.2021.&lt;/ref&gt;

Schlussendlech hunn d'Bauaarbechten vun de Fëllementer ufanks 2022 ugefaangen, am November 2023 soll de Projet fäerdeg sinn. De Käschtepunkt louch, Stand Februar 2022, bei ronn 11 Milliounen Euro.&lt;ref&gt;[https://www.rtl.lu/news/national/a/1856868.html De Kierchbierg kritt en neie Waassertuerm.&quot;] rtl.lu, 07.02.2022.&lt;/ref&gt; Den Tuerm gouf am Mäerz 2024 ageweit. 

D'Käschte sinn am Verglach zum ursprénglechen Devis wéinst verschiddenen Ännerungen a Verbesserungen a well den Eisepräis ëm 10 % geklommen ass, ëm 2,5 % eropgaangen. D'Käschte ginn op 8,473 Milliounen € geschat a sollen iwwer fënnef Joer (2018 - 2022) verdeelt ginn.

== Beschreiwung ==
Den Terrain wou de Waassertuerm steet, läit um nordëstlechen Enn vum Kierchbierger Plateau an der [[Natura 2000|Natura-2000-Schutzzon]] vum [[Gréngewald]]. D'Formen an d'Baumaterial vum Waassertuerm sinn un d'Bëschgéigend ugepasst. D'Basengen an den Tuerm selwer si mat Holzlamellen aus lokalem, onbehandeltem Holz agekleet. Et gi Vullennäschter an Hiele fir [[Fliedermais]], déi d'Basis fir eng Fassad duerstellen déi deelweis bewuess ass. D'Näschter fir d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] (''Apus apus'') sinn aus [[Holzbëtong]] hiergestallt an an der Bëtongsfassad integréiert. An d'Fassad ass och en Nascht fir [[Spuervull]]en agebaut, dat mat enger Videokamera ekipéiert gouf. D'Hiele fir d'Fliedermais sinn de Bedierfnesser vun de verschiddenen Aarten ugepasst. Et goufen och nach weider hëlzen Näschter a verschiddenen Héichten ubruecht.

De Waassertuerm ass 50 Meter héich. Am Tuerm ass en Trapenhaus an e Lift (fir eng Laascht vun 1.000&amp;nbsp;kg oder 13 Persounen) mat enger Kabinn vun 1,60 × 1,40 m virgesinn. Um Rez-de-chaussée si Sanitäranlagen amenagéiert.

== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Waassertierm zu Lëtzebuerg]]
* [[Waassertierm an der Stad Lëtzebuerg]]

{{Referenzen an Notten}}
* Quell vum Artikel wou net anescht uginn: ''[https://rapan.vdl.lu/RA_03_2018_09_07/ Compte rendu analytique]'' vun der Gemengerotssëtzung vum 9. Juli 2018, op der Websäit vun der Stater Gemeng, fir d'lescht gekuckt den 21. Oktober 2018

[[Kategorie:Waassertierm zu Lëtzebuerg|Kierchbierg]]
[[Kategorie:Kierchbierg]]
[[Kategorie:Bauwierker 2024]]</text>
      <sha1>e9t3w7idonx6pu2o8f9zgvnhlqjcfy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149993</id>
    <revision>
      <id>2712574</id>
      <parentid>2659743</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <origin>2712574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21107" sha1="ldttf59fgynw1smtn8rh8qx80yneqdi" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}
==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschter, déi eng Gréisst tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;


== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.

=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch un ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, duerch d'Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.

Déi éischt Aarbechterhaiser zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn an den 1880er Joren zu [[Zowaasch]] gebaut ginn. Vun der Joerhonnertwenn un sinn ëmmer méi « cités ouvrières » entstanen. Geleefeg Stiler waren ufanks d'Kasär, duerno de symmetresche [[Cottage (Haus)|Cottage-Stil]] oder spéider de « [[Gaardestadstil]] dee sech mat der Zäit duerchgesat huet. D'Aarbechterkolonie sinn deemno mat ëffentleche Plazen a Beem verschéinert gi fir d'Liewensqualitéit vun den Awunner z'erhéijen. Ee Paradebeispill ass d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]].

==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deene ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.

==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;

=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>ldttf59fgynw1smtn8rh8qx80yneqdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712575</id>
      <parentid>2712574</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg */</comment>
      <origin>2712575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20536" sha1="e5v4k9s050e3rk5rghza0ub22uodtos" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}
==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschter, déi eng Gréisst tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;


== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.

=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch un ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, duerch d'Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.


==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deene ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.

==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;

=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>e5v4k9s050e3rk5rghza0ub22uodtos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712576</id>
      <parentid>2712575</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>gehéiert an d'Aféierung</comment>
      <origin>2712576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21108" sha1="t4688c3equi8m8fpz47q6tjm9h0qdrj" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

Déi éischt Aarbechterhaiser zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn an den 1880er Joren zu [[Zowaasch]] gebaut ginn. Vun der Joerhonnertwenn un sinn ëmmer méi « cités ouvrières » entstanen. Geleefeg Stiler waren ufanks d'Kasär, duerno de symmetresche [[Cottage (Haus)|Cottage-Stil]] oder spéider de « [[Gaardestadstil]] dee sech mat der Zäit duerchgesat huet. D'Aarbechterkolonie sinn deemno mat ëffentleche Plazen a Beem verschéinert gi fir d'Liewensqualitéit vun den Awunner z'erhéijen. Ee Paradebeispill ass d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]].

== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}
==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschter, déi eng Gréisst tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;


== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.

=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch un ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, duerch d'Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.


==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deene ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.

==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;

=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>t4688c3equi8m8fpz47q6tjm9h0qdrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712577</id>
      <parentid>2712576</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21113" sha1="dmy2cuax1uyu1arix0vyd479p0602g2" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

Déi éischt Aarbechterhaiser zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn an den 1880er Joren zu [[Zowaasch]] gebaut ginn. Vun der Joerhonnertwenn un sinn ëmmer méi « cités ouvrières » entstanen. Geleefeg Stiler waren ufanks d'Kasär, duerno de symmetresche [[Cottage (Haus)|Cottage-Stil]] oder spéider de « [[Gaardestadstil]] dee sech mat der Zäit duerchgesat huet. D'Aarbechterkolonie sinn deemno mat ëffentleche Plazen a Beem verschéinert gi fir d'Liewensqualitéit vun den Awunner z'erhéijen. Ee Paradebeispill ass d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]].

== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}
==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschter, déi eng Gréisst tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;


== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.

=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch vun ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, vun der Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.


==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deenen der ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.

==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;

=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>dmy2cuax1uyu1arix0vyd479p0602g2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712579</id>
      <parentid>2712577</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht */  ....</comment>
      <origin>2712579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21118" sha1="swjtj4pqfdcajejt5uwbbgsswnwbe90" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

Déi éischt Aarbechterhaiser zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn an den 1880er Joren zu [[Zowaasch]] gebaut ginn. Vun der Joerhonnertwenn un sinn ëmmer méi « cités ouvrières » entstanen. Geleefeg Stiler waren ufanks d'Kasär, duerno de symmetresche [[Cottage (Haus)|Cottage-Stil]] oder spéider de « [[Gaardestadstil]] dee sech mat der Zäit duerchgesat huet. D'Aarbechterkolonie sinn deemno mat ëffentleche Plazen a Beem verschéinert gi fir d'Liewensqualitéit vun den Awunner z'erhéijen. Ee Paradebeispill ass d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]].

== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}
==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschteren, déi eng Gréisst vun tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;

== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.

=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch vun ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, vun der Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.


==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deenen der ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.

==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;

=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>swjtj4pqfdcajejt5uwbbgsswnwbe90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712580</id>
      <parentid>2712579</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>....</comment>
      <origin>2712580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21110" sha1="5okv1a0biggdz4if9irilc7ww6np7mz" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

Déi éischt Aarbechterhaiser zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn an den 1880er Joren zu [[Zowaasch]] gebaut ginn. Vun der Joerhonnertwenn un sinn ëmmer méi « cités ouvrières » entstanen. Geleefeg Stiler waren ufanks d'Kasär, duerno de symmetresche [[Cottage (Haus)|Cottage-Stil]] oder spéider de « [[Gaardestadstil]] dee sech mat der Zäit duerchgesat huet. D'Aarbechterkolonie sinn deemno mat ëffentleche Plazen a Beem verschéinert gi fir d'Liewensqualitéit vun den Awunner z'erhéijen. Ee Paradebeispill ass d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]].
== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}
==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschteren, déi eng Gréisst vun tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;
== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.
=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch vun ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, vun der Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;
=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.
==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deenen der ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.
==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;
=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>5okv1a0biggdz4if9irilc7ww6np7mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712588</id>
      <parentid>2712580</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Op der Uecht */</comment>
      <origin>2712588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21205" sha1="evha5bhjuk2dk5uioj0pzv4o8vnvydi" xml:space="preserve">D''''Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg''' sinn déi Häiser, déi vun de [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Stolgesellschaften]] fir hir Aarbechter gebaut goufen. Zil war et, d'Aarbechter méi no bei hirer Aarbechtsplaz unzesidelen an hinnen doduerch eng bëlleg Wunnméiglechkeet unzebidden.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution,S.297.&lt;/ref&gt; An engem zweete Schrëtt gouf domat an engems probéiert d'Wunnengsnout am [[Minettsgéigend|Minett]] ze bekämpfen, déi sech duerch de groussen Zoufloss vun Aarbechter erginn huet. Allerdéngs haten d'Aarbechterhaiser allgemeng betruecht keen allze groussen Afloss op d'Verbesserung vun der prekärer Wunnengssituatioun am Land. D'Kolonië ware fir d'Stolgesellschaften awer och e Moyen, hir Aarbechter ze kontrolléieren a laangfristeg ze bannen. Zu deene wichtegste Betriber hunn ë.&amp;nbsp;a. d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], d'[[Hauts-fourneaux et aciéries de Differdange, St-Ingbert, Rumelange|HADIR]] an d'[[Gelsenkirchener Bergwerks-AG|GBAG]] gezielt.

Déi éischt Aarbechterhaiser zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn an den 1880er Joren zu [[Zowaasch]] gebaut ginn. Vun der Joerhonnertwenn un sinn ëmmer méi « cités ouvrières » entstanen. Geleefeg Stiler waren ufanks d'Kasär, duerno de symmetresche [[Cottage (Haus)|Cottage-Stil]] oder spéider de « [[Gaardestadstil]] dee sech mat der Zäit duerchgesat huet. D'Aarbechterkolonie sinn deemno mat ëffentleche Plazen a Beem verschéinert gi fir d'Liewensqualitéit vun den Awunner z'erhéijen. Ee Paradebeispill ass d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]].
== Kolonië vun der GBAG ==
{{Kapitel Info feelt}}

==== Op der Uecht ====
[[File:Rue Victor-Hugo, Esch-sur-Alzette 2024-02 ---16.jpg|thumb|Cité Léon Weyrich (2024)]]
(haut Cité Léon Weyrich)
{{Kapitel Info feelt}}

==== Cité « Dr. Welter », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Dr. Welter » zu [[Esch-Uelzecht]], oder och nach « Kolonie an der Ehleringer Straße » genannt, gouf tëscht 1912 an 1913 gebaut. Am Ganze goufen 114 Haiser realiséiert, dorënner zum Deel méi grouss Wunnenge fir Viraarbechter a Meeschteren, déi eng Gréisst vun tëscht 80 an 115m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; haten.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.248.&lt;/ref&gt;
== Kolonië vun der Arbed an hire Virgängergesellschaften ==
D'Arbed war no hirer Grënnung am Joer 1911 a ville Beräicher sozial engagéiert an huet eng Rëtsch Aarbechterkolonien am Laf vun der Zäit gebaut, déi gréisstendeels haut nach bewunnt sinn an eng gewësse Reegelméissegkeet an hirer Struktur hunn.
=== Soziaalt Engagement vun der Arbed ===
E wichtegt Element fir d'[[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] war de Bau vun der [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunn]] vun 1859 un, déi den Uschloss un déi europäesch Industriebasengen erméiglecht huet. Den industriellen Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Süde vum Lëtzebuerger Land huet an de Joerzéngten dono reegelrecht geboomt, sou datt d'Demande un Aarbechtskraaft staark an d'Luucht gaangen ass. Déi éischt Industrieaarbechter koumen aus dem landwirtschaftleche Beräich a sinn doropshin an de [[Minettsgéigend|Minett]] geplënnert. Déi lokal Aarbechtskraaft ass awer bei Wäitem net duergaangen an e groussen Zoufloss vun auslänneschen Aarbechter ass an d'Land komm.&lt;ref&gt;Steffes, Die Luxemburger Eisenindustrie, S.109-116.&lt;/ref&gt; Am Joer 1913 louch d'Zuel vun den Auslänner zu Lëtzebuerg bei 39.000 Leit bei enger Totalpopulatioun vun 265.000 Awunner. Eleng an der [[Diddelenger Schmelz]] louch de Prozentsaz vun auslänneschen Aarbechter bei 47,18&amp;nbsp;%.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.222f.&lt;/ref&gt; Déi Massenimmigratioun huet d'Awunnerzuele vun der Stad [[Esch-Uelzecht]] tëscht 1870 an 1910 vu ronn 1.900 op iwwer 21.000 klamme gelooss. Och zu [[Diddeleng]], der sougenannter ''Forge du Sud'', sinn d'Zuele vu 1.600 ëm d'Joer 1880 op 10.800 Awunner am Joer 1910 geklommen. D'Resultat war selbstverständlech e Manktem vu Logementer.

[[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|miniatur|'[[Diddelenger Schmelz]] 1912.]]
Dobäi koum déi schwéier Aarbecht a miserabel Liewenskonditioune vun den Aarbechter, wat dozou bäigedroen huet, datt sech no an no ëmmer méi fir besser Konditiounen agesat ginn ass.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.8.&lt;/ref&gt; D'Schmelzhären hu fréi erkannt, datt sech um soziale Plang eppes fir d'Aarbechter verbessere misst. Sou gouf et beispillsweis zanter 1865 déi sougenannt ''Subsides au personnel nécessiteux''. Och de Bau vum [[Metze Spidol|Escher]] an Diddelenger Spidol 1878, respektiv 1893, ass an deem Kontext ze gesinn.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.9.&lt;/ref&gt; 1911 koum et dunn zum Zesummeschloss vun ënnerschiddlechen Entreprisen, wouropshin déi dräi Gesellschaften ''[[Metz &amp; Cie|Forges d'Eich Le Gallais Metz et Cie]], [[Burbacher Schmelz|La Société Anonyme des Mines du Luxembourg et Forges de Sarrebruck]]'' an ''[[Diddelenger Schmelz|Société Anonyme des Hauts Fourneaux et Forges de Dudelange]]'' sech zesummegedoe hunn fir d'SA des [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange]] (Arbed), ze grënnen.&lt;ref&gt;Flies, Das Andere Esch, S.509.&lt;/ref&gt; D'Arbed huet sech no der Fusioun weiderhin op sozialem Niveau engagéiert. [[Unfallversécherung|Onfall-]], [[Krankeversécherung|Kranken-]] an [[Altersversécherung]]en, [[Pensioun]]en a [[Kannergeld]] goufen agefouert, an d'Fraen a Kanner vun de Mataarbechter goufen ënner anerem duerch de ''Fonds d'études'' a ''Centres ménagers'' ënnerstëtzt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.251-263.&lt;/ref&gt;

[[Fichier:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MonumentEmileMayrisch1-003.JPG|miniatur|Monument vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] zu Diddeleng]]
Verbonne mam sozialen Engagement vun der Arbed ass den [[Émile Mayrisch]] a seng Fra [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]]. Den Émile Mayrisch war 1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, ier en 1911 technesche Generaldirekter an 1920 schliisslech Direktiounspresident vun der Arbed gouf. D'Grënnung vun der ''Fondation de la Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose'' 1908 a vum [[Lëtzebuerger Rout Kräiz|Lëtzebuerger Roude Kräiz]] 1914 ginn allebéid op d'Initiativ vum [[Aline de Saint-Hubert|Aline Mayrisch]] zeréck. Si war Presidentin vum ''Verein für die Interessen der Frau'', déi 1907 eng Enquête iwwert d'Wunnverhältnesser vun den Aarbechterfamillen zu Lëtzebuerg duerchgefouert hunn. An Zesummenaarbecht tëscht dem Roude Kräiz an der Aline Mayrisch ass 1927 duerch d'Ënnerstëtzung vun der Arbed d'Kannerheem ''Crèche de Poekeschhaff'' gebaut ginn. D'Gebai ass zur Verfügung gestallt an d'Ënnerhaltskäschte vun der Arbed iwwerholl ginn. Iwwerdeems sinn eng ganz Rëtsch vun ëffentleche Gebaier, wéi Schoulen zu Esch-Uelzecht, vun der Arbed matfinanzéiert ginn.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.614, S.652.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.10.&lt;/ref&gt;

Dës sozial Politik vun der Arbed war awer och an hirem eegenen Interessi, fir d'Produktivitéit duerch d'Zefriddenheet vun de Mataarbechter ze garantéieren. Den Émile Mayrisch schreift: &lt;blockquote&gt;''&lt;small&gt;« Wir haben unseren Arbeitern Fachschulen und deren Kindern Haushaltungsschulen gegründet, […] wir bezahlen unseren sämtlichen Arbeiterkindern sämtliche Kosten des Oberprimärunterrichts […] und unseren Arbeitern die Beschaffung billiger und guter Lebensmittel ermöglicht. Wir haben die Wahl von Arbeiterausschüssen organisiert, damit die Rechte der Arbeiterschaft nach jeder Richtung gewahrt bleiben, damit deren Wünsche bekannt und wohlwollend geprüft werden können. […] Warum wir das gethan haben ? Nicht aus Philantropie, noch weniger aus Mitleid, sondern aus Interesse. Aus dem Interesse, zu Mitarbeitern am gemeinsamen Unternehmen vollwertige Menschen heranzubilden, die in vollem geistigen und materiellen Gleichgewicht ihre Kräfte unbeschränkt betätigen können. »&lt;/small&gt;''&lt;ref&gt;Emile Mayrisch, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung, 1906, S.13-14.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;
=== D'« cités ouvrières » am Süde vu Lëtzebuerg ===
Em 1927 stoung [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] op der 7. Plaz vun de Stolproduzente weltwäit. [[Esch-Uelzecht]] huet deemools em 27143 Awunner gezielt.&lt;ref&gt;Flies, Das andere Esch, S.648.&lt;/ref&gt; Fir de Problem vun der Wunnengsnout ze léisen, gouf am Joer 1919 d'« Société nationale pour la construction d'habitations à bon marché », kuerz SNHBM, gegrënnt. D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] war nieft dem Lëtzebuerger Staat Haaptaktionäre vun der SNHBM. Dëst huet et der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] erméiglecht hire Mataarbechter de Bau vu Wunnengen, respektiv sozial Wunnengen zu engem niddrege Loyer unzebidden. A béide Fäll goufen d'Baupläng vum Architektebüro vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ausgeschafft an d'Baumaterial zur Verfügung gestallt.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; An deem Kontext sinn Aarbechterkolonien déi scho bestoungen, ëmgebaut a vergréissert ginn an neier goufe gebaut.
==== Cité « Am Brill », Diddeleng ====
[[Fichier:Diddeleng am Brill-003.jpg|thumb|Duebelhaus am Brill]]
Am Joer 1898 gouf d'Cité « Am Brill » zu [[Diddeleng]] op Initiativ vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]] gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.39.&lt;/ref&gt; Bis 1911 sollten 126 Aarbechterhaiser an 18 Unitéite fir Employéen entstoen. En Undeel dorunner hat och d'« Anonyme Gesellschaft für Arbeiterhäuser in Düdelingen », déi den 29. August 1910 duerch e Groussherzogleche Beschloss gegrënnt gouf. Iwwer 97&amp;nbsp;% vun den Aktië louchen an der Hand vun der Diddelenger Hüttegesellschaft ënnert der Leedung vum [[Émile Mayrisch|Emile Mayrisch]]. Am Verwaltungsrot vun der Gesellschaft waren iwwerdeems och den Hubert Müller an de [[Léon Metz|Leon Metz]] vertrueden.&lt;ref&gt;Luxemburger Wort, Ausgab vum 05.09.1910, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt; E puer Joer méi spéit huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] Mëtt Mee 1919 en Architekteconcours lancéiert fir d'Cité « Brill » ze erneieren an auszebauen. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Jede Wohnung sollte für sich selbstständig sein und eine freie Gartenfläche von zirka 300 Quadratmetern erhalten. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;&gt;Die Volkstribüne, Ausgab vum 5.8.1919, digitaliséiert op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Gewënner vum Concours war den [[Léon Muller (Architekt)|Léon Müller]] (1885-1959), en Architekt vu Monnerech. « [[Die Volkstribüne]] » bericht am August 1919 iwwert de Bau vun der neier Aarbechterkolonie nom präisgekréinte Projet vum Architekt « Leo Müller ». 200 Wunnenge wiere geplangt, vun deenen der ronn 50 virum 1. Januar 1920 fäerdeg sollte sinn. &lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;''« Auf diese Weise wird Düdelingen bald aus der Wohnungskalamität herauskommen. »''&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;Die Volkstribüne 1919&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;Tëscht 1919 an 1921 sinn doropshin 59 nei Logementer entstanen. Am Joer 1926 sinn nach 42 weiderer derbäi komm.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.48.&lt;/ref&gt; De Quartier Brill gëllt als « cité modèle » fir d'Aarbechterkolonie vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] zu Lëtzebuerg.&lt;ref&gt;ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise, S.153ff.&lt;/ref&gt; D'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] huet schliisslech dem &lt;small&gt;''«''&lt;/small&gt; Fonds pour le logement à cout modéré &lt;small&gt;''»''&lt;/small&gt; e groussen Deel vum Brill-Quartier verkaf, déi spéider an d'Hand vun der Gemeng gefall sinn. Doduerch konnt de komplette Quartier tëscht 1979 an 1984 renovéiert a moderniséiert ginn.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.294.&lt;/ref&gt;

Zu Diddleng goufen awer net nëmmen Aarbechterhaiser am Brill gebaut, mä och an der Lachegaass an an der Hondsgaass. D'Zille fir de Bau vun den Haiser koumen aus der Zillebäckerei am ''Woulkeschdall'' déi dem [[Victor Tassin]] gehéiert huet.
==== Cité « Am Weierwois », Esch-Uelzecht ====
D'Cité « Am Weierwois » zu [[Esch-Uelzecht]] ass duerch Zesummenaarbecht tëscht der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an der « Société métallurgique des Terres Rouges » an de Joren 1923 bis 1928 entstanen. Am Ganze goufen 210 Logementer gebaut. Geplangt waren ursprénglech 318 Wunnengen als Méifamilljenhaiser an 49 Eefamilljenhaiser. Réischt nom Zweete Weltkrich gouf de komplette Bauprojet weidergefouert. Den Opbau ennerscheed sech allerdéngs vun aneren Aarbechterkolonien a Citéen. E groussen Deel vun de Logementer gouf nämlech als Appartementer gebaut, als Reaktioun op d'Penurie am Wunnsecteur, déi nom [[Éischte Weltkrich]] hire Sommet erreecht hat. En Deel vun dësen Appartementshaiser gouf ni realiséiert. Haut heescht de Quartier « Clair-Chêne ».&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.264f.&lt;/ref&gt;
=== Cité « Emile Mayrisch », Schëffleng ===
Duerch de Bau vum Stol a Walzwierk 1912 zu [[Schëffleng]] war d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gezwongen neie Wunnraum fir Aarbechter ze schaffen. An dësem Kontext ass d'Cité Emile Mayrisch 1913 entstane mat 178 Haiser an 198 Wunnengen, Een- (64-68 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) an Zweefamilljenhaiser (46 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Des Cité ass am Stil vu fréieren engleschen Aarbechtersiidlungen (« back-to-back ») gebaut ginn an ass domat e Beispill fir eng relativ wéineg fortschrëttlech Siidlung.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.221ff.&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Arbed Schifflange 1870 01.jpg|verweis=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arbed%20Schifflange%201870%2001.jpg|miniatur|D'Metze Schmelz an den 1870er Joren (spéider Arbed Esch-Schëffleng)]]

Weider Beispiller sinn d'Cité « Kesseleschlöchelchen » zu [[Diddeleng]], d'Cité « Lallingen » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Raemerich » zu [[Esch-Uelzecht]], d'Cité « Source Belval » zu [[Bieles]], d'Kolonie « Am Hirpengroif » zu [[Dummeldeng]], d'Kolonie « Im Gelbe Bommert » zu [[Schëffleng]] an nach eng Rëtsch aner Projeten.

D'Aarbechterwunnenge waren am Besetz vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]], déi reegelméisseg Maintenance a Renovéierungsaarbechten duerchgefouert huet. Deemno konnten d'Haiser och net individuell gestalt an ëmgeännert ginn.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.299.&lt;/ref&gt; D'Kolonie waren deementspriechend eng Méiglechkeet fir bëllege Loyer ze wunnen. Am Géigenzuch war een un d'Hausreegele vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebonnen. Et war deemno net nëmmen eng Wunnméiglechkeet, mee och eng Liewensform, déi automatesch gewësse Fräiheeten ageschränkt huet. Trotzdeem gouf dat vun deene meeschten a Kaf geholl an als eppes empfonnt, wat dozou gehéiert huet. Et war ee frou, datt een en Daach iwwert dem Kapp hat.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.304.&lt;/ref&gt;

Vun den 1960er Joren un huet d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] ugefaangen déi Haiser prioritär un hir Mataarbechter a Bewunner ze verkafen. Mat der Stolkris 1975 gouf d'[[Tripartite]] an d'Liewe geruff, an där d'Regierung, d'[[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] an d'Gewerkschafte vertruede ware fir den Ofbau vun Dausende vun Aarbechtsplazen an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Siderurgie]] sou gutt wéi méiglech z'encadréieren.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Mam Verkaf vun den Haiser konnten d'Käschte vum Ënnerhalt gespuert ginn. D'Locataire kruten d'Haiser zu engem niddrege Präis ugebueden, sou datt déi meescht d'Haiser an deene se gewunnt hunn, konnte kafen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.291.&lt;/ref&gt; Réischt wéi d'Haiser a privatem Besëtz waren, goufe se no an no individualiséiert. D'Haaptsiidlungen zu Esch sinn zanter 1989 als « secteurs protégés » klasséiert.&lt;ref&gt;Caregari, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, S.293.&lt;/ref&gt;

Am Ganze goufe bis 1964 nobäi 1950 Logementer gebaut, dorënner ronn 420 fir Employéen a 1530 fir d'Aarbechter, déi zu engem gënschtege Loyer no bestëmmte Krittäre vergi goufen. Eng wichteg Roll hunn dobäi d'« ancienneté de service, l'importance des fonctions et la situation familiale » gespillt.&lt;ref&gt;Chomé, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964, S.258.&lt;/ref&gt; Déi Krittären hunn allerdéngs vu Betrib zu Betrib variéiert.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.212f.&lt;/ref&gt;

== Opbau vun den Haiser ==
D'Aarbechterkolonië si meeschtens wéinst hirer Monotonie am Opbau z'erkennen, well een Haus deem anere gläicht. Allerdéngs goufen et ënnerschiddlech Kategorië vun Haiser. D'Haiser vun Ingenieuren hu sech vun deene vun den Employéen an deene vun den Aarbechter ënner anerem an der Gréisst an der Ausstattung ënnerscheet. Ee Beispill fir Ingenieurshaiser war d'Rue Henry Bessemer zu [[Esch-Uelzecht]]. Et waren allerdéngs d'Aarbechterhaiser, déi als Kolonie gebaut goufen. All d'Haiser si vum Architektebüro vun der Arbed selwer, ënnert der Leedung vum [[Sosthène Weis]], geplangt ginn.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32.&lt;/ref&gt;

D'Employéshaiser haten eng Wunnfläch tëscht 72 an 88 {{m2}}, opgedeelt an eng Salle à manger, ee Salon an eng separat Kichen um Rez-de-Chaussée. Um ieweschte Stack waren d'Schlofkummeren an e [[Buedzëmmer]] mat [[Buedbidden]], wat fir déi Zäit grousse Luxus war. Déi Haiser goufen an ënnerschiddlecher Form zu [[Esch-Uelzecht|Esch]], [[Diddeleng]] an der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] vun der Arbed gebaut.

D'Aarbechterhaiser haten eng Wunnfläch vun 63 {{m2}}, opgedeelt an eng [[Kichen|Kiche]] mat enger [[Stuff]] an um Stack zwou Schlofkummeren. D'Toilette ware bausse vum Haus an am Ufank nach net un d'Kanalisatioun ugeschloss. Déi Haiser goufen dacks als Duebelhaiser gebaut.&lt;ref&gt;Lorang, L'image sociale de l'Arbed, S.32-37.&lt;/ref&gt;

== Wunnengsnout zu Lëtzebuerg ==
Eng Léisung fir d'Wunnengsnout zu Lëtzebuerg waren d'Aarbechtersiidlungen allerdéngs net, wat awer och am Interessi vun der Arbed an anere Stolbetriber louch, déi doduerch méi e groussen Drock op hir Aarbechter ausübe konnten a se besser ënner Kontroll haten - schliisslech war de Mietkontrakt un den Aarbechtskontrakt gebonnen. Wann den Aarbechtskontrakt gekënnegt gouf oder wann een an d'Pensioun gaangen ass, dann huet een och missen erausplënneren.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.271ff.&lt;/ref&gt; Trotzdeem gouf et eng gewëssen Zuel vun « unrechtmäßig bewohnten » Wunnengen, an deenen d'Aarbechter no hirer Pensioun weider d'Haus gewunnt hunn, oder Wittfraen am Fall vum Doud vun hirem Mann weiderhin dra bloufen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.281.&lt;/ref&gt;

Vu den 1920er Joren un huet d'Arbed och ugefaangen nieft den Aarbechtersiidlungen de Mataarbechter d'Méiglechkeet ze ginn, gënschteg Kreditter opzehuelen, gënschteg Baupläng, Baumaterial a Bauplazen zur Verfügung ze stelle fir Eegenheemer bauen ze kënnen.&lt;ref&gt;Lorang, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen, S.286.&lt;/ref&gt; Tëscht 1926 an 1931 konnten op des Manéier 815 Haiser mat Hëllef vun der [[Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange|Arbed]] gebaut ginn. De Käschtepräis louch an der Reegel tëscht 30 an 50&amp;nbsp;% vum Präis um lokale Marché.

== Literatur ==

* ArcelorMittal, La sidérurgie luxembourgeoise: un siècle d'histoire et d'innovation = Steelmaking in Luxembourg: a century of history and innovation (Luxembourg, 2011)
* Caregari, Laure, Arbeiterkolonien und ihre Bewohner/-innen. Raumkonstruktionen und kollektive Subjektkonstitution, in: Kmec, Sonja, Wille, Christian, Reckinger, Rachel und weitere (Hrsg.), Räume und Identitäten in Grenzregionen: Politiken – Medien – Subjekte (Bielefeld, 2014). S.296-309.
* Chomé, Félix, Un demi-siècle d'histoire industrielle 1911-1964 / Aciéries réunies de Burbach-Eich-Dudelange (Luxembourg, 1972)
* Flies, Joseph, Das Andere Esch – An der Alzette – Ein Gang durch siene Geschichte (Luxembourg, 1979)
* Lorang, Antoinette, Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen: 1860 – 1940 (Luxembourg, 1994)
* Lorang, Antoinette, L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement (Luxembourg, 2009)
* Mayrisch, Emile, Das Düdelinger Economat und seine Berechtigung (Luxembourg, 1906)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stolindustrie zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Sozialgeschicht]]
[[Kategorie:Urbanismus zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>evha5bhjuk2dk5uioj0pzv4o8vnvydi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grenz (Esch-Uelzecht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163395</id>
    <revision>
      <id>2712618</id>
      <parentid>2677778</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Biller */</comment>
      <origin>2712618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4995" sha1="4qgquhoxqon753i01ciz4wwafxjivng" xml:space="preserve">{{Infobox Quartier
| Gemeng = [[Esch-Uelzecht]]}}
D''''Grenz''' ass e Quartier vun [[Esch-Uelzecht]], am Südweste vun der Gemeng.

Wéi den Numm et seet, ass et dee Quartier dee bis bei d'Grenz mat Frankräich (Gemeng [[Däitsch-Oth]]) geet. D'Haaptstrooss vum Quartier ass d'Rue d'Audun (d'Other Strooss), iwwer déi zum Deel d'[[Nationalstrooss 4]] geet. No Süden hi gehéieren d'Haiser an der Hiel derzou, mat der Rue Jean-Pierre Bausch (fréier einfach ''Rue Hiel'' genannt), an dolaanscht der fréierer Kolonie vun Aarbechterhaiser vun der [[Brasseurs Schmelz]]. Um Terrain vun dëser Schmelz (déi spéider ''Arbed Terres Rouges'' housch an déi an den 1970er Joren zougemaach gouf) ass zanter 2023 en neien urbanistesche Projet, ''[[Rout Lëns]]'' genannt, am Gaang z'entstoen.&lt;ref&gt;routlens.lu.&lt;/ref&gt;

D'Grenz ass bekannt dofir, well do absëns an den 1960er Joren eng ganz Rëtsch ''Dancinge'' waren, wéi ''Hein, Astoria, Viola, Rossi, Bernardo'', an duerno an den 1970er Joren en ettlech Diskothéiken wouvun déi bekanntst de ''Standing'' war. Och bis haut fënnt een do ë. a. Nightclubs a Baren.&lt;ref&gt;France Clarinval: &quot;C'était au temps où la rue d'Audun dansait.&quot; In: ''[[d'Lëtzebuerger Land|Land]]'' 25.08.2023, Nr.34, S.9.&lt;/ref&gt;

D'Escher Grenz ass och d'Heemecht vum bekannte Foussballclub [[Jeunesse Esch]], deen [[Stadion Op der Grenz|do säi Stadion]] huet.

== Hiel ==
&quot;''Hiel''&quot; (a fréierer Schreifweis ''Hiehl'') ass de vernakulären Numm vun deem Deel vun der Grenz am Dall tëschent dem [[Gaalgebierg (Esch-Uelzecht)|Gaalgebierg]] an dem Kazebierg, südlech vun der Eisebunnslinn, déi se vum Rescht vun Esch trennt.

An der Zäit vum Ofbau vun der Minett war d'Hiel Zougank zu de Grouwen Heintzebierg, [[Minière Prince Henri|Eisekaul]], [[Minière Cockerill|Kazebierg]]), asw., déi iwwer Stroossen a Schmuelspurbunnen d'Minett op en Eisebunnsquai, respektiv iwwer Fërderbänner, direkt an d'Schmelz vun Terre Rouge bruecht hunn. 

=== Entwécklung ===
D'Hiel huet sech an der zweeter Hallschent vum 19. Joerhonnert entwéckelt, wéi d'[[Luxemburger Bergwerks- und Saarbrücker Eisenhüttengesellschaft]] ënnert der Leedung vum [[Victor Tesch]] do déi éischt Aarbechterwunnengen nom Stil vun de ''Saarbrücker Kasernen'' gebaut huet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Daniel Richter, Grüne Mauern und der Mythos der &quot;ausgebliebenen Proletarisierung&quot; - Periphere Arbeiterstraßen in der industrialisierten Kleinstadt Esch/Alzette zwischen Urbanität und Ruralität (1890-1935), PhD, Université of Luxembourg, 2024.&lt;/ref&gt;, déi fir d'Arbechter vun der [[Brasseurs Schmelz]] geduecht waren&lt;ref&gt;Legacy of the past. Industrial tourism in southern Luxembourg, Pétange, Fondation Bassin Minier, 2022.&lt;/ref&gt;. D'Hielstrooss (''rue Hoehl''; haut: ''rue [[Jean-Pierre Bausch]]'') war déi éischt Strooss, déi dësen neie Quartier strukturéiert huet.

Kuerz virum 20. Joerhonnert gouf d'Hiel lues a lues méi dicht bebaut, ënner anerem op Initiativ vum [[Aachener Hütten-Aktien-Verein Rothe Erde|Aachener-Hütten-Aktien-Verein]].  Et sinn nei Stroossen entstanen (Grubenstrasse, Aachener Strasse), mä trotz dem demographesche Wuesstem ass de Quartier marginaliséiert bliwwen. Et gouf weiderhi keng Kierch a keng Maartplaz, an eréischt 1897 gouf  ee [[Wäschbuer]] installéiert.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Um Enn vum 19. Joerhonnert hunn an der Hiel e Mix vu Lëtzebuerger an italieeneschen an däitsche Migranten gewunnt. Am Géigesaz zu anere Stied, wei zum Beispill zu [[Diddeleng]] ([[Quartier Italien|Kleng Italien]]), huet dee Quartier awer keen ethnesche Spëtznumm kritt.

Den [[Stade de la Frontière|Terrain]] vun der [[Jeunesse Esch]], deen 1920 gebaut gouf, huet sech zum Zenter vun der Hiel entwéckelt&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Wärend dem Zweeten Weltkrich gouf an der Hiehl ee [[Lager Gruben|Lager]] fir [[Ostarbeiter]]. Eng wichteg Roll huet och déi sougenannt [[Casa Grande - Casa dei Romagnoli]] gespillt.

==Gebaier==
* [[Conservatoire vun Esch-Uelzecht]]
* [[Fréiert Direktiounsgebai Arbed Mines]]

==Biller ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Rue Renaudin (Esch-sur-Alzette) 2021-05 --2.jpg|Fréier Aarbechterkolonien, rue Renaudin
Fichier:Jeunesse Stadion 1.jpg|de Stadion Op der Grenz
File:Esch-sur-Alzette, PN93 (101).jpg|d'Eisebunnsstreck op Däitsch-Oth, iwwer d'J.-P-Bausch Strooss (fréier: rue Hoehl)
Fichier:Wash house Hiel Esch-sur-Alzette 2026-03 --2.jpg|Wäschbuer vun 1897, an der J.-P.-Bausch-Str.
Fichier:Former headquarters Terres rouges Esch-sur-Alzette 2021-05 --1.jpg|Fréiert Direktiounsgebai vun Terres Rouges/ Arbed Mines.
File:Conservatoire d'Esch-sur-Alzette 2026-03 --2.jpg|Museksconservatoire (fréieren Arbeds-Casino)
&lt;/gallery&gt;

==Literatur==
* [[Emil Colling]]: ''Den Dokter vun der Grenz - E Stéck Escher Chronik vum Emil Colling 1899-1981.'' Luxembourg, 1999.
* Marco Goetz et Romain Fellens, « Die “Hiehl”, oder das etwas andere Esch », ''Tageblatt'', 21 juillet 1990, p. 19.

==Kuckt och==

==Um Spaweck==

[[Kategorie:Quartiere vun Esch-Uelzecht]]</text>
      <sha1>4qgquhoxqon753i01ciz4wwafxjivng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luxembourg Song Contest 2024</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168988</id>
    <revision>
      <id>2712563</id>
      <parentid>2678935</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2712563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29736" sha1="baz1mu7t621qvsh07h2kmym76tj7s7d" xml:space="preserve">[[Fichier:Luxembourg Song Contest 2025 Logo.png|thumb|Logo vum Luxembourg Song Contest.]]
De '''[[Luxembourg Song Contest]] 2024''' war déi éischt Editioun vun deem Museksconcours, mat deem de lëtzebuergesche Bäitrag fir de [[Eurovision Song Contest 2024]] gewielt gouf.

D'Lidd  ''Fighter'' vun der Sängerin [[Tali Golergant|Tali]] huet d'Kompetitioun gewonnen. Et gouf vun der Ana Zimmer, dem Dario Faini, der Manon Romiti an dem Silvio Lisbonne geschriwwen.

== Matmaach-Konditiounen a Selektioun vun de Finalisten ==

Den 3. Juli 2023 hat RTL en Opruff fir interesséiert Kënschtler a [[Songwriter]] lancéiert. Si konnte sech an enger oder méi vun dräi Kategorië mellen: déi éischt war fir Interprete mat engem eegene Lidd, déi zweet war fir Interpreten ouni Lidd, an déi drëtt war fir Songwriteren. D'Kandidate hunn entweder mussen d'[[Lëtzebuerger Nationalitéit]] hunn, dräi Joer laang ouni Ënnerbriechung zu Lëtzebuerg gewunnt hunn, oder e staarke Bezuch zur Lëtzebuerger Kultur- a Musekszeen hunn. Si konnte bis zu dräi Bäiträg areechen. Bei de Songwriter huet d'Nationalitéit keng Roll gespillt. D'Kandidaten an der zweeter Kategorie hunn och keng professionell Sänger musse sinn, a si hu musse bis de 16. Juli 2023 e Virstellungsvideo aschécken, an deem si iergendee Lidd virdroen. D'Frist fir déi drëtt Kategorie ass Mëtt August 2023 op en Enn komm, wärend d'Date limite fir déi éischt Kategorie den 1. Oktober 2023 war.&lt;ref&gt;eurovisionworld.com: [https://eurovisionworld.com/esc/luxembourg-national-selection-for-eurovision-2024-on-27-january ''Luxembourg 2024: National selection on 27 January''] vum Rasmus Petersen (3. Juli 2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovision.tv: [https://eurovision.tv/story/luxembourg-sets-january-date-televised-national-final ''Luxembourg sets January date for televised national final''] (3. Juli 2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Delano|delano.lu]]: [https://delano.lu/article/eurovision-2024-call-for-luxem ''Eurovision 2024: Call for Luxembourg participants''] vum Neel Chrillesen (11. Juli 2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovision.lu: [https://web.archive.org/web/20230809191748/https://www.eurovision.lu/ ''National Preselektioun vu Lëtzebuerg''] (Archivversioun vum 9. August 2023)&lt;/ref&gt;

[[Fichier:Naomiaye-Leudelange4.jpg|thumb|100px|D'[[Naomi Ayé]], hei 2021, war eng vun de Finalistinnen.]]
Enn Juli 2023 waren an der [[Rockhal]] zu Esch-Uelzecht &quot;[[Casting (Auswiel)|Auditions]]&quot; mat ronn 100 Kënschtler, déi sech fir déi zweet Kategorie gemellt haten.&lt;ref name=&quot;eurovoix23-07-23&quot;&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2023/07/23/luxembourg-100-singers-auditions-eurovision/ ''Luxembourg: 100 Singers Participate in Auditions for Eurovision 2024 Selection''] vum Anthony Granger (23. Juli 2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;rtl.lu: [https://www.rtl.lu/kultur/news/a/2088344.html ''Pre-Selektioun fir den Eurovision Song Contest huet ugefaangen''] (24. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ogaegreece&quot;&gt;ogaegreece.com: [https://web.archive.org/web/20241222093042/https://ogaegreece.com/loyxemvoyrgo-ekato-kallitechnes-gia-mia-thesi-sto-malme/ ''ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ: Εκατό καλλιτέχνες πέρασαν τις auditions για μια θέση στο Μάλμε!''] (15. August 2023)&lt;/ref&gt; Eng Jury huet e puer Interpreten ausgewielt, déi mat Songwriteren, déi sech fir déi drëtt Kategorie gemellt haten, un hire Lidder fir de Concours zesummeschaffe sollten. An där Jury souzen d'Sandra Bintz, Cheffin vum Site rtl.lu, d'Jenny Fischbach, Kulturcheffin vun RTL, den Eric Lehmann, de Chef vun der lëtzebuergescher Eurovisiounsdelegatioun, den Audioexpert Jules Serrig, den Dave Gloesener, Chef vun RTL Radio, an de Radiomoderator Samuel Steen.&lt;ref name=&quot;eurovoix23-07-23&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;459enties&quot;&gt;thateurovisionsite.com: [https://thateurovisionsite.com/2023/10/02/luxembourgish-national-selection-closes/ ''459 entries submitted to Luxembourgish national selection''] vum Rory Gannon (2. Oktober 2023)&lt;/ref&gt; Bis zum Enn vun der Frist fir déi éischt Kategorie sinn am Ganze 459 Bäiträg agaangen, vun deenen der 70 vun RTL an déi méi enk Auswiel geholl goufen.&lt;ref name=&quot;459enties&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;roadtofinal&quot;&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20241219042954/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2140369.html ''Preselection nears climax as international jury takes charge''] vum Sandy Schmit (net datéiert)&lt;/ref&gt; Tëscht dem 22. an dem 24. November 2023 war an der Rockhal déi lescht [[Casting (Auswiel)|Casting]]-Ronn, bei där eng international Jury d'Lidder bewäert huet.&lt;ref name=&quot;roadtofinal&quot;/&gt; Dobäi goufen aacht Finalisten ausgewielt. Si kruten d'Méiglechkeet, aus den aneren agereechte Bäiträg direkt e Lidd vun hirem Choix ze wielen.&lt;ref name=&quot;ogaegreece&quot;/&gt;&lt;ref&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20250118193330/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2139651.html ''Last auditions held this week before the big Luxembourg final''] (net datéiert)&lt;/ref&gt; An der internationaler Jury souzen déi israeelesch Fernseeproduzentin Tali Eshkoli, de schweedesche Fernseeproduzent a Moderator Christer Björkman, dee säi Land 1992 an der Eurovision vertrueden huet, den tschechesch Fernseeproduzent Jan Bors, den éisträichesche Sänger Cesár Sampson, dee säi Land 2018 an der Kompetitioun vertrueden huet, an den zypriotesche Sänger Alex Panayi, deen de Juryspresident war an Zypern 1995 an 2000 bei der Eurovisioun vertrueden huet.&lt;ref name=&quot;roadtofinal&quot;/&gt;&lt;ref&gt;eurovisionfun.com: [https://web.archive.org/web/20231122124804/https://eurovisionfun.com/en/2023/11/luxembourg-alex-panayi-will-be-the-president-of-the-jury-of-the-countrys-national-final-for-eurovision-2024/ ''Luxembourg: Alex Panayi will be the president of the jury of the country’s national final for Eurovision 2024!''] vum Spyros Koronakis (22. November 2023)&lt;/ref&gt;

Déi aacht Finaliste goufen den 11. Dezember 2023 bekannt gemaach, wärend hir Lidder den 9. Januar 2024 verëffentlecht goufen.&lt;ref&gt;today.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20231210164727/https://today.rtl.lu/culture/music/a/2147032.html ''Luxembourg at the 2024 Eurovision Song Contest''] (net datéiert)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovision.tv: [https://eurovision.tv/story/luxembourg-2024-songs-released ''Luxembourg 2024: RTL releases 8 songs for Malmö''] (9. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovision.rt.lu: [https://web.archive.org/web/20240111143748/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2155252.html ''Se si bekannt, d'Lidder vun den aacht Finaliste vum Luxembourg Song Contest''] vum Sandy Schmit a Tim Morizet (20. Januar 2024)&lt;/ref&gt; E puer vun de Finalisten hate virdru scho bei aneren Talentshowe matgemaach: d'[[Krick (Sängerin)|Krick]] an der 7. Staffel an de Joel Marques Cunha an der 13. Staffel vun [[The Voice (Castingshow)|The Voice]] of Germany, d'[[Naomi Ayé]] bei The Voice Kids France, d'Angy bei The Voice Belgique an d'Rafa Ela bei Luxembourg's Next Popstar an Top Voice Luxembourg.&lt;ref&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20250103141713/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2147034.html ''These 8 finalists have made it to the Luxembourg Song Contest''] (18. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovision.tv: [https://eurovision.tv/story/luxembourg-8-hopefuls-malmo-2024 ''RTL Luxembourg reveals its 8 hopefuls for Malmö 2024''] (11. Dezember 2023)&lt;/ref&gt; Virun der Finale hunn all d'Sänger a Sängerinne mat de Gesangsproffe Susanne Georgi, déi Andorra 2009 bei der Eurovisioun vertrueden huet, a Francesca Aaen zesummegeschafft, fir sech op d'Live-Optrëtter virzebereeden.&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2023/12/22/susanne-georgi-luxembourg-song-contest-2024/ ''Luxembourg: Susanne Georgi Preparing Artists for the Luxembourg Song Contest 2024''] (22. Dezember 2023)&lt;/ref&gt;

Déi aacht Finalisten waren: 
{| class=&quot;sortable wikitable nowraplinks plainrowheaders&quot; 
! scope=&quot;col&quot; | Kënschtler
! scope=&quot;col&quot; | Lidd
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Liddermécher
|-
! scope=&quot;row&quot; | Angy a Rafa Ela
| &quot;Drop&quot;
| {{hlist|Angy Sciacqua|Martin Kleveland|Siv Marit Egsith}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Chaild]]
| &quot;Hold On&quot;
| {{hlist|Jimmy Jansson|Peter Boström|Thomas G:son}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Edsun]]
| &quot;Finally Alive&quot;
| {{hlist|Edson Pires Domingos|Jana Bahrich|Sergio Manique Jr.}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Joel Marques Cunha
| &quot;Believer&quot;
| {{hlist|Brice Lebel|Clément Mouillard|Marvin Dupré}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Krick (Sängerin)|Krick]]
| &quot;Drowning in the Rain&quot;
| {{hlist|Andreas Stone Johansson|Elsa Søllesvik|Tom Oehler}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Naomi Ayé]]
| &quot;Paumée sur terre&quot;
| {{hlist|Eddy Pradelles|Manon Romiti|Silvio Lisbonne}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[One Last Time (Museksgrupp)|One Last Time]]
| &quot;Devil in the Detail&quot;
| {{hlist|Albin Ljungqvist|Bruce R. F. Smith|Jonas Holteberg Jensen}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Tali Golergant|Tali]]
| &quot;Fighter&quot;
| {{hlist|Ana Zimmer|Dario Faini|Manon Romiti|Silvio Lisbonne}}
|}

== D'Finall ==
[[Fichier:Grimmepreis 2019 051.jpg|thumb|150px|D'Désirée Nosbusch, hei 2019, huet d'Finall ko-moderéiert.]]
[[Fichier:Cologne Pride 2008 Vicky Leandros.jpg|thumb|150px|D'Sängerin [[Vicky Leandros]], hei 2008, huet zwee Lidder wärend der Show gesongen.]]

D'Finall war de [[27. Januar]] [[2024]] an der [[Rockhal]] zu [[Esch-Uelzecht]] a gouf vun der [[Désirée Nosbusch]], der [[Melody Funck]], dem [[Raoul Roos]] an dem [[Loïc Juchem]] moderéiert. D'Désirée Nosbusch hat schonn 1984 an der Stad Lëtzebuerg de Eurovision Song Contest moderéiert. D'Emissioun gouf live op [[RTL Télé Lëtzebuerg]], op [[RTL Radio Lëtzebuerg]] an och op [[Today Radio]] ausgestraalt, genee wéi och online op [[RTL Infos]], [[RTL Play]] an der Websäit rtl.lu. D'Melissa Dalton an d'Sarah Tapp hunn d'Sendung an englescher Sprooch bei Today Radio kommentéiert, wärend de Jérôme Didelot an d'Violetta Caldarelli d'Sendung a franséischer Sprooch bei RTL Infos an RTL Play kommentéiert hunn.&lt;ref&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20240122202802/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2160857.html ''Désirée Nosbusch, Melody Funck, Raoul Roos a Loïc Juchem sinn d'Moderatoren''] vum Sandy Schmit (24. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2023/07/11/luxembourg-public-will-have-a-say-in-new-national-final/ ''Luxembourg: Public Will Have a Say in New National Final''] (11. Juli 2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20241201104758/https://eurovision.rtl.lu/calendar/a/2143124.html ''Luxembourg Song Contest''] (27. Januar 2024)&lt;/ref&gt;

D'Gewënnerin gouf an zwou Ofstëmmungsronnen ermëttelt. An der éischter Ronn goufen déi dräi bescht Bäiträg fir déi zweet Ronn ausgewielt, déi sougenannte &quot;Superfinall&quot;. Gewielt gouf duerch eng 50/50-Kombinatioun aus de Stëmme vun den aacht internationale Juryen an der ëffentlecher Online-Ofstëmmung op der RTL-Websäit, bei där och weltwäit konnt ofgestëmmt ginn.&lt;ref&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20250103141713/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2160868.html ''Wéi leeft de Vott of a wéi kann ech iwwerhaapt matvoten?''] vum Sandy Schmit, Bob Konsbrück a Eric Lehmann (24. Januar 2024)&lt;/ref&gt; Déi aacht Juryen hu follgend Länner vertrueden: Belsch, Däitschland, Frankräich, Groussbritannien, Portugal, Schweden a Slowenien, Zypern. An der Superfinall gouf d'Lidd &quot;Fighter&quot; vun der Sängerin [[Tali Golergant|Tali]] vun der d'Jury an der Ëffentlechkeet als Gewënnerin ausgewielt.

D'Zuschauer an d'Juryen hunn am Ganzen 336 Punkten an der éischter Ronn an 240 Punkten an der Superfinall verginn, woubäi all Jurygrupp 2, 4, 6, 8, 10 an 12 Punkten an der éischter Ronn an 8, 10 an 12 Punkten an der Superfinall verdeelt huet. De Vott vum Public gouf proportionell verdeelt, baséiert op dem Prozentsaz u Votten, deen all Lidd krut. Wann e Lidd an der éischter Ronn beispillsweis 10&amp;nbsp;% vun de Stëmme vum Public krut, dat krut dee Bäitrag 10&amp;nbsp;% vun den 336 Stëmmen, opgeronnt op déi nächst ganz Zuel: 34 Punkten. Wéinst dem Opronne vun de Stëmme gouf et eng kleng Diskrepanz tëscht der Gesamtzuel u Stëmme vun dem Public a vun der Jury, well de Public eng Stëmm manner hat wéi d'Jury.&lt;ref name=&quot;voting&quot;/&gt; Déi ëffentlech Stëmme goufe vun den Zuschauer aus 60 Länner ofginn, woubäi iwwer 76&amp;nbsp;% vun de Stëmmen vu Lëtzebuerg koumen.&lt;ref&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20250103141713/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2165739.html ''Detailer zum Voting: Vu wou huet de Public ofgestëmmt?''] (2. Februar 2024)&lt;/ref&gt;

Nieft den Optrëtter vun de Participanten sinn och aner Kënschtler opgetrueden. D'[[Vicky Leandros]] an d'[[Anne-Marie David]], Eurovisiounsgewënnerinne fir Lëtzebuerg an de Joren 1972, respektiv 1973, hunn d'Show mat Extraite vun hire jeeweilege Gewënnerlidder &quot;[[Après toi]]&quot; an &quot;[[Tu te reconnaîtras]]&quot; opgemaach. Duerno gouf et eng Performance vun der [[France Gall]] hirem Titel &quot;[[Poupée de cire, poupée de son]]&quot;, dem Gewënnerbäitrag vun 1965 fir Lëtzebuerg, gesonge vun allen aacht Finalisten. An der Paus vun der Show sinn d'Band [[Schëppe Siwen]] an déi fréier Eurovisiounsgewënner Katrina Leskanich (1997 fir Groussbritannien als Deel vun der Formatioun [[Katrina and the Waves]]), [[Charlotte Perrelli]] (1999 fir Schweden), [[Ruslana Lyjytschko|Ruslana]] (2004 fir d'Ukrain) an den [[Alexander Rybak]] (2009 fir Norwegen) mat hire Gewënnertitelen opgetrueden. D'Vicky Leandros huet och hiren Eurovisionsbäitrag &quot;[[L'amour est bleu]]&quot; vun 1967 zesumme mam Alexander Rybak gesongen.&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2024/01/22/luxembourg-vicky-leandros-perform-luxembourg-song-contest/ ''Luxembourg: Eurovision Winner Vicky Leandros to Perform at Luxembourg Song Contest?''] vum Franciska van Waarden (22. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2024/01/26/alexander-rybak-luxembourg-song-contest-2024/ ''Luxembourg: Alexander Rybak to Perform at the Luxembourg Song Contest 2024''] vum Anthony Granger (26. Januar 2024)&lt;/ref&gt;

== Detailléiert Resultater ==

{| class=&quot;sortable wikitable nowraplinks plainrowheaders&quot;
|+Finall (27. Januar 2024)&lt;ref name=&quot;voting&quot;&gt;eurovision.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20250118213516/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2163909.html ''Voting: Wéi gouf um Luxembourg Song Contest ofgestëmmt?''] (29. Januar 2024)&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nummer
! scope=&quot;col&quot; | Kënschtler
! scope=&quot;col&quot; | Lidd
! scope=&quot;col&quot; | Jury
! scope=&quot;col&quot; | Vott vum Public
! scope=&quot;col&quot; | Total
! scope=&quot;col&quot; | Plaz
|- style=&quot;font-weight:bold; background:navajowhite;&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:navajowhite&quot; | 1
| align=&quot;left&quot; | Joel Marques Cunha
| align=&quot;left&quot; | &quot;Believer&quot;
| 44
| 59
| 103
| 3
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| align=&quot;left&quot; | [[Edsun]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Finally Alive&quot;
| 16
| 17
| 33
| 7
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| align=&quot;left&quot; | [[Naomi Ayé]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Paumée sur terre&quot;
| 58
| 19
| 77
| 4
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
| align=&quot;left&quot; | Angy and Rafa Ela
| align=&quot;left&quot; | &quot;Drop&quot;
| 30
| 22
| 52
| 5
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | 5
| align=&quot;left&quot; | [[One Last Time (Museksgrupp)|One Last Time]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Devil in the Detail&quot;
| 18
| 29
| 47
| 6
|- style=&quot;font-weight:bold; background:navajowhite;&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:navajowhite&quot; | 6
| align=&quot;left&quot; | [[Krick (Sängerin)|Krick]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Drowning in the Rain&quot;
| 74
| 74
| 148
| 2
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | 7
| align=&quot;left&quot; | [[Chaild]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Hold On&quot;
| 2
| 27
| 29
| 8
|- style=&quot;font-weight:bold; background:navajowhite;&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; background:navajowhite&quot; | 8
| align=&quot;left&quot; | [[Tali Golergant|Tali]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Fighter&quot;
| 94
| 88
| 182
| 1
|}

{| class=&quot;sortable wikitable plainrowheaders&quot;
|+Superfinall (27. January 2024)&lt;ref name=&quot;voting&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Këschtler
! scope=&quot;col&quot; | Lidd
! scope=&quot;col&quot; | Jury 
! scope=&quot;col&quot; | Vott vum Public
! scope=&quot;col&quot; | Total
! scope=&quot;col&quot; | Plaz
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | Joel Marques Cunha
| align=&quot;left&quot; | &quot;Believer&quot;
| 66
| 70
| 136
| 3
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Krick (Sängerin)|Krick]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Drowning in the Rain&quot;
| 80
| 85
| 165
| 2
|- style=&quot;font-weight:bold; background:gold;&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:bold; background:gold;&quot; | [[Tali Golergant|Tali]]
| align=&quot;left&quot; | &quot;Fighter&quot;
| 94
| 84
| 178
| 1
|}

{| class=&quot;wikitable collapsible plainrowheaders&quot;
|+ {{nowrap|Detailléiert Vott vun den internationale Juryen (Superfinall)&lt;ref name=&quot;voting&quot; /&gt;}}
|-
! Song
! {{GBR}}
! {{CYP}}
! {{BEL}}
! {{SVN}}
! {{DEU}}
! {{PRT}}
! {{FRA}}
! {{SWE}}
! Total
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | &quot;Believer&quot;
| 8
| 8
| 10
| 8
| 8
| 8
| 8
| 8
| 66
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | &quot;Drowning in the Rain&quot;
| 10
| 10
| 8
| 10
| '''12'''
| 10
| 10
| 10
| 80
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | &quot;Fighter&quot;
| '''12'''
| '''12'''
| '''12'''
| '''12'''
| 10
| '''12'''
| '''12'''
| '''12'''
| 94
|}

== Jury-Memberen ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders collapsible&quot;
|+ {{nowrap|Membere vun den internationale Juryen&lt;ref name=&quot;voting&quot; /&gt;&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2024/01/29/luxembourg-song-contest-2024-full-results-released/ ''Luxembourg: Luxembourg Song Contest 2024 Full Results Released''] vum Anthony Granger (29. Januar 2024)&lt;/ref&gt;
|-
! Land
! Jury-Memberen
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{BEL}}
| 
*Tiffany Baworowski (Typh Barrow)
*Marie Benmokaddem
*Alexandre Germys
*Laura Groeseneken ([[Sennek]]) {{small|(Porte-Parole)}}
*Joël Habay
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{CYP}}
|
*Andri Aggelidou
*Argyro Christodoulidou
*Nikos Evangelou
*Kypros Karaviotis
*Gore Melian {{small|(Porte-Parole)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{FRA}}
|
*Hédia Charni
*Roberto Ciurleo
*Julien Gonçalves
*Antoine Gouiffes-Yan
*Julien Tchobanoff {{small|(Porte-Parole)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{DEU}}
|
*Chris Harms
*Lukas Heinser
*Uwe Kanthak {{small|(Porte-Parole)}}
*Alina Stiegler
*Peter Urban
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{PRT}}
|
*Ana Carina Fernandes Jorge de Almeida {{small|(Porte-Parole)}}
*Ana Margarida Laíns da Silva Augusto (Ana Laíns)
*Ana Gonçalves
*Pedro Granger
*Pedro Penim
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{SLV}}
|
*Jernej Dirnbek
*Miha Gorše
*Tinkara Kovač {{small|(Porte-Parole)}}
*Nikola Sekulovič
*Urša Vlašič
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{SWE}}
|
*Arantxa Alvarez
*Emelie Fjällström
*Nanne Grönvall
*Isa Tengblad {{small|(Porte-Parole)}}
*Oscar Zia
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{GBR}}
|
*AJ Bentley {{small|(Porte-Parole)}}
*Ross Gautreau
*Jack Hawitt
*Juliet Russell
*Emma Stevens
|}

== Accueil a Kriticken ==

Et gi keng offiziell Zuelen, wéi vill Leit sech d'Finall um Fernsee oder um Internet ugekuckt hunn. Tëscht 1.500 an 2.000 Spectateure waren an der Rockhal mat derbäi.&lt;ref&gt;tageblatt.lu: [https://www.tageblatt.lu/headlines/im-speechless-tali-golergant-gewinnt-nationalen-vorentscheid-fuer-den-esc ''Luxembourg Song Contest„I’m speechless“: Tali Golergant und der Kampf um den Einzug ins Super-Finale''] vum Nancy Lambert (1. Februar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chronfin&quot;/&gt; D'Tickete waren an e puer Stonnen ausverkaaft.&lt;ref name=&quot;notesal&quot;/&gt; Nieft 90 akkreditéierte Journalisten, vun deene bal d'Hallschent op Neiegkeete ronderëm d'Eurovisioun spezialiséiert waren,&lt;ref name=&quot;affaires&quot;/&gt; waren och eng ganz Rei Ministere present, dorënner de Premierminister [[Luc Frieden]], de Kulturminister [[Eric Thill]], de Chamberpresident [[Claude Wiseler]] a seng Fra, d'Europadeputéiert [[Isabel Wiseler-Santos Lima]], den Ausseminister [[Xavier Bettel]] an d'Ministesch fir Verdeedegung, Gläichstellung, Mobilitéit an Ëffentlech Aarbechten [[Yuriko Backes]].&lt;ref name=&quot;notesal&quot;&gt;land.lu: [https://www.land.lu/page/article/282/341282/DEU/index.html ''Notes salées''] vum France Clarinval (2. Februar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;wort.lu: [https://www.wort.lu/panorama/luxembourg-song-contest-tali-aeussert-sich-erstmals-nach-sieg/7536465.html ''Live-Ticker - Wer löst das Ticket für Malmö?''] vum Michael Juchmes a Sabrina Backes (27. Januar 2024)&lt;/ref&gt;

D'Sendung gouf am [[Luxemburger Wort]] als &quot;Show, die internationales Flair versprühte&quot;, beschriwwen.&lt;ref name=&quot;fade&quot;&gt;wort.lu: [https://www.wort.lu/panorama/luxemburg-song-contest-eine-premiere-mit-fadem-beigeschmack/7675309.html ''Luxemburg Song Contest: Eine Premiere mit fadem Beigeschmack''] vum Michael Juchemes (28. Januar 2024)&lt;/ref&gt;. De site virgule.lu huet vun engen &quot;show de deux heures mené tambour battant&quot; geschwat.&lt;ref name=&quot;tambour&quot;&gt;virgule.lu: [https://www.virgule.lu/luxembourg/un-plebiscite-pour-tali-qui-representera-le-luxembourg-a-l-eurovision/7668820.html ''Un plébiscite pour Tali qui représentera le Luxembourg à l’Eurovision''] vum Christophe Nadin (27. Januar 2024)&lt;/ref&gt; Chronicle.lu huet d'Finall en &quot;energiegeluedenen Owend voll mat villverspriechende lokalen Taltenter an Iwwerraschungsgäscht&quot;&lt;!--An energetic evening full of promising local talent and surprise guest appearances--&gt; an de [[Contacto]] se eng &quot;grouss Museksparty&quot;&lt;!--uma grande festa da música --&gt; genannt.&lt;ref name=&quot;chronfin&quot;&gt;chronicle.lu: [https://www.chronicle.lu/category/music/48363-tali-to-represent-luxembourg-at-eurovision ''TALI to Represent Luxembourg at Eurovision''] (28. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;contacto.lu: [https://web.archive.org/web/20250110143728/https://www.contacto.lu/cultura/as-imagens-do-festival-da-cancao-do-luxemburgo-no-rockhal/7673148.html ''As imagens do Festival da Canção do Luxemburgo no Rockhal''] vum Tiago Rodrigues (28. Januar 2024)&lt;/ref&gt; Fir den [[L'essentiel|Essentiel]] konnten de Public an der Rockhal an d'Zuschauer &quot;des prestations au millimètre, toutes d'un très grand professionnalisme&quot; bewonneren.&lt;ref&gt;lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/fr/story/evenement-tali-representera-le-luxembourg-a-leurovision-103030054 ''TALI représentera le Luxembourg à l'Eurovision''] vum Cédric Botzung (27. Januar 2024)&lt;/ref&gt; D'Zeitung [[Le Quotidien]] huet donieft geschriwwen, d'Finall hätt &quot;hannert dem Talent internationale Folklore an [[Nation Branding]]&quot; verbonnen&lt;!--finale nationale qui, derrière le talent, mariait folklore international et «nation branding»--&gt;&lt;ref name=&quot;affaires&quot;&gt;lequotidien.lu: [https://lequotidien.lu/a-la-une/luxembourg-song-contest-du-talent-et-des-affaires/ ''Luxembourg Song Contest : du talent et des affaires''] vum Valentin Maniglia (29. Januar 2024)&lt;/ref&gt;

Eng Rei Kriticken iwwer de Luxembourg Song Contest 2024 goufen awer och ausgedréckt. Si betreffen haaptsächlech de Manktem u lëtzebuergescher Identitéit an d'Käschte vum ganzen Evenement.&lt;ref name=&quot;notesal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fade&quot;/&gt;

[[Fichier:Luxembourg, Serge Tonnar, Free mobility 2020-02-27 (101).jpg|thumb|De Sänger [[Serge Tonnar]] (hei 2020) huet de Luxembourg Song Contest schaarf kritiséiert.]]
De Sänger [[Serge Tonnar]] huet an engem Post op [[Facebook]] gemengt, d'Wierder &quot;Luxembourg&quot; a &quot;Song&quot; missten aus dem Titel vun der Kompetitioun gestrach ginn, well déi näischt mat Lëtzebuerg an näischt mat dem Schreiwe vu Lidder ze dinn hätt. Hie huet kritiséiert, datt nëmmen ee vun den aacht Lidder och zu Lëtzebuerg geschriwwe gouf, an datt fir all déi aner Participanten hir Bäiträg duerch &quot;generesch&quot; Lidder, déi vun internationale Museksproduzente geschriwwe goufen, ersat goufen. Hie huet och kritiséiert, datt déi international [[Songwriter]]en am Géigesaz zu de Sänger bezuelt goufen, an datt kee vun de Lidder e Bezuch mat Lëtzebuerg oder der lëtzebuergescher Sprooch hat. De Serge Tonnar huet vun engem &quot;spectacle de marionnettes&quot; geschwat, an deem d'Regierung d'Kultur an d'Konscht duerch &quot;Business&quot; ersat hätt.&lt;ref name=&quot;Tonnar&quot;&gt;Post vum Serge Tonnar op Facebook [https://www.facebook.com/tonnarserge/posts/the-luxembourg-and-the-song-from-this-title-deserve-to-be-removed-its-not-about-/929697788653912/ de 27 Januar 2024]&lt;/ref&gt; Och de Sänger [[Jimmy Martin (1962)|Jimmy Martin]], dee Lëtzebuerg 1993 als leschten Artist virun der joerzéngtelaanger Paus mat ''[[Donne-moi une chance]]'' vertrueden hat, huet um Gewënnertitel Schued fonnt, datt kee lëtzebuergesche Songwriter matgeschriwwen hätt an datt kee Wuert Lëtzebuergesch am Lidd géif virkommen&lt;ref name=&quot;jimmy&quot;&gt;virgule.lu: [https://web.archive.org/web/20250110130710/https://www.virgule.lu/culture/jimmy-martin-tali-a-retire-notre-chanson/12529998.html ''Jimmy Martin : «Tali a retiré notre chanson»''] vum Dustin Mertes (4. Mee 2024)&lt;/ref&gt;

Op déi Kritik huet den RTL dem [[D'Lëtzebuerger Land|Lëtzebuerger Land]] géigeniwwer geäntwert, de Luxembourg Song Contest &quot;géif net de Präis fir d'lëtzebuergescht Lidd vum Joer verdeelen&quot;, mee et géif &quot;e Lidd gesicht ginn, dat bei den ESC-Projet géif passen&quot;, an dat et kee Sënn géif erginn, &quot;schéi Lidder ze hunn, déi näischt mam Geescht vum Eurovision Song Contest zu dinn hätten a keng Chance hätten, d'Finall ze erreechen a gutt ofzeschneiden&quot;.&lt;ref name=&quot;notesal&quot;/&gt;

Kritiséiert gouf och, datt d'Zuschauer hu musse bezuelen, fir hir Stëmm ofzeginn, an datt Zuschauer op der ganzer Welt hunn dierfe Wielen.&lt;ref&gt;lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/de/story/esc-vorentscheid-wahlsystem-des-luxembourg-song-contest-sorgt-fuer-empoerung-103028279 ''Wahlsystem des Luxembourg Song Contest sorgt für Empörung''] vum Mélissa Petit (27. Januar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/de/story/nach-finale-luxembourg-song-contest-erntet-kritik-103033151 ''«Der Luxembourg Song Contest hat eine internationale Dimension»''] vum Cédric Botzung (1. Februar 2024)&lt;/ref&gt; Fir eng Stëmm kënnen ofzeginn, hunn d'Zuschauer mussen hir Kreditkaarteninformatiounen online aginn a fir all Stëmm 99 Cent bezuelen. Mat all Kreditkaart konnte si maximal 20 Mol wielen, an déi 20 Stëmmen egal wéi op déi aacht Bäiträg verdeelen.&lt;ref&gt;esc-kompakt.de: [https://esc-kompakt.de/luxembourg-song-contest-2024-alle-details-zum-voting-auch-internationale-fans-koennen-abstimmen/ ''Luxembourg Song Contest 2024: Alle Details zum Voting – auch internationale Fans können abstimmen''] vum Benjamin Hertlein (26. Januar 2024)&lt;/ref&gt;

De Kënschtlerkollektiv [[Richtung22]] huet an engem Artikel op der Parodieswebsäit [[RTL Eent]] gefuerdert, d'Grupp [[One Last Time (Museksgrupp)|One Last Time]] misst wéinst engem Interessekonflikt disqualifizéiert ginn, well zwee Membere fir Regie Publicitaire IP schaffen, déi selwer Deel vun RTL Lëtzebuerg ass.&lt;ref&gt;rtl1.lu: [https://rtl1.lu/people/gutt-geschafft/2024/01/17/one-last-esc/ ''Den Däiwel stécht am Detail''] (17. Januar 2024)&lt;/ref&gt;

Insgesamt gouf et fir d'Lëtzebuerger Participatioun um Eurovision Song Contest 2024 e Budget vun 1,1 Milliounen Euro. Doran abegraff waren d'Produktioun vum LSC, Publiciteit, Reeskäschten an Optrëttskäschten.&lt;ref&gt;wort.lu: [https://www.wort.lu/politik/was-kostet-die-luxemburger-teilnahme-am-eurovision-song-contest/7921159.html ''Was kostet die Luxemburger Teilnahme am Eurovision Song Contest?''] vum Ines Kurschat (2. Februar 2024)&lt;/ref&gt; De Gewënn an Héischt vu  ronn 125.000 Euro ginn erëm an den LSC investéiert.

== Duerno ==
[[Fichier:Tali Eurovision Song Contest 2024 Final dress rehearsal 01.jpg|thumb|D'Tali wärend der Generalprouf virum ESC zu Malmö.]]
Fir hir Participatioun um [[Eurovision Song Contest 2024|Eurovision Song Contest zu Malmö]] ze promoten ass d'Tali de 7. Abrëll 2024 op der &quot;London Eurovision Party&quot; an den 13. Abrëll um &quot;Eurovision in Concert&quot; zu Amsterdam opgetrueden. Donieft huet d'Sängerin bekannt ginn, datt hire Bäitrag virum Concours nach eng Kéier géif iwwerschafft ginn. Déi nei Versioun gouf den 29. Mäerz verëffentlecht.&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2024/02/27/line-up-london-eurovision-party-2024/ ''United Kingdom: Five More Artists Join The Line-Up for London Eurovision Party 2024''] vum Emily Grace (27. Februar 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2024/03/07/eurovision-in-concert-eighteen-acts-confirmed-so-far/ ''Eurovision in Concert: Eighteen Acts Confirmed So Far''] vum Sem Anne Van Dijk (7. Mäerz 2024)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;eurovoix.com: [https://eurovoix.com/2024/03/25/revamped-fighter-march-29/ ''Luxembourg: Revamped “Fighter” to be Released on March 29''] vum Anthony Granger (25. Mäerz 2024)&lt;/ref&gt;

Beim ESC koum ''Fighter'' an d'Finall an huet et do op déi 13. Plaz vu 25. gepackt.

An de lëtzebuergeschen Charts huet d'Lidd et an de &quot;Luxembourg Songs&quot;, déi vun der US-amerikanescher Firma Billboard berechent ginn, op déi véiert Plaz gepackt.&lt;ref&gt;[https://www.billboard.com/charts/luxembourg-songs-hotw/2024-05-25 ''Luxembourg Songs''] op billboard.com (25. Mee 2024)&lt;/ref&gt;

A [[Griichenland]] stoung d'Lidd op der 39. Plaz vun den offiziellen internationale Singlecharts, a [[Litauen]] op der 27. Plaz.&lt;ref&gt;ifpi.gr: [https://web.archive.org/web/20240522091143/https://www.ifpi.gr/digital_ien.html ''Official IFPI Charts - Digital Singles Chart (International)'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;agata.lt: [https://web.archive.org/web/20240517144154/https://www.agata.lt/lt/naujienos/s20-3/ ''2024 20-os savaitės klausomiausi (TOP 100)''] (17. Mee 2024)&lt;/ref&gt;

A Schwede stoung d'Lidd net an den Offiziellen Top 100, mee op der aachter Plaz vun den &quot;Heatseekers&quot;, de Lidder direct baussent den Top 100.&lt;ref&gt;sverigetopplistan.se: [https://sverigetopplistan.se/chart/215/?dspy=2024&amp;dspp=20 ''Veckolista Heatseeker, vecka 20, 2024'']&lt;/ref&gt;

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest]]
[[Kategorie:Musek 2024]]</text>
      <sha1>baz1mu7t621qvsh07h2kmym76tj7s7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casa Grande - Casa dei Romagnoli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172515</id>
    <revision>
      <id>2712619</id>
      <parentid>2637596</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Bauwierker 1905]] derbäigesat</comment>
      <origin>2712619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="sxghwfh9nf3zwyncxmkdefyordhz8ke" xml:space="preserve">{{Infobox Gebai}}
D''''Casa Grande - Casa dei Romagnoli''' ass een Haus an der [[Grenz_(Esch-Uelzecht)#Hiel|Hiel]] (64, rue Jean-Pierre Bausch) zu [[Esch-Uelzecht]].

Et gouf 1905 gebaut an et hunn en ettlech italieenesche Migrantefamilljen aus der [[Romagna]] do gewunnt.

An den 1930er an 1940er Joren hu sech verschidden Awunner, dorënner ë.a. de [[Luigi Peruzzi]]&lt;ref&gt;Luigi Peruzzi, Mes mémoires, Esch-sur-Alzette, Le Phare, 2002.&lt;/ref&gt;, am Antifaschismus engagéiert.

An den 1970er Jore sinn déi lescht Italieener aus dem Haus erausgeplënnert, an et koume portugisesch Familljen dran&lt;ref&gt;Georges Buchler et al., Esch/Alzette - Geschichte und Architektur Stadtführer, Mersch, Capybarabooks, 2021, S. 113-115.&lt;/ref&gt;.

== Literatur ==
* [[Denis Scuto|Scuto, Denis]]: &quot;La Maison de Romagne&quot;, in: [[Antoinette Lorang|Lorang, Antoinette]]; Scuto, Denis: ''La maison d'en face - Das Haus gegenüber'', Esch-sur-Alzette, 1995, pp. 93-96.
* Scuto, Denis: &quot;La Casa dei Romagnoli. L'aventure humaine d'une masion-symbole de l'immigration dans la Hoehl à Esch-sur-Alzette&quot;, in: ''Luxembourg-Italie. Hommage au Père Benito Gallo'', Dudelange, 1999, pp. 132-139.

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Gebaier an der Gemeng Esch-Uelzecht]]
[[Kategorie:Immigratioun]]
[[Kategorie:Grenz (Esch-Uelzecht)]]
[[Kategorie:Bauwierker 1905]]</text>
      <sha1>sxghwfh9nf3zwyncxmkdefyordhz8ke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Risch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173464</id>
    <revision>
      <id>2712564</id>
      <parentid>2651767</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <comment>+ Referenz fir Ordre de la couronne de chêne + Verbindung zu sengem Papp [[:Jean-Baptiste Risch]]</comment>
      <origin>2712564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="2v3rgxavbap5qpptyac8wzc1uqla6ox" xml:space="preserve">{{SkizzPolitiker}}
{{Infobox Biographie}}
De '''Charles Grégoire Risch''', gebuer den [[21. Abrëll]] [[1849]] zu [[Capellen]]&lt;ref&gt;De [https://www.luxracines.lu/gen/getperson.php?personID=I9734&amp;tree=koster Charles Grégoire Risch] op www.luxracines.lu&lt;/ref&gt;, an och do den [[18. Mäerz]] [[1932]] gestuerwen&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/tm0wfx/pages/6/articles/DTL386|Titel=Doudesannonce Charles Risch|Gekuckt=2025-12-27|Datum=1932-03-19|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 6|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Politiker|Lokalpolitiker]].

Hie war am [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] vun der [[Gemeng Mamer]], a vun 1912 bis 1919 [[Buergermeeschter]] vun där Gemeng.

Fir un hien z'erënnere gouf [[Capellen|op der Cap]] eng Strooss no him benannt, d'Rue Charles Risch.

Säi Papp [[Jean-Baptiste Risch]] war och Buergermeeschter vun der Gemeng Mamer.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/zhjcxm/pages/3/articles/DTL86?search=Jean%2520Baptiste%2520Risch|Titel=Décès|Gekuckt=2026-10-22|Datum=1908-12-29|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:L'Indépendance luxembourgeoise]]|Säiten=Säit 3|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Gielercher ==
* {{OCCCH|(Promotioun 1898)&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/hswtz4wzgk/pages/2/articles/DIVL15?search=Risch|Titel=Avis. — Ordre de la Couronne de chêne.|Gekuckt=2026-10-24|Datum=1898-07-27|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Mémorial]]|Säiten=Säit 2 (nummeréiert 494)|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;}}

{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Risch Charles}}
[[Kategorie:Gebuer 1849]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1932]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Buergermeeschteren]]
[[Kategorie:Buergermeeschtere vu Mamer]]
[[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]]
[[Kategorie:Chevalier de l'ordre de la couronne de chêne]]</text>
      <sha1>2v3rgxavbap5qpptyac8wzc1uqla6ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712565</id>
      <parentid>2712564</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robby</username>
        <id>393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Referenz fir d'Strooss</comment>
      <origin>2712565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2090" sha1="idanc4q6i59df751g5tqlhe1absysw5" xml:space="preserve">{{SkizzPolitiker}}
{{Infobox Biographie}}
De '''Charles Grégoire Risch''', gebuer den [[21. Abrëll]] [[1849]] zu [[Capellen]]&lt;ref&gt;De [https://www.luxracines.lu/gen/getperson.php?personID=I9734&amp;tree=koster Charles Grégoire Risch] op www.luxracines.lu&lt;/ref&gt;, an och do den [[18. Mäerz]] [[1932]] gestuerwen&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/tm0wfx/pages/6/articles/DTL386|Titel=Doudesannonce Charles Risch|Gekuckt=2025-12-27|Datum=1932-03-19|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 6|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Politiker|Lokalpolitiker]].

Hie war am [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] vun der [[Gemeng Mamer]], a vun 1912 bis 1919 [[Buergermeeschter]] vun där Gemeng.

Fir un hien z'erënnere gouf [[Capellen|op der Cap]] eng Strooss no him benannt, d'Rue Charles Risch.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://map.geoportail.lu/addresses/Capellen/Rue%20Charles%20Risch/?lang=lb|Titel=Capellen : Rue Charles Risch|Gekuckt=2026-10-24|Wierk=map.geoportail.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;

Säi Papp [[Jean-Baptiste Risch]] war och Buergermeeschter vun der Gemeng Mamer.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/zhjcxm/pages/3/articles/DTL86?search=Jean%2520Baptiste%2520Risch|Titel=Décès|Gekuckt=2026-10-22|Datum=1908-12-29|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:L'Indépendance luxembourgeoise]]|Säiten=Säit 3|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Gielercher ==
* {{OCCCH|(Promotioun 1898)&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/hswtz4wzgk/pages/2/articles/DIVL15?search=Risch|Titel=Avis. — Ordre de la Couronne de chêne.|Gekuckt=2026-10-24|Datum=1898-07-27|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Mémorial]]|Säiten=Säit 2 (nummeréiert 494)|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;}}

{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Risch Charles}}
[[Kategorie:Gebuer 1849]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1932]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Buergermeeschteren]]
[[Kategorie:Buergermeeschtere vu Mamer]]
[[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]]
[[Kategorie:Chevalier de l'ordre de la couronne de chêne]]</text>
      <sha1>idanc4q6i59df751g5tqlhe1absysw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tumor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175009</id>
    <revision>
      <id>2712614</id>
      <parentid>2668702</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2712614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="qnkik4omhpk7x0rwintp06t7bck5quw" xml:space="preserve">[[Fichier:Colon cancer 2.jpg|thumb|E Stéck [[Daarm]], dee mat Daarmkriibs befall ass. De béisaartegen Tumor ass de méi däischterrouden Deel an der Mëtt.]]
En '''Tumor''', '''Tumeur''', '''Geschwulst''' oder '''Gewächs''' beschreift e [[biologeschen Tissu]], deen op eng anormal an iwwerméisseg Manéier gewuess ass. 

Tumore fënnt ee bei alle [[Méizeller]], dorënner och de [[Planzen]].&lt;ref&gt;Dodueva, Irina E., et al. ''[https://www.jstor.org/stable/48742177 Plant Tumors: A Hundred Years of Study.]'' Planta, vol. 251, no. 4, 2020, pp. 1–28. JSTOR. Gekuckt de 27. Mäerz 2026.&lt;/ref&gt;

An der [[Medezin]] gëtt de Prozess vun esou engem Neibilde vun Tissu am Kierper als '''Neoplasie''' bezeechent.&lt;ref name=DocCheckNeo&gt;{{Citation | URL = https://flexikon.doccheck.com/de/Neoplasie | Titel = Neoplasie | Gekuckt = 27. Mäerz 2026 | Editeur = DocCheck Flexikon | Sprooch = de }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=clevelandcl&gt;{{Citation | URL = https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21881-tumor | Titel = Tumor (Neoplasm): Types, Symptoms &amp; Treatment | Gekuckt = 27. Mäerz 2026 | Datum = 26 July 2024 | Editeur = clevelandclinic.org | Sprooch = en }}&lt;/ref&gt; Aner Schwellungen am [[Kierper (Biologie)|Kierper]], wéi Entzündungen oder [[Ödeem|Ödeemen]], si keng Tumeuren.

En Tumor ka guttaarteg oder béisaarteg sinn. Bei engem béisaartegen Tumor schwätzt een am Allgemenge vu [[Kriibs (Krankheet)|Kriibs]]. Eng [[Histologie|histologesch]] Ënnersichung ass wichteg, fir erauszefannen, ob en Tumor béisaarteg ass a fir en deementspriechend ze behandelen. E puer Tumore si vun Ufank u béisaarteg, wärend anerer, wéi bestëmmt [[Polyp|Polyppen]] am [[Daarm]], ufanks guttaarteg sinn a sech dann zu béisaartegen Tumeure kënnen entwéckelen.&lt;ref name=dicmed&gt;{{Citation | URL = https://www.dictionnaire-medical.fr/definitions/471-tumeur/ | Titel = Tumeur | Gekuckt = 27. Mäerz 2026 | Auteur = Christian Thomsen | Editeur = dictionnaire-medical.fr | Sprooch = fr | Archiv-URL = https://web.archive.org/web/20260413081936/https://dictionnaire-medical.fr/definitions/471-tumeur/ | Archiv-Datum = 2026-04-13}}&lt;/ref&gt;

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Biologie]]
[[Kategorie:Medezin]]
[[Kategorie:Onkologie]]</text>
      <sha1>qnkik4omhpk7x0rwintp06t7bck5quw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schymkent</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176535</id>
    <revision>
      <id>2712613</id>
      <parentid>2710840</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2712613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21851" sha1="83nr2tapi40rmv4355e2csfs155p4wp" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
|Verwaltungseenheet = Stad vu republikanescher Bedeitung
|Buergermeeschter = Ghabit Sysdyqbekow &lt;small&gt;(''Äkim'')&lt;/small&gt;
|Telefonszon = +7 7252
}}
'''Schymkent''' ([[Kasachesch|kaz]]: Шымкент, [[Latäin|lat]]: ''Şymkent''; [[Russesch|rus]]: Шымкент; bis 1992 op Russesch offiziell '''Чимкент''', ''Tschimkent'') ass eng Groussstad am Süde vum [[Kasachstan]]. Si ass nieft [[Astana]] an [[Almaty]] e vun den dräi besonnesche Verwaltungsdistrikter mam Statusnumm ''Stad vu republikanescher Bedeitung''.

Schymkent ass eng eegestänneg administrativ-territorial Eenheet a gehéiert net zu der Regioun [[Turkistan]], déi ronderëm d'Stad läit. Den 19. Juni 2018 krut Shymkent de Status vun enger Stad mat republikanescher Bedeitung&lt;ref name=&quot;status2018&quot;&gt;[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Iwwer verschidde Froe vun der administrativ-territorialer Glidderung vun der Republik Kasachstan], offiziell Websäit vum President vum Kasachstan, 19. Juni 2018. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;.

Den 1. Juni 2026 hat d'Stad 1.308.120 Awunner. Domat war Schymkent no Almaty an Astana déi drëttgréisst Stad am Kasachstan&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;&gt;[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Stad Shymkent: regional Statistiken], Büro fir national Statistike vun der Republik Kasachstan. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;. D'administrativ Fläch vun der Stad ass 1.163 km² grouss&lt;ref name=&quot;entwécklungsplang&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Entwécklungsplang vun der Stad Schymkent], Verwaltung vun der Stad Shymkent. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;.

Schymkent ass ee vun de wichtegsten industriellen, kommerziellen, kulturellen, edukativen a verkehrstechneschen Zentre vum Süde vum Kasachstan. Wichteg ekonomesch Secteure sinn d'Pëtrolsraffinatioun, d'pharmazeutesch Industrie, d'Liewensmëttelproduktioun, d'Metallurgie, d'Textilindustrie, de Bau, den Handel an d'Déngschtleeschtungen.

Archeologesch Ausgruewungen am historeschen Zentrum hu Kulturschichten fräigeluecht, déi bis un d'Enn vum 3. an den Ufank vum 2. Joerhonnert v. Chr. zeréckginn. Dofir gëtt den Alter vun der urbaner Siidlung op op d'mannst 2.200 Joer geschat&lt;ref name=&quot;archeologie&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Déi al Siidlung vu Shymkent], Direktioun fir Tourismus vun der Stad Shymkent. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;.

== Numm ==
De Stadnumm ''Schymkent'' leet sech vun zwee Wierder of: d'Wuert ''shym'' oder ''chim'' bedeit „Wis“, „Gras“, „Grastorfschicht“ oder „gréng Plaz“, wärend ''kent'', e Begrëff mat iraneschem Urspronk ass, a „Stad“ oder „Siidlung“ bedeit.

Den Numm ka sou als „gréng Stad“, „Stad an de Wisen“ oder „bléiend Stad“ interpretéiert ginn. De Suffix ''-kent'' kënnt och an aneren Uertsnimm an [[Zentralasien]] vir, zum Beispill an [[Taschkent]], Zharkent a Mankent.

A russesche Quelle vum 19. an 20. Joerhonnert gouf den Numm als '''Tschimkent''' transkribéiert. 1914 gouf d'Stad zu Éiere vum russesche Generol Michail Tschernjajew, deen 1864 d'russesch Truppe bei der Eruewerung vun der Stad commandéiert hat, an '''Tschernjajew''' ëmbenannt.

1924 krut d'Stad den Numm Tschimkent zeréck. Den 8. September 1992 gouf déi offiziell russesch Transkriptioun vun Чимкент op Шымкент geännert, fir se un déi kasachesch Aussprooch unzepassen&lt;ref name=&quot;numm1992&quot;&gt;[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Iwwer d'Ëmbenennung an d'Reegelung vun der russescher Transkriptioun vu verschiddenen administrativ-territorialen Eenheete vum Kasachstan], Rechtssystem Ädilet, 8. September 1992. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;.

== Geschicht ==
=== Antiquitéit a Mëttelalter ===
D'Gebitt vum haitege Schymkent war schonn an der Antiquitéit bewunnt. D'archeologesch Siidlung läit am historeschen Zentrum vun der moderner Stad an erstreckt sech iwwer ronn 4,5 Hektar.

Bei Ausgruewunge goufe verschidde Kulturschichte mat enger totaler Déckt vu bis zu 14 Meter entdeckt. D'Keramik aus den ënneschte Schichte gouf op d'Enn vum 3. an den Ufank vum 2. Joerhonnert v. Chr. datéiert&lt;ref name=&quot;archeologie&quot;/&gt;.

D'Entwécklung vun der Siidlung geet op hir Lag op de Verbindungsweeër tëscht dem Dall vum [[Syrdarja]] an den Oase vun Zentralasien an de Stepperegioune vum Kasachstan zeréck. Net wäit vu Schymkent läit [[Sayram]], dat am Mëttelalter ënner dem Numm Ispidjab bekannt war, an zu de wichtege Statiounen op der [[Seidestrooss]] gezielt huet.

Den Numm Schymkent kënnt am ''Zafar-name''&lt;sup&gt;''[wat soll dat sinn?]''&lt;/sup&gt; vum zentralasiateschen Historiker Scharaf ad-Din Ali Jasdi vir. D'Wierk gouf am 15. Joerhonnert verfaasst a beschreift ënner anerem Evenementer aus de Joren 1365 an 1366.&lt;ref name=&quot;zafar&quot;&gt;NOKUCKEN: IWWERSAT REFERENZ [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Siwe Grënn fir Shymkent ze besichen], Direktioun fir Tourismus vun der Stad Shymkent. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;

D'Stad an hir Ëmgéigend stoungen a verschiddenen Zäiten ënner dem Afloss vu verschiddene Territorialmuechte vun Zentralasien, dorënner de Lännereie vun den Timuriden an dem Kasachesche Khanat. Am 17. an 18. Joerhonnert war d'Regioun vun de Kricher tëscht de Kasachen an den Dschungare betraff.

=== Khanat vu Kokand a Russescht Räich ===
Am Ufank vum 19. Joerhonnert koum Schymkent ënner d'Herrschaft vum Khanat vu Kokand. Ëm 1810 gouf d'Stad zu enger militärescher an administrativer Festung ausgebaut. D'Zitadell stoung op enger Héicht am Stadzentrum an huet d'Weeër a Richtung Taschkent, Turkistan a Sairam iwwerwaacht.

Am September 1864 gouf d'Festung vu russeschen Truppen ënner dem Kommando vum Michail Tschernjajew ageholl. Duerno gouf Tschimkent de Sëtz vun engem Bezierk an der Regioun Syrdarja vum Generalgouvernement Turkistan.

An der Zäit vum Russesche Räich huet d'Wirtschaft vun der Stad virun allem op Handel, Handwierk an der Veraarbechtung vun Agrarprodukter baséiert. An den 1880er Jore gouf eng Fabréck gegrënnt, déi aus de Bléie vun der Planz ''[[Artemisia cina]]'' de pharmazeutesche Wierkstoff [[Santonin]] produzéiert huet. Si gëllt als ee vun de Virgänger vun der moderner pharmazeutescher Industrie vu Schymkent.

De Bau vun der [[Eisebunn]] am Ufank vum 20. Joerhonnert huet d'Roll vun der Stad als Handels- a Verkéierszentrum weider gestäerkt.

=== Sowjetzäit ===
No der [[Russesch Revolutioun|Russescher Revolutioun]] huet d'Stad fir d'éischt zur Autonomer Sozialistescher Sowjetrepublik Turkistan, duerno zur Kasachescher Autonomer Sowjetrepublik a schliisslech zur [[Kasachesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Kasachescher Sozialistescher Sowjetrepublik]] gehéiert.

1932 gouf Tschimkent den administrativen Zentrum vun der nei gegrënnter Regioun Südkasachstan.

Am Kader vun der sowjetescher Industrialiséierung goufen Entreprisen aus der Metallurgie, der cheemescher a pharmazeutescher Industrie, der Liewensmëttelproduktioun, der Textilindustrie an der Baustoffindustrie opgebaut. Eng vun de wichtegsten Entreprisë war d'Bläifabréck vun Tschimkent.

Am [[Zweete Weltkrich]] goufe vill Betriber an Institutiounen aus de westleche Gebidder vun der Sowjetunioun op Tschimkent verluecht. An der Stad goufe Metaller, Munitioun, Deeler fir Panzer, optesch Instrumenter an aner Gidder fir d'Front produzéiert.

An de Joerzéngten nom Krich ass d'Awunnerzuel staark geklommen. Nei Wunnquartieren, Schoulen, Héichschoulen, Spideeler an Industrieanlagen entstoungen. An den 1980er Jore gouf d'Pëtrolsraffinerie vu Schymkent a Betrib geholl.

=== Onofhängege Kasachstan ===
Nom Zerfall vun der Sowjetunioun an der Onofhängegkeet vum Kasachstan 1991 huet Schymkent seng Roll als wichtegste Wirtschaftszentrum am Süde vum Land behalen.

2014 goufen d'administrativ Grenze vun der Stad däitlech vergréissert. Dobäi goufen Territoiren a Siidlungen aus den Nopeschbezierker an d'Stad integréiert. Am selwechte Joer gouf e véierte Stadbezierk geschaf, dee spéider den Numm Karatau krut.&lt;ref name=&quot;karatau&quot;&gt;NOKUCKEN: IWWERSATE REFERENZ [https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Iwwer d'Schafe vun engem véierte Bezierk an d'Festleeë vun de Grenze vun de Bezierker vu Shymkent], Rechtssystem Ädilet, 7. Oktober 2014. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;

Den 19. Juni 2018 gouf Schymkent vun der deemoleger Regioun Südkasachstan getrennt an zu enger Stad vu republikanescher Bedeitung erhuewen. Den administrativen Zentrum vun der Regioun gouf op [[Turkistan]] verluecht, an d'Regioun gouf a Regioun Turkistan ëmbenannt.&lt;ref name=&quot;status2018&quot;/&gt;

2022 gouf e fënnefte Stadbezierk mam Numm Turan geschaf.&lt;ref name=&quot;turan&quot;&gt;[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Iwwer d'Schafe vum Bezierk Turan an der Stad Shymkent], Rechtssystem Ädilet, 12. August 2022. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;

== Geographie ==
=== Geographesch Lag ===
Schymkent läit am Süde vum Kasachstan op enger Foussbiergfläch{{onkloer}} um westleche Rand vum [[Tian Schan]], net wäit vun der Grenz mat [[Usbekistan]].

D'Stad läit ronn 120 Kilometer nërdlech vun Taschkent, 690 Kilometer westlech vun Almaty a méi wéi 1.400 Kilometer südlech vun Astana.

D'administrativ Stadgebitt huet eng Fläch vun 116.300 Hektar respektiv 1.163 km².&lt;ref name=&quot;entwécklungsplang&quot;/&gt;

Déi wichtegst Waasserleef sinn de [[Badam]] an de [[Koschkarata]] mat sengem Aarm Karasu. Am Stadgebitt gëtt et néng Kanäl mat enger Gesamtlängt vu ronn 91 Kilometer. Dozou gehéieren de Badam-Kanal, de Shymkent-Kanal, de Jangitschek, den Tekesu an de Koschkarata.

De staatleche Bëschfong an d'Gréngzon vun der Stad hunn eng Gesamtfläch vu ronn 5.333 Hektar.&lt;ref name=&quot;entwécklungsplang&quot;/&gt;

=== Klima ===
Schymkent huet e [[kontinentaalt Klima]] mat laangen, waarmen an dréchene Summeren a fir kasachesch Verhältnesser relativ mëlle Wanteren.

Déi meescht Nidderschléi falen am Wanter an am Fréijoer, wärend de Summer meeschtens dréchen ass. Am Wanter fält reegelméisseg Schnéi, mä dee bleift meeschtens net laang leien.

Wéinst hirer Lag am Süde vum Land an an der Géigend vun de Bierger gehéiert Schymkent zu de wäermste Groussstied vum Kasachstan.

== Administrativ Andeelung ==
Shymkent ass a fënnef Stadbezierker agedeelt:

# Abai;
# Al-Farabi;
# Enbekschi;
# Karatau;
# Turan.

De Bezierk Karatau gouf 2014 an de Bezierk Turan 2022 gegrënnt.

Ufanks 2026 war d'Bevëlkerung esou op d'Bezierker verdeelt:&lt;ref name=&quot;ethnien2026&quot;&gt;IWWESATEN TEXT A REFERENZEN [https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Bevëlkerung vun der Republik Kasachstan no ausgewielten Ethnien, Stand Ufank 2026, Blat „Shymkent“], Büro fir national Statistike vun der Republik Kasachstan, 27. Mäerz 2026. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Distrikter an Awunner Ufank 2026
|-
! Distrikt !! Awunner
|-
| Abai || 259.325
|-
| Al-Farabi || 262.566
|-
| Enbekschi || 206.679
|-
| Karatau || 334.139
|-
| Turan || 231.341
|}

Un der Spëtzt vun der Exekutiv vun der Stad steet den ''Äkim''. Zanter dem 5. September 2023 ass de Ghabit Abdimazhituly Sysdyqbekow Äkim vu Schymkent.&lt;ref name=&quot;akim&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043 Sysdyqbekow Ghabit Abdimazhituly], offiziellen Internetsite vun der Verwaltung vu Schymkent. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;

== Bevëlkerung ==
Schymkent ass eng vun de Stied am Kasachstan, deenen hir Awunnerzuel am séierste wiisst. 2018 huet se d'Millioun iwwerschratt.

Ufanks 2026 hat Shymkent 1.294.050 Awunner. Bis den 1. Juni vum selwechte Joer ass d'Awunnerzuel op 1.308.120 geklommen.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ethnien2026&quot;/&gt;

Vum Januar bis Mee 2026 louch den natierleche Bevëlkerungszouwooss bei 8.287 Persounen. An där Period goufen 10.261 Kanner gebuer, wärend 1.974 Persoune gestuerwe sinn. De Migratiounssaldo war mat 5.783 Persoune positiv.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;

=== Ethnesch Zesummesetzung ===
Shymkent ass eng multiethnesch a multikulturell Stad. No der offizieller Schätzung fir Ufank 2026 waren déi gréisst ethnesch Gruppe follgendermoossen zesummegesat:&lt;ref name=&quot;ethnien2026&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Ethesch Gruppen am Kasachstan (offiziell Donnéeën)
|-
! Ethesch Grupp !! Awunner !! %
|-
| Kasachen || 929.724 || 71,85 %
|-
| Usbeken || 203.098 || 15,69 %
|-
| Russen || 74.404 || 5,75 %
|-
| Aserbaidjaner || 23.814 || 1,84 %
|-
| Tataren || 11.346 || 0,88 %
|-
| Aner Gruppen || 51.664 || 3,99 %
|}

D'Staatssprooch ass [[Kasachesch]]. A staatlechen Institutiounen a bei lokale Verwaltunge gëtt [[Russesch]] nieft dem Kasacheschen offiziell benotzt. An engem Deel vun der Bevëlkerung gëtt och [[Usbekesch]] geschwat.

== Ekonomie ==
Schymkent ass ee vun de gréissten Industrie- an Handelszentre vum Kasachstan. Wichteg Wirtschaftszweige sinn:

* d'Pëtrolsraffinatioun;
* d'pharmazeutesch Industrie;
* d'Metallurgie;
* d'Liewensmëttel- a Gedrénksproduktioun;
* d'Textil- a Kleederindustrie;
* d'Produktioun vu Baustoffer;
* Transport a Logistik;
* Grouss- an Eenzelhandel;
* Bau an Déngschtleeschtungen.

Am éischten Trimester 2026 louch de regionale Bruttoinlandsprodukt bei 1.351,8 Milliarden [[Tenge]]. Géintiwwer dem selwechten Zäitraum vun 2025 ass d'Wirtschaft real ëm 8,9 Prozent gewuess. D'Déngschtleeschtungen haten en Undeel vu 61,6 Prozent, d'Produktioun vu Wueren en Undeel vun 30,1 Prozent.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;

Vum Januar bis Juni 2026 huet d'Industrieproduktioun 817,46 Milliarden Tenge erreecht. Dat waren 11 Prozent méi wéi an der entspriechender Period vun 2025. D'Produktioun an der verschaffender Industrie ass ëm 9,6 Prozent geklommen.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;

An där selwechter Period haten d'Bauaarbechten e Wäert vun 136,26 Milliarden Tenge. Et goufen 558.600 Quadratmeter nei Wunnfläch fäerdeggestallt. D'Investitiounen an d'Anlageverméigen hunn 308,38 Milliarden Tenge ausgemaach.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;

Eng vun de wichtegsten Entreprisë vun der Stad ass d'Pëtrolsraffinerie vu Schymkent, déi ënner anerem Bensinn, Diesel, Kerosin an aner Brennstoffer produzéiert. D'Stad huet och eng laang Traditioun an der Pharmaindustrie an et ginn do modern Medikamentefabricken.

Bannent der Stad leien déi speziell Wirtschaftszon ''Oñtüstik'', verschidden Industriezonen an Transport- a Logistikzentren.

Den 1. Juli 2026 waren zu Schymkent 29.410 juristesch Persoune registréiert. Vun hinne waren der 24.907 aktiv. Déi grouss Majoritéit vun den aktive Betriber ware kleng Entreprisen.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;

== Verkéier ==
Schymkent ass e wichtege Verkéiersknuet am Süde vum Kasachstan. D'Stad ass iwwer Stroossen, d'Eisebunn an iwwer Fluchlinne mat Taschkent, Turkistan, Taras, Almaty an anere Regioune vum Land verbonnen.

Duerch d'Stad oder hir direkt Ëmgéigend féieren déi international Stroosseverbindungen Taschkent–Schymkent–Taras–Almaty an Taschkent–Schymkent–Turkistan–Samara.&lt;ref name=&quot;entwécklungsplang&quot;/&gt;

=== Ëffentlechen Transport ===
Den ëffentlechen Transport baséiert virun allem op engem ausgedeente Busreseau. D'Linne verbannen den Zentrum mat de baussenzegen Uertsdeeler an de Gebidder, déi no der Grenzerweiderung vun 2014 an d'Stad integréiert goufen.

D'Billjeeë kënnen iwwer elektronesch Bezuelmëttel an Transportkaarte bezuelt ginn.

=== Eisebunn ===
D'Gare vu Shymkent läit un der Linn tëscht Taschkent, Arys, Taras an Almaty. Vun do aus fuere Passagéierzich an déi wichtegst Stied vum Kasachstan an a verschidden Nopeschlänner.

Westlech vu Schymkent läit d'Gare vun Arys, ee vun de wichtegsten Eisebunnskniet vum Land.

=== Fluchverkéier ===
De Internationale Fluchhafe vu Schymkent bitt national an international Verbindungen un an ass eng wichteg Basis vun der Fluchgesellschaft [[SCAT Airlines]].

De 25. Dezember 2024 gouf en neie Passagéierterminal opgemaach. Den Terminal huet eng Fläch vu 40.000 Quadratmeter. Mat him ass d'Joreskapazitéit vum Fluchhafe vun 800.000 op sechs Millioune Passagéier geklommen.&lt;ref name=&quot;fluchhafen&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru D'Fluchhäfe vun Astana, Almaty, Shymkent an Aktobe sollen international multimodal Zentre ginn], Transportministère vum Kasachstan. Gekuckt den 29. Juli 2026.&lt;/ref&gt;

Déi weider Entwécklungspläng gesinn eng nei, 3,5 Kilometer laang Start- a Landebunn an en multimodale Verkéiers- a Logistikzentrum vir.

== Bildung a Fuerschung ==
Schymkent ass e wichtegen Héichschoulzentrum vum Süde vum Kasachstan. An der Stad gëtt et Universitéiten, Akademien, technesch Fachschoulen, Beruffsschoulen a Fuerschungsinstituter.

Zu de wichtegsten Héichschoule gehéieren:

* d'Fuerschungsuniversitéit vu Südkasachstan „Muchtar Auesow“, eng vun de gréisste multidisziplinären Universitéite vum Land;
* d'Medizinesch Akademie vu Südkasachstan, déi op Medezin, Pharmazie a Gesondheetswiese spezialiséiert ass;
* d'Pädagogesch Universitéit vu Südkasachstan „Özbekäli Jänibekow“;
* d'Universitéit vu Schymkent;
* d'Universitéit Miras;
* d'Innovatiounsuniversitéit vun Zentralasien.

D'Héichschoule vu Schymkent bilde Studente vun iwwerall aus dem Kasachstan, aus Usbekistan an aus anere Länner vun Zentralasien aus.

== Gesondheetswiesen ==
Schymkent ass e wichtege medezineschen Zentrum fir de ganze Süde vum Kasachstan. An der Stad gëtt et allgemeng Spideeler, Diagnoszentren, kardiologesch, onkologesch an infektiologesch Klinicken, Maternitéen, Poliklinicken, Noutdéngschter a vill privat Klinicken.

D'pharmazeutesch Traditioun vun der Stad geet op d'Produktioun vu Santonin am 19. Joerhonnert zeréck. Haut gëtt se duerch modern Medikamentefabricken an d'Medizinesch Akademie vu Südkasachstan weidergefouert.

== Kultur ==
Zu Schymkent gëtt et kasachesch, russesch an usbekesch Theateren, Muséeën, Bibliothéiken, Concertssäll, Konschtgalerien a Kulturzentren.

Zu de wichtegste Kulturinstitutioune gehéieren:

* de Kasacheschen Akademeschen Dramtheater „Schumat Schanin“;
* de Russeschen Dramtheater;
* den Operen- a Ballettheater;
* den Usbekeschen Dramtheater;
* de Marionetten- a Jugendtheater;
* de regionalen historesche Musée;
* de Musée vun den Affer vun der politescher Repressioun;
* den historeschen a kulturelle Komplex ''Shymqala''.

2020 war Schymkent d'Kulturhaaptstad vun der [[Communautéit vun Onofhängege Staaten]]. Am selwechte Joer gouf den 2.200. Anniversaire vun der Stad gefeiert.

== Kuckeswäertes an Tourismus ==
Déi wichtegst historesch Attraktioun ass de Komplex ''Schymqala'', deen um Gebitt vun der aler Siidlung an der fréierer Zitadell vu Kokand entstanen ass. De Komplex ëmfaasst archeologesch Ausgruewungsflächen, rekonstruéiert Festungsanlagen, Muséeën an Aussiichtspunkten.

Aner bekannt Plazen an der Stad sinn:

* d'Ordabasy-Plaz;
* d'Monument „Zher-Ana“;
* den Onofhängegkeetspark;
* d'Baidibek-bi-Monument;
* den Abai-Park;
* den dendrologesche Park „Asanbai Askarow“;
* den Zoo vu Shymkent;
* d'Foussgängerzon Arbat;
* d'Quellen an d'Promenade vum Koschkarata;
* Moscheeën, orthodox Kierchen an historesch Gebaier am Stadzentrum.

Schymkent ass och en Ausgangspunkt fir Reese Richtung Sairam, an den Nationalpark Sairam-Ugam, d'Naturreservat Aksu-Zhabagly, Turkistan an d'antick Stad Otrar.

== Architektur an Urbanistik ==
D'Stadbild vu Schymkent besteet aus dem historeschen Zentrum, Wunnquartiere vun der Sowjetzäit a modernen neie Quartieren.

No der Erweiderung vun de Stadgrenzen 2014 huet sech de Wunnengsbau virun allem an den nërdlechen, westlechen an nordwestlechen Deeler vun der Stad entwéckelt. Zu de wichtegen neie Quartiere gehéieren Turan, Shymkent City, Bosaryk an Tassai.

D'Stadentwécklung ëmfaasst nei Stroossen, Schoulen, Spideeler, Waasser- a Gasnetzer, Parken, Sportsanlagen a Kulturzentren.

An der éischter Hallschent vun 2026 goufen 558.600 Quadratmeter nei Wunnfläch a Betrib geholl.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;/&gt;

== Sport ==
Zu Schymkent si virun allem [[Foussball]], Boxen, Ringen, Gewiichthiewen, Turnen, Tennis, Schwammen a Vëlossport verbreet.

De wichtegste Foussballveräin ass den [[FK Ordabasy]]. De Veräin ass 2023 fir d'éischt kasachesche Landesmeeschter ginn.

D'Fraenekipp ''BIIK-Schymkent'' huet de kasachesche Championnat e puermol gewonnen an un europäesche Veräinscompetitiounen deelgeholl.

Déi wichtegst Sportanlag ass den Zentralstadion „Khadschimukan Munaitpasow“. Donieft gëtt et Sportshalen, Tenniszentren, Schwämmen an eng Liichtathletikanlag.

== Ëmwelt ==
Zu den Haaptëmweltproblemer vu Schymkent gehéieren d'Emissioune vun der Industrie a vum Stroosseverkéier, d'Loftqualitéit, d'Ofwaasserbehandlung, den Offall an de Schutz vun de Gréngflächen.

D'Stadprogrammer gesinn d'Moderniséierung vun Industriebetriber, d'Versuergung vun de Wunngebidder mat Äerdgas, méi ëmweltfrëndlech Busser, d'Renovatioun vu Flëss a Kanäl an d'Planzung vun neie Beem vir.&lt;ref name=&quot;entwécklungsplang&quot;/&gt;

Wichteg natierlech an erhuelungstechnesch{{onkloer}} Gebidder sinn de Badam, d'Quelle vum Koschkarata a Karasu, den dendrologesche Park an de Grénggürtel ronderëm d'Stad.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Offiziell Websäit vun der Verwaltung vu Schymkent]
* [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Offiziell Statistiken iwwer Schymkent]
* [https://web.archive.org/web/20260731214239/https://visit-shymkent.com/ Offiziellen Tourismusportal vu Schymkent]
* [https://web.archive.org/web/20260729194526/https://shymkent.invest.gov.kz/ Investitiounsportal vu Schymkent]

{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Stied am Kasachstan]]</text>
      <sha1>83nr2tapi40rmv4355e2csfs155p4wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wallee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177196</id>
    <revision>
      <id>2712617</id>
      <parentid>2708715</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2712617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8383" sha1="clx6c304tmrbaj56vq734o8kuoo3yj2" xml:space="preserve">{{Infobox Entreprise
| Numm = Wallee Group AG
| Logo = Wallee Logo.svg
| Typ = [[Société anonyme|Aktiegesellschaft (AG)]] no Schwäizer Recht
| Grënnungsdatum = 16. Dezember 2021
| Sëtz = Neuwiesenstrasse 15&lt;br&gt;8400 Winterthur&lt;br&gt;{{CHE}}
| Leedung = Thomas Heldner
| Mataarbechter = ronn 120
| Mataarbechter-Joer = 2024
| Branche = Bezuelverkéier
| Produit = Bezuelplattform, Bezuelterminaler, elektronescht Geld
| Homepage = https://www.wallee.com
}}

D''''Wallee Group AG''', déi ënnert der Mark '''wallee''' optrëtt ([[englesch]] ausgeschwat: {{IPA|[ˈwɔːli]}}), ass eng [[Schwäiz|Schwäizer]] Entreprise mam Sëtz zu [[Winterthur]] am [[Kanton Zürich]]. Se bedreift eng Plattform, iwwer déi Händler am [[Buttek]], am [[E-Commerce]] an u Verkafsautomate Kaarten- a Mobilbezuelunge kënnen unhuelen, a liwwert dozou d'Terminalen an d'[[Software]].

Zënter 2022 gehéiert der Grupp d'[[Wallee Europe]] [[Société anonyme (Lëtzebuerg)|SA]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]&lt;ref&gt;[[Handelsregëster (Lëtzebuerg)|RCS]] B200548&lt;/ref&gt;, en Institut fir [[elektronescht Geld]]. Doriwwer kënnt se un eng Lizenz, déi am ganzen [[Europäesche Wirtschaftsraum]] gëllt.&lt;ref name=&quot;paperjam&quot;&gt;{{Citation|URL=https://paperjam.lu/article/wallee-remet-25-millions-euros|Titel=Wallee fusionne avec SnapSwap|Auteur=Thierry Labro|Wierk=Paperjam|Datum=10.08.2022|Sprooch=fr|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

== Wallee Europe SA ==
D'''SnapSwap International'' SA war eng Lëtzebuerger [[Fintech]] vum [[Denis Kiselev]], mat enger Autorisatioun als Institut fir elektronescht Geld. Se gouf virun allem duerch ''Everest'', eng Plattform fir d'Bezuelungen an d'Käschteverwaltung vun Entreprisen, déi zesumme mat [[Mastercard]] entwéckelt gouf, bekannt.&lt;ref name=&quot;paperjam&quot; /&gt;

D'&lt;nowiki/&gt;''Wallee'' hat am Hierscht 2021 eng Millioun Euro an d'&lt;nowiki/&gt;''SnapSwap'' investéiert. Am Fréijoer 2022 koume bei enger Kapitalerhéijung nach eng Kéier 2,5 Milliounen Euro derbäi, an den Zesummeschloss vun der Schwäizer ''Wallee'' AG mat der Lëtzebuerger ''SnapSwap International'' SA ënnert der Mammegesellschaft ''Wallee Group'' AG gouf vun der Lëtzebuerger Bankenopsiicht ([[Commission de surveillance du secteur financier|CSSF]]) guttgeheescht. D'''SnapSwap'' huet dobäi hir Lizenz behalen an de Kiselev koum an de Verwaltungsrot vun der Grupp. Ufanks Juni 2022 huet den Thomas Heldner, dee virdru bei der [[SIX Payment Services|SIX]] a bei [[Worldline Schweiz|Worldline]] war, d'Leedung vum Stefan Intemann iwwerholl.&lt;ref name=&quot;paperjam&quot; /&gt;

De 6. November 2025 gouf d'''SnapSwap International'' a ''Wallee Europe'' ëmgenannt.&lt;ref name=&quot;gleif&quot;&gt;{{Citation|URL=https://api.gleif.org/api/v1/lei-records/9845002BYA756A65FF45|Titel=LEI 9845002BYA756A65FF45 – Wallee Europe SA|Editeur=Global Legal Entity Identifier Foundation|Sprooch=en|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Assemblée générale extraordinaire du 6 novembre 2025, RCS B200548, gekuckt den 20.09.2026&lt;/ref&gt; Se dierf elektronescht Geld ausginn a verdeelen, Bezuelinstrumenter ausginn a Bezueltransaktiounen acquiréieren. Well eng Autorisatioun aus engem Land vum Europäesche Wirtschaftsraum an deenen anere Memberlänner unerkannt gëtt, dierf si dës Geschäfter och do maachen, ouni do eng Filial ze hunn.&lt;ref name=&quot;lb&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.lb.lt/en/sfi-financial-market-participants/wallee-europe-s-a|Titel=Wallee Europe S.A.|Editeur=Lietuvos bankas|Sprooch=en|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

== Geschicht ==
D'&lt;nowiki/&gt;''Vibbek'' AG, déi den 12. Abrëll 2012 an de Schwäizer Handelsregëster agedroe gouf, hat hire Sëtz zu [[Urdorf]] am Kanton Zürich an huet Software fir Bezuelterminale gemaach, fir Banken, Händler, Transportbetriber a Fabrikante vu Bezuelapparaten. D'''Customweb'' GmbH zu Winterthur huet hirersäits Software fir elektronesch Bezuelungen entwéckelt, déi ënner anerem an Onlineshoppe gebraucht gouf. Am November 2019 hunn déi zwou Firmaen hiren Zesummeschloss zur ''Wallee'' AG bekannt ginn, mat Sëtz zu Winterthur.&lt;ref name=&quot;tpw&quot;&gt;{{Citation|URL=https://tpw.ch/news/vibbek-und-customweb-spannen-zusammen/|Titel=Vibbek und Customweb spannen zusammen|Wierk=Technopark Winterthur|Datum=28.11.2019|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt; Déi däitsch Schwëstergesellschaft zu [[Hamburg]] heescht zanter 2020 ''Wallee'' GmbH.&lt;ref name=&quot;northdata&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.northdata.com/Wallee%20GmbH,%20Hamburg/HRB%20123024|Titel=Wallee GmbH, Hamburg (HRB 123024)|Wierk=North Data|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20260919193555/https://www.northdata.com/Wallee%2520GmbH,%2520Hamburg/HRB%2520123024|Archiv-Datum=2026-09-19}}&lt;/ref&gt;

D'Mammegesellschaft ''Wallee Group'' AG koum de 16. Dezember 2021 mat engem Aktiekapital vun 100.000 [[Schwäizer Frang]] an den Handelsregëster vum Kanton Zürich. Duerch verschidde Kapitalerhéijunge stoung dat bis am August 2024 op 5.178.425 Frang.&lt;ref name=&quot;zefix&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.zefix.ch/de/search/entity/list/firm/1516241|Titel=Wallee Group AG, Winterthur (UID CHE-287.965.343)|Wierk=Zefix|Editeur=Eidgenössisches Amt für das Handelsregister|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

Zanter 2022 huet d'Grupp och Software-Entwéckler zu [[Vilnius]]. Enn 2023 sollt dat Team op zwanzeg Leit klammen; d'Grupp selwer hat deemools 140 Spezialiste beschäftegt, mat Büroen zu Winterthur, zu Hamburg an zu [[Warschau]].&lt;ref name=&quot;lrt&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.lrt.lt/naujienos/verslas/4/2149413/sveicarijos-finansiniu-technologiju-bendrove-wallee-pleciasi-lietuvoje|Titel=Šveicarijos finansinių technologijų bendrovė „wallee“ plečiasi Lietuvoje|Wierk=LRT|Datum=13.12.2023|Sprooch=lt|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

Den 1. Oktober 2024 huet d'&lt;nowiki/&gt;''VR Payment'', e Bezueldéngschtleeschter aus der [[DZ Bank|DZ-Bank]]-Grupp, matgedeelt, datt si sech un der ''Wallee Group'' AG bedeelegt; d'Agencen hunn nach missen zoustëmmen. Déi zwou Firmaen haten do scho ronn ee Joer zesumme geschafft, a fir d'&lt;nowiki/&gt;''VR Payment'' ass et virun allem ëm den Zougang zu de ronn 60 Software-Ingenieure vun der Schwäizer Firma gaangen.&lt;ref name=&quot;itfm&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.it-finanzmagazin.de/60-software-ingenieure-vr-payment-wallee-216687/|Titel=60 Software-Ingenieure im Fokus: VR Payment kauft sich die Schweizer Tech-Kompetenz von Wallee ein|Wierk=IT Finanzmagazin|Datum=01.10.2024|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt; An der Lëscht vun de Bedeelegunge vun der ''DZ-Bank''-Grupp op den 31. Dezember 2024 steet d'''Wallee Group'' AG mat engem Undeel vun 20&amp;nbsp;% ënnert den associéierten Entreprisen.&lt;ref name=&quot;dzgb&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.dzbank.de/content/dam/dzbank/dokumente/de/dzbank/investor_relations/berichte/archiv/2025/DZ-FKAG%20Bericht_Meldung%202024%20-%20Anlage%201%20-%20Anteilsbesitzliste.pdf|Titel=Anteilsbesitzliste zum 31. Dezember 2024|Editeur=DZ Bank|Datum=2025|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

== Aktivitéiten ==
D'Plattform leeft an enger [[Cloud]] an hëlt Bezuelungen iwwer verschidde Kanäl un. No eegenen Aussoen huet d'Entreprise bal 250 Milliounen Transaktiounen am Joer 2024 verschafft, mat ronn 80.000 Terminalen a ronn 50.000 Clienten.&lt;ref name=&quot;kreditwesen&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.kreditwesen.de/cards/ergaenzende-informationen/karten-meldungen/vr-payment-beteiligt-wallee-id98535.html|Titel=VR Payment beteiligt sich an Wallee|Wierk=Cards|Editeur=Fritz Knapp Verlag|Datum=01.10.2024|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

Niewent dem Buttek an dem Onlinehandel geet et der Grupp ëm Bezuelungen, wou kee Personal néideg ass: u Verkafsautomaten, u Luedstatiounen an un anere Geräter. Zu [[Laax]] am [[Kanton Graubünden]] hu ''Wallee'' a ''GLS Mobility'' am Dezember 2023 déi éischt selbststänneg Terminaler u Luedstatioune fir Elektroautoen an der Schwäiz a Betrib geholl, an de Schwäizer Fabrikant ''Juice Technology'' huet deen Terminal am Mäerz 2024 ënnert dem Numm ''Pay-t'' a säi Modell ''Juice Charger me 3'' agebaut.&lt;ref name=&quot;electrive&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.electrive.net/2024/03/19/juice-technology-integriert-bezahlterminal-von-wallee/|Titel=Juice Technology integriert Bezahlterminal von Wallee|Auteur=Daniel Bönnighausen|Wierk=electrive.net|Datum=19.03.2024|Sprooch=de|Gekuckt=20.09.2026}}&lt;/ref&gt;

== Um Spaweck ==
* [https://www.wallee.com Offiziell Websäit]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Schwäizer Entreprisen]]</text>
      <sha1>clx6c304tmrbaj56vq734o8kuoo3yj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Córdoba</title>
    <ns>14</ns>
    <id>177397</id>
    <revision>
      <id>2712607</id>
      <parentid>2712006</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Volvox</username>
        <id>4050</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="kgpvjoucrpo2cfezek1tqcjr7g5842v" xml:space="preserve">{{Kategorie}}
{{Commonscat}}

[[Kategorie:Stied a Spuenien]]
[[Kategorie:Gemengen an der Provënz Córdoba]]</text>
      <sha1>kgpvjoucrpo2cfezek1tqcjr7g5842v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Äppel &amp; Bieren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177435</id>
    <revision>
      <id>2712526</id>
      <parentid>2712488</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Um Spaweck */</comment>
      <origin>2712526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2089" sha1="k3mqeqj0pttbfwyvseffwb5qucy5bdy" xml:space="preserve">{{Infobox Film nei
|Produktiounsjoer = 2026
|Fotografie = Stefanos Aktipis
|Musek = [[Tom Biren]], [[Gregory Ney]],  [[Luca Valincourt]]
|Dekoren = 
|Schnëtt = 
|Produktiounsgesellschaft = Lukas Grevis
|Haaptacteuren = [[Margarida Domingos]]&lt;br&gt;[[Kerim Cutuna]]&lt;br&gt;[[Alyne Fernandes]]&lt;br&gt;[[Orlène Dabadi]]&lt;br&gt;[[Jil Devresse]]&lt;br&gt;[[Sophie Mousel]]&lt;br&gt;[[Max Bäcker]]&lt;br&gt;[[Chaild]]&lt;br&gt;[[Sascha Ley]]&lt;br&gt;[[Esther Gaspart Michels]]&lt;br&gt;[[Luc Schiltz]]
}}
'''''Äppel &amp; Bieren''''' (internationalen Titel: ''Apples &amp; Pears'') ass e Film vum [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Regisseur [[Lukas Grevis]] aus dem Joer 2026. En hat seng Première de 15. Mäerz um [[LuxFilmFest]] 2026.

== Ëm wat geet et am Film? ==
D'Sofia ass en 18järegt Meedchen. Seng Schwëster kënnt bei engem Accident ëm d'Liewen. Fir hirer Trauer meeschter ze ginn, hëlt d'Sofia sech vir, déi Projeten, déi seng Schwëster hat, an hirer Plaz ze realiséieren. Si mécht sech vun [[Esch-Uelzecht|Esch]] aus, op eng Rees duerch 7 Länner  bis a [[Griicheland]] ...

== Produktioun ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Accueil ==
{{Kapitel Info feelt}}
* De Godefroy Gordet schreift am ''[[d'Lëtzebuerger Land|Lëtzebuerger Land]]''&lt;ref&gt;Godefroy Gordet: &quot;Ciné indé.&quot; ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.43, 73. Jg., 23.10.2026, S.20-21.&lt;/ref&gt;:
&lt;blockquote&gt;
''Les bémols que la critique peut noter s'estompent par l'authenticité de la démarche. Ce film carte postale s'engouffre parfois dans des images de fond d'écran, mais il garde au coeur la douleur maitresse de la catharsis en présence que la caméra flatte tout autant que les paysages. Si l'aspect épisodique des rencontres ne permet pas toujours de construire des personnages complets, Sofia se transforme toutefois visiblement de chapitre en chapitre pour faire germer chez nous un intérêt narratif.''&lt;/blockquote&gt;
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer]]

== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Appel Biren}}
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmer]]
[[Kategorie:Filmer 2026]]
[[Kategorie:Filmer vum Lukas Grevis]]</text>
      <sha1>k3mqeqj0pttbfwyvseffwb5qucy5bdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berkane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177439</id>
    <revision>
      <id>2712515</id>
      <timestamp>2026-10-24T12:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AltHorizon</username>
        <id>73518</id>
      </contributor>
      <comment>Säit ugeluecht mat: '{{Infobox Stad | Numm = Berkane | Originalnumm = بركان | Bild = Berkane Panoramique.jpg | Bildtext = Vue op d'Stad Berkane | Land = Marokko | Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]] | Koordinaten = 34.9200, -2.3200 | Héicht = 168 | Awunner = 99.069 | Awunnerjoer = 2024 | Postcode = 63300 }}  '''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] a ass den administrativen Zentrum vun…'</comment>
      <origin>2712515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="08b55unwqzrg0mp00r5zr65nepw6lfq" xml:space="preserve">{{Infobox Stad
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}

'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] a ass den administrativen Zentrum vun der Provënz Berkane. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun Zitrusfriichten, virun allem Orangen a Clementinnen. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vun der fruchtbarer Trifa-Ebene, um Fouss vum Biergland Beni Snassen. D'Mëttelmier läit ongeféier 20 Kilometer nërdlech vun der Stad. An der Géigend läit och d'Stranduerd Saïdia.

Berkane ass iwwer Stroosse mat anere Stied an der Regioun verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. D'Fluchhäfe vun Oujda an Nador déngen der Stad fir den nationale an internationale Loftverkéier.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mat Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten an der Trifa-Ebene hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Wirtschaft ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Sehenswürdegkeeten ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* '''De Mohammed-VI.-Gaart''' – e grénge Raum fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* '''D'Kierch vu Sankt Agnes''' – eng historesch Kierch an der Stad.
* '''D'Stadzentrum''' – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* '''D'Gemeng vu Berkane''' – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko gepräägt. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht Arabesch an Amazigh geschwat.

== Sport ==

Fussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Fussballveräin [[RS Berkane]], deen am marokkanesche Fussball aktiv ass an och un afrikanesche Veräinscompetitioune deelgeholl huet.

== Kuckt och ==

* [[Marokko]]
* [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
* [[Oujda]]
* [[Nador]]
* [[Saïdia]]

== Weblinken ==

* [https://www.commune-berkane.ma/ Offiziell Websäit vun der Gemeng Berkane]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Berkane Berkane op Wikimedia Commons]
* [https://www.hcp.ma/ Haut-Commissariat au Plan vu Marokko]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>08b55unwqzrg0mp00r5zr65nepw6lfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712517</id>
      <parentid>2712515</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ass dach net sou schwéier</comment>
      <origin>2712517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="fghc6ypvzupa5oye3t5itqhmqqubz08" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}

'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] a ass den administrativen Zentrum vun der Provënz Berkane. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun Zitrusfriichten, virun allem Orangen a Clementinnen. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vun der fruchtbarer Trifa-Ebene, um Fouss vum Biergland Beni Snassen. D'Mëttelmier läit ongeféier 20 Kilometer nërdlech vun der Stad. An der Géigend läit och d'Stranduerd Saïdia.

Berkane ass iwwer Stroosse mat anere Stied an der Regioun verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. D'Fluchhäfe vun Oujda an Nador déngen der Stad fir den nationale an internationale Loftverkéier.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mat Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten an der Trifa-Ebene hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Wirtschaft ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Sehenswürdegkeeten ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* '''De Mohammed-VI.-Gaart''' – e grénge Raum fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* '''D'Kierch vu Sankt Agnes''' – eng historesch Kierch an der Stad.
* '''D'Stadzentrum''' – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* '''D'Gemeng vu Berkane''' – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko gepräägt. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht Arabesch an Amazigh geschwat.

== Sport ==

Fussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Fussballveräin [[RS Berkane]], deen am marokkanesche Fussball aktiv ass an och un afrikanesche Veräinscompetitioune deelgeholl huet.

== Kuckt och ==

* [[Marokko]]
* [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
* [[Oujda]]
* [[Nador]]
* [[Saïdia]]

== Weblinken ==

* [https://www.commune-berkane.ma/ Offiziell Websäit vun der Gemeng Berkane]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Berkane Berkane op Wikimedia Commons]
* [https://www.hcp.ma/ Haut-Commissariat au Plan vu Marokko]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>fghc6ypvzupa5oye3t5itqhmqqubz08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712518</id>
      <parentid>2712517</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="6bke4qr03gpprqu4e7cjnoktbkoonpn" xml:space="preserve">{{Iwwerschaffen|Schéngt eng Maschinneniwwersetzung ze sinn}}
{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}

'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] a ass den administrativen Zentrum vun der Provënz Berkane. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun Zitrusfriichten, virun allem Orangen a Clementinnen. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vun der fruchtbarer Trifa-Ebene, um Fouss vum Biergland Beni Snassen. D'Mëttelmier läit ongeféier 20 Kilometer nërdlech vun der Stad. An der Géigend läit och d'Stranduerd Saïdia.

Berkane ass iwwer Stroosse mat anere Stied an der Regioun verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. D'Fluchhäfe vun Oujda an Nador déngen der Stad fir den nationale an internationale Loftverkéier.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mat Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten an der Trifa-Ebene hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Wirtschaft ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Sehenswürdegkeeten ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* '''De Mohammed-VI.-Gaart''' – e grénge Raum fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* '''D'Kierch vu Sankt Agnes''' – eng historesch Kierch an der Stad.
* '''D'Stadzentrum''' – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* '''D'Gemeng vu Berkane''' – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko gepräägt. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht Arabesch an Amazigh geschwat.

== Sport ==

Fussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Fussballveräin [[RS Berkane]], deen am marokkanesche Fussball aktiv ass an och un afrikanesche Veräinscompetitioune deelgeholl huet.

== Kuckt och ==

* [[Marokko]]
* [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
* [[Oujda]]
* [[Nador]]
* [[Saïdia]]

== Weblinken ==

* [https://www.commune-berkane.ma/ Offiziell Websäit vun der Gemeng Berkane]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Berkane Berkane op Wikimedia Commons]
* [https://www.hcp.ma/ Haut-Commissariat au Plan vu Marokko]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>6bke4qr03gpprqu4e7cjnoktbkoonpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712530</id>
      <parentid>2712518</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="96t8iojw9ec2nslbu80ygomaft2qjbd" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}

'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementinn]]en. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vun der fruchtbarer Trifa-Ebene, um Fouss vum Biergland Beni Snassen, eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. D'Fluchhäfe vun Oujda an Nador déngen der Stad fir den nationalen an internationale Loftverkéier.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten an der Trifa-Ebene hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Wirtschaft ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Sehenswürdegkeeten ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – emg Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch vu Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* Den Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko gepräägt. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==

Fussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Fussballveräin [[RS Berkane]], deen am marokkanesche Fussball aktiv ass an och un afrikanesche Veräinscompetitioune deelgeholl huet.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Offiziell Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>96t8iojw9ec2nslbu80ygomaft2qjbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712531</id>
      <parentid>2712530</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Wirtschaft */</comment>
      <origin>2712531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="p5qefho74qd6y070j9kdf6fyzublma3" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}

'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementinn]]en. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vun der fruchtbarer Trifa-Ebene, um Fouss vum Biergland Beni Snassen, eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. D'Fluchhäfe vun Oujda an Nador déngen der Stad fir den nationalen an internationale Loftverkéier.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten an der Trifa-Ebene hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Sehenswürdegkeeten ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – emg Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch vu Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* Den Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko gepräägt. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==

Fussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Fussballveräin [[RS Berkane]], deen am marokkanesche Fussball aktiv ass an och un afrikanesche Veräinscompetitioune deelgeholl huet.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Offiziell Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>p5qefho74qd6y070j9kdf6fyzublma3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712539</id>
      <parentid>2712531</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3154" sha1="53bk6yzqti2y9nd1ip2lsoaewq0hd4b" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}
[[File:Berkane centre de ville.jpg|thumb|Stadzentrum vu Berkane]]
'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementinn]]en. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vun der fruchtbarer Trifa-Ebene, um Fouss vum Biergland Beni Snassen, eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. D'Fluchhäfe vun Oujda an Nador déngen der Stad fir den nationalen an internationale Loftverkéier.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten an der Trifa-Ebene hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Sehenswürdegkeeten ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – emg Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch vu Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* Den Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko gepräägt. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==

Fussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Fussballveräin [[RS Berkane]], deen am marokkanesche Fussball aktiv ass an och un afrikanesche Veräinscompetitioune deelgeholl huet.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Offiziell Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>53bk6yzqti2y9nd1ip2lsoaewq0hd4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712556</id>
      <parentid>2712539</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="jahoyyamgd2svq2z361bhys0bddz9qz" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 34.9200, -2.3200
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}
[[File:Berkane centre de ville.jpg|thumb|Stadzentrum vu Berkane]]
'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementinn]]en. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vum fruchtbaren Trifa-Flaachland, um Fouss vum Biergland [[Beni Snassen (Bierger)|Beni Snassen]], eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. Iwwer d'Fluchhäfe vun Oujda an Nador ass d'Stad un den nationalen an internationale Loftverkéier ugeschloss.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten am Trifa-Flaachland hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Kuckeswäertes ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – eng Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* De Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko markéiert. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==

Foussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Foussballveräin [[RS Berkane]], deen an der [[ Botola Pro]] der héchster Divisioun vum marokkanesche Foussball spillt.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>jahoyyamgd2svq2z361bhys0bddz9qz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712558</id>
      <parentid>2712556</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="1lxgj3l2zrgjfivj332wq8kle5r3vtg" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}
[[File:Berkane centre de ville.jpg|thumb|Stadzentrum vu Berkane]]
'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementinn]]en. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vum fruchtbaren Trifa-Flaachland, um Fouss vum Biergland [[Beni Snassen (Bierger)|Beni Snassen]], eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. Iwwer d'Fluchhäfe vun Oujda an Nador ass d'Stad un den nationalen an internationale Loftverkéier ugeschloss.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten am Trifa-Flaachland hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Kuckeswäertes ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – eng Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* De Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko markéiert. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==

Foussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Foussballveräin [[RS Berkane]], deen an der [[ Botola Pro]] der héchster Divisioun vum marokkanesche Foussball spillt.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Uertschaften a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>1lxgj3l2zrgjfivj332wq8kle5r3vtg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712559</id>
      <parentid>2712558</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Uertschaften a Marokko]] ewechgeholl; [[Kategorie:Stied a Marokko]] derbäigesat</comment>
      <origin>2712559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="321w0uzln8ye5s3sgv6vtfmn77edf6y" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft
| Numm = Berkane
| Originalnumm = بركان
| Bild = Berkane Panoramique.jpg
| Bildtext = Vue op d'Stad Berkane
| Land = Marokko
| Regioun = [[Oriental (Regioun)|Oriental]]
| Koordinaten = 
| Héicht = 168
| Awunner = 99.069
| Awunnerjoer = 2024
| Postcode = 63300
}}
[[File:Berkane centre de ville.jpg|thumb|Stadzentrum vu Berkane]]
'''Berkane''' (arabesch: بركان) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Si läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementinn]]en. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==

Berkane läit um Rand vum fruchtbaren Trifa-Flaachland, um Fouss vum Biergland [[Beni Snassen (Bierger)|Beni Snassen]], eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. Iwwer d'Fluchhäfe vun Oujda an Nador ass d'Stad un den nationalen an internationale Loftverkéier ugeschloss.

== Geschicht ==

Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten am Trifa-Flaachland hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==

D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Kuckeswäertes ==

Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – eng Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* De Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko markéiert. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==

Foussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Foussballveräin [[RS Berkane]], deen an der [[ Botola Pro]] der héchster Divisioun vum marokkanesche Foussball spillt.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stied a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>321w0uzln8ye5s3sgv6vtfmn77edf6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712592</id>
      <parentid>2712559</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Upassungen</comment>
      <origin>2712592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="jv6n60dco7wplvqc7wpr6py8zzneq8a" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft}}
[[File:Berkane centre de ville.jpg|thumb|260px|Stadzentrum vu Berkane]]
'''Berkane''' ([[Arabesch]]: بركان, Mëttelst-Atlas-[[Amazighesch]]: ⴱⴻⵔⴽⴰⵏ) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Se läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfruucht|Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementine|Clementinnen]]. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==
Berkane läit um Rand vum fruchtbaren Trifa-Flaachland, um Fouss vum Biergland [[Beni Snassen (Bierger)|Beni Snassen]], eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst ewech.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. Iwwer d'Fluchhäfe vun Oujda an Nador ass d'Stad un den nationalen an internationale Loftverkéier ugeschloss.

== Geschicht ==
Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten am Trifa-Flaachland hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==
D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Kuckeswäertes ==
Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – eng Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* De Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko markéiert. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==
Foussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Foussballveräin [[RS Berkane]], deen an der [[Botola Pro]], der héchster Divisioun vum marokkanesche Foussball, spillt.

== Um Spaweck ==
{{commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stied a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>jv6n60dco7wplvqc7wpr6py8zzneq8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712597</id>
      <parentid>2712592</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>/* Um Spaweck */ +</comment>
      <origin>2712597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="l2whsp78bwe3s8f4272bmdond8avror" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft}}
[[File:Berkane centre de ville.jpg|thumb|260px|Stadzentrum vu Berkane]]
'''Berkane''' ([[Arabesch]]: بركان, Mëttelst-Atlas-[[Amazighesch]]: ⴱⴻⵔⴽⴰⵏ) ass eng Stad am Nordoste vu [[Marokko]]. Se läit an der Regioun [[Oriental (Regioun)|Oriental]] an ass den administrativen Zentrum vun der [[Provënz Berkane]]. Bei der Vollekszielung vun 2024 hat d'Gemeng Berkane 99.069 Awunner.

D'Stad ass besonnesch bekannt fir den Ubau vun [[Zitrusfruucht|Zitrusfriichten]], virun allem [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Clementine|Clementinnen]]. D'Landwirtschaft an den Handel spillen eng wichteg Roll an der lokaler Ekonomie.

== Geographie ==
Berkane läit um Rand vum fruchtbaren Trifa-Flaachland, um Fouss vum Biergland [[Beni Snassen (Bierger)|Beni Snassen]], eng 20 Kilometer vun der Mëttelmierküst ewech.

Berkane ass iwwer d'Strooss mat anere Stied an der Géigend verbonnen, dorënner [[Oujda]] an [[Nador]]. Iwwer d'Fluchhäfe vun Oujda an Nador ass d'Stad un den nationalen an internationale Loftverkéier ugeschloss.

== Geschicht ==
Den Numm Berkane gëtt mam Sidi Ahmed Aberkane verbonnen, enger historescher Persoun, no där d'Stad benannt gouf.

Am Laf vum 20. Joerhonnert huet sech Berkane zu engem wichtegen Zentrum fir Landwirtschaft an Handel entwéckelt. D'Entwécklung vun der Bewässerung an den Ubau vun Zitrusfriichten am Trifa-Flaachland hunn zum Wuesstem vun der Stad bäigedroen.

No der Onofhängegkeet vu Marokko am Joer 1956 huet Berkane seng Roll als administrativen, wirtschaftlechen an landwirtschaftlechen Zentrum weider ausgebaut.

== Ekonomie ==
D'Landwirtschaft ass e wichtege Bestanddeel vun der Ekonomie vu Berkane a senger Ëmgéigend. D'Regioun ass bekannt fir Orangen, Clementinnen an aner landwirtschaftlech Produkter. En Deel vun der Produktioun gëtt exportéiert.

Och den Handel, d'Liewensmëttelveraarbechtung, den Transport an aner Déngschtleeschtunge si wichteg fir d'Stad. Berkane versuergt och vill Dierfer an Uertschaften an der Ëmgéigend.

== Kultur a Kuckeswäertes ==
Zu de bekannte Plazen an der Stad gehéieren:

* De Mohammed-VI.-Gaart – eng Gréngfläch fir Spadséiergäng an Erhuelung.
* D'Kierch Sankt Agnes – eng historesch Kierch an der Stad.
* De Stadzentrum – mat Geschäfter, Mäert an ëffentleche Plazen.
* D'Gemengenhaus vu Berkane – e wichtegt administratiivt Gebai.

D'Kultur vu Berkane ass vun den arabeschen an amazigheschen Traditioune vum Nordoste vu Marokko markéiert. Am Alldag ginn ënner anerem marokkanescht [[Arabesch]] an [[Amazighesch]] geschwat.

== Sport ==
Foussball ass e beléifte Sport zu Berkane. D'Stad ass d'Heemecht vum Foussballveräin [[RS Berkane]], deen an der [[Botola Pro]], der héchster Divisioun vum marokkanesche Foussball, spillt.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://www.commune-berkane.ma/ Websäit vun der Gemeng Berkane]

{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Stied a Marokko]]
[[Kategorie:Oriental (Regioun)]]</text>
      <sha1>l2whsp78bwe3s8f4272bmdond8avror</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benotzer Diskussioun:AltHorizon</title>
    <ns>3</ns>
    <id>177440</id>
    <revision>
      <id>2712519</id>
      <timestamp>2026-10-24T13:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>.....</comment>
      <origin>2712519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="h80k3srnipt7qf5eo3sm7sxnua43thz" xml:space="preserve">{{Maschinneniwwersetzung}}</text>
      <sha1>h80k3srnipt7qf5eo3sm7sxnua43thz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nadeshda Brennicke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177441</id>
    <revision>
      <id>2712522</id>
      <timestamp>2026-10-24T13:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <comment>nei</comment>
      <origin>2712522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="lcddm4rpdtrck0j3gbdd0smrc1nucrl" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
D''''Nadeshda Brennicke''', gebuer als ''Nadja Theresa Richter'' den [[21. Abrëll]] [[1973]] zu [[Freiburg im Breisgau]], ass eng [[Däitschland|däitsch]] [[Schauspillerin]]. 

== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1991: ''Manta - Der Film'' - Regie: [[Peter Timm]] - Haaptacteuren: [[Sebastian Rudolph]], [[Jophi Ries]] - (als Tina)
* 1992: ''German Fried Movie'' - Regie: [[Uwe Boll]], [[Frank Lustig]] - Haaptacteuren: [[Jo Betzing]], [[Alexander Leuschen]] 
* 1996: ''Workaholic'' - Regie: [[Sharon von Wietersheim]] - Haaptacteuren: [[Christiane Paul]], [[Tobias Moretti]] - (als Elly)
* 1996: ''Bärenhäuter'' - Regie: [[Jan Radt]] - (Kuerzfilm)
* 1999: ''Curiosity &amp; The Cat'' - Regie: [[Christian Alvart]] - Haaptacteuren: [[Detlef Lutz]], [[Andreas Erfurth]] - (als Paula)
* 2000: ''Kanak Attack'' - Regie: [[Lars Becker]] - Haaptacteuren: [[Andreas Hoppe]], [[Tyron Ricketts]] - (als Sandra)
* 2001: ''Planet Alex'' - Regie: [[Uli M. Schüppel]] - Haaptacteuren: [[Marie Zielcke]], [[Ben Becker]] - (Katja)
* 2002: '' [[Tattoo (Film)|Tattoo]]'' - Regie: [[Robert Schwentke]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Christian Redl]] - (als  Maya Kroner)
* 2003: ''Gate to Heaven'' - Regie: [[Veit Helmer]] - Haaptacteuren: [[Valeriy Nikolaev]], [[Udo Kier]] 
* 2004: ''C(r)ook'' - Regie: [[Pepe Danquart]] - Haaptacteuren: [[Henry Hübchen]], [[Moritz Bleibtreu]] - (als Diana)
* 2005: ''Die Bluthochzeit'' - Regie: [[Dominique Deruddere]] - Haaptacteuren: [[Armin Rohde]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Marie Baumann)
* 2005: ''[[Antikörper (Film)|Antikörper]]'' - Regie: [[Christian Alvart]] - Haaptacteuren: [[Wotan Wilke Möhring]], [[André M. Hennicke]] - (als )
* 2008: ''[[Unschuld (Film 2008)|Unschuld]]'' - Regie: [[Andreas Morell]] - Haaptacteuren: [[Kai Wiesinger]], [[Leslie Malton:]] - (als Simone)
* 2008: ''Darum'' - Regie: [[Harald Sicheritz]] - Haaptacteuren: [[Kai Wiesinger]], [[Anna Thalbach]] - (als Delia)
* 2013: ''Dampfnudelblues'' - Regie: [[Ed Herzog]] - Haaptacteuren: [[Sebastian Bezzel]], [[Simon Schwarz]] - (als Angie)
* 2013: ''Banklady'' - Regie: [[Christian Alvart]] - Haaptacteuren: [[Ken Duken], [[Charly Hübner]] - (als Gisela Werler)
* 2014: ''Quatsch und die Nasenbärbande'' - Regie: [[Veit Helmer]] - Haaptacteuren: [[Vera Kluth]], [[Renée Dumont:]] - (als Marianne)
* 2015: ''God of Happiness'' - Regie: [[Dito Tsintsadze]] - Haaptacteuren: [[Lasha Bakradze]], [[Elie James Blezes]] - (als Mia)
* 2017: ''Wendy - Der Film'' - Regie: [[Dagmar Seume]] - Haaptacteuren: [[Jule Hermann]], [[Maren Kroymann]] - (als Ulrike Immhof)
* 2017: ''Anna Fucking Molnar'' - Regie: [[Sabine Derflinger]] - Haaptacteuren: [[Nina Proll]], Uwe Ochsenknecht - (als Barbara)
* 2018: ''Wendy 2 – Freundschaft für immer'' - Regie: [[Hanno Olderdissen]] - Haaptacteuren: Jule Hermann, [[Lorenzo Germeno]] - (als Ulrike Immhof)
* 2025: ''Tod meiner Jugend'' - Regie: [[Timo Jacobs]] - Haaptacteuren: Timo Jacobs, [[Milo Eisenblätter]] - (als Melanie)

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Brennicke Nadeshda}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspillerinnen]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspillerinnen]]
[[Kategorie:Gebuer 1973]]</text>
      <sha1>lcddm4rpdtrck0j3gbdd0smrc1nucrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712594</id>
      <parentid>2712522</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3276" sha1="gjfx8pxziztcf8gx1lgt7qjcr9z5i1b" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
D''''Nadeshda Brennicke''', gebuer als ''Nadja Theresa Richter'' den [[21. Abrëll]] [[1973]] zu [[Freiburg im Breisgau]], ass eng [[Däitschland|däitsch]] [[Schauspillerin]]. 

== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1991: ''Manta - Der Film'' - Regie: [[Peter Timm]] - Haaptacteuren: [[Sebastian Rudolph]], [[Jophi Ries]] - (als Tina)
* 1992: ''German Fried Movie'' - Regie: [[Uwe Boll]], [[Frank Lustig]] - Haaptacteuren: [[Jo Betzing]], [[Alexander Leuschen]] 
* 1996: ''Workaholic'' - Regie: [[Sharon von Wietersheim]] - Haaptacteuren: [[Christiane Paul]], [[Tobias Moretti]] - (als Elly)
* 1996: ''Bärenhäuter'' - Regie: [[Jan Radt]] - (Kuerzfilm)
* 1999: ''Curiosity &amp; The Cat'' - Regie: [[Christian Alvart]] - Haaptacteuren: [[Detlef Lutz]], [[Andreas Erfurth]] - (als Paula)
* 2000: ''Kanak Attack'' - Regie: [[Lars Becker]] - Haaptacteuren: [[Andreas Hoppe]], [[Tyron Ricketts]] - (als Sandra)
* 2001: ''Planet Alex'' - Regie: [[Uli M. Schüppel]] - Haaptacteuren: [[Marie Zielcke]], [[Ben Becker]] - (Katja)
* 2002: ''[[Tattoo (Film)|Tattoo]]'' - Regie: [[Robert Schwentke]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Christian Redl]] - (als Maya Kroner)
* 2003: ''Gate to Heaven'' - Regie: [[Veit Helmer]] - Haaptacteuren: [[Valeriy Nikolaev]], [[Udo Kier]] 
* 2004: ''C(r)ook'' - Regie: [[Pepe Danquart]] - Haaptacteuren: [[Henry Hübchen]], [[Moritz Bleibtreu]] - (als Diana)
* 2005: ''Die Bluthochzeit'' - Regie: [[Dominique Deruddere]] - Haaptacteuren: [[Armin Rohde]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Marie Baumann)
* 2005: ''[[Antikörper (Film)|Antikörper]]'' - Regie: [[Christian Alvart]] - Haaptacteuren: [[Wotan Wilke Möhring]], [[André M. Hennicke]] - (als )
* 2008: ''[[Unschuld (Film 2008)|Unschuld]]'' - Regie: [[Andreas Morell]] - Haaptacteuren: [[Kai Wiesinger]], [[Leslie Malton:]] - (als Simone)
* 2008: ''Darum'' - Regie: [[Harald Sicheritz]] - Haaptacteuren: [[Kai Wiesinger]], [[Anna Thalbach]] - (als Delia)
* 2013: ''Dampfnudelblues'' - Regie: [[Ed Herzog]] - Haaptacteuren: [[Sebastian Bezzel]], [[Simon Schwarz]] - (als Angie)
* 2013: ''Banklady'' - Regie: [[Christian Alvart]] - Haaptacteuren: [[Ken Duken], [[Charly Hübner]] - (als Gisela Werler)
* 2014: ''Quatsch und die Nasenbärbande'' - Regie: [[Veit Helmer]] - Haaptacteuren: [[Vera Kluth]], [[Renée Dumont:]] - (als Marianne)
* 2015: ''God of Happiness'' - Regie: [[Dito Tsintsadze]] - Haaptacteuren: [[Lasha Bakradze]], [[Elie James Blezes]] - (als Mia)
* 2017: ''Wendy - Der Film'' - Regie: [[Dagmar Seume]] - Haaptacteuren: [[Jule Hermann]], [[Maren Kroymann]] - (als Ulrike Immhof)
* 2017: ''Anna Fucking Molnar'' - Regie: [[Sabine Derflinger]] - Haaptacteuren: [[Nina Proll]], Uwe Ochsenknecht - (als Barbara)
* 2018: ''Wendy 2 – Freundschaft für immer'' - Regie: [[Hanno Olderdissen]] - Haaptacteuren: Jule Hermann, [[Lorenzo Germeno]] - (als Ulrike Immhof)
* 2025: ''Tod meiner Jugend'' - Regie: [[Timo Jacobs]] - Haaptacteuren: Timo Jacobs, [[Milo Eisenblätter]] - (als Melanie)

=== Televisioun ===
{{Kapitel Info feelt}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Brennicke Nadeshda}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspillerinnen]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspillerinnen]]
[[Kategorie:Gebuer 1973]]</text>
      <sha1>gjfx8pxziztcf8gx1lgt7qjcr9z5i1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hanno Pöschl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177442</id>
    <revision>
      <id>2712527</id>
      <timestamp>2026-10-24T14:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <comment>nei</comment>
      <origin>2712527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="d1lm7vzavg3hzig2ri2j52qarni5582" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
Den '''Hanno Pöschl''', gebuer den [[2. Juli]] [[1949]] zu [[Wien]], ass en [[Éisträich|éisträichesche]] [[Schauspiller]]. 

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1968: ''Testament'' - Regie: [[Ferry Radax]] - (Kuerzfilm)
* 1979: ''Kassbach - Ein Portrait'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Walter Kohut]], [[Immy Schell]]
* 1979: ''[[Geschichten aus dem Wienerwald]]'' - Regie: [[Maximilian Schell]] - Haaptacteuren: [[Birgit Doll]], [[Helmut Qualtinger]]  - (als Alfred)
* 1978: ''Exit... nur keine Panik'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Paulus Manker]], [[Eddie Constantine]]  - (als Kirchhoff)
* 1981: ''Frankfurt Kaiserstraße'' - Regie: [[Roger Fritz]] - Haaptacteuren: [[Michaela Karger]], [[Dave Balko]]  - (als Johnny Klewer)
* 1978: ''Obszön - Der Fall Peter Herzl'' - Regie: [[Hans-Christof Stenzel]] - Haaptacteuren: [[Volker Spengler]], [[Karina Fallenstein]]  - (als Joe Neuffer)
* 1982: ''Den Tüchtigen gehört die Welt'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Franz Buchrieser]], [[Broderick Crawford]]  
* 1982: ''[[Querelle]]'' - Regie: [[Rainer Werner Fassbinder]] - Haaptacteuren: [[Brad Davis]], [[Franco Nero]], [[Jeanne Moreau]]  - (als Robert/Gil)
* 1983: ''Die letzte Runde'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Andrea Jonasson]]  - (als Rainer)
* 1984: ''Donauwalzer'' - Regie: [[Xaver Schwarzenberger]] - Haaptacteuren: [[Christiane Hörbiger]], [[Jane Tilden]]  
* 1984: ''Rallye Paris - Dakar'' - Regie: [[Peter Welz]] - Haaptacteuren: [[Iris Berben]], [[Claude Brasseur]]  - (als Mike)
* 1985: ''Coconuts'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Rainhard Fendrich]], [[Olivia Pascal]] - (als Grein)
* 1987: ''[[The Living Daylights]]'' - Regie: [[John Glen]] - Haaptacteuren: [[Timothy Dalton]], [[Jeroen Krabbé]]  
* 1987: ''Schmutz'' - Regie: [[Paulus Manker]] - Haaptacteuren: [[Fritz Schediwy]], [[Hans-Michael Rehberg]]  
* 1988: ''Zockerexpreß'' - Regie: [[Klaus Lemke]] - Haaptacteuren: [[Ivan Desny]], [[Dolly Dollar]] - (als Harry)
* 1990: ''Fleischwolf'' - Regie: [[Houchang Allahyari]] - Haaptacteuren: [[Cecile Nordegg]], [[Robert Hauer-Riedl]] - (als Jörg)
* 1991: ''[[Malina]]'' - Regie: [[Werner Schroeter]] - Haaptacteuren: [[Isabelle Huppert]], [[Mathieu Carrière]] - (als Bréifdréier)
* 1991: ''Ilona und Kurti'' - Regie: [[Reinhard Schwabenitzky]] - Haaptacteuren: [[Elfi Eschke]], [[Louise Martini]] - (als Kurti)
* 1991: ''Der Rausschmeißer'' - Regie: Xaver Schwarzenberger - Haaptacteuren: [[David Martin]], [[Tobias Moretti]] - (als Ludwig)
* 1991: ''I Love Vienna'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fereydoun Farrokhzad]], [[Dolores Schmidinger]] - (als Rudolf Swoboda)
* 1992: ''Der Tag, an dem sie Jack Unterweger fingen'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Konstanze Breitebner]], [[Clemens Aap Lindenberg]] 
* 1993: ''Muttertag'' - Regie: [[Harald Sicheritz]] - Haaptacteuren: [[Alfred Dorfer]], [[Reinhard Nowak]] 
* 1994: ''Höhenangst'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fritz Karl]], [[Leon Askin]] - (als dem Mario säi Papp)
* 1995: ''Before Sunrise'' - Regie: [[Richard Linklater]] - Haaptacteuren: [[Ethan Hawke]], [[Julie Delpy]] 
* 1995: ''Exit II - Verklärte Nacht'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Hilde Berger]], [[Michou Friesz]] - (als Kirchhoff)
* 1995: ''Schnellschuß'' - Regie: [[Thomas Roth]] - Haaptacteuren: [[Michael Schottenberg]], [[Susanne Lothar]] - (als Hammer)
* 1995: ''Ciao Bello'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Claudia Michelsen]], [[Robert Giggenbach]] 
* 1996: ''Autsch!!!'' - Regie: [[Paul Harather]] - Haaptacteuren: [[Serge Falck]], [[Gabriela Benesch]] - (als Willie)
* 1997: ''Qualtingers Wien'' - Regie: Harald Sicheritz - Haaptacteuren: [[Vera Borek]], [[Marianne Mendt]] 
* 2001: ''Nachtfalter'' - Regie: Franz Novotny - Haaptacteuren: [[Eva Lorenzo]], [[Mickey Hardt]] - (als Karli)
* 2008: ''Revanche'' - Regie: [[Götz Spielmann]] - Haaptacteuren: [[Johannes Krisch]], [[Irina Potapenko]] - (als Konecny)
* 2010: ''Kottan ermittelt: Rien ne va plus'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Lukas Resetarits]], [[Udo Samel]] - (als Drballa)

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Poschl Hanno}}
[[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Éisträichesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1949]]</text>
      <sha1>d1lm7vzavg3hzig2ri2j52qarni5582</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712528</id>
      <parentid>2712527</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>méi</comment>
      <origin>2712528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="0oau7plhuh314oykjqyuzq1kijj14t7" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
Den '''Hanno Pöschl''', gebuer den [[2. Juli]] [[1949]] zu [[Wien]], ass en [[Éisträich|éisträichesche]] [[Schauspiller]]. 

Hie krut Rollen a Filmer vu bekannte Regisseure wéi [[Peter Patzak]], [[Richard Linklater]] a [[Rainer Werner Fassbinder]]-

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1968: ''Testament'' - Regie: [[Ferry Radax]] - (Kuerzfilm)
* 1979: ''Kassbach - Ein Portrait'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Walter Kohut]], [[Immy Schell]]
* 1979: ''[[Geschichten aus dem Wienerwald]]'' - Regie: [[Maximilian Schell]] - Haaptacteuren: [[Birgit Doll]], [[Helmut Qualtinger]]  - (als Alfred)
* 1978: ''Exit... nur keine Panik'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Paulus Manker]], [[Eddie Constantine]]  - (als Kirchhoff)
* 1981: ''Frankfurt Kaiserstraße'' - Regie: [[Roger Fritz]] - Haaptacteuren: [[Michaela Karger]], [[Dave Balko]]  - (als Johnny Klewer)
* 1978: ''Obszön - Der Fall Peter Herzl'' - Regie: [[Hans-Christof Stenzel]] - Haaptacteuren: [[Volker Spengler]], [[Karina Fallenstein]]  - (als Joe Neuffer)
* 1982: ''Den Tüchtigen gehört die Welt'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Franz Buchrieser]], [[Broderick Crawford]]  
* 1982: ''[[Querelle]]'' - Regie: [[Rainer Werner Fassbinder]] - Haaptacteuren: [[Brad Davis]], [[Franco Nero]], [[Jeanne Moreau]]  - (als Robert/Gil)
* 1983: ''Die letzte Runde'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Andrea Jonasson]]  - (als Rainer)
* 1984: ''Donauwalzer'' - Regie: [[Xaver Schwarzenberger]] - Haaptacteuren: [[Christiane Hörbiger]], [[Jane Tilden]]  
* 1984: ''Rallye Paris - Dakar'' - Regie: [[Peter Welz]] - Haaptacteuren: [[Iris Berben]], [[Claude Brasseur]]  - (als Mike)
* 1985: ''Coconuts'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Rainhard Fendrich]], [[Olivia Pascal]] - (als Grein)
* 1987: ''[[The Living Daylights]]'' - Regie: [[John Glen]] - Haaptacteuren: [[Timothy Dalton]], [[Jeroen Krabbé]]  
* 1987: ''Schmutz'' - Regie: [[Paulus Manker]] - Haaptacteuren: [[Fritz Schediwy]], [[Hans-Michael Rehberg]]  
* 1988: ''Zockerexpreß'' - Regie: [[Klaus Lemke]] - Haaptacteuren: [[Ivan Desny]], [[Dolly Dollar]] - (als Harry)
* 1990: ''Fleischwolf'' - Regie: [[Houchang Allahyari]] - Haaptacteuren: [[Cecile Nordegg]], [[Robert Hauer-Riedl]] - (als Jörg)
* 1991: ''[[Malina]]'' - Regie: [[Werner Schroeter]] - Haaptacteuren: [[Isabelle Huppert]], [[Mathieu Carrière]] - (als Bréifdréier)
* 1991: ''Ilona und Kurti'' - Regie: [[Reinhard Schwabenitzky]] - Haaptacteuren: [[Elfi Eschke]], [[Louise Martini]] - (als Kurti)
* 1991: ''Der Rausschmeißer'' - Regie: Xaver Schwarzenberger - Haaptacteuren: [[David Martin]], [[Tobias Moretti]] - (als Ludwig)
* 1991: ''I Love Vienna'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fereydoun Farrokhzad]], [[Dolores Schmidinger]] - (als Rudolf Swoboda)
* 1992: ''Der Tag, an dem sie Jack Unterweger fingen'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Konstanze Breitebner]], [[Clemens Aap Lindenberg]] 
* 1993: ''Muttertag'' - Regie: [[Harald Sicheritz]] - Haaptacteuren: [[Alfred Dorfer]], [[Reinhard Nowak]] 
* 1994: ''Höhenangst'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fritz Karl]], [[Leon Askin]] - (als dem Mario säi Papp)
* 1995: ''Before Sunrise'' - Regie: [[Richard Linklater]] - Haaptacteuren: [[Ethan Hawke]], [[Julie Delpy]] 
* 1995: ''Exit II - Verklärte Nacht'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Hilde Berger]], [[Michou Friesz]] - (als Kirchhoff)
* 1995: ''Schnellschuß'' - Regie: [[Thomas Roth]] - Haaptacteuren: [[Michael Schottenberg]], [[Susanne Lothar]] - (als Hammer)
* 1995: ''Ciao Bello'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Claudia Michelsen]], [[Robert Giggenbach]] 
* 1996: ''Autsch!!!'' - Regie: [[Paul Harather]] - Haaptacteuren: [[Serge Falck]], [[Gabriela Benesch]] - (als Willie)
* 1997: ''Qualtingers Wien'' - Regie: Harald Sicheritz - Haaptacteuren: [[Vera Borek]], [[Marianne Mendt]] 
* 2001: ''Nachtfalter'' - Regie: Franz Novotny - Haaptacteuren: [[Eva Lorenzo]], [[Mickey Hardt]] - (als Karli)
* 2008: ''Revanche'' - Regie: [[Götz Spielmann]] - Haaptacteuren: [[Johannes Krisch]], [[Irina Potapenko]] - (als Konecny)
* 2010: ''Kottan ermittelt: Rien ne va plus'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Lukas Resetarits]], [[Udo Samel]] - (als Drballa)

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Poschl Hanno}}
[[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Éisträichesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1949]]</text>
      <sha1>0oau7plhuh314oykjqyuzq1kijj14t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712529</id>
      <parentid>2712528</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Um Spaweck */</comment>
      <origin>2712529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="iycqqdmiewzxj5p5s4ydhp2hdczkfe5" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
Den '''Hanno Pöschl''', gebuer den [[2. Juli]] [[1949]] zu [[Wien]], ass en [[Éisträich|éisträichesche]] [[Schauspiller]]. 

Hie krut Rollen a Filmer vu bekannte Regisseure wéi [[Peter Patzak]], [[Richard Linklater]] a [[Rainer Werner Fassbinder]]-

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1968: ''Testament'' - Regie: [[Ferry Radax]] - (Kuerzfilm)
* 1979: ''Kassbach - Ein Portrait'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Walter Kohut]], [[Immy Schell]]
* 1979: ''[[Geschichten aus dem Wienerwald]]'' - Regie: [[Maximilian Schell]] - Haaptacteuren: [[Birgit Doll]], [[Helmut Qualtinger]]  - (als Alfred)
* 1978: ''Exit... nur keine Panik'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Paulus Manker]], [[Eddie Constantine]]  - (als Kirchhoff)
* 1981: ''Frankfurt Kaiserstraße'' - Regie: [[Roger Fritz]] - Haaptacteuren: [[Michaela Karger]], [[Dave Balko]]  - (als Johnny Klewer)
* 1978: ''Obszön - Der Fall Peter Herzl'' - Regie: [[Hans-Christof Stenzel]] - Haaptacteuren: [[Volker Spengler]], [[Karina Fallenstein]]  - (als Joe Neuffer)
* 1982: ''Den Tüchtigen gehört die Welt'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Franz Buchrieser]], [[Broderick Crawford]]  
* 1982: ''[[Querelle]]'' - Regie: [[Rainer Werner Fassbinder]] - Haaptacteuren: [[Brad Davis]], [[Franco Nero]], [[Jeanne Moreau]]  - (als Robert/Gil)
* 1983: ''Die letzte Runde'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Andrea Jonasson]]  - (als Rainer)
* 1984: ''Donauwalzer'' - Regie: [[Xaver Schwarzenberger]] - Haaptacteuren: [[Christiane Hörbiger]], [[Jane Tilden]]  
* 1984: ''Rallye Paris - Dakar'' - Regie: [[Peter Welz]] - Haaptacteuren: [[Iris Berben]], [[Claude Brasseur]]  - (als Mike)
* 1985: ''Coconuts'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Rainhard Fendrich]], [[Olivia Pascal]] - (als Grein)
* 1987: ''[[The Living Daylights]]'' - Regie: [[John Glen]] - Haaptacteuren: [[Timothy Dalton]], [[Jeroen Krabbé]]  
* 1987: ''Schmutz'' - Regie: [[Paulus Manker]] - Haaptacteuren: [[Fritz Schediwy]], [[Hans-Michael Rehberg]]  
* 1988: ''Zockerexpreß'' - Regie: [[Klaus Lemke]] - Haaptacteuren: [[Ivan Desny]], [[Dolly Dollar]] - (als Harry)
* 1990: ''Fleischwolf'' - Regie: [[Houchang Allahyari]] - Haaptacteuren: [[Cecile Nordegg]], [[Robert Hauer-Riedl]] - (als Jörg)
* 1991: ''[[Malina]]'' - Regie: [[Werner Schroeter]] - Haaptacteuren: [[Isabelle Huppert]], [[Mathieu Carrière]] - (als Bréifdréier)
* 1991: ''Ilona und Kurti'' - Regie: [[Reinhard Schwabenitzky]] - Haaptacteuren: [[Elfi Eschke]], [[Louise Martini]] - (als Kurti)
* 1991: ''Der Rausschmeißer'' - Regie: Xaver Schwarzenberger - Haaptacteuren: [[David Martin]], [[Tobias Moretti]] - (als Ludwig)
* 1991: ''I Love Vienna'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fereydoun Farrokhzad]], [[Dolores Schmidinger]] - (als Rudolf Swoboda)
* 1992: ''Der Tag, an dem sie Jack Unterweger fingen'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Konstanze Breitebner]], [[Clemens Aap Lindenberg]] 
* 1993: ''Muttertag'' - Regie: [[Harald Sicheritz]] - Haaptacteuren: [[Alfred Dorfer]], [[Reinhard Nowak]] 
* 1994: ''Höhenangst'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fritz Karl]], [[Leon Askin]] - (als dem Mario säi Papp)
* 1995: ''Before Sunrise'' - Regie: [[Richard Linklater]] - Haaptacteuren: [[Ethan Hawke]], [[Julie Delpy]] 
* 1995: ''Exit II - Verklärte Nacht'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Hilde Berger]], [[Michou Friesz]] - (als Kirchhoff)
* 1995: ''Schnellschuß'' - Regie: [[Thomas Roth]] - Haaptacteuren: [[Michael Schottenberg]], [[Susanne Lothar]] - (als Hammer)
* 1995: ''Ciao Bello'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Claudia Michelsen]], [[Robert Giggenbach]] 
* 1996: ''Autsch!!!'' - Regie: [[Paul Harather]] - Haaptacteuren: [[Serge Falck]], [[Gabriela Benesch]] - (als Willie)
* 1997: ''Qualtingers Wien'' - Regie: Harald Sicheritz - Haaptacteuren: [[Vera Borek]], [[Marianne Mendt]] 
* 2001: ''Nachtfalter'' - Regie: Franz Novotny - Haaptacteuren: [[Eva Lorenzo]], [[Mickey Hardt]] - (als Karli)
* 2008: ''Revanche'' - Regie: [[Götz Spielmann]] - Haaptacteuren: [[Johannes Krisch]], [[Irina Potapenko]] - (als Konecny)
* 2010: ''Kottan ermittelt: Rien ne va plus'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Lukas Resetarits]], [[Udo Samel]] - (als Drballa)

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Poschl Hanno}}
[[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Éisträichesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Éisträichesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1949]]</text>
      <sha1>iycqqdmiewzxj5p5s4ydhp2hdczkfe5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712593</id>
      <parentid>2712529</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4603" sha1="gskxuw5z7i64z8q7xi2eq1dycb49l1h" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
Den '''Hanno Pöschl''', gebuer den [[2. Juli]] [[1949]] zu [[Wien]], ass en [[Éisträich|éisträichesche]] [[Schauspiller]]. 

Hie krut Rollen a Filmer vu bekannte Regisseure wéi [[Peter Patzak]], [[Richard Linklater]] a [[Rainer Werner Fassbinder]].

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1968: ''Testament'' - Regie: [[Ferry Radax]] - (Kuerzfilm)
* 1979: ''Kassbach - Ein Portrait'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Walter Kohut]], [[Immy Schell]]
* 1979: ''[[Geschichten aus dem Wienerwald]]'' - Regie: [[Maximilian Schell]] - Haaptacteuren: [[Birgit Doll]], [[Helmut Qualtinger]] - (als Alfred)
* 1978: ''Exit... nur keine Panik'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Paulus Manker]], [[Eddie Constantine]] - (als Kirchhoff)
* 1981: ''Frankfurt Kaiserstraße'' - Regie: [[Roger Fritz]] - Haaptacteuren: [[Michaela Karger]], [[Dave Balko]] - (als Johnny Klewer)
* 1978: ''Obszön - Der Fall Peter Herzl'' - Regie: [[Hans-Christof Stenzel]] - Haaptacteuren: [[Volker Spengler]], [[Karina Fallenstein]] - (als Joe Neuffer)
* 1982: ''Den Tüchtigen gehört die Welt'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Franz Buchrieser]], [[Broderick Crawford]]  
* 1982: ''[[Querelle]]'' - Regie: [[Rainer Werner Fassbinder]] - Haaptacteuren: [[Brad Davis]], [[Franco Nero]], [[Jeanne Moreau]] - (als Robert/Gil)
* 1983: ''Die letzte Runde'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Andrea Jonasson]] - (als Rainer)
* 1984: ''Donauwalzer'' - Regie: [[Xaver Schwarzenberger]] - Haaptacteuren: [[Christiane Hörbiger]], [[Jane Tilden]]  
* 1984: ''Rallye Paris - Dakar'' - Regie: [[Peter Welz]] - Haaptacteuren: [[Iris Berben]], [[Claude Brasseur]] - (als Mike)
* 1985: ''Coconuts'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Rainhard Fendrich]], [[Olivia Pascal]] - (als Grein)
* 1987: ''[[The Living Daylights]]'' - Regie: [[John Glen]] - Haaptacteuren: [[Timothy Dalton]], [[Jeroen Krabbé]]  
* 1987: ''Schmutz'' - Regie: [[Paulus Manker]] - Haaptacteuren: [[Fritz Schediwy]], [[Hans-Michael Rehberg]]  
* 1988: ''Zockerexpreß'' - Regie: [[Klaus Lemke]] - Haaptacteuren: [[Ivan Desny]], [[Dolly Dollar]] - (als Harry)
* 1990: ''Fleischwolf'' - Regie: [[Houchang Allahyari]] - Haaptacteuren: [[Cecile Nordegg]], [[Robert Hauer-Riedl]] - (als Jörg)
* 1991: ''[[Malina]]'' - Regie: [[Werner Schroeter]] - Haaptacteuren: [[Isabelle Huppert]], [[Mathieu Carrière]] - (als Bréifdréier)
* 1991: ''Ilona und Kurti'' - Regie: [[Reinhard Schwabenitzky]] - Haaptacteuren: [[Elfi Eschke]], [[Louise Martini]] - (als Kurti)
* 1991: ''Der Rausschmeißer'' - Regie: Xaver Schwarzenberger - Haaptacteuren: [[David Martin]], [[Tobias Moretti]] - (als Ludwig)
* 1991: ''I Love Vienna'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fereydoun Farrokhzad]], [[Dolores Schmidinger]] - (als Rudolf Swoboda)
* 1992: ''Der Tag, an dem sie Jack Unterweger fingen'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Konstanze Breitebner]], [[Clemens Aap Lindenberg]] 
* 1993: ''Muttertag'' - Regie: [[Harald Sicheritz]] - Haaptacteuren: [[Alfred Dorfer]], [[Reinhard Nowak]] 
* 1994: ''Höhenangst'' - Regie: Houchang Allahyari - Haaptacteuren: [[Fritz Karl]], [[Leon Askin]] - (als dem Mario säi Papp)
* 1995: ''Before Sunrise'' - Regie: [[Richard Linklater]] - Haaptacteuren: [[Ethan Hawke]], [[Julie Delpy]] 
* 1995: ''Exit II - Verklärte Nacht'' - Regie: [[Franz Novotny]] - Haaptacteuren: [[Hilde Berger]], [[Michou Friesz]] - (als Kirchhoff)
* 1995: ''Schnellschuß'' - Regie: [[Thomas Roth]] - Haaptacteuren: [[Michael Schottenberg]], [[Susanne Lothar]] - (als Hammer)
* 1995: ''Ciao Bello'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Claudia Michelsen]], [[Robert Giggenbach]] 
* 1996: ''Autsch!!!'' - Regie: [[Paul Harather]] - Haaptacteuren: [[Serge Falck]], [[Gabriela Benesch]] - (als Willie)
* 1997: ''Qualtingers Wien'' - Regie: Harald Sicheritz - Haaptacteuren: [[Vera Borek]], [[Marianne Mendt]] 
* 2001: ''Nachtfalter'' - Regie: Franz Novotny - Haaptacteuren: [[Eva Lorenzo]], [[Mickey Hardt]] - (als Karli)
* 2008: ''Revanche'' - Regie: [[Götz Spielmann]] - Haaptacteuren: [[Johannes Krisch]], [[Irina Potapenko]] - (als Konecny)
* 2010: ''Kottan ermittelt: Rien ne va plus'' - Regie: Peter Patzak - Haaptacteuren: [[Lukas Resetarits]], [[Udo Samel]] - (als Drballa)

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Poschl Hanno}}
[[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Éisträichesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Éisträichesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1949]]</text>
      <sha1>gskxuw5z7i64z8q7xi2eq1dycb49l1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Oriental (Regioun)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>177443</id>
    <revision>
      <id>2712533</id>
      <timestamp>2026-10-24T14:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Säit ugeluecht mat: '[[Kategorie:Regiounen am Marokko]]'</comment>
      <origin>2712533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="qfm3z1b2qgp80ert6v39e6hurxcxpst" xml:space="preserve">[[Kategorie:Regiounen am Marokko]]</text>
      <sha1>qfm3z1b2qgp80ert6v39e6hurxcxpst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712572</id>
      <parentid>2712533</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Regiounen am Marokko]] ewechgeholl; [[Kategorie:Regiounen a Marokko]] derbäigesat</comment>
      <origin>2712572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="7dalklmr1z70nc1ibhtlairg4cfef4p" xml:space="preserve">[[Kategorie:Regiounen a Marokko]]</text>
      <sha1>7dalklmr1z70nc1ibhtlairg4cfef4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Regiounen a Marokko</title>
    <ns>14</ns>
    <id>177444</id>
    <revision>
      <id>2712536</id>
      <timestamp>2026-10-24T14:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Säit ugeluecht mat: '[[Kategorie:Regiounen|Marokko]] [[Kategorie:Geographie vu Marokko]]'</comment>
      <origin>2712536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="fx7ledohkzt22p2icvbiicbzuuoxpic" xml:space="preserve">[[Kategorie:Regiounen|Marokko]]
[[Kategorie:Geographie vu Marokko]]</text>
      <sha1>fx7ledohkzt22p2icvbiicbzuuoxpic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712570</id>
      <parentid>2712536</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>De(n) Puscas huet d'Säit [[Kategorie:Regiounen am Marokko]] op [[Kategorie:Regiounen a Marokko]] geréckelt: ..</comment>
      <origin>2712536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="fx7ledohkzt22p2icvbiicbzuuoxpic" xml:space="preserve">[[Kategorie:Regiounen|Marokko]]
[[Kategorie:Geographie vu Marokko]]</text>
      <sha1>fx7ledohkzt22p2icvbiicbzuuoxpic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niki Stein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177445</id>
    <revision>
      <id>2712537</id>
      <timestamp>2026-10-24T14:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <comment>n</comment>
      <origin>2712537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="9bti1vblsqbge78p313ecskpvnev7vb" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
Den '''Niki Stein''', gebuer als ''Nikolaus Stein von Kamienski'' de [[25. Januar]] [[1961]] zu [[Essen]]) ass en [[Däitschland|däitsche]] [[Filmregisseur]] an [[Dréibuchauteur]]. 

== Filmographie== 
=== als Regisseur ===
=== Televisioun ===
* 1989: ''Sievers wartet!'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Uwe Friedrichsen]], [[Siemen Rühaak]]
* 1995-1996: ''Die Flughafenklinik'' - (TV-Serie) - (7 Episoden)
* 1997: ''Ende einer Leidenschaft'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Katja Flint]], [[Sebastian Koch]], [[Oliver Stritzel]]
* 1997: ''Still Movin''' - Haaptacteuren: [[Kai Wiesinger]], [[Leonard Lansink]], [[Eckhard Preuß]]
* 1998-2022: Tatort'' - (TV-Serie) - (17 Episoden)
* 1999: ''Die Stunde des Löwen'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Stefan Kurt]], [[Doreen Jacobi]], [[Ralph Herforth]]
* 2001 ''Die Liebe meines Lebens'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Aglaia Szyszkowitz]], [[Hannes Jaenicke]], [[Jan-Gregor Kremp]]
* 2002: ''Pest - Die Rückkehr'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Dietmar Bär]], [[Tim Bergmann]], [[Hannelore Hoger]]
* 2002: ''Das Duo'' - (TV-Serie) - (1 Episod)
* 2004: ''Die Quittung'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Jan-Gregor Kremp, [[Heikko Deutschmann]], [[Anke Sevenich]]
* 2004: ''Die Konferenz'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Ludwig Blochberger]], [[Peter Fitz]]
* 2006: ''Der Mann im Strom'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Jan Fedder]], [[Lea Draeger]]
* 2007: ''Die Todesautomatik'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Stephan Kampwirth]], [[Misel Maticevic]], [[Loretta Pflaum]]
* 1978: ''Der große Tom'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wolf-Niklas Schykowski]], Aglaia Szyszkowitz, [[Sandra Borgmann]]
* 2008: ''Die Frau aus dem Meer'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Anja Kling]], [[Walter Kreye]], [[Ulrich Tukur]]
* 2008: ''Der Tiger oder Was Frauen lieben!'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Herbert Knaup]], [[Ben Becker]], [[Susanne Lothar]]
* 2010: ''Bis nichts mehr bleibt'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Silke Bodenbender]], [[Felix Klare]], [[Nina Kunzendorf]]
* 2010: ''Wiedersehen mit einem Fremden'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Silke Bodenbender, Nina Kunzendorf
* 2010: ''Liebe deinen Feind'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Katharina Wackernagel]], [[Benjamin Sadler]], [[Stephan Kampwirth]]
* 2010: ''Morgen musst Du sterben'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Uwe Kockisch]], Susanne Lothar, [[Matthias Habich]]
* 2011: ''Vater Mutter Mörder'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Heino Ferch]], Silke Bodenbender, [[Katharina Wackernagel]]
* 2012: ''Rommel'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Ulrich Tukur, [[Tim Bergmann]], [[Johannes Silberschneider]]
* 1978: ''Der Tote im Eis'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Manfred Zapatka]], Kai Wiesinger, Aglaia Szyszkowitz
* 2014: ''Dr. Gressmann zeigt Gefühle'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Ken Duken]], [[Alwara Höfels]], Anke Sevenich
* 2015: ''Öl: Die wahrheit über den untergang der DDR'' - (TV-Film) - (Dokumentarfilm)
* 2015: ''Das Dorf der Mörder'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Anna Loos]], [[Alina Levshin]], [[Jürgen Tarrach]]
* 219: ''Big Manni'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Natalia Belitski]], [[Ben Braun]]
* 2019: ''Die Auferstehung'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Leslie Malton]], [[Herbert Knaup]], [[Joachim Król]]
* 2020: ''Louis van Beethoven'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Tobias Moretti]], [[Ulrich Noethen]], [[Caroline Hellwig]]
* 2023: ''Briefe aus dem Jenseits'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Heino Ferch, Manfred Zapatka
* 2024: ''Yvonne und der Tod'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Heino Ferch, [[Moritz Führmann]]
* 2025: ''Stammheim - Zeit des Terrors'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Isaak Dentler]], Heino Ferch, [[Tatiana Nekrasov]]

== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Stein Niki}}
[[Kategorie:Däitsch Filmregisseuren]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsregisseuren]]
[[Kategorie:Däitsch Dréibuchauteuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1961]]</text>
      <sha1>9bti1vblsqbge78p313ecskpvnev7vb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712538</id>
      <parentid>2712537</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="nalqc2ugcgv3s4o465m6tms9hd8j9vq" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
Den '''Niki Stein''', gebuer als ''Nikolaus Stein von Kamienski'' de [[25. Januar]] [[1961]] zu [[Essen]], ass en [[Däitschland|däitsche]] [[Filmregisseur]] an [[Dréibuchauteur]]. 

== Filmographie== 
=== als Regisseur ===
=== Televisioun ===
* 1989: ''Sievers wartet!'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Uwe Friedrichsen]], [[Siemen Rühaak]]
* 1995-1996: ''Die Flughafenklinik'' - (TV-Serie) - (7 Episoden)
* 1997: ''Ende einer Leidenschaft'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Katja Flint]], [[Sebastian Koch]], [[Oliver Stritzel]]
* 1997: ''Still Movin''' - Haaptacteuren: [[Kai Wiesinger]], [[Leonard Lansink]], [[Eckhard Preuß]]
* 1998-2022: Tatort'' - (TV-Serie) - (17 Episoden)
* 1999: ''Die Stunde des Löwen'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Stefan Kurt]], [[Doreen Jacobi]], [[Ralph Herforth]]
* 2001 ''Die Liebe meines Lebens'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Aglaia Szyszkowitz]], [[Hannes Jaenicke]], [[Jan-Gregor Kremp]]
* 2002: ''Pest - Die Rückkehr'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Dietmar Bär]], [[Tim Bergmann]], [[Hannelore Hoger]]
* 2002: ''Das Duo'' - (TV-Serie) - (1 Episod)
* 2004: ''Die Quittung'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Jan-Gregor Kremp, [[Heikko Deutschmann]], [[Anke Sevenich]]
* 2004: ''Die Konferenz'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Ludwig Blochberger]], [[Peter Fitz]]
* 2006: ''Der Mann im Strom'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Jan Fedder]], [[Lea Draeger]]
* 2007: ''Die Todesautomatik'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Stephan Kampwirth]], [[Misel Maticevic]], [[Loretta Pflaum]]
* 1978: ''Der große Tom'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wolf-Niklas Schykowski]], Aglaia Szyszkowitz, [[Sandra Borgmann]]
* 2008: ''Die Frau aus dem Meer'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Anja Kling]], [[Walter Kreye]], [[Ulrich Tukur]]
* 2008: ''Der Tiger oder Was Frauen lieben!'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Herbert Knaup]], [[Ben Becker]], [[Susanne Lothar]]
* 2010: ''Bis nichts mehr bleibt'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Silke Bodenbender]], [[Felix Klare]], [[Nina Kunzendorf]]
* 2010: ''Wiedersehen mit einem Fremden'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Silke Bodenbender, Nina Kunzendorf
* 2010: ''Liebe deinen Feind'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Katharina Wackernagel]], [[Benjamin Sadler]], [[Stephan Kampwirth]]
* 2010: ''Morgen musst Du sterben'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Uwe Kockisch]], Susanne Lothar, [[Matthias Habich]]
* 2011: ''Vater Mutter Mörder'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Heino Ferch]], Silke Bodenbender, [[Katharina Wackernagel]]
* 2012: ''Rommel'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Ulrich Tukur, [[Tim Bergmann]], [[Johannes Silberschneider]]
* 1978: ''Der Tote im Eis'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Manfred Zapatka]], Kai Wiesinger, Aglaia Szyszkowitz
* 2014: ''Dr. Gressmann zeigt Gefühle'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Ken Duken]], [[Alwara Höfels]], Anke Sevenich
* 2015: ''Öl: Die wahrheit über den untergang der DDR'' - (TV-Film) - (Dokumentarfilm)
* 2015: ''Das Dorf der Mörder'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Anna Loos]], [[Alina Levshin]], [[Jürgen Tarrach]]
* 219: ''Big Manni'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Natalia Belitski]], [[Ben Braun]]
* 2019: ''Die Auferstehung'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Leslie Malton]], [[Herbert Knaup]], [[Joachim Król]]
* 2020: ''Louis van Beethoven'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Tobias Moretti]], [[Ulrich Noethen]], [[Caroline Hellwig]]
* 2023: ''Briefe aus dem Jenseits'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Heino Ferch, Manfred Zapatka
* 2024: ''Yvonne und der Tod'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Heino Ferch, [[Moritz Führmann]]
* 2025: ''Stammheim - Zeit des Terrors'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Isaak Dentler]], Heino Ferch, [[Tatiana Nekrasov]]

== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Stein Niki}}
[[Kategorie:Däitsch Filmregisseuren]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsregisseuren]]
[[Kategorie:Däitsch Dréibuchauteuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1961]]</text>
      <sha1>nalqc2ugcgv3s4o465m6tms9hd8j9vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peter Fitz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177446</id>
    <revision>
      <id>2712546</id>
      <timestamp>2026-10-24T14:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <comment>nei</comment>
      <origin>2712546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="ilcqxttn6b56bk6vv2hczt0bzwc0ill" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Fitz''', gebuer den [[8. August]] [[1931]] zu [[Kaiserslautern]], a gestuerwen den [[10. Januar]] [[2013]] zu [[Berlin]], war en [[Däitschland|däische]] [[Schauspiller.

Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[Louis Malle]], [[Claude Chabrol]] a [[Béla Tarr]] ze gesinn.

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1972: ''Die Wollands'' - Regie: [[Ingo Kratisch]], [[Marianne Lüdcke]] - Haaptacteuren: [[Nicolas Brieger]], [[Rüdiger Kirschstein]] - (als Wolfgang)
* 1977: ''Die Brüder'' - Regie: [[Wolf Gremm]] - Haaptacteuren: [[Klaus Löwitsch]], [[Doris Kunstmann]], [[Erika Pluhar]] - (als Dr. Hoffmann)
* 1978: ''[[Heinrich (Film)|Heinrich]]'' - Regie: [[Helma Sanders-Brahms]] - Haaptacteuren: [[Heinrich Giskes]], [[Hannelore Hoger]] 
* 1978: ''Zwischen zwei Kriegen'' - Regie: [[Harun Farocki]] - Haaptacteuren: [[Ingemo Engström]], [[Jeff Layton]] - (als Ingenieur)
* 1979: ''Valse triste'' - Regie: [[Stefan Lukschy]], [[Christian Rateuke]], [[Hartmann Schmige]] - (Kuerzfilm)
* 1982: ''Wer spinnt denn da, Herr Doktor?'' - Regie: Stefan Lukschy, Christian Rateuke - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Sunnyi Melles]] - (als Eduard von Schög)
* 1984: ''Der Mord mit der Schere'' - Regie: [[René Perraudin]] - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Udo Samel]] 
* 1987: ''Quatre mains'' - Regie: [[Hans Fels]] - Haaptacteuren: [[Renée Fokker]], [[Thore Seeberg]] 
* 1987: ''Au revoir les enfants'' - Regie: [[Louis Malle]] - Haaptacteuren: [[Gaspard Manesse]], [[Francine Racette]] - (als Muller)
* 1987: ''Drachenfutter'' - Regie: [[Jan Schütte]] - Haaptacteuren: [[Bhasker Patel]], [[Ric Young]] 
* 1988: ''Z.B. ... Otto Spalt'' - Regie: René Perraudin - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Katharina Thalbach]] - (als Direkter)
* 1990: ''Dr. M'' - Regie: [[Claude Chabrol]] - Haaptacteuren: [[Alan Bates]], [[Jennifer Beals]] - (als Veidt)
* 1990: ''All Out'' - Regie: [[Thomas Koerfer]] - Haaptacteuren: [[Fabienne Babe]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Schnyder)
* 1991: ''Wer hat Angst vor Rot, Gelb, Blau?'' - Regie: [[Heiko Schier]] - Haaptacteuren: [[Max Tidof]], [[Heino Ferch]] - (als von Sell)
* 1992: ''Alles Lüge'' - Regie: Heiko Schier - Haaptacteuren: [[Dieter Hallervorden]], [[Petra Hinze]] - (als Rudolf Portmann)
* 1993: ''Die Denunziantin'' - Regie: [[Thomas Mitscherlich]] - Haaptacteuren: [[Marquard Bohm]], [[Traugott Buhre]] - (als Affekot)
* 1993: ''Ich und Christine'' - Regie: [[Peter Stripp]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christiane Paul]] - (als Hotte)
* 1995: ''Die Knickerbocker-Bande: Das sprechende Grab'' - Regie: [[Marijan David Vajda]] - Haaptacteuren: [[Rebecca Keeling]], [[Mathias Rothammer]] - (als Erik)
* 1995: ''Flirt'' - Regie: [[Hal Hartley]] - Episod: ''Berlin, October 1994'' - Haaptacteuren: [[Maria Schrader]], [[Elina Löwensohn]] - (als Dokter)
* 1996: ''Brennendes Herz'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Helmut Griem]], [[Dominique Sanda]] - (als André Gide)
* 1996: ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Bettina Kupfer]], [[Ulrich Tukur]] - (als Reinhold Schünzel)
* 1996: ''Conversation with the Beast'' - Regie: [[ Armin Mueller-Stahl]] - Haaptacteuren:Armin Mueller-Stahl, [[Bob Balaban]] - (als Dr. Segebrecht)
* 1998: ''23 - Nichts ist so wie es scheint'' - Regie: [[Hans-Christian Schmid]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Fabian Busch]] - (als Brückner)
* 2000: ''Werckmeister harmóniák'' - Regie: [[Béla Tarr]], [[Ágnes Hranitzky]] - Haaptacteuren: [[Hanna Schygulla]], [[Lars Rudolph]] - (als György Eszter)
* 2001: ''Planet der Kannibalen'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Minh-Khai Phan-Thi]], [[Vadim Glowna]], [[Barbara Auer]] - (als Professer Dr. Dr. Best)
* 2003: ''Erster Attaistischer Film'' - Regie: [[Christoph Schlingensief]] - Haaptacteuren: [[Margit Carstensen]], [[Hannelore Elsner]] 
* 2003: ''[[September (Film)|September]]'' - Regie: [[Max Färberböck]] - Haaptacteuren: [[Catharina Schuchmann]], [[Justus von Dohnányi]] 
* 2003: ''Hamlet_X'' - Regie: [[Herbert Fritsch]] - Haaptacteuren: [[Meret Becker]], [[Kathrin Angerer]] - (als Claudius)
* 2004: ''Lautlos'' - Regie: [[Mennan Yapo]] - Haaptacteuren: [[Joachim Król]], [[Nadja Uhl]] - (als Martin Hinrich)
* 2007: ''Töredék'' - Regie: [[Gyula Maár]] - Haaptacteuren: [[Sándor Zsótér]], [[Mari Törőcsik]] 
* 2007: ''Weisse Lilien'' - Regie: [[Christian Frosch]] - Haaptacteuren: [[Brigitte Hobmeier]], [[Johanna Wokalek]] - (als Ludwig von Auerbach)
* 1978: ''Meine Mutter, mein Bruder und ich!'' - Regie: [[Nuran Calis]] - Haaptacteuren: [[Erhan Emre]], [[Corinna Harfouch]] - (als Kalust)

== Um Spaweck ==
* {{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Fitz Peter}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1931]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]</text>
      <sha1>ilcqxttn6b56bk6vv2hczt0bzwc0ill</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712547</id>
      <parentid>2712546</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="krg1gmwqwfyau5y8b2ew0u6ohpbcdcv" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Fitz''', gebuer den [[8. August]] [[1931]] zu [[Kaiserslautern]], a gestuerwen den [[10. Januar]] [[2013]] zu [[Berlin]], war en [[Däitschland|däische]] [[Schauspiller]].

Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[Louis Malle]], [[Claude Chabrol]] a [[Béla Tarr]] ze gesinn.

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1972: ''Die Wollands'' - Regie: [[Ingo Kratisch]], [[Marianne Lüdcke]] - Haaptacteuren: [[Nicolas Brieger]], [[Rüdiger Kirschstein]] - (als Wolfgang)
* 1977: ''Die Brüder'' - Regie: [[Wolf Gremm]] - Haaptacteuren: [[Klaus Löwitsch]], [[Doris Kunstmann]], [[Erika Pluhar]] - (als Dr. Hoffmann)
* 1978: ''[[Heinrich (Film)|Heinrich]]'' - Regie: [[Helma Sanders-Brahms]] - Haaptacteuren: [[Heinrich Giskes]], [[Hannelore Hoger]] 
* 1978: ''Zwischen zwei Kriegen'' - Regie: [[Harun Farocki]] - Haaptacteuren: [[Ingemo Engström]], [[Jeff Layton]] - (als Ingenieur)
* 1979: ''Valse triste'' - Regie: [[Stefan Lukschy]], [[Christian Rateuke]], [[Hartmann Schmige]] - (Kuerzfilm)
* 1982: ''Wer spinnt denn da, Herr Doktor?'' - Regie: Stefan Lukschy, Christian Rateuke - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Sunnyi Melles]] - (als Eduard von Schög)
* 1984: ''Der Mord mit der Schere'' - Regie: [[René Perraudin]] - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Udo Samel]] 
* 1987: ''Quatre mains'' - Regie: [[Hans Fels]] - Haaptacteuren: [[Renée Fokker]], [[Thore Seeberg]] 
* 1987: ''Au revoir les enfants'' - Regie: [[Louis Malle]] - Haaptacteuren: [[Gaspard Manesse]], [[Francine Racette]] - (als Muller)
* 1987: ''Drachenfutter'' - Regie: [[Jan Schütte]] - Haaptacteuren: [[Bhasker Patel]], [[Ric Young]] 
* 1988: ''Z.B. ... Otto Spalt'' - Regie: René Perraudin - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Katharina Thalbach]] - (als Direkter)
* 1990: ''Dr. M'' - Regie: [[Claude Chabrol]] - Haaptacteuren: [[Alan Bates]], [[Jennifer Beals]] - (als Veidt)
* 1990: ''All Out'' - Regie: [[Thomas Koerfer]] - Haaptacteuren: [[Fabienne Babe]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Schnyder)
* 1991: ''Wer hat Angst vor Rot, Gelb, Blau?'' - Regie: [[Heiko Schier]] - Haaptacteuren: [[Max Tidof]], [[Heino Ferch]] - (als von Sell)
* 1992: ''Alles Lüge'' - Regie: Heiko Schier - Haaptacteuren: [[Dieter Hallervorden]], [[Petra Hinze]] - (als Rudolf Portmann)
* 1993: ''Die Denunziantin'' - Regie: [[Thomas Mitscherlich]] - Haaptacteuren: [[Marquard Bohm]], [[Traugott Buhre]] - (als Affekot)
* 1993: ''Ich und Christine'' - Regie: [[Peter Stripp]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christiane Paul]] - (als Hotte)
* 1995: ''Die Knickerbocker-Bande: Das sprechende Grab'' - Regie: [[Marijan David Vajda]] - Haaptacteuren: [[Rebecca Keeling]], [[Mathias Rothammer]] - (als Erik)
* 1995: ''Flirt'' - Regie: [[Hal Hartley]] - Episod: ''Berlin, October 1994'' - Haaptacteuren: [[Maria Schrader]], [[Elina Löwensohn]] - (als Dokter)
* 1996: ''Brennendes Herz'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Helmut Griem]], [[Dominique Sanda]] - (als André Gide)
* 1996: ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Bettina Kupfer]], [[Ulrich Tukur]] - (als Reinhold Schünzel)
* 1996: ''Conversation with the Beast'' - Regie: [[ Armin Mueller-Stahl]] - Haaptacteuren:Armin Mueller-Stahl, [[Bob Balaban]] - (als Dr. Segebrecht)
* 1998: ''23 - Nichts ist so wie es scheint'' - Regie: [[Hans-Christian Schmid]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Fabian Busch]] - (als Brückner)
* 2000: ''Werckmeister harmóniák'' - Regie: [[Béla Tarr]], [[Ágnes Hranitzky]] - Haaptacteuren: [[Hanna Schygulla]], [[Lars Rudolph]] - (als György Eszter)
* 2001: ''Planet der Kannibalen'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Minh-Khai Phan-Thi]], [[Vadim Glowna]], [[Barbara Auer]] - (als Professer Dr. Dr. Best)
* 2003: ''Erster Attaistischer Film'' - Regie: [[Christoph Schlingensief]] - Haaptacteuren: [[Margit Carstensen]], [[Hannelore Elsner]] 
* 2003: ''[[September (Film)|September]]'' - Regie: [[Max Färberböck]] - Haaptacteuren: [[Catharina Schuchmann]], [[Justus von Dohnányi]] 
* 2003: ''Hamlet_X'' - Regie: [[Herbert Fritsch]] - Haaptacteuren: [[Meret Becker]], [[Kathrin Angerer]] - (als Claudius)
* 2004: ''Lautlos'' - Regie: [[Mennan Yapo]] - Haaptacteuren: [[Joachim Król]], [[Nadja Uhl]] - (als Martin Hinrich)
* 2007: ''Töredék'' - Regie: [[Gyula Maár]] - Haaptacteuren: [[Sándor Zsótér]], [[Mari Törőcsik]] 
* 2007: ''Weisse Lilien'' - Regie: [[Christian Frosch]] - Haaptacteuren: [[Brigitte Hobmeier]], [[Johanna Wokalek]] - (als Ludwig von Auerbach)
* 1978: ''Meine Mutter, mein Bruder und ich!'' - Regie: [[Nuran Calis]] - Haaptacteuren: [[Erhan Emre]], [[Corinna Harfouch]] - (als Kalust)

== Um Spaweck ==
* {{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Fitz Peter}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1931]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]</text>
      <sha1>krg1gmwqwfyau5y8b2ew0u6ohpbcdcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712548</id>
      <parentid>2712547</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kino */</comment>
      <origin>2712548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4976" sha1="6fjbtnrpsf26xqywoiguutiepgtct8c" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Fitz''', gebuer den [[8. August]] [[1931]] zu [[Kaiserslautern]], a gestuerwen den [[10. Januar]] [[2013]] zu [[Berlin]], war en [[Däitschland|däische]] [[Schauspiller]].

Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[Louis Malle]], [[Claude Chabrol]] a [[Béla Tarr]] ze gesinn.

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1972: ''Die Wollands'' - Regie: [[Ingo Kratisch]], [[Marianne Lüdcke]] - Haaptacteuren: [[Nicolas Brieger]], [[Rüdiger Kirschstein]] - (als Wolfgang)
* 1977: ''Die Brüder'' - Regie: [[Wolf Gremm]] - Haaptacteuren: [[Klaus Löwitsch]], [[Doris Kunstmann]], [[Erika Pluhar]] - (als Dr. Hoffmann)
* 1978: ''[[Heinrich (Film)|Heinrich]]'' - Regie: [[Helma Sanders-Brahms]] - Haaptacteuren: [[Heinrich Giskes]], [[Hannelore Hoger]] 
* 1978: ''Zwischen zwei Kriegen'' - Regie: [[Harun Farocki]] - Haaptacteuren: [[Ingemo Engström]], [[Jeff Layton]] - (als Ingenieur)
* 1979: ''Valse triste'' - Regie: [[Stefan Lukschy]], [[Christian Rateuke]], [[Hartmann Schmige]] - (Kuerzfilm)
* 1982: ''Wer spinnt denn da, Herr Doktor?'' - Regie: Stefan Lukschy, Christian Rateuke - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Sunnyi Melles]] - (als Eduard von Schög)
* 1984: ''Der Mord mit der Schere'' - Regie: [[René Perraudin]] - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Udo Samel]] 
* 1987: ''Quatre mains'' - Regie: [[Hans Fels]] - Haaptacteuren: [[Renée Fokker]], [[Thore Seeberg]] 
* 1987: ''Au revoir les enfants'' - Regie: [[Louis Malle]] - Haaptacteuren: [[Gaspard Manesse]], [[Francine Racette]] - (als Muller)
* 1987: ''Drachenfutter'' - Regie: [[Jan Schütte]] - Haaptacteuren: [[Bhasker Patel]], [[Ric Young]] 
* 1988: ''Z.B. ... Otto Spalt'' - Regie: René Perraudin - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Katharina Thalbach]] - (als Direkter)
* 1990: ''Docteur M'' - Regie: [[Claude Chabrol]] - Haaptacteuren: [[Alan Bates]], [[Jennifer Beals]] - (als Veidt)
* 1990: ''All Out'' - Regie: [[Thomas Koerfer]] - Haaptacteuren: [[Fabienne Babe]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Schnyder)
* 1991: ''Wer hat Angst vor Rot, Gelb, Blau?'' - Regie: [[Heiko Schier]] - Haaptacteuren: [[Max Tidof]], [[Heino Ferch]] - (als von Sell)
* 1992: ''Alles Lüge'' - Regie: Heiko Schier - Haaptacteuren: [[Dieter Hallervorden]], [[Petra Hinze]] - (als Rudolf Portmann)
* 1993: ''Die Denunziantin'' - Regie: [[Thomas Mitscherlich]] - Haaptacteuren: [[Marquard Bohm]], [[Traugott Buhre]] - (als Affekot)
* 1993: ''Ich und Christine'' - Regie: [[Peter Stripp]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christiane Paul]] - (als Hotte)
* 1995: ''Die Knickerbocker-Bande: Das sprechende Grab'' - Regie: [[Marijan David Vajda]] - Haaptacteuren: [[Rebecca Keeling]], [[Mathias Rothammer]] - (als Erik)
* 1995: ''Flirt'' - Regie: [[Hal Hartley]] - Episod: ''Berlin, October 1994'' - Haaptacteuren: [[Maria Schrader]], [[Elina Löwensohn]] - (als Dokter)
* 1996: ''Brennendes Herz'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Helmut Griem]], [[Dominique Sanda]] - (als André Gide)
* 1996: ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Bettina Kupfer]], [[Ulrich Tukur]] - (als Reinhold Schünzel)
* 1996: ''Conversation with the Beast'' - Regie: [[ Armin Mueller-Stahl]] - Haaptacteuren:Armin Mueller-Stahl, [[Bob Balaban]] - (als Dr. Segebrecht)
* 1998: ''23 - Nichts ist so wie es scheint'' - Regie: [[Hans-Christian Schmid]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Fabian Busch]] - (als Brückner)
* 2000: ''Werckmeister harmóniák'' - Regie: [[Béla Tarr]], [[Ágnes Hranitzky]] - Haaptacteuren: [[Hanna Schygulla]], [[Lars Rudolph]] - (als György Eszter)
* 2001: ''Planet der Kannibalen'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Minh-Khai Phan-Thi]], [[Vadim Glowna]], [[Barbara Auer]] - (als Professer Dr. Dr. Best)
* 2003: ''Erster Attaistischer Film'' - Regie: [[Christoph Schlingensief]] - Haaptacteuren: [[Margit Carstensen]], [[Hannelore Elsner]] 
* 2003: ''[[September (Film)|September]]'' - Regie: [[Max Färberböck]] - Haaptacteuren: [[Catharina Schuchmann]], [[Justus von Dohnányi]] 
* 2003: ''Hamlet_X'' - Regie: [[Herbert Fritsch]] - Haaptacteuren: [[Meret Becker]], [[Kathrin Angerer]] - (als Claudius)
* 2004: ''Lautlos'' - Regie: [[Mennan Yapo]] - Haaptacteuren: [[Joachim Król]], [[Nadja Uhl]] - (als Martin Hinrich)
* 2007: ''Töredék'' - Regie: [[Gyula Maár]] - Haaptacteuren: [[Sándor Zsótér]], [[Mari Törőcsik]] 
* 2007: ''Weisse Lilien'' - Regie: [[Christian Frosch]] - Haaptacteuren: [[Brigitte Hobmeier]], [[Johanna Wokalek]] - (als Ludwig von Auerbach)
* 1978: ''Meine Mutter, mein Bruder und ich!'' - Regie: [[Nuran Calis]] - Haaptacteuren: [[Erhan Emre]], [[Corinna Harfouch]] - (als Kalust)

== Um Spaweck ==
* {{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Fitz Peter}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1931]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]</text>
      <sha1>6fjbtnrpsf26xqywoiguutiepgtct8c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712550</id>
      <parentid>2712548</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="irjs8ucvduiemnycc58ku88uqvwgc2p" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Fitz''', gebuer den [[8. August]] [[1931]] zu [[Kaiserslautern]], a gestuerwen den [[10. Januar]] [[2013]] zu [[Berlin]], war en [[Däitschland|däitsche]] [[Schauspiller]].

Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[Louis Malle]], [[Claude Chabrol]] a [[Béla Tarr]] ze gesinn.

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1972: ''Die Wollands'' - Regie: [[Ingo Kratisch]], [[Marianne Lüdcke]] - Haaptacteuren: [[Nicolas Brieger]], [[Rüdiger Kirschstein]] - (als Wolfgang)
* 1977: ''Die Brüder'' - Regie: [[Wolf Gremm]] - Haaptacteuren: [[Klaus Löwitsch]], [[Doris Kunstmann]], [[Erika Pluhar]] - (als Dr. Hoffmann)
* 1978: ''[[Heinrich (Film)|Heinrich]]'' - Regie: [[Helma Sanders-Brahms]] - Haaptacteuren: [[Heinrich Giskes]], [[Hannelore Hoger]] 
* 1978: ''Zwischen zwei Kriegen'' - Regie: [[Harun Farocki]] - Haaptacteuren: [[Ingemo Engström]], [[Jeff Layton]] - (als Ingenieur)
* 1979: ''Valse triste'' - Regie: [[Stefan Lukschy]], [[Christian Rateuke]], [[Hartmann Schmige]] - (Kuerzfilm)
* 1982: ''Wer spinnt denn da, Herr Doktor?'' - Regie: Stefan Lukschy, Christian Rateuke - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Sunnyi Melles]] - (als Eduard von Schög)
* 1984: ''Der Mord mit der Schere'' - Regie: [[René Perraudin]] - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Udo Samel]] 
* 1987: ''Quatre mains'' - Regie: [[Hans Fels]] - Haaptacteuren: [[Renée Fokker]], [[Thore Seeberg]] 
* 1987: ''Au revoir les enfants'' - Regie: [[Louis Malle]] - Haaptacteuren: [[Gaspard Manesse]], [[Francine Racette]] - (als Muller)
* 1987: ''Drachenfutter'' - Regie: [[Jan Schütte]] - Haaptacteuren: [[Bhasker Patel]], [[Ric Young]] 
* 1988: ''Z.B. ... Otto Spalt'' - Regie: René Perraudin - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Katharina Thalbach]] - (als Direkter)
* 1990: ''Docteur M'' - Regie: [[Claude Chabrol]] - Haaptacteuren: [[Alan Bates]], [[Jennifer Beals]] - (als Veidt)
* 1990: ''All Out'' - Regie: [[Thomas Koerfer]] - Haaptacteuren: [[Fabienne Babe]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Schnyder)
* 1991: ''Wer hat Angst vor Rot, Gelb, Blau?'' - Regie: [[Heiko Schier]] - Haaptacteuren: [[Max Tidof]], [[Heino Ferch]] - (als von Sell)
* 1992: ''Alles Lüge'' - Regie: Heiko Schier - Haaptacteuren: [[Dieter Hallervorden]], [[Petra Hinze]] - (als Rudolf Portmann)
* 1993: ''Die Denunziantin'' - Regie: [[Thomas Mitscherlich]] - Haaptacteuren: [[Marquard Bohm]], [[Traugott Buhre]] - (als Affekot)
* 1993: ''Ich und Christine'' - Regie: [[Peter Stripp]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christiane Paul]] - (als Hotte)
* 1995: ''Die Knickerbocker-Bande: Das sprechende Grab'' - Regie: [[Marijan David Vajda]] - Haaptacteuren: [[Rebecca Keeling]], [[Mathias Rothammer]] - (als Erik)
* 1995: ''Flirt'' - Regie: [[Hal Hartley]] - Episod: ''Berlin, October 1994'' - Haaptacteuren: [[Maria Schrader]], [[Elina Löwensohn]] - (als Dokter)
* 1996: ''Brennendes Herz'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Helmut Griem]], [[Dominique Sanda]] - (als André Gide)
* 1996: ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Bettina Kupfer]], [[Ulrich Tukur]] - (als Reinhold Schünzel)
* 1996: ''Conversation with the Beast'' - Regie: [[ Armin Mueller-Stahl]] - Haaptacteuren:Armin Mueller-Stahl, [[Bob Balaban]] - (als Dr. Segebrecht)
* 1998: ''23 - Nichts ist so wie es scheint'' - Regie: [[Hans-Christian Schmid]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Fabian Busch]] - (als Brückner)
* 2000: ''Werckmeister harmóniák'' - Regie: [[Béla Tarr]], [[Ágnes Hranitzky]] - Haaptacteuren: [[Hanna Schygulla]], [[Lars Rudolph]] - (als György Eszter)
* 2001: ''Planet der Kannibalen'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Minh-Khai Phan-Thi]], [[Vadim Glowna]], [[Barbara Auer]] - (als Professer Dr. Dr. Best)
* 2003: ''Erster Attaistischer Film'' - Regie: [[Christoph Schlingensief]] - Haaptacteuren: [[Margit Carstensen]], [[Hannelore Elsner]] 
* 2003: ''[[September (Film)|September]]'' - Regie: [[Max Färberböck]] - Haaptacteuren: [[Catharina Schuchmann]], [[Justus von Dohnányi]] 
* 2003: ''Hamlet_X'' - Regie: [[Herbert Fritsch]] - Haaptacteuren: [[Meret Becker]], [[Kathrin Angerer]] - (als Claudius)
* 2004: ''Lautlos'' - Regie: [[Mennan Yapo]] - Haaptacteuren: [[Joachim Król]], [[Nadja Uhl]] - (als Martin Hinrich)
* 2007: ''Töredék'' - Regie: [[Gyula Maár]] - Haaptacteuren: [[Sándor Zsótér]], [[Mari Törőcsik]] 
* 2007: ''Weisse Lilien'' - Regie: [[Christian Frosch]] - Haaptacteuren: [[Brigitte Hobmeier]], [[Johanna Wokalek]] - (als Ludwig von Auerbach)
* 1978: ''Meine Mutter, mein Bruder und ich!'' - Regie: [[Nuran Calis]] - Haaptacteuren: [[Erhan Emre]], [[Corinna Harfouch]] - (als Kalust)

== Um Spaweck ==
* {{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Fitz Peter}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1931]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]</text>
      <sha1>irjs8ucvduiemnycc58ku88uqvwgc2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712557</id>
      <parentid>2712550</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johnny Chicago</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2712557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="rbo6vdodmirlmlrncp96qb8qxu5ww0l" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Fitz''', gebuer den [[8. August]] [[1931]] zu [[Kaiserslautern]], a gestuerwen den [[10. Januar]] [[2013]] zu [[Berlin]], war en [[Däitschland|däitsche]] [[Schauspiller]].

Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[Louis Malle]], [[Claude Chabrol]] a [[Béla Tarr]] ze gesinn.

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1972: ''Die Wollands'' - Regie: [[Ingo Kratisch]], [[Marianne Lüdcke]] - Haaptacteuren: [[Nicolas Brieger]], [[Rüdiger Kirschstein]] - (als Wolfgang)
* 1977: ''Die Brüder'' - Regie: [[Wolf Gremm]] - Haaptacteuren: [[Klaus Löwitsch]], [[Doris Kunstmann]], [[Erika Pluhar]] - (als Dr. Hoffmann)
* 1978: ''[[Heinrich (Film)|Heinrich]]'' - Regie: [[Helma Sanders-Brahms]] - Haaptacteuren: [[Heinrich Giskes]], [[Hannelore Hoger]] 
* 1978: ''Zwischen zwei Kriegen'' - Regie: [[Harun Farocki]] - Haaptacteuren: [[Ingemo Engström]], [[Jeff Layton]] - (als Ingenieur)
* 1979: ''Valse triste'' - Regie: [[Stefan Lukschy]], [[Christian Rateuke]], [[Hartmann Schmige]] - (Kuerzfilm)
* 1982: ''Wer spinnt denn da, Herr Doktor?'' - Regie: Stefan Lukschy, Christian Rateuke - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Sunnyi Melles]] - (als Eduard von Schög)
* 1984: ''Der Mord mit der Schere'' - Regie: [[René Perraudin]] - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Udo Samel]] 
* 1987: ''Quatre mains'' - Regie: [[Hans Fels]] - Haaptacteuren: [[Renée Fokker]], [[Thore Seeberg]] 
* 1987: ''Au revoir les enfants'' - Regie: [[Louis Malle]] - Haaptacteuren: [[Gaspard Manesse]], [[Francine Racette]] - (als Muller)
* 1987: ''Drachenfutter'' - Regie: [[Jan Schütte]] - Haaptacteuren: [[Bhasker Patel]], [[Ric Young]] 
* 1988: ''Z.B. ... Otto Spalt'' - Regie: René Perraudin - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Katharina Thalbach]] - (als Direkter)
* 1990: ''Docteur M'' - Regie: [[Claude Chabrol]] - Haaptacteuren: [[Alan Bates]], [[Jennifer Beals]] - (als Veidt)
* 1990: ''All Out'' - Regie: [[Thomas Koerfer]] - Haaptacteuren: [[Fabienne Babe]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Schnyder)
* 1991: ''Wer hat Angst vor Rot, Gelb, Blau?'' - Regie: [[Heiko Schier]] - Haaptacteuren: [[Max Tidof]], [[Heino Ferch]] - (als von Sell)
* 1992: ''Alles Lüge'' - Regie: Heiko Schier - Haaptacteuren: [[Dieter Hallervorden]], [[Petra Hinze]] - (als Rudolf Portmann)
* 1993: ''Die Denunziantin'' - Regie: [[Thomas Mitscherlich]] - Haaptacteuren: [[Marquard Bohm]], [[Traugott Buhre]] - (als Affekot)
* 1993: ''Ich und Christine'' - Regie: [[Peter Stripp]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christiane Paul]] - (als Hotte)
* 1995: ''Die Knickerbocker-Bande: Das sprechende Grab'' - Regie: [[Marijan David Vajda]] - Haaptacteuren: [[Rebecca Keeling]], [[Mathias Rothammer]] - (als Erik)
* 1995: ''Flirt'' - Regie: [[Hal Hartley]] - Episod: ''Berlin, October 1994'' - Haaptacteuren: [[Maria Schrader]], [[Elina Löwensohn]] - (als Dokter)
* 1996: ''Brennendes Herz'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Helmut Griem]], [[Dominique Sanda]] - (als André Gide)
* 1996: ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Bettina Kupfer]], [[Ulrich Tukur]] - (als Reinhold Schünzel)
* 1996: ''Conversation with the Beast'' - Regie: [[Armin Mueller-Stahl]] - Haaptacteuren: Armin Mueller-Stahl, [[Bob Balaban]] - (als Dr. Segebrecht)
* 1998: ''23 - Nichts ist so wie es scheint'' - Regie: [[Hans-Christian Schmid]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Fabian Busch]] - (als Brückner)
* 2000: ''Werckmeister harmóniák'' - Regie: [[Béla Tarr]], [[Ágnes Hranitzky]] - Haaptacteuren: [[Hanna Schygulla]], [[Lars Rudolph]] - (als György Eszter)
* 2001: ''Planet der Kannibalen'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Minh-Khai Phan-Thi]], [[Vadim Glowna]], [[Barbara Auer]] - (als Professer Dr. Dr. Best)
* 2003: ''Erster Attaistischer Film'' - Regie: [[Christoph Schlingensief]] - Haaptacteuren: [[Margit Carstensen]], [[Hannelore Elsner]] 
* 2003: ''[[September (Film)|September]]'' - Regie: [[Max Färberböck]] - Haaptacteuren: [[Catharina Schuchmann]], [[Justus von Dohnányi]] 
* 2003: ''Hamlet_X'' - Regie: [[Herbert Fritsch]] - Haaptacteuren: [[Meret Becker]], [[Kathrin Angerer]] - (als Claudius)
* 2004: ''Lautlos'' - Regie: [[Mennan Yapo]] - Haaptacteuren: [[Joachim Król]], [[Nadja Uhl]] - (als Martin Hinrich)
* 2007: ''Töredék'' - Regie: [[Gyula Maár]] - Haaptacteuren: [[Sándor Zsótér]], [[Mari Törőcsik]] 
* 2007: ''Weisse Lilien'' - Regie: [[Christian Frosch]] - Haaptacteuren: [[Brigitte Hobmeier]], [[Johanna Wokalek]] - (als Ludwig von Auerbach)
* 1978: ''Meine Mutter, mein Bruder und ich!'' - Regie: [[Nuran Calis]] - Haaptacteuren: [[Erhan Emre]], [[Corinna Harfouch]] - (als Kalust)

== Um Spaweck ==
* {{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Fitz Peter}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1931]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]</text>
      <sha1>rbo6vdodmirlmlrncp96qb8qxu5ww0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2712596</id>
      <parentid>2712557</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+Commonscat</comment>
      <origin>2712596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4991" sha1="043b073e8n26ci3fzu1imre9ekd1j4o" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}
{{Infobox Biographie}}
De '''Peter Fitz''', gebuer den [[8. August]] [[1931]] zu [[Kaiserslautern]], a gestuerwen den [[10. Januar]] [[2013]] zu [[Berlin]], war en [[Däitschland|däitsche]] [[Schauspiller]].

Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[Louis Malle]], [[Claude Chabrol]] a [[Béla Tarr]] ze gesinn.

== Filmographie==
=== Kino ===
* 1972: ''Die Wollands'' - Regie: [[Ingo Kratisch]], [[Marianne Lüdcke]] - Haaptacteuren: [[Nicolas Brieger]], [[Rüdiger Kirschstein]] - (als Wolfgang)
* 1977: ''Die Brüder'' - Regie: [[Wolf Gremm]] - Haaptacteuren: [[Klaus Löwitsch]], [[Doris Kunstmann]], [[Erika Pluhar]] - (als Dr. Hoffmann)
* 1978: ''[[Heinrich (Film)|Heinrich]]'' - Regie: [[Helma Sanders-Brahms]] - Haaptacteuren: [[Heinrich Giskes]], [[Hannelore Hoger]] 
* 1978: ''Zwischen zwei Kriegen'' - Regie: [[Harun Farocki]] - Haaptacteuren: [[Ingemo Engström]], [[Jeff Layton]] - (als Ingenieur)
* 1979: ''Valse triste'' - Regie: [[Stefan Lukschy]], [[Christian Rateuke]], [[Hartmann Schmige]] - (Kuerzfilm)
* 1982: ''Wer spinnt denn da, Herr Doktor?'' - Regie: Stefan Lukschy, Christian Rateuke - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Sunnyi Melles]] - (als Eduard von Schög)
* 1984: ''Der Mord mit der Schere'' - Regie: [[René Perraudin]] - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Udo Samel]] 
* 1987: ''Quatre mains'' - Regie: [[Hans Fels]] - Haaptacteuren: [[Renée Fokker]], [[Thore Seeberg]] 
* 1987: ''Au revoir les enfants'' - Regie: [[Louis Malle]] - Haaptacteuren: [[Gaspard Manesse]], [[Francine Racette]] - (als Muller)
* 1987: ''Drachenfutter'' - Regie: [[Jan Schütte]] - Haaptacteuren: [[Bhasker Patel]], [[Ric Young]] 
* 1988: ''Z.B. ... Otto Spalt'' - Regie: René Perraudin - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Katharina Thalbach]] - (als Direkter)
* 1990: ''Docteur M'' - Regie: [[Claude Chabrol]] - Haaptacteuren: [[Alan Bates]], [[Jennifer Beals]] - (als Veidt)
* 1990: ''All Out'' - Regie: [[Thomas Koerfer]] - Haaptacteuren: [[Fabienne Babe]], [[Uwe Ochsenknecht]] - (als Schnyder)
* 1991: ''Wer hat Angst vor Rot, Gelb, Blau?'' - Regie: [[Heiko Schier]] - Haaptacteuren: [[Max Tidof]], [[Heino Ferch]] - (als von Sell)
* 1992: ''Alles Lüge'' - Regie: Heiko Schier - Haaptacteuren: [[Dieter Hallervorden]], [[Petra Hinze]] - (als Rudolf Portmann)
* 1993: ''Die Denunziantin'' - Regie: [[Thomas Mitscherlich]] - Haaptacteuren: [[Marquard Bohm]], [[Traugott Buhre]] - (als Affekot)
* 1993: ''Ich und Christine'' - Regie: [[Peter Stripp]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christiane Paul]] - (als Hotte)
* 1995: ''Die Knickerbocker-Bande: Das sprechende Grab'' - Regie: [[Marijan David Vajda]] - Haaptacteuren: [[Rebecca Keeling]], [[Mathias Rothammer]] - (als Erik)
* 1995: ''Flirt'' - Regie: [[Hal Hartley]] - Episod: ''Berlin, October 1994'' - Haaptacteuren: [[Maria Schrader]], [[Elina Löwensohn]] - (als Dokter)
* 1996: ''Brennendes Herz'' - Regie: [[Peter Patzak]] - Haaptacteuren: [[Helmut Griem]], [[Dominique Sanda]] - (als André Gide)
* 1996: ''Beim nächsten Kuß knall ich ihn nieder'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Bettina Kupfer]], [[Ulrich Tukur]] - (als Reinhold Schünzel)
* 1996: ''Conversation with the Beast'' - Regie: [[Armin Mueller-Stahl]] - Haaptacteuren: Armin Mueller-Stahl, [[Bob Balaban]] - (als Dr. Segebrecht)
* 1998: ''23 - Nichts ist so wie es scheint'' - Regie: [[Hans-Christian Schmid]] - Haaptacteuren: [[August Diehl]], [[Fabian Busch]] - (als Brückner)
* 2000: ''Werckmeister harmóniák'' - Regie: [[Béla Tarr]], [[Ágnes Hranitzky]] - Haaptacteuren: [[Hanna Schygulla]], [[Lars Rudolph]] - (als György Eszter)
* 2001: ''Planet der Kannibalen'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Minh-Khai Phan-Thi]], [[Vadim Glowna]], [[Barbara Auer]] - (als Professer Dr. Dr. Best)
* 2003: ''Erster Attaistischer Film'' - Regie: [[Christoph Schlingensief]] - Haaptacteuren: [[Margit Carstensen]], [[Hannelore Elsner]] 
* 2003: ''[[September (Film)|September]]'' - Regie: [[Max Färberböck]] - Haaptacteuren: [[Catharina Schuchmann]], [[Justus von Dohnányi]] 
* 2003: ''Hamlet_X'' - Regie: [[Herbert Fritsch]] - Haaptacteuren: [[Meret Becker]], [[Kathrin Angerer]] - (als Claudius)
* 2004: ''Lautlos'' - Regie: [[Mennan Yapo]] - Haaptacteuren: [[Joachim Król]], [[Nadja Uhl]] - (als Martin Hinrich)
* 2007: ''Töredék'' - Regie: [[Gyula Maár]] - Haaptacteuren: [[Sándor Zsótér]], [[Mari Törőcsik]] 
* 2007: ''Weisse Lilien'' - Regie: [[Christian Frosch]] - Haaptacteuren: [[Brigitte Hobmeier]], [[Johanna Wokalek]] - (als Ludwig von Auerbach)
* 1978: ''Meine Mutter, mein Bruder und ich!'' - Regie: [[Nuran Calis]] - Haaptacteuren: [[Erhan Emre]], [[Corinna Harfouch]] - (als Kalust)

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Fitz Peter}}
[[Kategorie:Däitsch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Däitsch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1931]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2013]]</text>
      <sha1>043b073e8n26ci3fzu1imre9ekd1j4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Regiounen am Marokko</title>
    <ns>14</ns>
    <id>177447</id>
    <redirect title="Kategorie:Regiounen a Marokko" />
    <revision>
      <id>2712571</id>
      <timestamp>2026-10-24T16:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>De(n) Puscas huet d'Säit [[Kategorie:Regiounen am Marokko]] op [[Kategorie:Regiounen a Marokko]] geréckelt: ..</comment>
      <origin>2712571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="n96bmgepd3a9qw84mnxhqm5mklzy23l" xml:space="preserve">#VIRULEEDUNG [[:Kategorie:Regiounen a Marokko]]</text>
      <sha1>n96bmgepd3a9qw84mnxhqm5mklzy23l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskussioun:Aarbechterkolonien zu Lëtzebuerg</title>
    <ns>1</ns>
    <id>177448</id>
    <revision>
      <id>2712573</id>
      <timestamp>2026-10-24T16:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Neien Abschnitt /* Kolonië vun der Gelsenkirchner feelen */</comment>
      <origin>2712573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="gn86cvntvdoi6z1f0i1b3rev7ecob87" xml:space="preserve">== Kolonië vun der Gelsenkirchner feelen ==
Moien,

an dësem Artikel geet et, sou wéi en do steet, just ëm d'Kolonië vun der Arbed. Virdru, resp. parallel dozou goufen och vun der Gelsenkirchner Bergweks AG/Aachener Hütte zu Esch op der Grenz an op der Uecht Aarbechterkolonie gebaut (a warscheinlech nach anerer soss anzwousch). Dat misst hei och ernimmt an explizéiert ginn.

-- [[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 16:29, 24. Okt. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gn86cvntvdoi6z1f0i1b3rev7ecob87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benotzer Diskussioun:AmigoValkyrie</title>
    <ns>3</ns>
    <id>177449</id>
    <revision>
      <id>2712586</id>
      <timestamp>2026-10-24T16:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Moien</comment>
      <origin>2712586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="44g1ert903rghp6e24qlfnzt6clr70w" xml:space="preserve">{{Moien}}[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 16:51, 24. Okt. 2026 (UTC)
----</text>
      <sha1>44g1ert903rghp6e24qlfnzt6clr70w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benotzer:AmigoValkyrie</title>
    <ns>2</ns>
    <id>177450</id>
    <revision>
      <id>2712587</id>
      <timestamp>2026-10-24T16:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Info Benotzersäit</comment>
      <origin>2712587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="58phlzi90zry1i2cnf0jgy1baay4z47" xml:space="preserve">{{Info Benotzersäit}}</text>
      <sha1>58phlzi90zry1i2cnf0jgy1baay4z47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benotzer Diskussioun:RevAndroid</title>
    <ns>3</ns>
    <id>177451</id>
    <revision>
      <id>2712595</id>
      <timestamp>2026-10-24T20:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Moien</comment>
      <origin>2712595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="9gmwmfnhfpjy79zh5rw6xx9671peeyo" xml:space="preserve">{{Moien 2}}[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 20:39, 24. Okt. 2026 (UTC)
----</text>
      <sha1>9gmwmfnhfpjy79zh5rw6xx9671peeyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Vëlossport 2027</title>
    <ns>14</ns>
    <id>177452</id>
    <revision>
      <id>2712605</id>
      <timestamp>2026-10-25T00:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Volvox</username>
        <id>4050</id>
      </contributor>
      <comment>Nei</comment>
      <origin>2712605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="83624076wqytb61e23s1ahlrc49zb7k" xml:space="preserve">{{Vëlossport-Kategorie|2027}}</text>
      <sha1>83624076wqytb61e23s1ahlrc49zb7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marche-lez-Écaussinnes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177453</id>
    <revision>
      <id>2712624</id>
      <timestamp>2026-10-25T11:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Les Meloures</username>
        <id>580</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2712624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="fayrhvsfkk8tj6a7b5sto28c3ath489" xml:space="preserve">{{Skizz}}
{{Infobox Uertschaft Belsch
 | Numm = Marche-lez-Écaussinnes
 | Wopen = 
  | Regioun = {{Wallounien}}
 | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}}
 | Provënz = {{Provënz Hainaut}}
 | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]]
 | Gemeng = [[Écaussinnes]]
 | Telefonszon = 071
 | Postcode = 7190 / 7191
 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}}
 | Fläch =
 | Bevëlkerung = 
 | Bevëlkerungsdatum =
 | Kaart = 
 | Kaarttext = 
 }}
'''Marche-lez-Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Måtche-dilé-Scåssene'') ass eng fréier Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. Bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] huet se mat den anere fréiere Gemengen, [[Écaussinnes-d'Enghien]] an [[Écaussinnes-Lalaing]] zur neier  Gemeng [[Écaussinnes]] fusionéiert.
==Geschicht==

==Kuckeswäertes==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes]
{{Autoritéitskontroll}}
==Quellen==
Informatiounen iwwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert  am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.).

[[Kategorie:Uertschaften an der Provënz Hainaut]]</text>
      <sha1>fayrhvsfkk8tj6a7b5sto28c3ath489</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>