Wikipedia lgwiki https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Wikipedia:Community Portal 4 2198 77477 76223 2026-10-26T14:00:46Z MediaWiki message delivery 2616 /* Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon */ new section 77477 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Community Portal/Header}} == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Gusooka 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:21, 18 Gusooka 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Gusooka 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 17:11, 3 Gwakuna(Kafuumuulampawu) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 00:58, 26 Gwakuna(Kafuumuulampawu) 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == lgwiki should avoid using hard links to enwiki == Hello. I am from Wikipedia in French and I helped {{u|B722N}} with AWB. I noticed that on this wiki, people use links to the English Wikipedia but make them appear as lgwiki links (e.g. <code><nowiki>[[:en:2021 Ugandan general election|kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021]]</nowiki></code>). This is not a good long-term solution, as these links will always take readers to the English Wikipedia, even after an article is created on the Luganda Wikipedia. The use of [[:en:Template:Interlanguage link]] can avoid this. It will create a red link that also shows links to other Wikipedias using their language codes (for example, the link above would look like this: [[kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021]] <small>[<nowiki/>[[:en:2021 Ugandan general election|en]]]</small> ). When the article is created on this wiki, the link will turn blue and the links to other languages will disappear. A bot is needed to replace the template with normal links once the article exists, but this can be done later (you may ask the owner of bots doing this on other wikis to do the same here). The latest version of the template uses modules, but it is possible to create a version that only uses templates for simplicity. Notify me if you need help you to create a basic template if needed, and I have an AWB bot that can replace the links to enwiki with the new template when it will be created. Just mind that I am not competent in lua modules, and I don't speak a word of Luganda. Best regards, [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 13:36, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) :Thank you so much for the help, @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]], that you gave me on AWB. It was very helpful. :If possible, we also request you to train us or point us to someone (or a community) that can help us learn how to use AutoWikiBrowser (AWB), because the tutorials online both on YouTube and on Wikimedia Commons—do not go in depth on how to use it. :We certainly need your help as a community to create the basic template(s), as well as other templates. :As the Luganda community, where the majority of members are part of the Wikimedia Community User Group Uganda, we are facing multiple challenges, including: :# Translating categories and templates :# Automating repetitive tasks such as fixing categorization, correcting typos, and fixing article titles that were created in uppercase, among other issues :# Translating and creating templates :# A lack of local admins, and those we have do not know what to do :# Some gadgets, bots, and tools are not activated on this Wikipedia, and we don't know where to request them<br /> :As a result, most of the work being done by volunteers on this Wikipedia is largely trial and error try and fail, try again until you get it right. And if they fail for good, they become demotivated and stop trying. Getting someone or a community that would help us improve would be highly appreciated. :Some of the active Luganda community members who are training others on how to contribute to the Luganda Wikipedia, and who can also speak and write Luganda fluently, include: :# @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]], :# @[[User:Solomon Suubi|Solomon Suubi]], :# @[[User:Nambogo Catharine|Nambogo Catharine]], :# @[[User:Ssenkungu ivan|Ssenkungu ivan]] :# @[[User:Geossegawa|Geossegawa]] :Thank you so much for reaching out. [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 16:12, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) :@[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] your concern is well noted and will surely be taken care of moving forward. I also associate myself with the ideas and requests submitted by @[[User:B722N|B722N]] above and wish to inform you that the team in charge of the luganda wiki under the leadership of @[[User:Ssenkungu ivan|Ssenkungu ivan]] is willing and available to learn more [[User:Geossegawa|Geossegawa]] ([[User talk:Geossegawa|talk]]) 16:33, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) ::@[[User:B722N|B722N]] & [[User:Geossegawa|Geossegawa]]. ::Sorry, but I'll be a little negative... 😛 ::I'm quite fluent in English, but have problems when it comes to ''technical'' English, and I have no knowledge in any language programming, except wikicode and a bit of regex. ::I'm also not very competent in AWB, and learning it from scratch is quite complicated. ::Even on frwiki, the documentation is scarce and doesn't really help in real cases, and on enwiki it is not always up to date (I read B722N's message there after asking for help about the AWB plugins tuto that is outdated since at least 2015, and didn't get much help). ::The most important thing seems to be competent in regex (.NET flavour for AWB, use [https://regex101.com/ regex101.com] for tests and don't forget to choose .NET). ::You can get some help on [https://stackoverflow.com/questions/tagged/mediawiki-templates stackoverflow.com], there is not a big amount of people that can can help for wikicode, but there are some geniuses in regex. ::I sometimes use [https://chat.qwen.ai/ qwen.ai] to design regexes for me, but it is not 100% reliable, especially for complex ones. ::Maybe [[mw:Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is more powerful and can do more things, but I don't use it and don't know python. ::I've been told that AI bots (e.g. [https://claude.ai claude.ai]) are better at designing python code than for AWB plugins' C#/Visual Basic, but I haven't tested them. ::. ::A positive thing is that people that speak Luganda are probably also fluent in English, so importing templates from enwiki and keeping their parameters in English can be a good temporary solution (many Wikipedias do this, even frwiki has some technical templates in English). ::You can also read enwiki's help pages and get help there (but be aware that cross-wiki relations are always a bit difficult to say the least, and views on what has to be done and how are most of the time different, so it is good to have a strong local community, with competent bot owners that can solve most problems). ::To get help from other Wikipedia's bots, the best is to ask directly to their owner. ::Most of the time, the fully automated bot can run on different wikis. ::For example, [[:en:User:Cewbot|Cewbot]], the bot that removes [[:en:Template:Interlanguage link]] when the article is created, is owned by someone from Wikipedia in Chinese who only has a basic knowledge of English, according to his user page. ::Importing JavaScript gadgets can also help. On frwiki we have [[:fr:Projet:Scripts et gadgets/Notices/CatRename|CatRename]] that can rename categories in semi-automated mode for any user (it takes control of the user account and makes up to 250 edits per 24 hours every 5 seconds). I don't know if there is an equivalent on enwiki. ::. ::Anyway, what lgwiki needs is bot owners fluent in Luganda that also know well HTML, CSS, JS, etc. ::I know this can seem difficult to find, but there is never enough bots. Even on frwiki we don't have enough, and the backlog of wikicode, typography, lint errors, etc. is huge. ::On the other hand, bots cannot do everything, and sometimes in complex cases, thousands of articles need human intervention, and only a few a ready to do it. ::Do not try to do everything at once, it is never possible. Focus on one issue at a time, then move to the next. (don't worry, there will always be a technical issue somewhere). ::. ::I'll look how to import [[:en:Template:Interlanguage link]] here, with the needed metatemplates and modules, then I may ask for a bot status to implement it, if you have only 9,000 pages and 5,000 articles, it'll be a piece of cake. ::It is best to keep the templates in English for now, focus rather on the article content (keeping red links will encourage article creation). ::Parameters can be in Luganda, but should also have aliases in English. ::Template names can also be in Luganda, but they should be redirects to templates with an English name. ::You can trust me, I imported some templates on frwiki from enwiki, and translating the metatemplates names is not a good idea, same for parameters names. ::. ::I just had a look at [[Special:Statistics]] and you only have ONE admin, who is not even a person ({{u|Abuse filter}}), and no [[:en:WP:bureaucrat|bureaucrat]] to give user rights, so you must rely on global bureaucrats I guess. ::This is a real problem, but be careful to take competent people for these tasks. ::I have been an admin (and bureaucrat) on a wikia I created [https://alphabettysaga.fandom.com/fr/wiki/Alphabetty_Wiki] and also on the version in English [https://alphabettysaga.fandom.com/wiki/Alphabetty_Wiki], so I have some knowledge about it and may ask for the user right here to help with some edits, but I'm not planning to do much, and I definitely don't want to be the only one. ::Bureaucrats are essential to the smooth running of wikis. On the French-language Wikiquote, the only bureaucrat is inactive, which is paralysing the entire project. [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 22:21, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) :::Actually, small wikis must have at least 6 permanent admins to have a bureaucrat. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions/Minimum_voting_requirements#Bureaucrat]. :::Global [[:mw:Stewards|stewards]] take care of the giving user rights in the meantime. [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 22:39, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) ::::I imported {{t|Interlanguage link}} here (shortcut: {{t|ill}}) and it seems to work with the modules already present (I didn't check in depth, but we need to talk about Luganda spelling and grammar before I can start to replace the links automatically : [[Template talk:Interlanguage link#Replacing the hard links to enwiki with a bot]] ) : ::::*<code><nowiki>{{ill|kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021|en|2021 Ugandan general election}}</nowiki></code> produces : {{Interlanguage link|kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021|en|2021 Ugandan general election}} ::::*<code><nowiki>{{ill|Olubiri lwa Ropsha|de|Ropscha-Palast|fr|Palais de Ropcha|ru|Ропшинский дворец}}</nowiki></code> produces : {{ill|Olubiri lwa Ropsha|de|Ropscha-Palast|fr|Palais de Ropcha|ru|Ропшинский дворец}} ::::Note that I had to update the modules for this template to work properly, so if an imported template using other templates or modules doesn't work as intended, try to update them (you may have to [[:en:Help:Purge#Purge_request_to_server|purge]] the template page). ::::And you've probably noticed that I added a new header to this page (you can modify it in [[Wikipedia:Community Portal/Header]]), and I archived the 2011-2025 messages in [[Wikipedia:Community Portal/Archive 2011-2025]] (that's why the page now loads ten times faster 🤭). ::::I also imported dozens of templates and modules from enwiki, mainly related to other templates and modules and the 'non-main' pages. There will probably be missing templates/modules in their docs, but this is a huge task, especially since enwiki uses tempaltes and modules, for the most mundane things, with loads of redirects. ::::And I created [[WP:Bots]] and [[WP:Bots/Requests for approval]] (without editing the content yet). I'll look into it later to make them similar to enwiki. ::::[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 17:47, 9 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) :::Thank you so much, @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]], for the work you have done so far toward the improvement of Luganda Wikipedia and for sharing your knowledge with us. The information you have provided is very enriching, and we would greatly appreciate the opportunity to have sessions with you to further guide us on what to do and how to do it. :::As you know, the Wikimedia ecosystem can be quite broad, and at times one can get lost in research that keeps leading deeper and deeper without clear direction. :::As I mentioned earlier, there are experienced editors who are very fluent in Luganda and are ready to take on permanent administrator roles. However, the challenge lies in understanding how to request these rights, what responsibilities come with them, and the requirements involved, so that we can share the workload and support each other in strengthening Luganda Wikipedia. :::I would therefore like to request virtual sessions between you and the experienced editors from Luganda Wikipedia at a time and date that are convenient for you. :::I will also use the [[Special:EmailUser]] feature to send you an email so that we can continue this discussion further on bots, administratorship, AWB, importing templates, and other related topics. :::Thank you once again. [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 08:55, 11 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) ::::Hallo @[[User:B722N|B722N]]and @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]]. I am really happy to see this development coming up. As a senior editor of Luganda Wiki, I know how big this work would be to correct all these wiki-links. ::::May we please have the suggested online session, so that @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] implements the idea! I will be waiting for your suggested date, then I will mobilize the editors to attend and participate. [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 19:26, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) :::::Hello @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]]. :::::After studying carefully the links, it doesn't seem possible to do this, even for links that have the same names on lgwiki and enwiki. :::::All edits need to be made semi-automatically, by someone understanding Luganda, or some links may not be accurate. :::::Also, I kinda gave up, as there is practically no-one on lgwiki with the needed knowledge in wikicode, and I don't speak Luganda. :::::Even for a {{NUMBEROFARTICLES}}-article wiki, thousands of meta pages (templates, modules, etc.) are needed, and I'm not competent enough in lua nor HTML/CSS to handle this. <span class="nowrap">[[User talk:SyntaxTerror|Şÿℵדαχ₮ɘɼɾ๏ʁ]]</span> 19:38, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) ::::::Sorry @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] for the hardships you passed through. I know that the community has not yet advanced much into wikicode. But we can learn under your guidance. I am sure that if we have virtual engagements together with @[[User:B722N|B722N]], @[[User:Solomon Suubi|Solomon Suubi]] and I, we can easily do what seems hard for you, due to the language barrier. Please don't give up on us, I beg you!! [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 19:45, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) :::::::I'm sorry, but I only planned to help with the links to other wikis in articles, and I don't want to have talks outside of Wikipedia (on Zoom or things like that). :::::::You should go check [[Template talk:Interlanguage link]] and start using this template (shortcut: {{t|ill}}). :::::::For the rest, I have only little knowledge and I wouldn't want to lead you in the wrong directions. :::::::You'd better ask the Wikimedia Foundation (?) if some of their employees can help you. :::::::The best is to learn by yourselves, as I did years ago with wikicode, AWB, Inkscape, etc. :::::::A base of contributors with good technical knowledge is mandatory, I may be a little part of this base, but I cannot handle everything, and it is not healthy to rely on people not speaking the language. :::::::If you are only looking to have a handful of articles in Luganda, it may work for some time, but this Wikipedia will never grow nor be really useful. It will only be a cheap version of enwiki, that cannot survive without it. :::::::Sorry to not be very positive, but I prefer to be frank. <span class="nowrap">[[User talk:SyntaxTerror|Şÿℵדαχ₮ɘɼɾ๏ʁ]]</span> 20:27, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) ::::::::Thank you dear @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] for your advice. We shall discuss it as a community and look for help from the Language Diversity Hub [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 21:45, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard == Hello-hello! I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]]. As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]<nowiki>. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --~~~~</nowiki> [[User:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[User talk:KVaidla (WMF)|talk]]) 08:25, 19 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|yogera nange]])</bdi> 17:11, 23 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2026 (UTC) :Thank you @[[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 03:16, 4 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Gwamwenda(Mutunda) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:20, 21 Gwamwenda(Mutunda) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067418 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 09:28, 9 Gwakkumi(Mukulukusabitungotungo) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:00, 26 Gwakkumi(Mukulukusabitungotungo) 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> 9g3eg8ta6gv63kcnqd0c20h8l03ybuv Tanzania 0 3778 77493 76232 2026-10-26T20:17:04Z InternetArchiveBot 6271 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 77493 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Tanzania, mu butongole United Republic of Tanzania,nsi mu Buvanjuba bwa Africa mu African Great Lakes region. Esalagana ensalo n'amawanga omuli Uganda mu Bukiikakkonobwobugwanjuba, Kenya mu Bukiikakkonobwobuvanjuba, Indian Ocean mu Buvanjuba, Mozambique ne Malawi mu Bukiikaddyo, Zambia mu Bukiikaddyobwobugwanjuba, ne Rwanda, Burundi, ne Democratic Republic of the Congo mu Bugwanjuba. Okusinziira ku kuteebereza okwakolebwa mu 2024, Tanzania erina abantu obukadde nga 67.5, ekigifuula ensi ya Afirika esinga abantu abangi ng'esangibwa mu Bukiikaddyo bw'eddungu Sahara. Ebisigalira bya bafu bingi bizuuliddwa mu Tanzania. Mu kiseera ky'amayinja n'ekikomo, abantu abaali mu Tanzania nga tebannaba kuyiga kuwandiika nga bava mu Bukiikakkono baalimu abantu aboogera Olusukusiiti olufaananako n'abantu ab'omu Iraqw leero, abaava mu Bukiikaddyo bwa Ethiopia;<ref name="Genetics">{{cite journal |last1=Tishkoff |first1=S. A. |last2=Reed |first2=F. A. |last3=Friedlaender |first3=F. R. |last4=Ehret |first4=C. |last5=Ranciaro |first5=A. |last6=Froment |first6=A. |last7=Hirbo |first7=J. B. |last8=Awomoyi |first8=A. A. |last9=Bodo |first9=J. M. |last10=Doumbo |first10=O. |last11=Ibrahim |first11=M. |last12=Juma |first12=A. T. |last13=Kotze |first13=M. J. |last14=Lema |first14=G. |last15=Moore |first15=J. H. |year=2009 |title=The Genetic Structure and History of Africans and African Americans |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-05-22_324_5930/page/1035 |journal=Science |volume=324 |issue=5930 |pages=1035–44 |bibcode=2009Sci...324.1035T |doi=10.1126/science.1172257 |issn=0036-8075 |pmc=2947357 |pmid=19407144 |last16=Mortensen |first16=H. |last17=Nyambo |first17=T. B. |last18=Omar |first18=S. A. |last19=Powell |first19=K. |last20=Pretorius |first20=G. S. |last21=Smith |first21=M. W. |last22=Thera |first22=M. A. |last23=Wambebe |first23=C. |last24=Weber |first24=J. L. |last25=Williams |first25=S. M.}}</ref> Abantu ab'omu Buvanjuba bwa Cushitic abaava mu Bukiikakkono bwa Lake Turkana emyaka nga 2,000 ne 4,000 emabega;<ref name="Genetics2">{{cite journal |last1=Tishkoff |first1=S. A. |last2=Reed |first2=F. A. |last3=Friedlaender |first3=F. R. |last4=Ehret |first4=C. |last5=Ranciaro |first5=A. |last6=Froment |first6=A. |last7=Hirbo |first7=J. B. |last8=Awomoyi |first8=A. A. |last9=Bodo |first9=J. M. |last10=Doumbo |first10=O. |last11=Ibrahim |first11=M. |last12=Juma |first12=A. T. |last13=Kotze |first13=M. J. |last14=Lema |first14=G. |last15=Moore |first15=J. H. |year=2009 |title=The Genetic Structure and History of Africans and African Americans |journal=Science |volume=324 |issue=5930 |pages=1035–44 |bibcode=2009Sci...324.1035T |doi=10.1126/science.1172257 |issn=0036-8075 |pmc=2947357 |pmid=19407144 |last16=Mortensen |first16=H. |last17=Nyambo |first17=T. B. |last18=Omar |first18=S. A. |last19=Powell |first19=K. |last20=Pretorius |first20=G. S. |last21=Smith |first21=M. W. |last22=Thera |first22=M. A. |last23=Wambebe |first23=C. |last24=Weber |first24=J. L. |last25=Williams |first25=S. M.}}</ref> n'abantu ab'omu Bukiikaddyo bwa Nilotes, omuli Datoog, abaava mu kitundu ekiri ku nsalo ya South Sudan–Ethiopia wakati w’emyaka 2,900 ne 2,400 emabega.<ref name="Genetics2" />: olupapula 18  Okusenguka kuno kwaliwo mu kiseera kye kimu ng’okubeerawo kw’abantu ba Mashariki Bantu okuva e Bugwanjuba bwa Afirika mu bitundu by'Ennyanja Nnalubaale ne Lake Tanganyika.<ref name="Genetics2" /><ref name="auto">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |date=2001 |title=An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400 |url=https://books.google.com/books?id=1i-IBmCeNhUC |publisher=University Press of Virginia |isbn=978-0-8139-2057-3}}</ref> Ku nkomerero y'ekyasa kye 19, ensi eno yali efugibwa Bugirimaani nga German East Africa. Kino kyaddirirwa obufuzi bw'Abangereza oluvannyuma lwa Ssematalo I bwe yafugibwa nga Tanganyika, ng'ekizinga Zanzibar kisigadde nga kitongole ky'amatwale eky'etengeredde. Oluvannyuma lw'okufuna obwetwaze bwabwe mu 1961 ne 1963, ensi ebbiri zino zaagattibwa mu 1964 ne zikola United Republic of Tanzania.<ref name="factbook">{{cite web |date=7 July 2025 |title=Tanzania |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109103650/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania |archive-date=9 January 2021 |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency}}</ref> Tanganyika yeegatta ku British Commonwealth, era Tanzania esigala nga nsi ya Commonwealth nga republic eyegasse.<ref name="auto1">{{cite web |date=15 August 2013 |title=United Republic of Tanzania &#124; The Commonwealth |url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/united-republic-tanzania |website=thecommonwealth.org}}</ref> Leero, eggwanga lino likulemberwa Pulezidenti era nga lirina ne Ssemateeka gwe ligoberera. Ekibuga ekikulu kisangibwa mu kibuga kya Gavumenti (Dodoma);<ref>{{cite news |last=Mosha |first=Aloysius C. |title=The planning of the new capital of Tanzania: Dodoma, an unfulfilled dream |url=https://www.etsav.upc.es/personals/iphs2004/pdf/148_p.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130712145006/http://www.etsav.upc.es/personals/iphs2004/pdf/148_p.pdf |archive-date=12 July 2013 |access-date=13 March 2013 |publisher=University of Botswana}}</ref> ekibuga ekikadde, Dar es Salaam, kikyalimu woofiisi za gavumenti ezisinga obungi era kye kibuga ekisinga obunene mu ggwanga, omwalo omukulu, n'ekifo ekikulu eky'ebyobusuubuzi.<ref name="factbook2">{{cite web |date=7 July 2025 |title=Tanzania |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109103650/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania |archive-date=9 January 2021 |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency}}</ref><ref name="official_website">{{cite web |title=The Tanzania National Website: Country Profile |url=https://www.tanzania.go.tz/profilef.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125222553/http://www.tanzania.go.tz/profilef.html |archive-date=25 November 2013 |access-date=1 May 2010 |website=Tanzania.go.tz}}</ref><ref>{{cite web |title=Dar es Salaam Port |url=https://www.tanzaniaports.com/index.php?option=com_content&view=article&id=100&Itemid=270 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222180354/http://www.tanzaniaports.com/index.php?option=com_content&view=article&id=100&Itemid=270 |archive-date=22 February 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=Tanzaniaports.com}}</ref> Okumala emyaka mingi, Tanzania ebadde efugibwa Chama Cha Mapinduzi (CCM) nga eggwanga erirabika ng'ery'ekibiina ekimu kyokka.<ref>{{cite web |last1=Collord |first1=Michaela |date=February 2021 |title=Tanzania's 2020 Election: Return of the One-Party State |url=https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/collord_tanzania_2020_election_2021.pdf |access-date=5 November 2025 |website=ifri.org |publisher=[[Institut français des relations internationales]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tools of single party hegemony in Tanzania: evidence from surveys and survey experiments |url=https://scholar.harvard.edu/files/kcroke/files/single_party_pre-print.pdf |access-date=1 December 2024}}</ref> Abantu b'omu Tanzania bava mu mawanga nga 120,<ref name="East Africa Living Encyclopedia">{{cite encyclopedia|author=African Studies Center University of Pennsylvania|author-link=University of Pennsylvania|encyclopedia=East Africa Living Encyclopedia|title=Tanzania – Ethnic Groups|url=https://www.africa.upenn.edu/NEH/tethnic.htm}}</ref> mu nnimi, ne mu madiini. Obukristaayo y'eddiini esinga obunene mu Tanzania, ng'ate Abasiraamu n'Abanamaddala bali mu bifo bya wansi.<ref name="Pew Africa">[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/tanzania#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 Religion in Tanzania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304033104/http://globalreligiousfutures.org/countries/tanzania#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|date=4 March 2021}}, [[Pew Research Center]]</ref> Ennimi ezisukka mu 100 ze zoogerwa mu Tanzania, ekigifuula ensi erina ennimi ez'enjawulo ennyo mu Buvanjuba bwa Africa.<ref name="sim">{{cite book |last1=Ammon |first1=Ulrich |year=2006 |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |url=https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA1967 |last2=Dittmar |first2=Norbert |last3=Mattheier |first3=Klaus J. |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-018418-1 |page=1967}}</ref> Eggwanga teririna lulimi lutongole, wadde ng'olulimi lw'eggwanga Luswayiri. Olungereza lukozesebwa mu by'obusuubuzi n'amawanga amalala, mu by'obufuzi, mu kkooti ez'oku ntikko, era ng'olulimi olusomesebwa mu siniya ne mu matendekero aga waggulu.<ref name="sim2">{{cite book |last1=Ammon |first1=Ulrich |year=2006 |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |url=https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA1967 |last2=Dittmar |first2=Norbert |last3=Mattheier |first3=Klaus J. |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-018418-1 |page=1967}}</ref><ref name="afkinsider.com">{{cite news |date=17 February 2015 |title=Tanzania Ditches English In Education Overhaul Plan |url=https://afkinsider.com/88774/tanzania-ditches-english-education-overhaul-plan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224091256/http://afkinsider.com/88774/tanzania-ditches-english-education-overhaul-plan/ |archive-date=24 February 2015 |access-date=23 February 2015 |agency=AFK Insider}}</ref> Oluwarabu lw'ogerwa nnyo mu Zanzibar, okusinziira ku byafaayo byakyo ng'ekifo ky'ebyobusuubuzi ekyafugibwanga Abawalabu. Tanzania erimu ensozi n'ebibira bingi mu Bukiikakkonobwobuvanjuba, nga Olusozi Kilimanjaro, lwe lusozi olusinga obuwanvu mu Afirika era olusozi olusinga obuwanvu mu nsi yonna, gye luli. Ebisatu ku nnyanja ennene ez'omu Afirika ziri mu Tanzania. Okwolekera Obukiikakkono n'Obugwanjuba kuliko Ennyanja Nnalubaale, ennyanja esinga obunene mu Afirika, n'Ennyanja Tanganyika, ennyanja esinga obuwanvu mu ssemazinga, emanyiddwa olw'ebika by'ebyennyanja eby'enjawulo. Mu Bukiikaddyo waliyo Ennyanja Malawi. Olubalama lw'eBuvanjuba lwokya era lwa bbugumu, nga Zanzibar Archipelago eri kumpi n'olubalama lw'ennyanja. Ekifo kya Menai Bay Conservation Area kye kisinga obunene mu Zanzibar ekikuuma obutonde bw'ennyanja. Ebisulo bya Kalambo, ebisangibwa ku Mugga Kalambo ku nsalo ya Zambia, kye kiyiira ky'amazzi ekyokubiri mu bunene mu Afirika.<ref name="Kalambo Falls">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/310022/Kalambo-Falls "Kalambo Falls"]. ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Tanzania y'emu ku nsi ezisinga okukyalibwamu abalambuzi okulambula ebisolo by'omu nsiko.<ref>{{cite web |last1=Scholtz |first1=Marco |date=12 January 2016 |title=Why millions chose Africa as their safari destination |url=https://theconversation.com/why-millions-chose-africa-as-their-safari-destination-52503 |doi=10.64628/AAJ.epmfwva6h |editor-first1=Ozayr |editor-last1=Patel}}</ref> Eggwanga lino mmemba omutongole mu mawanga 77 mu Africa mu kimanyikiddwa nga United Nations, Group of 77, African Union, East African Community, ne mu Non-Aligned Movement. == Obuvo bw'erinnya == Erinnya "Tanzania" lyatondebwawo ng'ekigambo ekigattiddwa wamu okuva mu mannya g'amawanga abiri agaali geegasse okutondawo eggwanga: Tanganyika ne Zanzibar mu 1964.<ref>{{OEtymD|tanzania}}</ref> Zanzibar ne Tanganyika bwe gaali geegatta, olupapula lw'amawulire olwa The Standard lwategeka empaka z'erinnya eppya, eryawangulwa Mohammed Iqbal Dar. Iqbal yagamba nti yafuna erinnya ng'atwala "Tan" ne "zan" okuva mu mawanga agaali geegasse, "i" okuva mu linnya lye, era n'agattako "a" ng'okujjukira Ahmadiyya.<ref>{{Cite news |last=Mazimu |first=Yusuph |date=4 March 2025 |title=Mohammed Iqbal Dar: Mjue mbunifu wa jina 'Tanzania' aliyeaga dunia |url=https://www.bbc.com/swahili/articles/crrdq0v420ko |access-date=24 March 2025 |work=BBC News Swahili}}</ref> Erinnya Tanganyika liva mu bigambo by'Oluswayiri tanga "okusaabala" ne nyika "olukoola olutaliimu bantu, obutale", ne kireetawo ebigambo "okusaabala mu ddungu". Oluusi litegeerwa ng'okujuliza ku Nnyanja Tanganyika.<ref>[http://home.frognet.net/~jaknouse/gaz-af.html John Knouse: A Political World Gazetteer: Africa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610213113/http://home.frognet.net/~jaknouse/gaz-af.html|date=10 June 2011}} website accessed 1 May 2007.</ref> Erinnya "Zanzibar" liva mu ''Zanj'', erinnya ly'abantu b'omu kitundu ekyo, n'ekigambo ky'Olulattini barr "olubalama" oba "omwalo."<ref>{{OEtymD|zanzibar}}.</ref> Zanj liva mu Al-Zanjia, erinnya ly'Olulattini ery'olubalama lw'Ebuvanjuba bwa Afirika. Ekigambo kino kikwatagana ne Azania, erinnya ly'Oluyonaani (ekyandiba nga liva mu linnya ly'Olusaba) ery'olubalama lwe lumu, eryogerwako mu Periplus of the Erythraean Sea, ekitabo ekyawandiikibwa mu kyasa ekyasooka CE. Azania kyogerwako ng'ekifugibwa Mapharitis - ekibinja ky'abantu ababeera (mu kiseera ekyo) nga mu kiseera kino ye Yemen ey'Obukiikaddyobwobuggwanjuba. == Ebyafaayo == '''Okunoonyereza ku byafaayo''' Ebiwandiiko by'Abantu baayo ebyasooka mu Tanzania byaliwo mu kiseera ky'edda ennyo. Mu 1106 oba 1107 CE (omwaka 500 AH), Shaykh Abū ʽImrān Mūsā al-ḥasan ibn Muḥammad yatandikawo omuzikiti gwa Friday mu Kizimkazi nga bwe kyawandiikibwa mu kiwandiiko ekyaweebwayo mu miḥrāb y'omuzikiti.<ref name=":8">{{Cite journal |last=Freeman-Grenville |first=G. S. P. |last2=Martin |first2=B. G. |date=1973 |title=A Preliminary Handlist of the Arabic Inscriptions of the Eastern African Coast |url=https://www.jstor.org/stable/25203450 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |issue=2 |pages=98–122 |issn=0035-869X}}</ref>  Ekkolero ly'ebintu mu Kilwa lyakuba ssente ezaaliko obubaka obukwata ku basula b'omu kitundu mu ngeri y'ebigambo eby'empandiika ebbiri, ekintu ekitalina kye kifaanaganya ne ssente z'Obusiraamu ezaasooka.<ref name=":9">{{Cite journal |last=Brown |first=Helen W. |date=1991 |title=Three Kilwa Gold Coins |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00672709109511422 |journal=Azania: Archaeological Research in Africa |volume=26 |issue=1 |pages=1–4 |doi=10.1080/00672709109511422 |issn=0067-270X |url-access=subscription}}</ref>: 1  Ekyokulabirako wammanga kya mu c. 1300 CE (c. 700 AH):<ref name=":10">{{Cite journal |last=Walker |first=John |date=1936 |title=The History and Coinage of the Sultans of Kilwa |url=https://www.jstor.org/stable/42660953 |journal=The Numismatic Chronicle and Journal of the Royal Numismatic Society |volume=16 |issue=61 |pages=43–81 |issn=0267-7504}}</ref>: 63 Olunyiriri lw'abafuzi olw'atuukibwako nga basoma ku binusu ebiriwo mu kiseera kino lwongereza ku nnono z'omu kamwa ezaawandiikibwa mu Kilwa Chronicle awamu n'okunnyonnyola kw'abantu abava ebweru.<ref name=":9" />: 4  <ref name=":10" />: 47–48  Omutambuze Omumoroko Ibn Baṭṭūṭa agamba nti sultan al-ḥasan ibn sulaimān ow'omu kyasa 14 CE (8th-century AH) yayitibwanga Abuʼl-Mawāhib (Kitaawe w'ebirabo), era nti ye kennyini yalaba sultan ng'awaayo engoye ze eri omusajja omwavu eyazisaba nga sultan akomawo ewuwe okuva mu muzikiti.<ref>{{Cite book |last=Gibb |first=H. A. R. |year=1962 |title=The Travels of Ibn Baṭṭūṭa |publisher=Hakluyt Society |volume=2 |pages=380–381}}</ref>Ekitiibwa kye kimu kikuumibwa ku binusu bya sultan ebya zzaabu.<ref name=":9" />: 3  ne mu nnono z'omu kamwa.<ref name=":10" />: 52. '''Eby'edda''' Abantu ab'obuzaaliranwa mu Buvanjuba bwa Afirika balowoozebwa okuba nga baawukana mu lulimi ku Hadza ne Sandawe abayizzi abanoonya eby'okulya mu Tanzania.<ref name="Genetics2" />: page 17. Omugendo ogw'abasooka okusenguka gwali gwa boogezi ba Southern Cushitic abaava mu Bukiikaddyo bwa Ethiopia ne Somalia ne bayingira Tanzania. Be bajjajja b'Abairaqw, Gorowa, ne Burunge.<ref name="Genetics2" />: empapula 17  Okusinziira ku bujulizi bw'ennimi, wayinza okuba nga waaliwo okusenguka kwa mirundi ebiri okw'abantu b'omu Buvanjuba bwa Cushitic mu Tanzania awo nga mu 4,000 ne 2,000 emyaka egiyise, nga bava mu Bukiikakkono bwa Lake Turkana.<ref name="Genetics2" />: empapula 17–18. Obujulizi obuva mu kusima ebintu eby'edda buwagira okukomekkereza nti Abanilotic ab'omu maserengeta, omuli n'Abadatoogi, baava mu Bukiikaddyo ne bagenda mu Masekkati g'Obukiikakkono bwa Tanzania wakati w'emyaka 2,900 ne 2,400 egiyise.<ref name="Genetics2" />: olupapula 18. Okusenguka kuno kwaliwo mu kiseera kye kimu n'okutuuka kw'abantu abakola ebyuma abayitibwa Mashariki (Eastern) Bantu okuva e Bugwanjuba bwa Afirika mu bitundu by'Ennyanja Nnalubaale n'Ennyanja Tanganyika, ng'ekitundu ku kusaasaana kw'abantu abayitibwa Bantu okumala ebyasa. Abantu bano baava mu Bugwanjuba bwa Afirika n'obulombolombo bw'okusimba ebirime era n'emmere enkulu eya lumonde. Oluvannyuma baava mu bitundu bino ne basaasaanira mu Tanzania yonna wakati w'emyaka 2,300 ne 1,700 egiyise.<ref name="Genetics2" /><ref name="auto" /> Abantu b'omu Eastern Nilotic, nga mw'otwalidde n'Abamasai, bakiikirira okusenguka okwakabaawo gye buvuddeko okuva mu South Sudan mu myaka 500 okutuuka ku 1,500 egiyise.<ref name="Genetics2" /><ref name="Genetics3">{{cite journal |last1=Tishkoff |first1=S. A. |last2=Reed |first2=F. A. |last3=Friedlaender |first3=F. R. |last4=Ehret |first4=C. |last5=Ranciaro |first5=A. |last6=Froment |first6=A. |last7=Hirbo |first7=J. B. |last8=Awomoyi |first8=A. A. |last9=Bodo |first9=J. M. |last10=Doumbo |first10=O. |last11=Ibrahim |first11=M. |last12=Juma |first12=A. T. |last13=Kotze |first13=M. J. |last14=Lema |first14=G. |last15=Moore |first15=J. H. |year=2009 |title=The Genetic Structure and History of Africans and African Americans |journal=Science |volume=324 |issue=5930 |pages=1035–44 |bibcode=2009Sci...324.1035T |doi=10.1126/science.1172257 |issn=0036-8075 |pmc=2947357 |pmid=19407144 |last16=Mortensen |first16=H. |last17=Nyambo |first17=T. B. |last18=Omar |first18=S. A. |last19=Powell |first19=K. |last20=Pretorius |first20=G. S. |last21=Smith |first21=M. W. |last22=Thera |first22=M. A. |last23=Wambebe |first23=C. |last24=Weber |first24=J. L. |last25=Williams |first25=S. M.}}</ref> Abantu b'e Tanzania battanidde nnyo okukola ebyuma. Abantu b'e Pare be baali bakola ebyuma eby'etaagibwa ennyo abantu abaabeeranga mu bitundu by'ensozi mu Bukiikakkonobwobuvanjuba bwa Tanzania.<ref>{{cite book |last1=Shoup |first1=John A. |date=2011 |title=Ethnic groups of Africa and the Middle East : an encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA67 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-362-0 |location=Santa Barbara, CA |page=67}}</ref> Abantu ba Haya ku lubalama lw'ennyanja Nalubaale ku luuyi olw'ebugwanjuba baayiiya ekika ky'ekikoomi ekikozesa omuliro ogw'amaanyi, ekyabasobozesa okukola ebyuma ebirimu carbon ku tempulikya ezisukka 1,820 °C (3,310 °F) emyaka egisukka mu 1,500 emabega.<ref>{{cite journal |last1=Schmidt |first1=P. |last2=Avery |first2=D.H. |year=1978 |title=Complex iron smelting and prehistoric culture in Tanzania |url=https://archive.org/details/sim_science_1978-09-22_201_4361/page/1085 |journal=Science |volume=201 |issue=4361 |pages=1085–89 |bibcode=1978Sci...201.1085S |doi=10.1126/science.201.4361.1085 |pmid=17830304 |s2cid=37926350}}</ref> '''Ebyafaayo''' Abantu aboogera Olubantu baazimba ebyalo by’obulimi n’obusuubuzi ku lubalama lw’ennyanja ya Tanzania okuva ku ntandikwa y’ekyasa ekyasooka. Ebizuuliddwa mu byafaayo by’ebintu eby’edda mu Fukuchani, ku lubalama lw’ennyanja Zanzibar, biraga ekitundu ekyalimu abantu abaali balima era nga bavuba okuva mu kyasa eky’omukaaga AD ku ssaawa eyo. Omuwendo omunene ogwa daub ogw'azuuliddwa gulaga ebizimbe eby’embaawo, n’amasonko, ebyuma ebisa obusigo, n’ebisasiro by’ekyuma bisangiddwa mu kifo ekyo. Waliwo obujulizi obulaga nti baali beenyigidde mu by’obusuubuzi eby’ewala: eby’okukozesa ebimu ebyaggyibwa mu nsi endala nga ensuwa emmumbe, nga bitono nnyo ku bitundu 1% ku byonna ebyazuuliddwa, nga bisinga byava mu Gulf era nga bya dda nnyo nga by’omu kyasa eky’okutaano okutuuka mu ky’omunaana. Okufaanagana n'ebifo ebiriwo kati nga Mkokotoni ne Dar es Salaam kiraga ekibinja ky'abantu abafaanagana abaakulaakulana ne bafuuka ekifo ekisooka eky'obuwangwa bw'oku lubalama lw'ennyanja. Ebibuga by'oku lubalama birabika okuba nga byali by'enyigidde mu by'obusuubuzi by'oku Ssemayanja Indian Ocean ne mu by'obusuubuzi by'omunda mu Afirika mu kiseera kino eky'edda. Obusuubuzi bwalinnya mangu mu mugaso ne mu bungi okutandika mu makkati g'ekyasa eky'omunaana era ng'ekyasa eky'ekkumi kinaatera okuggwaako, Zanzibar yali emu ku bibuga by'Abaswayiri eby'omugaso mu by'obusuubuzi.<ref>Horton, Mark and Middleton, Tom. "The Swahili: The Social Landscape of a Mercantile Community." (Oxford: Blackwell, 2010), 46.</ref> Okukulaakulana mu by'entambula y'ebintu mu Egypt ne Persia okuva ku Nnyanja Emyufu ne Persian Gulf kyazza obuggya eby'obusuubuzi mu Indian Ocean, naddala oluvannyuma lw'obufuzi bwa Fatimid Caliphate okusengukira e Fustat (Cairo). Abalimi Abaswayiri baazimba ebifo ebirimu abantu abangi okusobola okw'enyigira mu by'obusuubuzi, bino ne bifuuka ebibuga ebisinga obukadde mu Swahili. Obwakabaka bwa Venda-Shona obwa Mapungubwe ne Zimbabwe mu South Africa ne Zimbabwe, mu ngeri y'emu, bwafuuka abantu abasinga okufulumya zzaabu mu kiseera kino. Ebyenfuna, ebyobuwangwa, n'obuyinza bw'eddiini byeyongera okuteekebwa mu Kilwa, ekibuga ekikulu ekya Tanzania mu biseera eby'edda. Kilwa kyafuga emyalo emirala emitono nga gituukira ddala mu Mozambique ow'omulembe guno. Sofala kyafuuka ekibuga ekikulu eky'ezaabu era Kilwa ne kigaggawala okuva mu by'obusuubuzi, nga kiri ku nkomerero y'obukiikaddyo bw'omuyaga gwa Indian Ocean Monsoons. Abalabe ba Kilwa abakulu baali mu bukiikakkono, mu Kenya ow'omulembe guno, nga Mombasa ne Malindi. Kilwa yasigala ng'ekyafuga mu Buvanjuba bwa Afirika okutuusa Abaportugale lwe baatuuka ku nkomerero y'ekyasa 15. '''Ebiseera by'obukulembeze bw'amatwale''' Ng'ayagala okweddiza olukalu oluli okumpi n'ennyanja, Sultani wa Oman Said bin Sultan yasengula ekibuga kye ekikulu n'akizza e Zanzibar mu 1840. Mu kiseera kino, Zanzibar yafuuka ekifo ekikulu eky'okusuubuliramu abaddu mu Buvanjuba bwa Afirika.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/blackhistory/article-24157|title=Slavery|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006131931/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157|archive-date=6 October 2014}}</ref> Wakati w'ebitundu 65 ne 90 ku buli kikumi eky'abantu b'omu Zanzibar baali baddu.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies|title=Slave societies|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=22 January 2014|access-date=19 February 2014}}</ref> Omu ku basuubuzi b'abaddu abasinga okumanyika ku lubalama lw'ennyanja y'Ebuvanjuba bwa Afirika yali Tippu Tip. Abasuubuzi b'abaddu ab'e Nyamwezi baali bakolera wansi w'obukulembeze bwa Msiri ne Mirambo.<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/9chapter3.shtml "The Story of Africa |BBC World Service"]. BBC.</ref> Okusinziira ku Timothy Insoll, "Emiwendo giraga okutunda abaddu 718,000 okuva ku lubalama lwa Swahili mu kyasa 19, n'okusigaza 769,000 ku lubalama."<ref>{{cite book |last=Rodriguez |first=Junius P. |date=1997 |title=The Historical Encyclopedia of World Slavery |url=https://archive.org/details/historicalencycl01rodr |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-87436-885-7 |url-access=registration}}</ref> Mu myaka gya 1890, obuddu bwawerebwa.<ref>{{cite web |date=17 February 2015 |title=On The Zanzibar Map: Spices, Slaves And A Bit Of History |url=https://www.enchantingtravels.com/travel-blog/zanzibar-map-history}}</ref> [[File:Zanzibar Slave Market, 1860 - Stocqueler.JPG|thumb|Akatale k'abaddu e Zanzibar mu 1860]] Mu 1863, Holy Ghost Mission yatandikawo ekifo awasooka okwaniriza abagenyi ne depot e Zanzibar. Mu 1877, nga baddamu okusaba kwa Henry Stanley oluvannyuma lw'olugendo lwe olw'okuyita mu Afirika, era nga Kabaka Mutessa I owa Buganda awadde Stanley olukusa, Church Missionary Society yatuma abaminsani Edward Baxter ne Henry Cole okutandikawo emirimu gy'obuminsani mu mawanga ag'omunda.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Middleton|first1=Dorothy|title=Henry Morton Stanley|url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Morton-Stanley|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=29 December 2022|date=6 May 2022}}</ref><ref>{{cite journal |author1=Johnson, Hildergard Binder |year=1967 |title=The Locations of Christian Missions in Africa |url=https://www.jstor.org/stable/213158 |journal=Geographical Review |publisher=Taylor and Francis Ltd |volume=57 |issue=2 |pages=168–202 |bibcode=1967GeoRv..57..168J |doi=10.2307/213158 |jstor=213158 |url-access=subscription |access-date=29 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Europeans In East Africa - View entry |url=https://www.europeansineastafrica.co.uk/_site/custom/database/?a=viewIndividual&pid=2&person=174 |access-date=18 December 2022 |website=www.europeansineastafrica.co.uk}}</ref> Mu 1885, Bugirimaani yawamba ebitundu ebiri mu Tanzania kati (okuggyako Olutalo lw'ekiyeekera olwa Maji Maji, wakati wa 1905 ne 1907, kyali kwekalakaasa kw'amawanga ga Afirika agawerako mu German East Africa nga balwanyisa abafuzi b'amatwale, naddala olw'okukakibwa okukola emirimu n'okusindiikirizibwa kw'amawanga agamu. Kyali kya kuyigganyizibwa okw'amaanyi, okwagattibwa n'enjala ebyaviirako okufa kw'abantu 300,000 mu bantu, mu bantu ba Tanganyika abaali obukadde nga buna.[1]Zanzibar) era n'ebigatta ku German East Africa (GEA).<ref>{{cite journal |last=Iliffe |first=John |author-link=John Iliffe (historian) |date=1967 |title=The Organization of the Maji Maji Rebellion |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1967_8_3/page/495 |journal=The Journal of African History |publisher=Cambridge University Press |volume=8 |pages=495–512 |doi=10.1017/S0021853700007982 |jstor=179833 |doi-access=free |number=3}}</ref> Akakiiko akasukkulukumu aka 1919 Paris Peace Conference yawa GEA yonna eri Bungereza nga 7 Ogwokutaano 1919, olw'okuziyizibwa okw'amaanyi okwa Bubirigi.<ref name="Ends">{{cite book |author=William Roger Louis |year=2006 |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA246 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-84511-347-6 |access-date=19 September 2017}}</ref>: 240  Omuwandiisi wa British colonial, Alfred Milner, ne minisita wa Belgium plenipotentiary mu lukungaana, Pierre Orts [fr], olwo ne bateesa ku ndagaano y'Anglo-Belgian eya 30 Ogwokutaano 1919<ref name="Belgium">{{cite web |title=PAPERS RELATING TO THE FOREIGN RELATIONS OF THE UNITED STATES, THE PARIS PEACE CONFERENCE, 1919 |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1919Parisv07/pg_613 |access-date=19 September 2017 |publisher=United States Department of State |volume=7}}</ref>: 618–9  Bungereza gye yawaayo ebintundu bya GEA eby'omu Bukiikakkonobwobugwanjuba bya Ruanda ne Urundi eri Bubirigi.<ref name="Ends2">{{cite book |author=William Roger Louis |year=2006 |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA246 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-84511-347-6 |access-date=19 September 2017}}</ref>: 246  Akakiiko k'olukungaana kaakakasa endagaano eno nga 16 Ogwomusanvu 1919.<ref name="Ends2" />: 246–7  Supreme Council kaakikkiriza nga 7 Ogwomunaana 1919.<ref name="Belgium2">{{cite web |title=PAPERS RELATING TO THE FOREIGN RELATIONS OF THE UNITED STATES, THE PARIS PEACE CONFERENCE, 1919 |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1919Parisv07/pg_613 |access-date=19 September 2017 |publisher=United States Department of State |volume=7}}</ref> Nga 12 Ogwomusanvu 1919, Akakiiko ku Mandates kaakkiriza nti akatundu akatono aka Kionga Triangle akali mu Bukiikaddyo bw'Omugga Rovuma kajja kuweebwa Portugal Mozambique,<ref name="Ends3">{{cite book |author=William Roger Louis |year=2006 |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA246 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-84511-347-6 |access-date=19 September 2017}}</ref>: 243 , oluvannyuma ne kafuuka ekitundu kya Mozambique ey'etongodde. Akakiiko kaagamba nti Bugirimaani yali ekakanyavu nnyo mu kuwaliriza Portugal okuwaayo triangle mu 1894.<ref name="Ends4">{{cite book |author=William Roger Louis |year=2006 |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA246 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-84511-347-6 |access-date=19 September 2017}}</ref>: 243 Endagaano ya Versailles yateekebwako omukono nga 28 Ogwomukaaga 1919, wadde ng'endagaano teyakola okutuusa nga 10 Ogusooka 1920. Ku lunaku olwo, GEA yakyusibwa mu butongole n'etwalibwa mu Bungereza, Bubirigi, ne Portugal. Era ku lunaku olwo, "Tanganyika" yafuuka erinnya ly'ekitundu kya Bungereza. Mu masekkati g'emyaka gya 1920, Bungereza yatandika enkola ey'obufuzi obutali bwa butereevu mu Tanzania.<ref>{{Cite journal |last=Liebenow |first=J. Gus |date=1956 |title=Responses to Planned Political Change in a Tanganyika Tribal Group |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400067496/type/journal_article |journal=American Political Science Review |language=en |volume=50 |issue=2 |pages=447–448 |doi=10.2307/1951678 |issn=0003-0554 |jstor=1951678 |s2cid=144390538 |url-access=subscription}}</ref> Mu Ssematalo II, abantu nga 100,000 okuva e Tanganyika beegatta ku magye ga Allied forces<ref name="Heale">{{cite book |last1=Heale |first1=Jay |year=2010 |title=Tanzania |url=https://books.google.com/books?id=9UhNJxHg14wC |last2=Wong |first2=Winnie |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-3417-7}}</ref> era be bamu ku Bafirika 375,000 abaalwana n’amagye ago.<ref name="MGT">[http://www.mgtrust.org/afr2.htm "African participants in the Second World War"]. mgtrust.org.</ref> Abantu ba Tanganyika baalwana mu bitongole bya King's African Rifles mu lutalo lw’omu East Africa mu Somalia ne Abyssinia nga balwanyisa Abayitale, mu Madagascar nga balwanyisa Abafalansa ba Vichy mu lutalo lwa Madagascar, ne mu Burma nga balwanyisa Abajapani mu lutalo lwa Burma.<ref name="MGT2">[http://www.mgtrust.org/afr2.htm "African participants in the Second World War"]. mgtrust.org.</ref> Tanganyika yali nsibuko y'emmere enkulu mu lutalo luno, era ssente ze yafunanga mu kutunda ebweru w'eggwanga zaalinnya nnyo bw'ogeraageranya n'emyaka egyaliwo ng'olutalo terunnabaawo mu kiseera ky'ekizibu ky'eby'enfuna ekyaliwo mu nsi yonna.<ref name="Heale2">{{cite book |last1=Heale |first1=Jay |year=2010 |title=Tanzania |url=https://books.google.com/books?id=9UhNJxHg14wC |last2=Wong |first2=Winnie |publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-3417-7}}</ref> Kyokka, obwetaavu obwaliwo mu biseera by'olutalo, bwaleetera emiwendo gy'ebintu okulinnya ennyo n'ebbeeyi y'ebintu okulinnya ennyo mu matwale.<ref>[http://www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-british-rule-between-wars-1916-1945 "Tanzania: British rule between the Wars (1916–1945)"]. ''eisa.org.za''. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150204203753/http://www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-british-rule-between-wars-1916-1945|date=4 February 2015}}</ref> Mu 1954, Julius Nyerere yakyusa ekitongole n'akifuula eky'ebyobufuzi ekya Tanganyika African National Union (TANU). Ekigendererwa kya TANU ekikulu kyali kya kufuna bwetwaze bwa Tanganyika. Kaweefube w'okuwandiisa abantu abapya yatandikibwawo, era mu mwaka gumu, TANU yali efuuse ekibiina ky'ebyobufuzi ekisinga obukulu mu ggwanga. Nyerere yafuuka Minisita wa British administered Tanganyika mu 1960 era yeeyongera nga Ssaabaminisita nga Tanganyika yafuuka ey'etongodde mu 1961.<ref>{{Cite journal |last=Mulenga |first=Derek C. |date=November 2001 |title=Mwalimu Julius Nyerere: a critical review of his contributions to adult education and postcolonialism |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-lifelong-education_november-december-2001_20_6/page/446 |journal=International Journal of Lifelong Education |volume=20 |issue=6 |pages=446–470 |doi=10.1080/02601370110088436 |issn=0260-1370 |s2cid=143740319}}</ref> '''Omulembe''' Obufuzi bw'Abangereza bwakomekerezebwa nga 9 Ogwekkumineebiri 1961. Elizabeth II, eyali afuuse Nnabagereka wa Bungereza mu 1952, yeeyongera okufuga mu mwaka ogusooka ogw'obwetwaze bwa Tanganyika, naye kati nga ye Nnaabakyala wa Tanganyika, ng'akiikirirwa gavana genero.<ref name="Abstract">{{cite web |date=July 2014 |title=Statistical Abstract 2013, National Bureau of Statistics |url=http://www.nbs.go.tz:80/nbs/Stastical%20Abstract/Statistical%20Abstract%20Report%202013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123044258/http://www.nbs.go.tz/nbs/Stastical%20Abstract/Statistical%20Abstract%20Report%202013.pdf |archive-date=23 November 2016 |access-date=23 October 2014 |publisher=Tanzania Ministry of Finance}}</ref>  Tanganyika era yayingira mu Commonwealth y'Abangereza mu 1961.<ref name="auto1" /> Nga 9 Ogwekkumineebiri 1962, Tanganyika yafuuka eggwanga erya demokulasiya nga lirina omukulembeze ng'alondebwa bulondebwa.<ref name="Abstract2">{{cite web |date=July 2014 |title=Statistical Abstract 2013, National Bureau of Statistics |url=http://www.nbs.go.tz:80/nbs/Stastical%20Abstract/Statistical%20Abstract%20Report%202013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123044258/http://www.nbs.go.tz/nbs/Stastical%20Abstract/Statistical%20Abstract%20Report%202013.pdf |archive-date=23 November 2016 |access-date=23 October 2014 |publisher=Tanzania Ministry of Finance}}</ref> Oluvannyuma lw'olutalo lw'ekiyeekera olwe Zanzibar okuggyako obwakabaka bw'Abawalabu mu Zanzibar, nga luno lwali luwerekeddwako n'okutta enkumi n'enkumi z'Abawalabu b'e Zanzibar,<ref name="Zanzibar">{{cite news |date=25 July 2009 |title=Unveiling Zanzibar's unhealed wounds |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/8167390.stm |work=BBC News}}</ref> eyali efuuse ey'etongodde mu 1963, ekizinga kyegatta ku Tanganyika ow'oku lukalu nga 26 Ogwokuna 1964.<ref>{{cite web |title=Background history of The Union between Tanganyika and Zanzibar |url=http://www.vpo.go.tz/document_storage/historical_overview.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130125124815/http://www.vpo.go.tz/document_storage/historical_overview.pdf |archive-date=25 January 2013 |access-date=25 April 2013 |publisher=Vice President's Office, United Republic of Tanzania}}</ref> Eggwanga eriggya lyatuumibwa ''United Republic of Tanganyika and Zanzibar''.<ref>{{cite web |title=The United Republic of Tanganyika and Zanzibar is renamed United Republic of Tanzania |url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/united-republic-tanganyika-and-zanzibar-renamed-united-republic-tanzania |access-date=10 February 2019 |publisher=South African History Online}}</ref><ref>{{cite web |title=United Republic of Tanzania : History |url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/united-republic-tanzania/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223235543/http://thecommonwealth.org/our-member-countries/united-republic-tanzania/history |archive-date=23 February 2019 |access-date=10 February 2019 |publisher=Commonwealth.org}}</ref> Nga 29 Ogwekkumi mu mwaka gwe gumu, eggwanga lyakyusibwa erinnya ne lifuuka United Republic of Tanzania ("Tan" eva mu Tanganyika ate "Zan" eva mu Zanzibar).<ref name="factbook" /> Okwegatta kw'ebitundu byombi ebyali byetongodde kwali kwa nkaayana mu bantu b'e Zanzibar (wadde nga n'abo abaali bawagira enkyukakyuka) naye kwakkirizibwa gavumenti ya Nyerere ne Revolutionary Government of Zanzibar olw'okuba baalina ebigendererwa by'ebyobufuzi bye bimu. Oluvannyuma lwa Tanganyika okufuna obwetwaze n'okwegatta ne Zanzibar ne kivaamu eggwanga lya Tanzania, Pulezidenti Nyerere yassa essira ku bwetaavu bw'okuzimba endagamuntu y'eggwanga eri bannansi b'eggwanga eppya. Okusobola okutuuka ku kino, Nyerere yawa ekyo ekitwalibwa ng'ekimu ku by'okulabirako ebisingayo obuwanguzi mu kukaka n'okukyusa endagamuntu mu Afirika.<ref>[[Pierre Englebert]] and Kevin C. Dunn, "Inside African Politics" 2013: 81</ref> Olw'okuba n'ennimi ezisukka mu 130 ezogerwa mu kitundu kyayo, Tanzania y'emu ku nsi ezisinga okubaamu amawanga ag'enjawulo mu Afirika. Wadde nga kino kizibu, enjawukana mu mawanga zaasigala nga tezitera kubaawo mu Tanzania bw'ogeraageranya n'ensi endala ku Ssemazinga, naddala muliraanwa waayo ow'okumpi, Kenya. Ate era, okuva lwe yafuna obwetwaze, Tanzania eraze obutebenkevu mu byobufuzi okusinga ensi za Afirika ezisinga obungi, naddala olw'enkola za Nyerere ez'okunyigiriza amawanga.<ref>Henry Bienen and John Waterbury, "World Development Vol 17", 1989: 100</ref> [[File:Uhuru Monument Aug 2011.jpg|thumb|Arusha Declaration Monument]] Mu 1967, obukulembeze bwa Nyerere obwasooka bwakyuka ne buva ku ddyo oluvannyuma lw'Ekirangiriro kya Arusha, ekyateekawo obweyamo bw'okukola ku byenfuna by'eggwanga wamu n'okwegatta kwa Afirika. Oluvannyuma lw'ekirangiriro ekyo, bbanka n'amakolero amanene agasinga gaafuulibwa ga gavumenti. Tanzania bwe yafuna obwetwaze, endowooza ya Nyerere mu by'obufuzi yasobozesa eggwanga okusigala nga teririna ludda lwonna lw'ekwatiridde ku by'obufuzi by'amawanga amalala. Ujamaa, endowooza ya Nyerere ey'okukolera awamu, yasobozesa eggwanga okukulaakulanya enkola y'eggwanga empya. Kino kyassa essira ku bwannannyini obw'awamu, enkulaakulana mu byalo, n'endowooza nti enkulaakulana mu by'enfuna erina okuganyula abantu bonna okutwalira awamu so si ekibinja ekitono eky'abantu abatutumufu. Kino kyassa essira ku bwannannyini obw'awamu, enkulaakulana mu byalo, n'endowooza nti enkulaakulana mu by'enfuna erina okuganyula abantu bonna okutwalira awamu so si ekibinja ky'abantu abatono abatutumufu. Kyali kika kya busosolimu eky'enjawulo mu Afirika, nga kyesigamiziddwa ku bulamu bw'ekyalo eky'ennono mu kifo ky'amakolero, n'obukulembeze bw'eggwanga obwalabibwa mu Soviet Union. Tanzania yali ya njawulo mu ngeri eno nga amawanga ga Afirika amalala mangi gaali gatutte endowooza zino ez'ebweru mu kiseera ky'Olutalo lw'omunda. <ref>{{Cite journal |last=ONSLOW |first=Sue |date=2021 |title=TANZANIA, THE NON-ALIGNED MOVEMENT AND NON ALIGNMENT |url=https://doi.fil.bg.ac.rs/pdf/eb_book/2021/iipe_60nam/iipe_60nam-2021-ch17.pdf |journal=Institute of Commonwealth Studies, School of Advanced Study at the University of London, United Kingdom.}}</ref> Obutabaako ludda lwe wali ku lwo kyasobozesa eggwanga okukkiriza obuyambi okuva mu Amerika, Soviet Union, ne China.<ref>{{Cite book |last=Chau |first=Donovan C. |date=2014 |title=Exploiting Africa: the influence of Maoist China in Algeria, Ghana, and Tanzania |url=https://archive.org/details/exploitingafrica0000chau |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-1-61251-250-1 |location=Annapolis, Maryland}}</ref> Buli ggwanga eryali mu mukago guno lyawa Tanzania obuyambi wadde ng'abantu ba Tanzania tebaalangiriranga nti bawagira ggwanga lyonna ku gano. Obuyambi Tanzania bwe yafuna bwasinga kugenda mu kutuukiriza ekiruubirirwa kya Nyerere eky'okukulaakulanya eggwanga. Okuva mu 1970 okutuuka mu 1975, China yawaayo ssente era n'eyamba okuzimba oluguudo lw'eggaali y'omukka olwa kiromita 1,860 (mailo 1,160) okuva e Dar es Salaam, Tanzania, okutuuka e Kapiri Mposhi, Zambia.<ref>{{cite book |last=Monson |first=Jamie |year=2009 |title=Africa's Freedom Railway: How a Chinese Development Project Changed Lives and Livelihoods in Tanzania |url=https://books.google.com/books?id=xeeDwcT51BcC&pg=PA23 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-35271-2 |page=199}}</ref> Wadde kiri kityo, okuva ku nkomerero y'emyaka gya 1970, eby'enfuna bya Tanzania byakyukira ddala ne biddirira, mu mbeera y'obuzibu bw'ebyenfuna mu nsi yonna obwakosa ennyo amawanga agakulaakulanye n'agakyakula. Mu 1978, [[Uganda]] eyali eriraanyeewo, wansi w'obukulembeze bwa Idi Amin, yalumba Tanzania. Okulumba kuno okwali okw'akabi kwandiviiriddeko Tanzania okulumba [[Uganda]] n'obuyambi bw'abayeekera ba Uganda era n'eggyako Idi Amin. Kyokka, olutalo luno lwakosa nnyo eby'enfuna bya Tanzania.<ref>{{cite thesis|last=Francis|first=Joyce L.|date=1994|title=War as a social trap: The case of Tanzania|publisher=American University|type=PhD thesis|oclc=33488070|url=https://auislandora.wrlc.org/islandora/object/thesesdissertations:2786}}</ref><ref name="atuhaire">{{cite news |last=Atuhaire |first=Alex B. |date=11 April 2007 |title=Uganda: Country Pays Tanzania Shs120 Billion Amin War Debt |url=http://allafrica.com/stories/200704110882.html |access-date=8 December 2013 |website=allAfrica.com}}{{subscription required}}</ref> Okuva mu masekkati g'emyaka gya 1980, gavumenti y'evugiriranga nga yewola ssente okuva mu nsako y'ensi yonna eya International Monetary Fund era n'ekola enkyukakyuka ezimu. Okuva olwo, ebyenfuna bya Tanzania buli muntu by'afuna byeyongedde era obwavu bukendedde, okusinziira ku alipoota ya bbanka y'ensi yonna.<ref>{{cite web |last=Muganda |first=Anna |year=2004 |title=Tanzania's Economic Reforms&nbsp;– and Lessons Learned |url=http://www.tanzaniagateway.org/docs/Tanzania_Country_Study_Full_Case.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215310/http://www.tanzaniagateway.org/docs/Tanzania_Country_Study_Full_Case.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=19 February 2014}}</ref> Mu 1992, Ssemateeka wa Tanzania yakyusibwamu okusobozesa ebibiina by'ebyobufuzi ebingi.<ref>[http://www.princeton.edu/~pcwcr/reports/tanzania1992.html "Tanzania 1992"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018235838/http://www.princeton.edu/~pcwcr/reports/tanzania1992.html|date=18 October 2014}}. ''princeton.edu''.</ref> Mu kulonda kwa Tanzania okwasooka okubaamu ebibiina by'ebyobufuzi ebingi, okwaliwo mu 1995, Chama Cha Mapinduzi eyali mu buyinza yawangula ebifo 186 ku 232 ebyalondebwa mu Paalamenti, era Benjamin Mkapa yalondebwa nga pulezidenti.<ref>{{cite web |title=Tanzania: 1995 National Assembly election results. |url=http://www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-1995-national-assembly-election-results |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318222841/http://www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-1995-national-assembly-election-results |archive-date=18 March 2015}}</ref> Bapulezidenti ba Tanzania okuva ku bwetwaze babadde [[Julius Nyerere]] (1962–1985), [[Ali Hassan Mwinyi]] (1985–1995), [[Benjamin Mkapa]] (1995–2005), [[Jakaya Kikwete]] (2005–2015), [[John Magufuli]] (2015–2021), ne [[Samia Hassan Suluhu]] okuva 2021.<ref>{{cite web |date=25 April 2017 |title=Presidents Of Tanzania Since Independence |url=https://www.worldatlas.com/articles/presidents-of-tanzania-since-independence.html |access-date=2 June 2021 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Oluvannyuma lw'ekisanja ekiwanvu kya Pulezidenti Nyerere, Ssemateeka alina ekkomo ku bisanja: Pulezidenti asobola okuweereza ebisanja bibiri. Buli kisanja kya myaka etaano.<ref>{{cite web |date=6 July 2020 |title=Mgoya: Why I want presidential term limit scrapped in Tanzania |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/mgoya-why-i-want-presidential-term-limit-scrapped-in-tanzania-1427938 |access-date=2 June 2021 |website=The East African |language=en}}</ref> Buli pulezidenti akiikiridde ekibiina ekiri mu buyinza [[Chama Cha Mapinduzi]] (CCM).<ref name="cfr.org">{{cite web |date=22 October 2020 |title=Magufuli is Transforming Tanzania's Ruling Party From a 'Benign Hegemon' Into a Malevolent One |url=https://www.cfr.org/blog/magufuli-transforming-tanzanias-ruling-party-benign-hegemon-malevolent-one |access-date=2 June 2021 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}</ref> Pulezidenti Magufuli yawangula obuwanguzi obw'amaanyi era n'addamu okulondebwa mu Gwekkumi 2020. Okusinziira ku ludda oluvuganya, okulonda kwajjula obubbi n'ebikyamu ebirala bingi.<ref>{{cite web |title=Magufuli wins re-election in Tanzania; opposition cries foul |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/30/magufuli-wins-re-election-in-tanzania-says-electoral-commission |access-date=2 June 2021 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> Nga 17 Ogwokusatu 2021, Pulezidenti [[John Magufuli]] yafa mu woofiisi.<ref>{{cite web |date=18 March 2021 |title=John Magufuli: Tanzania's president dies aged 61 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-56437852 |access-date=18 March 2021 |website=BBC News}}</ref> Omummyuka wa Pulezidenti Magufuli, [[Samia Suluhu Hassan]], yafuuka Pulezidenti wa Tanzania omukazi asoose.<ref name=":7">{{cite web |date=18 March 2021 |title=Samia Suluhu Hassan becomes President following death of John Magufuli |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-56444575 |access-date=18 March 2021 |website=BBC News}}</ref> Okwekalakaasa okw'enjawulo n'obutabanguko mu bantu byatandika mu Gwekkumi 2025, nga bituukagana n'okulonda kwa Tanzania okwa bonna. Pulezidenti Suluhu yalangirirwa ng'omuwanguzi n'ebitundu 98% eby'obululu.<ref>{{cite news |date=11 November 2025 |title=Tanzania president wins 98% in election as opposition says hundreds killed |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251101-tanzania-president-wins-election-landslide-after-deadly-protests |work=France 24}}</ref> == Endabika n'obutonde bwayo == Nga ya square kilomita 947,403 (365,794 sq mi),<ref name="BFF">{{cite web |title="Basic Facts and Figures on Human Settlements, 2012", National Bureau of Statistics, Tanzania Ministry of Finance, 2013, page 1. Retrieved 10 November 2014 |url=http://www.nbs.go.tz/nbs/takwimu/Statistical_Methods_and_Standards/Basic_Facts_and_Figures_on_Human_Settlements_2012_Tanzania_Mainland.zip}}</ref> Tanzania y'ensi ey'ekkumin'esatu mu bunene mu Afirika era eri mu kifo ky'asatu mu kimu mu bunene mu nsi yonna, nga yeesudde wakati wa Egypt ennene n'eya Nigeria entono.<ref name="Size">{{cite web |title=CIA&nbsp;– The World Factbook&nbsp;– Rank Order&nbsp;– Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |archive-date=9 February 2014 |access-date=16 October 2014 |publisher=Cia.gov}}</ref> Erimu ensalo ne Kenya ne Uganda mu Bukiikakkono; Rwanda, Burundi, ne Democratic Republic of the Congo mu Bugwanjuba; ne Zambia, Malawi, ne Mozambique mu Bukiikaddyo. Tanzania esangibwa ku lubalama lw'Obuvanjuba bwa Afirika era erina olubalama lw'ennyanja Indian Ocean oluli mu buwanvu bwa kilomita nga 1,424 (885 mi).<ref>{{cite web |date=December 2003 |title=Country review: United Republic of Tanzania |url=http://www.fao.org/docrep/009/a0477e/a0477e13.htm |website=Fisheries and Aquaculture Depart, United Nations. (FAO)}}</ref> Era erimu ebizinga bingi eby'oku nnyanja, omuli Unguja (Zanzibar), Pemba, ne Mafia.<ref name="frame">Joseph Lake (2013) "Economy" in ''Africa South of the Sahara'', edited by Europa Publications and Iain Frame, Routledge. {{ISBN|1-85743-659-8}}</ref>  Eggwanga lino lye lisangibwamu ebifo ebisingayo obuwanvu n'obumpi mu Afirika: Olusozi Kilimanjaro, ku mmita 5,895 (19,341 ft) waggulu w'ennyanja, n'ekitundu ky'ennyanja Tanganyika, ku mmita 1,471 (4,826 ft) wansi w'ennyanja, mu ngeri eyo.<ref name="frame2">Joseph Lake (2013) "Economy" in ''Africa South of the Sahara'', edited by Europa Publications and Iain Frame, Routledge. {{ISBN|1-85743-659-8}}</ref> Tanzania erimu ensozi era erimu ebibira bingi mu bukiikakkono bw'ebuvanjuba, awali Olusozi Kilimanjaro. Ebisatu ku Nnyanja Ennene eziri mu Afirika ziri mu Tanzania. Okwolekera obukiikakkono n'ebugwanjuba kuliko Ennyanja Victoria, ennyanja esinga obunene mu Afirika, n'Ennyanja Tanganyika, ennyanja esinga obuwanvu mu ssemazinga, emanyiddwa olw'ebika by'ebyennyanja eby'enjawulo. Ebukiikaddyobwebugwanjuba kuliko Ennyanja Nyasa. Mu masekkati ga Tanzania eriyo olusenyi olunene, nga luliko entobazi n'ettaka eririmibwako. Olubalama lw'ebuvanjuba lwa bbugumu era nga lwa musulo mungi, nga kuliko Zanzibar Archipelago okumpi n'omwalo. Kalambo Falls mu kitundu ky'obugwanjuba bw'amaserengeta ga Rukwa ye w'okubiri mu bunene mu Africa, era lisangibwa kumpi n'olubalama lw'obugwanjuba bw'amaserengeta ga Lake Tanganyika ku nsalo ne Zambia.<ref name="Kalambo Falls" /> Ekifo kya Menai Bay Conservation Area kye kisinga obunene mu Zanzibar. '''Embeera y'obudde''' Embeera y'obudde ekyukakyuka nnyo mu Tanzania. Mu bitundu by'ensozi, ebbugumu liba wakati wa 10 ne 20 °C (50 ne 68 °F) mu biseera by'obunnyogovu n'ebbugumu, mu ngeri y'emu; ebitundu by'eggwanga ebirala biba n'ebbugumu eritatera kugwa wansi wa 20 °C (68 °F). Ekiseera eky'ebbugumu ekisinga kibaawo wakati wa Noovemba ne Febwali (25–31 °C oba 77.0–87.8 °F) ate ekiseera eky'obunnyogovu ekisinga kibaawo wakati wa Maayi ne Agusito (15–20 °C oba 59–68 °F). Ebbugumu ly'omwaka liba 20 °C (68.0 °F). Embeera y'obudde eba nnyogovu mu bitundu by'ensozi. Tanzania erina ebiseera bibiri ebikulu eby'enkuba: ekimu kibaamu enkuba emirundi emu (Ogwekkumi–Ogwokuna) ate ekirala kibaamu emirundi ebiri (Ogwekkumi–Ogwekkumineebiri n'Ogwokusatu–Ogwokutaano).<ref name="rain">{{cite journal |author=Zorita, Eduardo |author2=Tilya, Faustine F. |date=12 February 2002 |title=Rainfall variability in Northern Tanzania in the March–May season (long rains) and its links to large-scale climate forcing |url=https://www.int-res.com/articles/cr2002/20/c020p031.pdf |journal=Climate Research |volume=20 |pages=31–40 |bibcode=2002ClRes..20...31Z |doi=10.3354/cr020031 |access-date=16 October 2014 |doi-access=free}}</ref> Enkuba ey'ekika kino esinga kuba mu bitundu by'omu by'Obukiikaddyo, mu Masekkati, n'ebitundu by'Ebuggwanjuba bw'eggwanga, ate ey'ekika eky'okubiri esinga kuba mu Bukiikakkono okuva ku Nnyanja Nnalubaale okutuuka mu Buvanjuba okutuuka ku mwalo.<ref name="rain" /> Enkuba ey'ekika eky'okubiri ereetebwawo okukyuka kw'ebiseera okw'omugatte gw'enkuba ez'omu kitundu ky'eddungu.<ref name="rain" /> Tanzania emirundi egisinga efunyeemu embuyaga ez'amaanyi ezikuba ku lukalu, nga zino zisobola okuleeta ebizibu eby'amaanyi, gamba nga Cyclone Hidaya.<ref name="HidayaNews">{{cite web |date=10 May 2024 |title=Tanzania counts losses after Cyclone Hidaya swept coastline |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/tanzania-counts-losses-after-cyclone-hidaya-4618970 |website=The EastAfrican |language=en}}</ref> Waliwo eby'okulabirako ebiraga embuyaga ng'ezo ezaaliwo emabega mu 1872.<ref name="Msemo2022">{{cite journal |last1=Msemo |first1=Hellen E. |last2=Finney |first2=Declan L. |last3=Mbuya |first3=Samwel I. |date=April 2022 |title=Forgotten accounts of tropical cyclones making landfall in Tanzania |journal=Weather |volume=77 |issue=4 |pages=127–131 |bibcode=2022Wthr...77..127M |doi=10.1002/wea.3921 |doi-access=free}}</ref> Enkyukakyuka y'embeera y'obudde mu Tanzania ereetera ebbugumu okulinnya n'obusobozi obusinga obungi obw'enkuba ey'amaanyi (eviirako amataba) n'ebiseera eby'ekyeya (ebiviirako ekyeya).<ref>{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.climatelinks.org/countries/tanzania |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614161023/https://www.climatelinks.org/countries/tanzania |archive-date=14 June 2022 |access-date=27 November 2020 |website=Climatelinks |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Future Climate for Africa |year=2017 |title=Future Climate Projections for Tanzania |url=https://futureclimateafrica.org/wp-content/uploads/2017/08/fcfa_tanzania_climatebrief_web.pdf |website=Future Climate for Africa |access-date=2026-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209143534/https://www.futureclimateafrica.org/wp-content/uploads/2017/08/fcfa_tanzania_climatebrief_web.pdf |archive-date=2022-02-09 |url-status=dead}}</ref> Enkyukakyuka y'embeera y'obudde yamala dda okukosa ebitongole mu Tanzania eby'ebyobulimi, eby'amazzi, ebyobulamu n'ebyamasannyalaze. Okulinnya kw'amazzi g'ennyanja n'enkyukakyuka mu mutindo gw'amazzi bisuubirwa okukosa eby'obuvubi n'okulunda ebyennyanja.<ref>{{cite web |title=Tanzania {{!}} UNDP Climate Change Adaptation |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/eastern-africa/united-republic-tanzania |access-date=27 November 2020 |website=www.adaptation-undp.org |language=en}}</ref> Tanzania yafulumya pulogulaamu ya National Adaptation Programmes of Action (NAPAs) mu 2007 nga bwe kyali kiragiddwa mu ndagaano eyakolebwa okwekennenya enkyukakyuka mu mbeera y'obudde eyatuumibwa United Nations Framework Convention on Climate Change. Mu 2012, Tanzania yafulumya enkola ey'okugobererwa ng'eno yatuumibwa National Climate Change Strategy ng'ekola ku kuddukirira olw'ebizibu ebyandivudde mu nkyukakyuka y'embeera y'obudde n'enkyukakyuka mu mbeera y'obudde ku mbeera z'abantu, ebyenfuna n'obutonde bw'ensi.<ref>{{cite web |title=Tanzania: National climate change strategy - National Policy, Plans & Statements - PreventionWeb.net |url=https://www.preventionweb.net/english/policies/v.php?id=59982&cid=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417211255/https://www.preventionweb.net/english/policies/v.php?id=59982&cid=0 |archive-date=17 April 2021 |access-date=27 November 2020 |website=preventionweb.net}}</ref> '''Ebisolo by'omu nsko n'amakuumiro gaaby''' Tanzania erimu ebitundu nga 20% eby’ebika by’ebisolo bya Africa, ebisangibwa mu mbuga zaayo 21, mu bifo ebikuumibwamu ebisolo, mu kifo kimu eky’okukuuma obutonde, ne mu makuumiro buga z’ennyanja 3. Ebunye mu kitundu ekisukka mu square kilometres 42,000 (square miles 16,000) era nga kikola ebitundu 38% eby’ettaka ly’eggwanga.<ref>{{cite book |last1=Laher |first1=Ridwan |date=2014 |title=Indigenous People in Africa.: Contestations, Empowerment and Group Rights |url=https://books.google.com/books?id=nZiyAwAAQBAJ&pg=PA57 |last2=SingíOei |first2=Korir |publisher=Africa Institute of South Africa |isbn=978-0-7983-0464-1 |page=57}}</ref> Tanzania erina amakuumiro g'ebisolo 21,<ref>{{cite web |title=Home |url=https://www.tanzaniaparks.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085600/http://www.tanzaniaparks.com/ |archive-date=6 October 2014 |access-date=16 October 2014 |publisher=Tanzania National Parks}}</ref> nga kw'ogasse n'ebifo ebirala ebitali bimu ebirimu ebisolo n'ebibira, omuli Ngorongoro Conservation Area, kyokka abantu b'omu kitundu ekyo nabo bakyakosa obutonde bw'ensi. Mu Bugwanjuba bwa Tanzania, Gombe Stream National Park kye kyali ekifo Jane Goodall we yasomera ku nneeyisa y'empologoma, ekyatandika mu 1960.<ref>{{cite web |title=Gombe Stream National Park |url=https://www.tanzaniaparks.com/gombe.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004004545/http://www.tanzaniaparks.com/gombe.html |archive-date=4 October 2014 |access-date=16 October 2014 |publisher=Tanzania National Parks}}</ref><ref>{{cite book |last1=Riley |first1=Laura |date=2005 |title=Nature's Strongholds: The World's Great Wildlife Reserves |url=https://archive.org/details/bub_gb_icMuBQhW4vgC |last2=Riley |first2=William |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12219-9}}</ref> Tanzania erimu ebiramu bingi era erimu ebifo ebisulwamu ebisolo bingi.<ref>{{cite book |author1=S. N. Stuart |date=1990 |title=Biodiversity in Sub-Saharan Africa and Its Islands: Conservation, Management, and Sustainable Use |url=https://archive.org/details/biodiversityinsu0000stua |last2=Jenkins |first2=Martin |publisher=IUCN |isbn=978-2-8317-0021-2 |page=[https://archive.org/details/biodiversityinsu0000stua/page/204 204] |url-access=registration}}</ref> Ku kibangirizi kya Tanzania ekya Serengeti, white-bearded wildebeest (Connochaetes taurinus mearnsi), bovids endala n'entulege<ref>{{cite web |title=Serengeti wildebeest migration |url=https://www.expertafrica.com/tanzania/info/serengeti-wildebeest-migration |access-date=20 March 2019}}</ref> zeetaba mu kutambula okw'amaanyi okubeerawo buli mwaka. Tanzania ebeera n’ebika by’ebisolo eby'ewalula nga 130 n’ebika by’ebisolo ebisobola okuwuga ebisukka 275, bingi ku byo nga biri mu Tanzania mwokka era nga biri ku lukalala lw’ensi eziri mu katyabaga ak’okusaanawo olwa International Union for Conservation of Nature.<ref name=":0">Edoarado Razzetti and Charles Andekia Msuya (2002) [https://web.archive.org/web/20200716094052/http://www-3.unipv.it/webshi/images/files/tanzie2002.pdf "Introduction"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716094052/http://www-3.unipv.it/webshi/images/files/tanzie2002.pdf|date=16 July 2020}}, ''Field Guide to Amphibians and Reptiles of Arusha National Park''. Tanzania National Parks. p. 11</ref> Tanzania erina empologoma ezisinga obungi mu nsi yonna.<ref>{{cite web |last=Arusha |first=Edward Qorro in |date=12 August 2019 |title=Africa: Tanzania Has Largest Number of Lions in Africa, New Report Says |url=https://allafrica.com/stories/201908120146.html |website=allAfrica.com |access-date=31 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810083735/https://allafrica.com/stories/201908120146.html |archive-date=10 August 2021 |url-status=dead}}</ref> Tanzania yalina ekibira 2019 Forest Landscape Integrity Index ekiri mu bwagaagavu bwa 7.13/10, nga kino kyagissa mu kifo kya 54 mu nsi yonna ku nsi mu mawanga 172.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal |last1=Grantham |first1=H. S. |last2=Duncan |first2=A. |last3=Evans |first3=T. D. |last4=Jones |first4=K. R. |last5=Beyer |first5=H. L. |last6=Schuster |first6=R. |last7=Walston |first7=J. |last8=Ray |first8=J. C. |last9=Robinson |first9=J. G. |last10=Callow |first10=M. |last11=Clements |first11=T. |last12=Costa |first12=H. M. |last13=DeGemmis |first13=A. |last14=Elsen |first14=P. R. |last15=Ervin |first15=J. |display-authors=1 |year=2020 |title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material |journal=Nature Communications |volume=11 |issue=1 |page=5978 |bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi=10.1038/s41467-020-19493-3 |issn=2041-1723 |pmc=7723057 |pmid=33293507 |doi-access=free |last16=Franco |first16=P. |last17=Goldman |first17=E. |last18=Goetz |first18=S. |last19=Hansen |first19=A. |last20=Hofsvang |first20=E. |last21=Jantz |first21=P. |last22=Jupiter |first22=S. |last23=Kang |first23=A. |last24=Langhammer |first24=P. |last25=Laurance |first25=W. F. |last26=Lieberman |first26=S. |last27=Linkie |first27=M. |last28=Malhi |first28=Y. |last29=Maxwell |first29=S. |last30=Mendez |first30=M. |last31=Mittermeier |first31=R. |last32=Murray |first32=N. J. |last33=Possingham |first33=H. |last34=Radachowsky |first34=J. |last35=Saatchi |first35=S. |last36=Samper |first36=C. |last37=Silverman |first37=J. |last38=Shapiro |first38=A. |last39=Strassburg |first39=B. |last40=Stevens |first40=T. |last41=Stokes |first41=E. |last42=Taylor |first42=R. |last43=Tear |first43=T. |last44=Tizard |first44=R. |last45=Venter |first45=O. |last46=Visconti |first46=P. |last47=Wang |first47=S. |last48=Watson |first48=J. E. M.}}</ref> == Gavumenti n'ebyobufuzi == '''Ssemateeka n'okulonda''' Tanzania ggwanga erifugibwa ekibiina kimu ekya Chama Cha Mapinduzi (CCM) ekiri mu buyinza. Okuva lwe kyatondebwawo okutuuka mu 1992, kye kyali ekibiina kyokka ekyali kikkirizibwa mu mateeka mu ggwanga. Kino kyakyuka nga 1 Ogwomusanvu 1992, nga Ssemateeka yakyusibwa.<ref name="Constitution">{{cite web |title=Constitution of the United Republic of Tanzania |url=https://www.judiciary.go.tz/downloads/constitution.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217023916/http://www.judiciary.go.tz/downloads/constitution.pdf |archive-date=17 December 2010 |access-date=19 February 2014 |publisher=Judiciary of Tanzania}}</ref>  Kibadde mu buyinza okuva ku mulembe gw'ameefuga mu 1961, era kye kibiina ekisinga obukulembeze obuwanvu mu buyinza mu Afirika.<ref name="cfr.org" /> [[John Magufuli]] yawangula okulonda kwa pulezidenti okwa 2015 mu Gwekkumi era n'afuna obungi obusukka mu bibiri bya kusatu mu Paalamenti.<ref>{{cite web |date=29 October 2015 |title=Tanzania's ruling party secures the presidency and a two-thirds majority in parliament |url=https://qz.com/536317/tanzanias-ruling-party-secures-the-presidency-and-a-two-thirds-it.majority-in-parliament/ |access-date=30 October 2015 |work=Quartz}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite news |date=29 October 2015 |title=Tanzania poll: John Magufuli of CCM defeats Edward Lowassa |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34669468 |access-date=2 June 2021 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'oludda oluvuganya ekisinga obunene mu Tanzania okuva mu 1992 nga baddamu okukkiriza ebibiina ebingi kiyitibwa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema) (Swahili for "Party for Democracy and Progress"). Omukulembeze w'ekibiina kya Chadema ye Freeman Mbowe.<ref>{{cite news |date=2 November 2020 |title=Tanzania police arrest main opposition party leader ahead of protests |url=https://www.cnn.com/2020/11/02/africa/tanzania-opposition-leader-arrest-intl/index.html |access-date=2 June 2021 |website=CNN}}</ref> Mu Zanzibar, eggwanga eririna obwetwaze obutonotono, The Alliance for Change and Transparency-Wazalendo (ACT-Wazalendo) kitwalibwa ng'ekibiina ky'ebyobufuzi ekisinga amaanyi ekiri ku ludda oluvuganya. Ssemateeka wa Zanzibar alagira ekibiina ekijja mu ky'okubiri mu kulonda okwegatta ku kibiina ekisinga amaanyi. ACT-Wazalendo yegatta ku gavumenti ey'awamu n'ekibiina ekiri mu buyinza Chama Cha Mapinduzi mu Gwekkumineebiri 2020 oluvannyuma lwa Zanzibar okuwakanya ebyava mu kulonda.<ref>{{cite news |last=Sultan |first=Ali |date=6 December 2020 |title=Zanzibar's opposition party to join coalition government |url=https://apnews.com/article/constitutions-tanzania-elections-africa-dar-es-salaam-316350ec78b5299743309ebca78ba889 |access-date=29 June 2021 |work=Associated Press}}</ref> Mu Gwekkumimogumu 2020, Magufuli era yalangirirwa ng'omuwanguzi mu kisanja kye eky'okubiri nga pulezidenti. Obubbi bw'obululu bwateeberezebwa. Akakiiko k'ebyokulonda mu ggwanga kaalangirira nti Magufuli yafuna ebitundu 84%, oba obululu obukunukkiriza obukadde 12.5 ate oyo eyali asinga okuvuganya ku ludda oluvuganya gavumenti, [[Tundu Lissu]] yafuna ebitundu 13%, obululu obukunukkiriza akakadde 1.9.<ref>{{cite web |date=31 October 2020 |title=Tanzania elections: Main opposition parties demand fresh vote |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54759865 |access-date=29 June 2021 |work=BBC News}}</ref> Mu Gwokusatu 2021, kyategeezebwa nti Magufuli yali afudde ng'akyaweereza mu woofiisi, ekyategeeza nti omumyuka we, [[Samia Suluhu Hassan]], yafuuka pulezidenti w'eggwanga.<ref name=":7" /> Tanzania yali yeefuga yokka mu mwaka gwa 2024 okusinziira ku V-Dem Democracy Indices.<ref name="j496">{{cite web |title=Democracy Report 2025, 25 Years of Autocratization – Democracy Trumped? |url=https://v-dem.net/documents/54/v-dem_dr_2025_lowres_v1.pdf |access-date=14 March 2025}}</ref> Mu kulonda kwa 2025, [[Samia Suluhu Hassan]] yaddamu n'alondebwa okuba pulezidenti, oluvannyuma lw'okugaana ebibiina by'oludda oluvuganya ebibiri ebisinga okwetaba mu kulonda. Okwekalakaasa kwabalukawo oluvannyuma lw'ebyava mu kulonda, era okwekalakaasa kwakwasibwa ab'obuyinza abaakozesa amaanyi ag'obulabe agaaviirako abantu bangi okuttibwa n'abalala bangi okulumizibwa.<ref>{{Cite web |date=2025-11-11 |title=Tanzania: Reports of hundreds killed and detained following deadly election violence {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166334 |access-date=2025-11-15 |website=news.un.org |language=en}}</ref> '''Obukulembeze''' [[File:Samia Suluhu at the XXIX St Petersburg International Economic Forum - 2026.jpg|thumb|Pulezidenti Samia Suluhu Hassan]] [[File:Emmanuel Nchimbi.jpg|thumb|Omumyuka wa Pulezidenti Emmanuel Nchimbi]] [[File:DKT. MWIGULU LAMECK NCHEMBA.jpg|thumb|Ssaabaminisita Mwigulu Lameck Nchemba]] Pulezidenti wa Tanzania ne bammemba b'olukiiko lw'eggwanga balondebwa mu kiseera kye kimu nga bakozesa akalulu ak'obutereevu okumala ekisanja ky'amyaka etaano.<ref name="Constitution" />  Omummyuka wa pulezidenti alondebwa okumala ekisanja ky'emyaka etaano mu kiseera kye kimu ne pulezidenti era ku kaadi y'emu.<ref name="Constitution" /> Pulezidenti oba omummyuka wa pulezidenti tebayinza kubeera mmemba mu lukiiko lw'eggwanga.<ref name="Constitution" /> Pulezidenti alonda Ssaabaminisita okuva mu bammemba b'olukiiko lw'eggwanga, ng'ayita mu kukakasibwa olukiiko, okuweereza ng'omukulembeze wa gavumenti mu lukiiko.<ref name="Constitution" />  Pulezidenti alonda kabineeti ye okuva mu bammemba b'olukiiko lw'eggwanga.<ref name="Constitution" /> Okukwasisa amateeka mu Tanzania kuli wansi w'ekitongole ekikola ku by'obukulembeze era kikwasaganyizibwa ekitongole kya Tanzania Police Force.<ref>{{cite web |title=Tanzania Police Force |url=https://apcof.org/country-data-2/tanzania/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202170416/https://apcof.org/country-data-2/tanzania/ |archive-date=2 February 2023 |access-date=5 February 2023 |publisher=African Policing Civilian Oversight Forum}}</ref> '''Essiga elibaga amateeka''' Obuyinza bwonna obukwata ku mateeka agakwata ku Tanzania eya wakati ne ku nsonga z'omukago bugabanyizibwa mu lukiiko lw'eggwanga olukulu,<ref name="Constitution" />  olutaliimu lukiiko lwa kubiri era nga lulina ababaka 393.<ref name="Edge">{{cite web |title=Tanzania: Government |url=https://globaledge.msu.edu/countries/tanzania/government |access-date=19 February 2014 |publisher=Broad College of Business, Michigan State University}}</ref> Bano mulimu abalonze okukiikirira ebifo ebirondebwamu, ssaabawolereza wa gavumenti, bammemba bataano abalonze okuva mu lukiiko lwa Zanzibar okuva mu bammemba baalwo, ebifo by'abakyala eby'enjawulo ebikola waakiri ebitundu 30% ku bifo ekibiina kyonna bye kiba nakyo mu lukiiko olwo, omwogezi w'olukiiko (bw'aba nga si mmemba wa lukiiko), n'abantu (abatasaanidde kusukka kkumi) abalondebwa pulezidenti.<ref name="Constitution" />Akakiiko k'Ebyokulonda aka Tanzania kateekawo ensalo ku lukalu mu muwendo ogusalibwawo akakiiko nga kakkiriziganyizza ne pulezidenti.<ref name="Constitution" /> '''Essiga eddamuzi''' Enkola y'amateeka mu Tanzania yeesigamiziddwa ku mateeka ga Bungereza aga bulijjo.<ref name="TZ court system">{{cite web |last1=Manning |first1=Christabel |last2=Kasera |first2=Seka |title=UPDATE: Tanzanian Legal System and Legal Research |url=https://www.nyulawglobal.org/globalex/Tanzania1.html#_The_Judiciary |access-date=16 October 2014 |publisher=[[GlobaLex]]}}</ref> Tanzania erina ekitongole ekiramuzi eky'emitendera ena.<ref name="TZ court system" /> Kkooti ezisingayo okuba ez'okumpi ku lukalu lwa Tanzania ze Kkooti Enkulu.<ref name="TZ court system" /> Mu Zanzibar, kkooti ezisingayo okuba ez'okumpi ze Kkooti za Kadhi ezikola ku nsonga z'amaka ez'Obusiraamu ne Kkooti Enkulu ezikola ku misango emirala gyonna.<ref name="TZ court system" /> Ku lukalu, okujulira kuba mu Kkooti za Disitulikiti oba mu Kkooti z'Abalamuzi Abatuuze.<ref name="TZ court system" /> Mu Zanzibar, okujulira kugenda mu kkooti ejulirwa eya Kadhi's Appeal Courts ku nsonga z'amaka ez'Obusiraamu ate mu Magistrates Courts ku misango emirala gyonna.<ref name="TZ court system" /> Okuva awo, okujulira kugenda mu kooti ekkulu eya Mainland Tanzania oba Zanzibar.<ref name="TZ court system" /> Tewali kujulira ku nsonga z'amaka ez'Obusiraamu kusobola kukolebwa okuva mu kooti enkulu eya Zanzibar.<ref name="TZ court system" /><ref name="Zanzibar Constitution">[https://web.archive.org/web/20110904235537/http://zltb.go.tz/docs/Zanzibar-Constitution-1984.pdf The Constitution of Zanzibar]. zltb.go.tz. 2006.</ref>Okuggyako, okujulira okusembayo kugenda mu Court of Appeal of Tanzania.<ref name="TZ court system" /> Kkooti Enkulu eya Tanzania erina ebitongole bisatu – eby'obusuubuzi, abakozi, n'ebyettaka<ref name="TZ court system" /> – n'ebitundu by'obutonde 15.<ref>{{cite web |title=Commercial Division — High Court of Tanzania |url=http://www.comcourt.go.tz/comcourt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223142716/http://www.comcourt.go.tz/comcourt/ |archive-date=23 December 2014 |access-date=17 October 2014}}</ref> Kkooti Enkulu eya Zanzibar erina ekitongole ky'amakolero, ekiwuliriza enkaayana z'abakozi zokka.<ref>[https://web.archive.org/web/20150317235728/http://www.judiciaryzanzibar.go.tz/historical_background.php "Welcome to High Court of Zanzibar"]. ''judiciaryzanzibar.go.tz''. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317235728/http://www.judiciaryzanzibar.go.tz/historical_background.php|date=17 March 2015}}</ref> Abalamuzi ba Mainland ne union balondebwa Ssaabalamuzi wa Tanzania,<ref>{{cite web |date=January 2004 |title=UNITED REPUBLIC OF TANZANIA Public Administration Country Profile |url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516194348/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023291.pdf |archive-date=16 May 2018 |access-date=1 February 2019}}</ref> okuggyako abo ab'omu Kkooti Ejulirwamu ne Kkooti Enkulu, abalondebwa pulezidenti wa Tanzania.<ref name="Constitution" /> Tanzania y'emu ku mawanga agakkiriza endagaano ya Rooma eya kkooti y'ensi yonna ekola ku misango gy'obumenyi bw'amateeka.<ref>{{cite web |title=African States, State Parties to the Rome Statute, International Criminal Court. Retrieved 21 October 2014 |url=http://www.icc-cpi.int/en_menus/asp/states%20parties/african%20states/Pages/african%20states.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011143613/http://www.icc-cpi.int/en_menus/asp/states%20parties/african%20states/Pages/african%20states.aspx |archive-date=11 October 2014}}</ref> '''Gavumenti z'ebintu''' Mu 1972, gavumenti z'ebitundu ku lukalu zaasazibwamu ne zidda mu kufugibwa butereevu okuva mu gavumenti eya wakati. Gavumenti z'ebitundu, wabula, zaazzibwawo ku ntandikwa y'emyaka gya 1980, obukiiko bw'omu byalo n'ab'obuyinza mu byalo bwe baddamu okuteekebwawo. Okulonda kwa gavumenti z'ebitundu kwaliwo mu 1983, era obukiiko obukola ne butandika mu 1984. Mu 1999, Olukiiko lw'Eggwanga olukulu lwa saawo enteekateeka ey'okukola enkyukakyuka mu gavumenti z'ebitundu, nga kino kyali kigendereddwamu okuteekawo "enteekateeka enzijuvu era ey'amaanyi ... [eyali ekwata ku] bintu bina: okugabanya obuyinza mu byobufuzi, okugabanya obuyinza mu by'ensimbi, okugabanya obuyinza mu by'obukulembeze n'enkolagana wakati wa gavumenti eya wakati n'ez'ebitundu, nga gavumenti ey'oku lukalu y'erina obuyinza obusinga obungi mu nteekateeka eno nga bwe kirambikiddwa mu Ssemateeka."<ref name="Kunnat">{{cite web |date=31 May 2006 |title=Local government system in tanzania |url=https://www.tampere.fi/tiedostot/5nCY6QHaV/kuntajarjestelma_tansania_.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418081535/https://www.tampere.fi/tiedostot/5nCY6QHaV/kuntajarjestelma_tansania_.pdf |archive-date=18 April 2013}}</ref> Tanzania egabanyizibwamu ebitundu (mikoa) asatu mu kimu,<ref>{{cite news |last=Kilyinga |first=Nasongelya |date=10 July 2015 |title=Enter Songwe Region as Six Districts Created |url=http://allafrica.com/stories/201507100264.html |access-date=21 February 2017 |newspaper=[[Daily News (Tanzania)|Daily News]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Mwakyusa |first=Alvar |date=4 February 2016 |title=Songwe is new region – with four districts |url=http://dailynews.co.tz/index.php/home-news/46650-songwe-is-new-region-with-four-districts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205094519/http://dailynews.co.tz/index.php/home-news/46650-songwe-is-new-region-with-four-districts |archive-date=5 February 2016 |access-date=21 February 2017 |newspaper=Daily News}}</ref> amakumi abiri mu mukaaga ku lukalu ate ataano mu Zanzibar (asatu ku Unguja, abiri ku Pemba).<ref>[https://web.archive.org/web/20130527015837/http://www.tanzania.go.tz/regionsf.html Regions]. tanzania.go.tz</ref> Ebitundu asatu mu kimu bigabanyizibwamu Disitulikiti 195 (wilaya), era nga zimanyiddwa nga gavumenti z'ebitundu.<ref name="Census 2012">{{cite web |title=Administrative Units: Population Distribution Report |url=https://www.nbs.go.tz/nbs/takwimu/Census2022/Administrative_units_Population_Distribution_Report_Tanzania_volume1a.pdf |accessdate=2 August 2024 |website=National Bureau of Statistics}}</ref> Ebitundu by'omu bibuga birina ekibuga ekyetongodde, munisipaali, oba Eggombolola era nga bisalibwamu mu magombolola ne sub-wards (mitaa). Ebitundu ebitali bya mu bibuga birina ekibuga ekirina obwetwaze naye nga bisalibwamu mu magombolola ga byalo oba obuyinza bw'ekibuga (omutendera ogusooka) ate oluvannyuma ne mu bitundu eby'omu byalo (vitongoji).<ref name="Kunnat" /> Ekibuga kya Dar es Salaam kya njawulo kubanga kirina akakiiko k'ekibuga ng'ekitundu ky'obuyinza bwakyo kikwatagana n'akakiiko k'ekibuga kamu kamu. Meeya w'akakiiko k'ekibuga alondebwa akakiiko ako. Akakiiko k'ekibuga ak'abantu abiri kalimu abantu kkumi na gumu abalondebwa akakiiko k'ekibuga, abantu musanvu ab'olukiiko lw'eggwanga, n'abantu "abalondebwa mu Paalamenti wansi wa 'Ebifo eby'enjawulo eby'abakyala". Buli munisipaali era eba n'omukulembeze waayo. "Akakiiko k'ekibuga kalina omulimu gw'okukwanaganya era kakola ku nsonga ezikwata ku munisipaali zonna essatu", omuli eby'okwerinda n'obuweereza obw'amangu.<ref>{{cite web |title=City Status |url=http://www.dcc.go.tz/about-us/city-status.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131122230207/http://www.dcc.go.tz/about-us/city-status.html |archive-date=22 November 2013 |publisher=Dar Es Salaam City Council}}</ref><ref>{{cite web |year=1999 |title=Local Government (Urban Authorities) Act, 1982, amended 1999 |url=http://polis.parliament.go.tz/PAMS/docs/6-1999.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022045450/http://polis.parliament.go.tz/PAMS/docs/6-1999.pdf |archive-date=22 October 2013 |access-date=19 February 2014 |publisher=Parliamentary On-line Information System |at=7A and 69A}}</ref> Ekibuga Mwanza kirina akakiiko k'ekibuga era ekitundu kyakyo kye kifuga kikwatagana n'ebitundu bya munisipaali bbiri. '''Enkolagana n'amawanga amalala''' Enkola z'ebweru wa Tanzania ziri mu kwekenneenyezebwa okusobola okudda mu kifo ky'Enkola y'Ebweru eya 2001, eyali enkola y'ebweru eyasooka mu butongole mu Tanzania.<ref name="FaMinistry_NFP2">{{Cite report|url=https://www.foreign.go.tz/index.php/resources/view/nje-bulletin-april-2021|title=Tanzania, kufanya mageuzi ya Kidiplomasia|last1=Buhohela|first1=Emmanuel|last2=Bulu|first2=Sheiba|date=1 April 2021|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation]]|issue=1|location=[[Dodoma|Dodoma, Tanzania]]|language=sw|access-date=21 June 2022|trans-title=In Tanzania, to carry out Diplomatic reforms}}</ref><ref name="Citizen_22">{{Cite news |last=Kanyabwoya |first=Damas |date=13 January 2022 |title=Tanzania's key focus areas in the new Foreign Policy. |url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&u=wikipedia&id=GALE |access-date=21 June 2022 |work=The Citizen |location=[[Dar es Salaam, Tanzania]] |language=English}}</ref> Nga 2001 tannatuuka, enkola y'ebweru wa Tanzania yali efugibwa ebiwandiiko eby'enjawulo ebyayisibwa Pulezidenti Julius Nyerere, okusingira ddala Circular No. 2 eya 1964,<ref name="FaMinistry_about">{{Cite web |title=ABOUT THE MINISTRY |url=https://www.foreign.go.tz/index.php/about/about-the-ministry |access-date=21 June 2022 |website=The United Republic of Tanzania Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation |publisher=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation |language=en, sw |location=[[Dodoma|Dodoma, Tanzania]]}}</ref> Ekirangiriro kya Arusha,<ref name="Nyerere_67ad">{{Cite book |last=Nyerere |first=Julius K |author-link=Julius Nyerere |date=1967 |title=The Arusha Declaration and Tanu's policy on socialism and self-reliance |url=https://library.fes.de/fulltext/bibliothek/2-tanzania-s0019634.pdf |publisher=[[Tanganyika African National Union|TANU, Publicity Section]] |edition=1 |location=[[Dar es Salaam, Tanzania]] |language=en |chapter=The Policy of Self-Reliance |access-date=21 June 2022}}</ref> n'Enkola y'Ensonga Ez'ebweru eya 1967.<ref name="Nyerere_67fa">{{Cite speech|last=Nyerere|first=Julius K.|author-link=Julius Nyerere|event=Tanganyika African National Union National Conference|location=Dar es Salaam|date=16 October 1967|title=Tanzania policy on foreign affairs|type=Presidential Address|publisher=Ministry of Information and Tourism|url=https://www.juliusnyerere.org/uploads/tanzania_policy_on_foreign_affairs_1967.pdf|access-date=22 June 2022|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415085417/https://www.juliusnyerere.org/uploads/tanzania_policy_on_foreign_affairs_1967.pdf|url-status=dead}}</ref> Ebigambo bino byali bissa essira ku by'obufuzi by'ebweru okusingira ddala ku bwetwaze n'obwetwaze, eddembe ly'obuntu, n'obumu bwa Afirika.<ref name="Nzomo_99">{{Cite book |last=Nzomo |first=Maria |date=1999 |title=African Foreign Policies |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780429502521-10/foreign-policy-tanzania-cold-war-post%E2%80%93cold-war-maria-nzomo |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-50252-1 |editor-last=Wright |editor-first=Stephen |location=[[New York, NY]] |pages=184–187 |chapter=The Foreign Policy of Tanzania: From Cold War to Post–Cold War |doi=10.4324/9780429502521-10 |s2cid=155717453}}</ref><ref name="Magoma_20">{{Cite thesis|last=MAGOMA|first=Suleiman Masegesa|title=The Significant role of Tanzania's diplomacy towards economic development|date=22 February 2020|degree=Public Policy|publisher=[[KDI School of Public Policy and Management]]|url=https://archives.kdischool.ac.kr/handle/11125/34174|place=[[Sejong City|Sejong City, South Korea]]|language=en}}</ref> Enkola y'ebweru empya eriwo mu 2001 yatandikibwawo okusobola okukola ku nkomerero y'obufuzi bw'amatwale n'Olutalo olw'Embeera z'Ensi, okugaziwa kw'ensi yonna, ebyenfuna by'akatale n'okugaziya emirimu, n'eggwanga lya Tanzania eririmu ebibiina by'obufuzi ebingi. Essira lyayo erisinga liri ku by'obusuubuzi n'enkulaakulana.<ref name="FaMinistry_FP">{{Cite web |title=Tanzania Foreign Policy the Case of Economic Diplomacy |url=https://www.foreign.go.tz/index.php/about/tanzania-foreign-policy-the-case-of-economic-diplomacy |access-date=21 June 2022 |website=The United Republic of Tanzania Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation |publisher=Ministry of Foreign Affairs and East African Cooperation |language=en, sw |location=[[Dodoma|Dodoma, Tanzania]]}}</ref> Enkola y'ensonga z'ebweru empya eya 2001, ekyakozesebwa leero, erina omusingi gw'emisingi musanvu; obwetwaze, obwetwaze mu byenfuna, okubeera omulungi eri baliraanwa, obumu bwa Afirika, obutabaako ludda lw'owagira mu by'obufuzi, enkolagana mu by'enfuna, n'okukolagana mu nsi yonna okusobola okukulaakulanya eby'enfuna n'emirembe.<ref name="FaMinistry_FP" /> Ebigendererwa ebikulu byogerwako ng'okukuuma n'okutumbula eby'obuwangwa n'ebyenfuna, okutandikawo enkolagana n'amawanga amalala nga gavuganyizibwa ebyenfuna, okwetuusaako ebyetaago by'ebyenfuna, emirembe mu ggwanga ne mu nsi yonna, n'okwegatta mu byobufuzi n'ebyenfuna mu kitundu.<ref name="FaMinistry_FP" /> Okwekenneenya enkola y'ebweru eriwo mu kiseera kino kugenda mu maaso nga kikolebwa gavumenti ey'omulundi ogw'omukaaga okudda mu kifo ky'enkola y'ebweru empya eya 2001. Minisita w'ensonga z'ebweru Liberata Mulamula agambye nti enkola empya zijja kusigaza obukulu n'obutabaako ludda mu nkola y'ebweru eya 2001 ate nga ziteekawo ebintu ebirala ebikulu ennyo okusinga ebirala omuli enkyukakyuka y'embeera y'obudde n'okussa essira ku by'enfuna nga zissa essira ku by'amaguzi ebiva mu ggwanga ebyongeddwamu omutindo n'eby'enfuna ebya digito.<ref name="Citizen_22" /> '''Enkolagana n'amawanga g'ebweru''' [[File:Ictr office 3.jpg|thumb|Kkooti y'ensi yonna ewozesa emisango eya Rwanda mu Arusha]] Tanzania mmemba mu bitongole by'ensi yonna bingi gamba nga United Nations (UN), African Union (AU), East African Community (EAC), ne Southern African Development Community (SADC) n'ebirala bingi.<ref name="Hirschler_19">{{Cite book |last1=Hirschler |first1=Kurt |date=2019 |title=A decade of Tanzania: politics, economy and society 2005-2017 |url=https://books.google.com/books?id=ncCnDwAAQBAJ |last2=Hofmeier |first2=Rolf |publisher=[[Brill Publishers]] |isbn=978-90-04-40786-2 |location=[[Leiden|Leiden, Netherlands]], [[Boston]] |language=en}}</ref> Okwongereza ku ekyo, olw'amaanyi ga Tanzania ag'obutabaako ludda lw'ewagira, obumu n'emirembe mu ggwanga okuva lwe yafuna obwetwaze, Tanzania etera okukola ng'omutabaganya era ekifo awateekebwa endagaano n'endagaano wakati w'amawanga amalala, gamba ng'Endagaano ya Arusha ne Bulaaya, awamu n'Endagaano ya Arusha ne Rwanda (1993) ne Burundi (2000).<ref name="Chachage_04">{{Cite journal |last=Chachage |first=Chambi S. |date=2004 |title=Nyerere: Nationalism and Post-Colonial Developmentalism |url=http://www.jstor.org/stable/24487453 |journal=[[African Sociological Review]] |language=en |location=[[Dakar, Senegal]] |publisher=[[CODESRIA]] |volume=8 |issue=2 |pages=158–179 |issn=1027-4332 |jstor=24487453 |access-date=21 June 2022}}</ref><ref name="Waters_06">{{Cite journal |last=Waters |first=Tony |date=2006 |title=Markets and Morality: American Relations with Tanzania |url=https://asq.africa.ufl.edu/files/Waters-Vol8Issue3.pdf |url-status=dead |journal=[[African Studies Quarterly]] |language=en |location=[[Gainesville, Florida]] |volume=8 |issue=3 |pages=46–53 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804103025/http://asq.africa.ufl.edu/files/Waters-Vol8Issue3.pdf |archive-date=4 August 2019 |access-date=21 June 2022}}</ref> [[File:East African Legislative Assembly.jpg|thumb|Olukiiko olukulu olwa East African Legislative Assembly mu Arusha]] Ekibiina ky'Amawanga Amagatte kirina ekifo kinene mu Tanzania mu kiseera kino ne mu byafaayo era kikola ng'omukago omukulu mu ngeri yaakyo, n'ebitongole by'ensi yonna ebirala, mu mirimu mingi mu ggwanga, wamu n'emirimu egikolebwa mu Tanzania era egiteekebwa mu nkola mu Great Lakes ne Afirika yonna okutwaliza awamu.<ref name="UN_tz">{{Cite web |title=The United Nations in Tanzania |url=https://tanzania.un.org/en/about/about-the-un |access-date=22 June 2022 |website=United Nations |language=en}}</ref> Ekibiina ky'Amawanga Amagatte kirina ekifo kinene mu Tanzania mu kiseera kino ne mu byafaayo era kikola ng'omukago omukulu mu ngeri yaakyo, n'ebitongole by'ensi yonna ebirala, mu mirimu mingi mu ggwanga, wamu n'emirimu egikolebwa mu Tanzania era egiteekebwa mu nkola mu Great Lakes ne Afirika yonna okutwaliza awamu.<ref name="UN_tzEntities">{{Cite web |title=UN Entities in Tanzania |url=https://tanzania.un.org/en/about/un-entities-in-country |access-date=22 June 2022 |website=United Nations |language=en}}</ref> Wadde nga ofiisi enkulu eza UN ziri mu Oysterbay, Dar es Salaam, ofiisi endala nnyingi, kkooti, n'ebibiina by'obwannakyewa biri mu Arusha, TZ. Eky'okulabirako ekisinga okumanyibwa y'ekkooti y'ensi yonna ewozesa emisango eya International Criminal Tribunal ku nsonga z'ekittabantu ekyali eri e Rwanda.<ref name="UN_SRES9771995">{{UN document|docid=S-RES-977(1995)|type=Resolution|body=Security Council|year=1995|resolution_number=977|access-date=23 July 2008|date=22 February 1995}}</ref> Ekibiina kya African Union kirimu amawanga 55 mu Afirika.<ref name="AU_memStates">{{Cite web |title=Member States |url=https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901043534/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 |archive-date=1 September 2022 |access-date=22 June 2022 |website=African Union |language=en}}</ref> Tanzania y'emu ku mawanga agaatandikawo AU mu 2001, era eyaddira Organisation of African Unity (OAU) eyatandikibwawo abatandisi ba Tanzania, Tanganyika ne Zanzibar, mu 1963. Ekitongole ekiramuzi ekya AU n'ekkooti zaakyo bisangibwa mu Tanzania.<ref name="AU_tzAgreement">{{Cite act|date=31 August 2007|type=HOST AGREEMENT|legislature=[[African Union]]|title=Host Agreement Between the Government of the United Republic of Tanzania and the African Union on the Seat of the African Court on Human and Peoples' Right|language=en|article-type=Agreement|access-date=22 June 2022|url=https://www.african-court.org/wpafc/wp-content/uploads/2020/10/3-HOST-AGREEMENT-TANZANIA-AND-AU.pdf}}</ref> Mu kusooka nga kkooti y'obwenkanya etaba amawanga ga Africa eya Justice of the African Union, egattiddwa wamu ne kooti y'eddembe ly'obuntu eya African Court on Human and Peoples' Rights okukola African Court of Justice and Human Rights (ACJHR), esangibwa mu Arusha.<ref name="AU_tzAgreement" />Tanzania yassa omukono era ne yeegatta ku AU-brokered African Continental Free Trade Area (AfCFTA) nga 17 Ogwoluberyeberye 2022, ekitundu ekisinga obunene mu nsi yonna eky’obusuubuzi obw’eddembe.<ref name="Agarwal_22">{{Cite report|url=https://odi.org/en/publications/tanzania-and-the-african-continental-free-trade-area-possible-impacts-policy-priorities-and-scoping-of-future-support/|title=Tanzania and the African Continental Free Trade Area: possible impacts, policy priorities and scoping of future support|last1=Agarwal|first1=Prachi|last2=Kweka|first2=Josaphat|date=11 March 2022|publisher=Overseas Development Institute, [[Foreign, Commonwealth and Development Office]]|location=[[London, UK]]|publication-date=11 March 2022|language=en|last3=Willem te Velde|first3=Dirk|access-date=22 June 2022|type=Briefing, policy papers}}</ref> Omukago gw'amawanga g'Obuvanjuba bwa Afirika ogulimu Tanzania, Uganda, Kenya, Rwanda, Burundi, South Sudan, ne Democratic Republic of Congo (DRC) gulina ekitebe kyagwo ekikulu mu Arusha.<ref name="Ugirashebuja_17">{{Cite book |date=2017 |title=East African Community Law: Institutional, Substantive and Comparative EU Aspects |url=https://brill.com/view/title/33464 |publisher=[[Brill Publishers|Brill Nijhoff]] |isbn=978-90-04-32207-3 |editor-last=Ugirashebuja |editor-first=Emmanuel |location=[[Leiden|Leiden, Netherlands]], [[Boston]] |language=en |editor-last2=Ruhangisa |editor-first2=John Eudes |editor-last3=Ottervanger |editor-first3=Tom |editor-last4=Cuyvers |editor-first4=Armin}}</ref><ref name="EAC_overview">{{Cite web |title=Overview of EAC |url=https://www.eac.int/overview-of-eac |access-date=22 June 2022 |website=East African Community |language=en}}</ref> Tanzania, awamu ne Kenya ne Uganda, ze zimu ku mmemba ezatandikawo EAC mu 2000.<ref name="EAC_history">{{Cite web |title=History of the EAC |url=https://www.eac.int/eac-history#:~:text=The%20Treaty%20for%20the%20Establishment,all%20the%20three%20Partner%20States. |access-date=22 June 2022 |website=East African Community |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw'okukubwa Bugirimaani mu Ssematalo I Tanzania yeegatta ku East African Currency Board (EACB) eyali mu London era nga yali ekola ku by'omusolo era ng'ewa Tanzania, Uganda ne Kenya okuva mu 1919 okutuuka mu 1948, East Africa High Commission (EAHC) okuva mu 1948 okutuuka mu 1961, ne East African Common Services Organization (EACSO) okuva mu 1961 okutuuka mu 1966. Mu 1966 amawanga gano gonna asatu gaatandikawo East African Community eyasooka, eyamala okutuuka mu 1976, oluvannyuma ne wabeerawo East African Co-operation okuva mu 1993 okutuuka mu 2000, nga tennaddamu kutandikibwawo nga East African Community mu 2000.<ref name="EAC_history" /><ref name="Kadaga_22">{{Cite speech|last=Kadaga|first=Rebecca|author-link=Rebecca Kadaga|event=Ministry of East African Community Affairs|location=Makerere University|date=16 June 2022|access-date=21 June 2022|title=The Strategic need for EAC Integration|type=Keynote Address|pages=1, 3, 6-9|language=en|url=https://www.mediacentre.go.ug/media/address-rt-hon-rebecca-kadaga-1st-deputy-prime-ministerminister-makerere-university|archive-date=27 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627105632/https://mediacentre.go.ug/media/address-rt-hon-rebecca-kadaga-1st-deputy-prime-ministerminister-makerere-university|url-status=dead}}</ref> [[File:Samia Suluhu Hassan, Joe Biden, Jill Biden.jpg|thumb|Pulezidenti wa Tanzania [[Samia Suluhu Hassan]] wamu ne Pulezidenti wa America [[Joe Biden]] mu Washington D.C mu Gwekkumineebiri 2022]] EAC ebadde n’omukago gw’omusolo okuva mu 2005, n’ekitundu eky’obusuubuzi eky’eddembe wakati w’amawanga agali mu mukago n’omusolo ogw’awamu n’endagaano z’obusuubuzi n’amawanga agatali mu mukago n’ebitongole eby’ensi yonna.<ref name="Ugirashebuja_17" /> Omukago gw’omusolo era gwassaawo ekitongole ekimu n’amateeka ag’enjawulo, gamba ng’amateeka agakwata ku nsibuko y’ebintu, ku by’obusuubuzi byonna munda mu mukago, okuyingira mu mukago, n’okuyitira mu mawanga agali mu mukago. Mu 2010 akatale ak’awamu kaateekebwawo mu EAC okusobozesa abakozi, ebyamaguzi, abantu, entandikwa, n’empeereza okutambula obulungi, wamu n’okuteekawo eddembe ly’okutandikawo bizinensi.<ref name="Ugirashebuja_17" /> East African Monetary Union (EAMU) eyateesebwako okutandikibwawo mu 2024 ejja kutondawo ensimbi ez'awamu mu bbanka enkulu eya East African Central Bank.<ref name="Adam_17">{{Cite book |date=2017 |title=Tanzania: the path to prosperity |url=https://books.google.com/books?id=_MDXDQAAQBAJ |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-870481-2 |editor-last=Adam |editor-first=Christopher |location=[[Oxford, UK]]; [[New York, NY]] |language=en |editor-last2=Collier |editor-first2=Paul |editor-last3=Ndulu |editor-first3=B. J.}}</ref> Okuva ku kutandikibwawo kwa EAC, nga bwe kyateekebwa mu Kawaayiro 5(2) aka ndagaano ey'okutandikawo EAC, ekiruubirirwa kya EAC ekisembayo bulijjo kwe kubeera eggwanga erimu ery'awamu ery'amawanga gonna agali mu mukago. Mu 2017 amawanga gonna agali mu mukago gaakakasa okukolera awamu kwa EAC ng'entandikwa eri mu kufuuka eggwanga erimu ery'enkomeredde.<ref name="Ugirashebuja_17" /><ref name="Kadaga_22" /> Southern African Development Community erimu amawanga 16, nga mw'otwalidde amawanga gonna ag'omu bukiikaddyo bwa Afirika wamu ne Tanzania ne DRC okuva mu Great Lakes.<ref name="Muntschick_17">{{Cite book |last=Muntschick |first=Johannes |date=9 October 2017 |title=The Southern African Development Community (SADC) and the European Union (EU): Regionalism and External Influence |url=https://books.google.com/books?id=IDE5DwAAQBAJ |publisher=[[Springer Publishing|Springer Nature]] |isbn=978-3-319-45330-9 |location=[[Cham, Switzerland]] |language=en |access-date=22 June 2022}}</ref> Tanzania y'emu ku mawanga agatandikawo SADC mu 1994, wamu ne Frontline States (FLS), okuva mu 1960 okutuuka mu 1994. Wadde nga FLS yalina ekiruubirirwa eky'okumalawo obusosoze, SADC eyagiddawo erina ebigendererwa eby'okutumbula emirembe n'obutebenkevu wamu n'okukulaakulanya eby'enfuna n'ebyobufuzi by'amawanga agagirimu.<ref name="Muntschick_17" /> '''Amagye''' Eggye lya [[Tanzania People's Defence Force]] (TPDF) (Kiswahili: Jeshi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ)) lye ggye lya Tanzania, erikola ng'eggye ly'abantu wansi w'obukulembeze bw'abantu ba bulijjo. Lirimu amatabi oba ebiragiro bitaano: Eggye ery'oku ttaka (amagye), Eggye ery'omu bbanga, Eggye ly'okumazzi, National Service, Headquarter (MMJ).<ref>{{cite web |date= |title=Mwanzo-Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania |url=https://www.tpdf.mil.tz/ |access-date=10 February 2022 |publisher=Tpdf.mil.tz}}</ref> Bannansi ba Tanzania basobola okwewaayo okuweereza mu magye okuva ku myaka 15 egy'obukulu, n'emyaka 18 egy'obukulu okuweereza mu magye ga National military service nga bamaze okutikkirwa okuva mu siniya ey'omukaaga. Obuweereza obw'obuwaze bwali emyaka 2 mu 2004. [[National service act of Tanzania]]. '''Okukwasisa amateeka''' Eby'okwerinda by'abantu n'okulondoola ensalo buvunaanyizibwa bwa Poliisi ya Tanzania. Okulondoola poliisi kugabanyizibwamu omuwandiisi omukulu mu Minisitule ya Poliisi ne kaliisoliiso wa Poliisi.<ref>{{cite web |title=Tanzania – Tanzania Police Force |url=https://apcof.org/country-data-2/tanzania/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202170416/https://apcof.org/country-data-2/tanzania/ |archive-date=2 February 2023 |access-date=11 May 2023 |publisher=African Policing Civilian Oversight Forum}}</ref> '''Eddembe ly'obuntu''' Mu Gwekkumineebiri 2019, Amnesty International yategeeza nti gavumenti ya Tanzania yasazaamu eddembe ly'ebibiina by'obwannakyewa (NGOs) (ebibiina by'abantu abeewaayo kyeyagalire) awamu n'abantu kinnoomu okuwawaabira gavumenti mu kkooti y'abantu eya Arusha African Court for Human and Peoples' Rights.<ref>{{cite web |date=2 December 2019 |title=Tanzania: Withdrawal of individual rights to African Court will deepen repression |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/12/tanzania-withdrawal-of-individual-rights-to-african-court-will-deepen-repression/ |access-date=2 December 2019 |publisher=Amnesty International}}</ref> Ba Nnamagoye ababeera mu Tanzania batera okulumbibwa, okuttibwa oba okusalibwako ebitundu by'omubiri olw'obulombolombo obukwatagana n'obulogo obumanyiddwa nga muti obugamba nti ebitundu by'omubiri by'abalina albinism birina amaanyi agatali ga bulijjo.<ref>"[https://www.bbc.com/news/world-africa-31849531 Tanzania albino murders: 'More than 200 witchdoctors' arrested]". BBC News. 12 March 2015.</ref> Tanzania y'esinga okubaamu okutyoboola eddembe ly'obuntu okw'engeri eno mu mawanga 27 agali mu Afirika muti w'omanyiddwa okuba ng'akolebwa.<ref>Charlotte Baker (22 September 2017) [https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/witchcraft-albino-trade-body-part-human-rights-un-sub-saharan-african-a7958946.html "The trade in body parts of people with albinism is driven by myths and international inaction"]. ''The Independent''</ref> Mu Tanzania, ebikolwa eby'okwegatta eby'abantu ab'ekikula ekimu tebikkirizibwa mu mateeka era bisobola okuviirako omuntu okusibwa obulamu bwe bwonna, wadde ng'etteeka lino teritera kukozesebwa, era abantu abalya ebisiyaga basobola okusisinkana.<ref>{{cite web |date=17 May 2016 |title=State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition |url=https://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010135034/http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |archive-date=10 October 2017 |work=[[International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association]]}}</ref><ref name="GT">{{cite news |title=Lesbian and Gay Tanzania |url=http://www.gaytimes.co.uk/gt/listings.asp?action=ShowCountry&CID=932 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929205430/http://www.gaytimes.co.uk/gt/listings.asp?action=ShowCountry&CID=932 |archive-date=29 September 2006 |access-date=12 February 2007 |work=gaytimes}}</ref> Okusinziira ku kunoonyereza okwakolebwa mu 2007 okwakolebwa ekitongole kya Pew Research Centre, abantu 95 ku buli kikumi mu Tanzania bakkiriza nti obuli bw'ebisiyaga tebulina kukkirizibwa mu bantu.<ref>{{cite web |title=Pew Global Attitudes Project |url=http://pewglobal.org/reports/pdf/258.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100214225525/http://pewglobal.org/reports/pdf/258.pdf |archive-date=14 February 2010 |access-date=15 July 2017 |publisher=Pew Research Centre |pages=35, 84, and 117}}</ref> == Eby'enfuna == Mu 2021, okusinziira ku IMF, eby'enfuna bya Tanzania (GDP) byali bya buwumbi bwa ddoola 71 (nominal), oba obuwumbi bwa ddoola 218.5 ku musingi gwa purchasing power parity (PPP). GDP per capita (PPP) yali $3,574.<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database April 2018 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2018/April |publisher=International Monetary Fund}}</ref> Okuva mu 2009 okutuuka mu 2013, GDP ya Tanzania (nga yeesigamiziddwa ku ssente za wano ezitakyuka) yeyongera ebitundu 3.5% buli mwaka, nga eri waggulu okusinga ku mmemba omulala yenna ow’omukago gw’amawanga g’obuvanjuba bwa Afirika (EAC) era nga esinga amawanga mwenda mu Sub-Saharan Africa: [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]], [[Ethiopia]], [[Ghana]], [[Lesotho]], [[Liberiya|Liberia]], [[Mozambique]], [[Sierra Leone]], [[Zambia]], ne [[Zimbabwe]].<ref>{{cite web |title=GDP per capita growth (annual %) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.KD.ZG |access-date=9 August 2024 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> Mu 2017, Tanzania yasinga kutunda mu Buyindi, Vietnam, [[South Africa]], [[Switzerland]], ne China nga yafunamu obuwumbi bwa ddoola 5.3.<ref name="UND">{{cite web |title=Tanzania (TZA) Exports, Imports, and Trade Partners |url=https://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/tza/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424230123/https://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/tza/ |archive-date=24 April 2019 |access-date=9 April 2019 |publisher=The Observatory of Economic Complexity}}</ref> Yayingiza obuwumbi bwa ddoola 8.17, nga Buyindi, Switzerland, [[Saudi Arabia]], China, ne [[United Arab Emirates]] ze zaali zisinga okugitunda.<ref name="UND" /> Tanzania yagumira okugwa kw'ebyenfuna okw'amaanyi, okwatandika mu 2008 oba mu ntandikwa ya 2009, mu ngeri ey'amaanyi. Emiwendo gya zzaabu egy'amaanyi, nga gino gye gyayamba okunyweza eby'okusima eby'obugagga by'omu ttaka mu ggwanga, era nga n'engeri Tanzania gy'etaliimu nnyo mu katale k'ensi yonna yayamba okukuuma eggwanga eri okugwa kw'ebyenfuna.<ref name="frame" /> Okuva okugwa kw'ebyenfuna lwe kwaggwa, eby'enfuna bya Tanzania by'eyongedde nnyo olw'obulambuzi, eby'empuliziganya, n'ebitongole bya bbanka.<ref name="frame" /> Okusinziira ku kitongole ky'Ensi yonna ekikola ku by'enkulaakulana (United Nations Development Programme (UNDP), kyokka, enkulaakulana eyakolebwa mu by'enfuna y'eggwanga gyebuvuddeko ekoleddeko "batono nnyo", n'aleka abantu abasinga obungi.<ref>[https://web.archive.org/web/20141014230730/http://www.tz.undp.org/content/tanzania/en/home/countryinfo/ "About Tanzania |UNDP in Tanzania"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014230730/http://www.tz.undp.org/content/tanzania/en/home/countryinfo/|date=14 October 2014}}. undp.org.</ref> Okusinziira ku kunoonyereza okwakolebwa mu 2015/2016, ebitundu 57.1 ku buli kikumi eby'abantu batwalibwa okuba nga baavu mu ngeri ez'enjawulo.<ref>{{Cite web |date=2023 |title=Multidimensional Poverty Index 2023: Tanzania (United Republic of) |url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/Country-Profiles/MPI/TZA.pdf |access-date=27 May 2024 |website=United Nations Development Programme: Human Development Reports}}</ref> Tanzania yali n'ekigero kya Global Hunger Index ekibi okusinga eggwanga eddala lyonna mu EAC okuggyako Burundi.<ref name="GHI">[https://web.archive.org/web/20141106133439/http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf "2013 Global Hunger Index"]. International Food Policy Research Institute. October 2013</ref> page 15  Omugatte gw'abantu abaali abalumwa enjala mu 2010–12 nabo baali babi okusinga eggwanga eddala lyonna mu EAC okuggyako Burundi.<ref name="GHI" /> Mu 2020, Banka y'ensi yonna yalangirira okweyongera kw'ebyenfuna bya Tanzania okuva mu by'abantu abali obubi ennyo okudda mu by'abantu abali obulungi, ng'omuwendo gwa GNI ogw'omuntu ogumu gweyongera okuva ku ddoola za Amerika 1,020 mu 2018 okutuuka ku ddoola za Amerika 1,080 mu 2019.<ref>{{cite web |date=1 July 2020 |title=New World Bank country classifications by income level: 2020–2021 |url=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021 |publisher=World Bank}}</ref><ref>{{cite web |date=2 July 2020 |title=Tanzania joins middle income status ahead of schedule |url=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html |work=The Citizen}}</ref> Eby'enfuna bya Tanzania byalinya ebitundu 4.6 ku buli kikumi mu 2022, ate 5.2 ku buli kikumi mu 2023.<ref>{{cite web |title=Tanzania Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/tanzania/overview |access-date=9 August 2024 |publisher=World Bank}}</ref> '''Enjala n'obwavu''' Embeera y'Enjala mu Nsi Yonna mu biseera ebyayita kyateeka embeera eno ku "kutya" n'obubonero 42 mu mwaka gwa 2000; okuva olwo GHI kikendedde okutuuka ku 23.2.<ref name="globalhungerindex.org">{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.globalhungerindex.org/tanzania.html |access-date=6 August 2024 |website=Global Hunger Index – Official Website of the Peer-Reviewed Publication}}</ref> Abaana mu byalo babonaabona nnyo olw'obutali bulungi mu ndya n'enjala ey'olubeerera, newankubadde ng'obuzibu wakati w'ekibuga n'ebyalo bukendedde ku bikwata ku kusiiwuuka kw'endya n'obuzito obutono.<ref name="Tanzania UNDP">{{cite web |title=About us |url=https://www.tz.undp.org/content/tanzania/en/home/about-us.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811174628/https://www.tz.undp.org/content/tanzania/en/home/about-us.html |archive-date=11 August 2021 |access-date=25 May 2020 |website=UNDP}}</ref> Okukola ebitono mu kitongole ky'ebyalo kiva ku kusinga kussa ssente mu bintu ebikozesebwa; obutaba na busobozi kufuna bintu bya ku faamu, obuweereza bw'okulima n'okwewola; tekinologiya omutono wamu n'obuyambi mu by'obusuubuzi n'okutunda; n'okwesigama ennyo ku kulima okwesigamiziddwa ku nkuba n'ebintu eby'obutonde.<ref name="Tanzania UNDP" /> Kumpi ebitundu 68 ku buli kikumi ebya Bannansi ba Tanzania obukadde 61.1 babeera wansi w'omutindo gw'obwavu ogwa ddoola 1.25 buli lunaku, ng'ebitundu 32 ku buli kikumi eby'abantu tebafuna mmere emala.<ref name="globalhungerindex.org" /> Okusoomooza okusinga obunene Tanzania kw'eyolekaganye nakwo mu kukendeeza obwavu kwe kukozesa obubi eby'obugagga byayo eby'obutonde, okulima okutali kwa muganyulo, enkyukakyuka y'embeera y'obudde n'okwonoona ensibuko z'amazzi, okusinziira ku kitongole ky'Amawanga Amagatte eky'ebyenkulaakulana (United Nations Development Programme (UNDP).<ref name="Tanzania">{{cite web |title=Tanzania |url=https://www.heifer.org/about-us/where-we-work/tanzania.html |website=Heifer International}}</ref> Waliwo eby'obugagga bitono nnyo eri bannansi ba Tanzania mu nsonga z'okufuna looni, ebizimbe oba okufuna tekinologiya w'ebyobulimi, ekireetera enjala n'obwavu mu ggwanga okweyongera okusinziira ku UNDP.<ref name="Tanzania" /> Tanzania eri mu kifo kya 159 ku nsi 187 mu bwavu okusinziira ku United Nations Human Development Index (2014).<ref name="Tanzania" /> Alipoota ya bbanka y'ensi yonna eya 2019 yalaga nti mu myaka 10 egiyise, obwavu bukendeddeko ebitundu 8 ku buli kikumi, okuva ku 34.4% mu 2007 okutuuka ku 26.4% mu 2018.<ref>{{cite web |date=1 December 2019 |title=Tanzania's Path to Poverty Reduction and Pro-Poor Growth |url=https://www.worldbank.org/en/country/tanzania/publication/tanzanias-path-to-poverty-reduction-and-pro-poor-growth |publisher=World Bank}}</ref> Alipoota endala yalaga okukendeera okutuuka ku 25.7% mu 2020.<ref>{{cite web |date=12 November 2021 |title=Tanzania at 60: GDP in sharp rise, poverty cut |url=https://www.ippmedia.com/en/news/tanzania-60-gdp-sharp-rise-poverty-cut |work=IPP Media}}</ref> '''Emmere n'endya''' Endya embi esigadde nga kizibu ekinyigiriza mu Tanzania era nga kyawukana nnyo mu bitundu by'eggwanga. USAID eripoota nti abaana ebitundu 16% bali wansi w'obuzito obusaanidde ate ebitundu 34% bafuna okukonziba olw'endya embi.<ref name=":02">{{cite web |title=Tanzania: Nutrition Profile |url=https://www.usaid.gov/what-we-do/global-health/nutrition/countries/tanzania-nutrition-profile |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024113234/https://www.usaid.gov/what-we-do/global-health/nutrition/countries/tanzania-nutrition-profile |archive-date=24 October 2018 |access-date=18 October 2018 |website=[[USAID]] |language=en}}</ref> Ebitundu 10 birimu abaana ebitundu 58% abakonzibye ate ebitundu 50% ku baana abalumwa enjala ey'amaanyi basangibwa mu bitundu 5.<ref name=":3">{{cite web |title=UNICEF Tanzania—Nutrition—The situation |url=https://www.unicef.org/tanzania/nutrition.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102192139/https://www.unicef.org/tanzania/nutrition.html |archive-date=2 January 2019 |access-date=28 October 2018 |website=unicef.org}}</ref> Mu bbanga lya myaka 5, Disitulikiti ya Mara mu Tanzania yalaba okukendeera kwa bitundu 15% mu kukonziba mu baana abali wansi w'emyaka 5, nga kagwa okuva ku bitundu 46% okutuuka ku bitundu 31% mu 2005 ne 2010 ebyo. Kyokka, Dodoma, ku luuyi olulala, yalaba okweyongera kwa bitundu 7% mu kubunza kw'abaana mu kibinja kino eky'emyaka, nga kulinnya okuva ku bitundu 50% mu 2005 okutuuka ku bitundu 57% mu 2010.<ref name=":6">{{Cite web |date=2012 |title=Tanzania Assessment for Scaling Up Nutrition |url=http://apps.who.int/nutrition/landscape_analysis/TanzaniaLandscapeAnalysisFinalReport.pdf?ua=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302164752/https://apps.who.int/nutrition/landscape_analysis/TanzaniaLandscapeAnalysisFinalReport.pdf?ua=1 |archive-date=2 March 2021 |via=[[World Health Organization]]}}</ref> Okutwaliza awamu okubeerawo kw'emmere tekitegeeza nti kireeta okukonziba kw'abaana. Ebitundu bya Iringa, Mbeya, ne Rukwa, gye batwala okubeerawo kw'emmere okuba nga kusobola okukkirizibwa, era bikyalimu okukonziba okusukka mu bitundu 50%. Mu bitundu ebimu awabeera enjala, gamba nga mu bitundu bya Tabora ne Singida, okukonziba kusigala nga kutono bw'okugeraageranya n'okwo okulabibwa mu Iringa, Mbeya ne Rukwa.<ref name=":6" /> Ekitongole kya Tanzania Food and Nutrition Centre kigamba nti enjawulo zino ziva ku njawulo mu ndya embi ey'abakyala ab'embuto, enkola embi ey'okuliisa abaana abawere, enkola embi[ ey'obuyonjo n'obujjanjabi obubi.<ref name=":6" /> Ebiseera by'ekyeya bisobola okukosa ennyo okukula kw'ebirime mu Tanzania. Ekyeya mu East Africa kivuddemu okweyongera kw'ebbeeyi y'emmere enkulu nga kasooli n'obulo, ebirime ebikulu mu ndya y'abantu abasinga obungi mu Tanzania. Okuva mu 2015 okutuuka mu 2017, ebbeeyi ya kasooli bwe yagulibwa mu bungi yalinnya emirundi egisukka mu esatu, okuva ku TSh 400/= buli kilo okutuuka ku 1,253/= buli kilo.<ref name=":12">{{Cite news |last=Makoye |first=Kizito |title=Survey finds most Tanzanians go hungry, despite government denials |url=https://www.reuters.com/article/tanzania-hunger-idUSL5N1GJ5CP |access-date=20 November 2018 |work=Reuters}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Tanzania| ]] [[Category:Ensi za Afirika]] [[Category:Ensi]] [[Category:Amawanga agasangibwa ku Ssemazinga wa Africa]] [[Category:Amawanga agasangibwa mu Buvanjuba bwa Africa]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Buganda]] mrroeiarvkbhaqhrr3605w5hgs307y7 OKUSOMA OKUGENDEREERA OKULEETA ENKULAAKULANNNA EYANNAMADDALA 0 4070 77500 17625 2026-10-26T20:30:16Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77500 wikitext text/x-wiki ==OKUSOMA OKUGENDEREERA OKULEETA ENKULAAKULANNNA EYANNAMADDALA== [Education for sustainable development. ESD] Mu kusoma okugendereera okuleeta enkulaakulana eyannamaddala, tutunulira nnyo ku nsibuko y’ Ennkulakulana eya nnamaddala. Bwettujukira ebyayitta, osobola okugamba nti endowooza eno ey’ennkulakulana eya nnamaddala eviira ddala ku ssematalo owokubbiri ngayakagwa . Kyazuulibwa nti amawanga gano agaali mu ntalo zino gakosebwa nnyo obwavvu n’enjala. Kino nno kyaleetera abakungu b’A mawanga amagatte mu nsi yonna,okutuuza nekiiko ezitali zimu ,okusala amagez ku ngeri ki obuzibu bunno gyebuyinza okuvunikibwa. Watandiikibwawo ebiwayi byensi yonna ebyenjawulo okutandiika okwekkenennya n’ikuzuula engeri gyebayinza okwanganga era nokuvunuka ebizibu bino. Ebimu ku biwayi bino, mwe mwali kyebayitta “ Inernational Monetary Fund)(IMF) nekirala kyebayita (World Bank Group)(WBG) byonna nga bigendereera okuyamba okwanganga obuzzibu bwo’bwavvu n’ebbula lye mmere mu nsi yonna. Ate era mu Myakka gy’enkaaga waliwo Alipoota ezenjawulo ezzava mu ntuula ezenjawulo mu nsi yonna ate zzino nga zogera ku ngeri obutonde bw’e nsi gy’e bwali bwolekedde okusaannawo nga kireetebwa engeri abantu gy’ebaali bakozzessamu obubi obutonde bw’ensi nga bagenderera okwekulakulanya n’okulakulannya amawanga gabwe. Naye ate ng’ enkola eno bwegenda mu maso obutonde bwensi yonna bubba bwakugwawo , kubanga abantu ababukozesa beyongera bweyongezi ate nga bwo tebweyongerako. Mu mwaka gwa 1972 ekibiina kya’mawanga amagatte nate era kyatuuzza olukiiko taba mirukka , olwatuula mu kibuga “Stockoholm” okuteesa ku bizibu ebikosa obutonde bw’ensi mu nsi yonna. Era mubyavva mu kuteesa kuno mwe mwali okutandiikawo ekibiina ekiyitibwa” United Nations development Program (UNDP)”kino nno nga kyabyannkulakulana mu nsi yonna.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> Ate mu mwaka gwa 1977 olukiiko olulala lwatuula mu “Tiblisi” . Era kyassalibwao enkulakula eyungibwengako n’byenjigiriza ku buttonde bensi , awo nno wakolebwaawo ebbaggo erilambulula enkola enno lyebaayiita “Tiblisi Declaration” Ebbaggo lino likatiriza ebyenjigiriza ku buttonde bwensi nti bussomesebwengako mu buli ssomo mu matendekero, buyigirizibwenga awatali kkomo mu bulamu bwomuntu,kino kino kireterenga omuntu okulowozanga ku buttonde bwensi bwanabanga y’ekulakulannya ate era kinamusobozesanga n’okugonjola ebizibu ebiggwa mu kowe eryo. Ebbaggo lino nno lijumbiddwa nnyo nga liyungibwa mu bye’njigiriza by’Amawanga gonna, ekyokulabirako wano mu Uganda watekebwawo ne kye bayita [The Uganda strategy to implementing education for sustainable development] nga mu kino nno kwe kuteeka mu nkola enjigiriza enno ate n’okuwa obuvunnanyizibwa buli abakwatibwako ebyenjigiriza ku buli mutendera , okuvira ddala mu massomero ate ne mu gavumenti era ne mu bi tongole by’enjigiriza. Mu mwaka gwa 1987 Alipoota ezakazzibwako “Bruntland Commissions final report. Our Common Future. zzakatirizza ennkulakulanna eyannamaddala mu nsi yonna. Era zannyonnyola amakulu g’e nnkulakulanna eyannamaddala nga nabuli kati bwe tukyagitegeera nti, ” E nnkulakulanna eyannamaddala y’ nnkulakulanna esobozesa abantu abensangi zinno okukola ku byetaago byabwe naye ate nga tebatatagannyiza buttonde bwansi kino kisobozese nabalija mu myaka egirija mu maso nabo okubusangawo nabo nebasobola okukola ku byetaago byabwe.” E nnkulakulanna eyannamaddala buvvunnannyizibwa bwa buli muntu mu nsi yonna nga mwemuli abakyala n’baami, abantu bonna mu nzikiriza nobuwangwa bwabwe okulaba nti ate enkulakulana enno tekossa buttonde bwa nsi .Nti a te era nebwewabaawo ennkulakulanna mu byenfuna z’bantu, obutonde bwensi, embeera zabantu abagirimu, birowoozwbwengak o nnyo kisobozese n’abantu bennyini okutwala obuvvunnannyizibwa okulwanirira obutonde bwe’nsi nga bekulakulannya. E nnkulakulanna enno yayawulwamu emittindo esatu. Omutindo ogukwatta ku byennfunna, Omutindo ogukwatta ku’mbeera z’abantu,gamba eby’obulamu n’ebyenjigiriza ate n’ Omutindo ogukwatta ku buttonde bw’ensi. Mu kinno nga baalaga nti tewali nnkulakulanna esobola kubaawo nga emitindo egyo esatu egiragiddwa tegitambulidde wamu Wano nno bwotunulira ebyogeddwako engeri gyebirambikiddwa,olaba nga byonna biggwa mu bya bufuzi. Era nti singa kigobererwa emitindo gino ne gitambulira wamu wabeerawo okussa ekitibwa mu buttonde bw’ensi, emigga, enyanja, nembalama zazo nebyo byanna ebisangibwamu biba bikumibwa bulungi . Wabeerawo enkulakulana mu by’enfuna byegwanga ate era wabeerawo enkulakulana ne mu bantu benyinni, nti ate era wabeerawo n’obufuzi obwo bwenkannya. Mu mwaka gwa 1992 nate era olukunganna ttabamiruka olw’Amawanga Amagatte lwatuula , luno lwamaannyika nnyo nga “Earth Summit” era lwatuula mu “ Rio de Janeiro”. Lwafulumya ebbaggo elyatikirivu lyebaayitta”Agenda 21” enno nga yenteekateeka ye’nnkulakulanna eyannamaddala. Mwalimu ebintu bibiri ebyaali ebyenjawulo okuvva ku nkiiko zonna ezaali zibeerawo. Ekisooka olutuula lunno lwetabwamu Amawanga manji nnyo, ekyokubbiri nti enteekateeka eyateesebwaako etekebwe mu nkola nga etuuka ku buli mutendeera gwe by’obufuzi okuvvira ddala wansi okutuuka ku nsi yonna. Era mu bbaggo lino ekitundu kyalyo ekya 36 kiragga nti ebyenjigirizza nabyo bisimbibweko nnyo essiira. Eby’Enjigiriza bikulu nnyo mu nnkulakulanna eyannamaddala ate ne mu kutumbula abantu okwanganga ebyekuusa ku buttonde bwe’nsi ne’ nnkulakulanna. Wano ng’otwalidemu ebyenjigiriza mu massomero ate n’ebyenjigiriza mu bantu okusobola okukyusa endowooza zabwe nti bebalina okwanganga ebintu byonna ebikwaatagana ne’ nnkulakulanna eyannamaddala. Nti ate era kikulu nnyo okusasannya ebyogerwa ku nnkulakulanna eyannamaddala, emigaso, endowooza, enkozea ne neyisa kisobozese abantu bonna okwetaba mu nnkulakulanna eyannamaddala nga basobola n’okugikubagannyako ebirowoozo. Awo nno mu mwaka gwa 2000 ne’wateekbwaawo enkola ezzokugobererwa mu nnkulakulanna mu nsi yonna zebayiitta”The United Nations Millenium Goals” Enkola enno yalambika ebigendererwa okutukibwako mu nnkulakulanna n’ebiseera byabyo.Mwalimu emitindo munnanna egykugobererwa, omwaali okukendeeza ku obwaavu, okukendeeza ku kufa kwa’baana mu ssannya, okukendeeza ku mukennya, okukendeeza okusasannyaomusujja gw’Ensiri ate nokutekawo ennkulakulanna eyannamaddala mu banga lya mya’kakumi, awo kiraga nti okutuuka mu mwaka 2015. <ref:www.unesco.prog67-8> Joyce Nanjobe Kawooya fkkeesvr8akirfur9f8hexcrgjulzyz 77501 77500 2026-10-26T20:31:20Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77501 wikitext text/x-wiki ==OKUSOMA OKUGENDEREERA OKULEETA ENKULAAKULANNNA EYANNAMADDALA== [Education for sustainable development. ESD] Mu kusoma okugendereera okuleeta enkulaakulana eyannamaddala, tutunulira nnyo ku nsibuko y’ Ennkulakulana eya nnamaddala. Bwettujukira ebyayitta, osobola okugamba nti endowooza eno ey’ennkulakulana eya nnamaddala eviira ddala ku ssematalo owokubbiri ngayakagwa . Kyazuulibwa nti amawanga gano agaali mu ntalo zino gakosebwa nnyo obwavvu n’enjala. Kino nno kyaleetera abakungu b’A mawanga amagatte mu nsi yonna,okutuuza nekiiko ezitali zimu ,okusala amagez ku ngeri ki obuzibu bunno gyebuyinza okuvunikibwa. Watandiikibwawo ebiwayi byensi yonna ebyenjawulo okutandiika okwekkenennya n’ikuzuula engeri gyebayinza okwanganga era nokuvunuka ebizibu bino. Ebimu ku biwayi bino, mwe mwali kyebayitta “ Inernational Monetary Fund)(IMF) nekirala kyebayita (World Bank Group)(WBG) byonna nga bigendereera okuyamba okwanganga obuzzibu bwo’bwavvu n’ebbula lye mmere mu nsi yonna. Ate era mu Myakka gy’enkaaga waliwo Alipoota ezenjawulo ezzava mu ntuula ezenjawulo mu nsi yonna ate zzino nga zogera ku ngeri obutonde bw’e nsi gy’e bwali bwolekedde okusaannawo nga kireetebwa engeri abantu gy’ebaali bakozzessamu obubi obutonde bw’ensi nga bagenderera okwekulakulanya n’okulakulannya amawanga gabwe. Naye ate ng’ enkola eno bwegenda mu maso obutonde bwensi yonna bubba bwakugwawo , kubanga abantu ababukozesa beyongera bweyongezi ate nga bwo tebweyongerako. Mu mwaka gwa 1972 ekibiina kya’mawanga amagatte nate era kyatuuzza olukiiko taba mirukka , olwatuula mu kibuga “Stockoholm” okuteesa ku bizibu ebikosa obutonde bw’ensi mu nsi yonna. Era mubyavva mu kuteesa kuno mwe mwali okutandiikawo ekibiina ekiyitibwa” United Nations development Program (UNDP)”kino nno nga kyabyannkulakulana mu nsi yonna.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> Ate mu mwaka gwa 1977 olukiiko olulala lwatuula mu “Tiblisi” . Era kyassalibwao enkulakula eyungibwengako n’byenjigiriza ku buttonde bensi , awo nno wakolebwaawo ebbaggo erilambulula enkola enno lyebaayiita “Tiblisi Declaration” Ebbaggo lino likatiriza ebyenjigiriza ku buttonde bwensi nti bussomesebwengako mu buli ssomo mu matendekero, buyigirizibwenga awatali kkomo mu bulamu bwomuntu,kino kino kireterenga omuntu okulowozanga ku buttonde bwensi bwanabanga y’ekulakulannya ate era kinamusobozesanga n’okugonjola ebizibu ebiggwa mu kowe eryo. Ebbaggo lino nno lijumbiddwa nnyo nga liyungibwa mu bye’njigiriza by’Amawanga gonna, ekyokulabirako wano mu Uganda watekebwawo ne kye bayita [The Uganda strategy to implementing education for sustainable development] nga mu kino nno kwe kuteeka mu nkola enjigiriza enno ate n’okuwa obuvunnanyizibwa buli abakwatibwako ebyenjigiriza ku buli mutendera , okuvira ddala mu massomero ate ne mu gavumenti era ne mu bi tongole by’enjigiriza. Mu mwaka gwa 1987 Alipoota ezakazzibwako “Bruntland Commissions final report. Our Common Future. zzakatirizza ennkulakulanna eyannamaddala mu nsi yonna. Era zannyonnyola amakulu g’e nnkulakulanna eyannamaddala nga nabuli kati bwe tukyagitegeera nti, ” E nnkulakulanna eyannamaddala y’ nnkulakulanna esobozesa abantu abensangi zinno okukola ku byetaago byabwe naye ate nga tebatatagannyiza buttonde bwansi kino kisobozese nabalija mu myaka egirija mu maso nabo okubusangawo nabo nebasobola okukola ku byetaago byabwe.”<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> E nnkulakulanna eyannamaddala buvvunnannyizibwa bwa buli muntu mu nsi yonna nga mwemuli abakyala n’baami, abantu bonna mu nzikiriza nobuwangwa bwabwe okulaba nti ate enkulakulana enno tekossa buttonde bwa nsi .Nti a te era nebwewabaawo ennkulakulanna mu byenfuna z’bantu, obutonde bwensi, embeera zabantu abagirimu, birowoozwbwengak o nnyo kisobozese n’abantu bennyini okutwala obuvvunnannyizibwa okulwanirira obutonde bwe’nsi nga bekulakulannya. E nnkulakulanna enno yayawulwamu emittindo esatu. Omutindo ogukwatta ku byennfunna, Omutindo ogukwatta ku’mbeera z’abantu,gamba eby’obulamu n’ebyenjigiriza ate n’ Omutindo ogukwatta ku buttonde bw’ensi. Mu kinno nga baalaga nti tewali nnkulakulanna esobola kubaawo nga emitindo egyo esatu egiragiddwa tegitambulidde wamu Wano nno bwotunulira ebyogeddwako engeri gyebirambikiddwa,olaba nga byonna biggwa mu bya bufuzi. Era nti singa kigobererwa emitindo gino ne gitambulira wamu wabeerawo okussa ekitibwa mu buttonde bw’ensi, emigga, enyanja, nembalama zazo nebyo byanna ebisangibwamu biba bikumibwa bulungi . Wabeerawo enkulakulana mu by’enfuna byegwanga ate era wabeerawo enkulakulana ne mu bantu benyinni, nti ate era wabeerawo n’obufuzi obwo bwenkannya. Mu mwaka gwa 1992 nate era olukunganna ttabamiruka olw’Amawanga Amagatte lwatuula , luno lwamaannyika nnyo nga “Earth Summit” era lwatuula mu “ Rio de Janeiro”. Lwafulumya ebbaggo elyatikirivu lyebaayitta”Agenda 21” enno nga yenteekateeka ye’nnkulakulanna eyannamaddala. Mwalimu ebintu bibiri ebyaali ebyenjawulo okuvva ku nkiiko zonna ezaali zibeerawo. Ekisooka olutuula lunno lwetabwamu Amawanga manji nnyo, ekyokubbiri nti enteekateeka eyateesebwaako etekebwe mu nkola nga etuuka ku buli mutendeera gwe by’obufuzi okuvvira ddala wansi okutuuka ku nsi yonna. Era mu bbaggo lino ekitundu kyalyo ekya 36 kiragga nti ebyenjigirizza nabyo bisimbibweko nnyo essiira. Eby’Enjigiriza bikulu nnyo mu nnkulakulanna eyannamaddala ate ne mu kutumbula abantu okwanganga ebyekuusa ku buttonde bwe’nsi ne’ nnkulakulanna. Wano ng’otwalidemu ebyenjigiriza mu massomero ate n’ebyenjigiriza mu bantu okusobola okukyusa endowooza zabwe nti bebalina okwanganga ebintu byonna ebikwaatagana ne’ nnkulakulanna eyannamaddala. Nti ate era kikulu nnyo okusasannya ebyogerwa ku nnkulakulanna eyannamaddala, emigaso, endowooza, enkozea ne neyisa kisobozese abantu bonna okwetaba mu nnkulakulanna eyannamaddala nga basobola n’okugikubagannyako ebirowoozo. Awo nno mu mwaka gwa 2000 ne’wateekbwaawo enkola ezzokugobererwa mu nnkulakulanna mu nsi yonna zebayiitta”The United Nations Millenium Goals” Enkola enno yalambika ebigendererwa okutukibwako mu nnkulakulanna n’ebiseera byabyo.Mwalimu emitindo munnanna egykugobererwa, omwaali okukendeeza ku obwaavu, okukendeeza ku kufa kwa’baana mu ssannya, okukendeeza ku mukennya, okukendeeza okusasannyaomusujja gw’Ensiri ate nokutekawo ennkulakulanna eyannamaddala mu banga lya mya’kakumi, awo kiraga nti okutuuka mu mwaka 2015. <ref:www.unesco.prog67-8> Joyce Nanjobe Kawooya j7f0wv5w53v8j0i7ihkgm9i7cmauvcx 77502 77501 2026-10-26T20:32:08Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77502 wikitext text/x-wiki ==OKUSOMA OKUGENDEREERA OKULEETA ENKULAAKULANNNA EYANNAMADDALA== [Education for sustainable development. ESD] Mu kusoma okugendereera okuleeta enkulaakulana eyannamaddala, tutunulira nnyo ku nsibuko y’ Ennkulakulana eya nnamaddala. Bwettujukira ebyayitta, osobola okugamba nti endowooza eno ey’ennkulakulana eya nnamaddala eviira ddala ku ssematalo owokubbiri ngayakagwa . Kyazuulibwa nti amawanga gano agaali mu ntalo zino gakosebwa nnyo obwavvu n’enjala. Kino nno kyaleetera abakungu b’A mawanga amagatte mu nsi yonna,okutuuza nekiiko ezitali zimu ,okusala amagez ku ngeri ki obuzibu bunno gyebuyinza okuvunikibwa. Watandiikibwawo ebiwayi byensi yonna ebyenjawulo okutandiika okwekkenennya n’ikuzuula engeri gyebayinza okwanganga era nokuvunuka ebizibu bino. Ebimu ku biwayi bino, mwe mwali kyebayitta “ Inernational Monetary Fund)(IMF) nekirala kyebayita (World Bank Group)(WBG) byonna nga bigendereera okuyamba okwanganga obuzzibu bwo’bwavvu n’ebbula lye mmere mu nsi yonna. Ate era mu Myakka gy’enkaaga waliwo Alipoota ezenjawulo ezzava mu ntuula ezenjawulo mu nsi yonna ate zzino nga zogera ku ngeri obutonde bw’e nsi gy’e bwali bwolekedde okusaannawo nga kireetebwa engeri abantu gy’ebaali bakozzessamu obubi obutonde bw’ensi nga bagenderera okwekulakulanya n’okulakulannya amawanga gabwe. Naye ate ng’ enkola eno bwegenda mu maso obutonde bwensi yonna bubba bwakugwawo , kubanga abantu ababukozesa beyongera bweyongezi ate nga bwo tebweyongerako. Mu mwaka gwa 1972 ekibiina kya’mawanga amagatte nate era kyatuuzza olukiiko taba mirukka , olwatuula mu kibuga “Stockoholm” okuteesa ku bizibu ebikosa obutonde bw’ensi mu nsi yonna. Era mubyavva mu kuteesa kuno mwe mwali okutandiikawo ekibiina ekiyitibwa” United Nations development Program (UNDP)”kino nno nga kyabyannkulakulana mu nsi yonna.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> Ate mu mwaka gwa 1977 olukiiko olulala lwatuula mu “Tiblisi” . Era kyassalibwao enkulakula eyungibwengako n’byenjigiriza ku buttonde bensi , awo nno wakolebwaawo ebbaggo erilambulula enkola enno lyebaayiita “Tiblisi Declaration” Ebbaggo lino likatiriza ebyenjigiriza ku buttonde bwensi nti bussomesebwengako mu buli ssomo mu matendekero, buyigirizibwenga awatali kkomo mu bulamu bwomuntu,kino kino kireterenga omuntu okulowozanga ku buttonde bwensi bwanabanga y’ekulakulannya ate era kinamusobozesanga n’okugonjola ebizibu ebiggwa mu kowe eryo. Ebbaggo lino nno lijumbiddwa nnyo nga liyungibwa mu bye’njigiriza by’Amawanga gonna, ekyokulabirako wano mu Uganda watekebwawo ne kye bayita [The Uganda strategy to implementing education for sustainable development] nga mu kino nno kwe kuteeka mu nkola enjigiriza enno ate n’okuwa obuvunnanyizibwa buli abakwatibwako ebyenjigiriza ku buli mutendera , okuvira ddala mu massomero ate ne mu gavumenti era ne mu bi tongole by’enjigiriza.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> Mu mwaka gwa 1987 Alipoota ezakazzibwako “Bruntland Commissions final report. Our Common Future. zzakatirizza ennkulakulanna eyannamaddala mu nsi yonna. Era zannyonnyola amakulu g’e nnkulakulanna eyannamaddala nga nabuli kati bwe tukyagitegeera nti, ” E nnkulakulanna eyannamaddala y’ nnkulakulanna esobozesa abantu abensangi zinno okukola ku byetaago byabwe naye ate nga tebatatagannyiza buttonde bwansi kino kisobozese nabalija mu myaka egirija mu maso nabo okubusangawo nabo nebasobola okukola ku byetaago byabwe.”<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> E nnkulakulanna eyannamaddala buvvunnannyizibwa bwa buli muntu mu nsi yonna nga mwemuli abakyala n’baami, abantu bonna mu nzikiriza nobuwangwa bwabwe okulaba nti ate enkulakulana enno tekossa buttonde bwa nsi .Nti a te era nebwewabaawo ennkulakulanna mu byenfuna z’bantu, obutonde bwensi, embeera zabantu abagirimu, birowoozwbwengak o nnyo kisobozese n’abantu bennyini okutwala obuvvunnannyizibwa okulwanirira obutonde bwe’nsi nga bekulakulannya. E nnkulakulanna enno yayawulwamu emittindo esatu. Omutindo ogukwatta ku byennfunna, Omutindo ogukwatta ku’mbeera z’abantu,gamba eby’obulamu n’ebyenjigiriza ate n’ Omutindo ogukwatta ku buttonde bw’ensi. Mu kinno nga baalaga nti tewali nnkulakulanna esobola kubaawo nga emitindo egyo esatu egiragiddwa tegitambulidde wamu Wano nno bwotunulira ebyogeddwako engeri gyebirambikiddwa,olaba nga byonna biggwa mu bya bufuzi. Era nti singa kigobererwa emitindo gino ne gitambulira wamu wabeerawo okussa ekitibwa mu buttonde bw’ensi, emigga, enyanja, nembalama zazo nebyo byanna ebisangibwamu biba bikumibwa bulungi . Wabeerawo enkulakulana mu by’enfuna byegwanga ate era wabeerawo enkulakulana ne mu bantu benyinni, nti ate era wabeerawo n’obufuzi obwo bwenkannya. Mu mwaka gwa 1992 nate era olukunganna ttabamiruka olw’Amawanga Amagatte lwatuula , luno lwamaannyika nnyo nga “Earth Summit” era lwatuula mu “ Rio de Janeiro”. Lwafulumya ebbaggo elyatikirivu lyebaayitta”Agenda 21” enno nga yenteekateeka ye’nnkulakulanna eyannamaddala. Mwalimu ebintu bibiri ebyaali ebyenjawulo okuvva ku nkiiko zonna ezaali zibeerawo. Ekisooka olutuula lunno lwetabwamu Amawanga manji nnyo, ekyokubbiri nti enteekateeka eyateesebwaako etekebwe mu nkola nga etuuka ku buli mutendeera gwe by’obufuzi okuvvira ddala wansi okutuuka ku nsi yonna. Era mu bbaggo lino ekitundu kyalyo ekya 36 kiragga nti ebyenjigirizza nabyo bisimbibweko nnyo essiira. Eby’Enjigiriza bikulu nnyo mu nnkulakulanna eyannamaddala ate ne mu kutumbula abantu okwanganga ebyekuusa ku buttonde bwe’nsi ne’ nnkulakulanna. Wano ng’otwalidemu ebyenjigiriza mu massomero ate n’ebyenjigiriza mu bantu okusobola okukyusa endowooza zabwe nti bebalina okwanganga ebintu byonna ebikwaatagana ne’ nnkulakulanna eyannamaddala. Nti ate era kikulu nnyo okusasannya ebyogerwa ku nnkulakulanna eyannamaddala, emigaso, endowooza, enkozea ne neyisa kisobozese abantu bonna okwetaba mu nnkulakulanna eyannamaddala nga basobola n’okugikubagannyako ebirowoozo. Awo nno mu mwaka gwa 2000 ne’wateekbwaawo enkola ezzokugobererwa mu nnkulakulanna mu nsi yonna zebayiitta”The United Nations Millenium Goals” Enkola enno yalambika ebigendererwa okutukibwako mu nnkulakulanna n’ebiseera byabyo.Mwalimu emitindo munnanna egykugobererwa, omwaali okukendeeza ku obwaavu, okukendeeza ku kufa kwa’baana mu ssannya, okukendeeza ku mukennya, okukendeeza okusasannyaomusujja gw’Ensiri ate nokutekawo ennkulakulanna eyannamaddala mu banga lya mya’kakumi, awo kiraga nti okutuuka mu mwaka 2015. <ref:www.unesco.prog67-8> Joyce Nanjobe Kawooya 6bwgrfny9quzkrhu111i1ffbtg6fxci 77503 77502 2026-10-26T20:32:47Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77503 wikitext text/x-wiki ==OKUSOMA OKUGENDEREERA OKULEETA ENKULAAKULANNNA EYANNAMADDALA== [Education for sustainable development. ESD] Mu kusoma okugendereera okuleeta enkulaakulana eyannamaddala, tutunulira nnyo ku nsibuko y’ Ennkulakulana eya nnamaddala. Bwettujukira ebyayitta, osobola okugamba nti endowooza eno ey’ennkulakulana eya nnamaddala eviira ddala ku ssematalo owokubbiri ngayakagwa . Kyazuulibwa nti amawanga gano agaali mu ntalo zino gakosebwa nnyo obwavvu n’enjala. Kino nno kyaleetera abakungu b’A mawanga amagatte mu nsi yonna,okutuuza nekiiko ezitali zimu ,okusala amagez ku ngeri ki obuzibu bunno gyebuyinza okuvunikibwa. Watandiikibwawo ebiwayi byensi yonna ebyenjawulo okutandiika okwekkenennya n’ikuzuula engeri gyebayinza okwanganga era nokuvunuka ebizibu bino. Ebimu ku biwayi bino, mwe mwali kyebayitta “ Inernational Monetary Fund)(IMF) nekirala kyebayita (World Bank Group)(WBG) byonna nga bigendereera okuyamba okwanganga obuzzibu bwo’bwavvu n’ebbula lye mmere mu nsi yonna. Ate era mu Myakka gy’enkaaga waliwo Alipoota ezenjawulo ezzava mu ntuula ezenjawulo mu nsi yonna ate zzino nga zogera ku ngeri obutonde bw’e nsi gy’e bwali bwolekedde okusaannawo nga kireetebwa engeri abantu gy’ebaali bakozzessamu obubi obutonde bw’ensi nga bagenderera okwekulakulanya n’okulakulannya amawanga gabwe. Naye ate ng’ enkola eno bwegenda mu maso obutonde bwensi yonna bubba bwakugwawo , kubanga abantu ababukozesa beyongera bweyongezi ate nga bwo tebweyongerako. Mu mwaka gwa 1972 ekibiina kya’mawanga amagatte nate era kyatuuzza olukiiko taba mirukka , olwatuula mu kibuga “Stockoholm” okuteesa ku bizibu ebikosa obutonde bw’ensi mu nsi yonna. Era mubyavva mu kuteesa kuno mwe mwali okutandiikawo ekibiina ekiyitibwa” United Nations development Program (UNDP)”kino nno nga kyabyannkulakulana mu nsi yonna.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> Ate mu mwaka gwa 1977 olukiiko olulala lwatuula mu “Tiblisi” . Era kyassalibwao enkulakula eyungibwengako n’byenjigiriza ku buttonde bensi , awo nno wakolebwaawo ebbaggo erilambulula enkola enno lyebaayiita “Tiblisi Declaration” Ebbaggo lino likatiriza ebyenjigiriza ku buttonde bwensi nti bussomesebwengako mu buli ssomo mu matendekero, buyigirizibwenga awatali kkomo mu bulamu bwomuntu,kino kino kireterenga omuntu okulowozanga ku buttonde bwensi bwanabanga y’ekulakulannya ate era kinamusobozesanga n’okugonjola ebizibu ebiggwa mu kowe eryo. Ebbaggo lino nno lijumbiddwa nnyo nga liyungibwa mu bye’njigiriza by’Amawanga gonna, ekyokulabirako wano mu Uganda watekebwawo ne kye bayita [The Uganda strategy to implementing education for sustainable development] nga mu kino nno kwe kuteeka mu nkola enjigiriza enno ate n’okuwa obuvunnanyizibwa buli abakwatibwako ebyenjigiriza ku buli mutendera , okuvira ddala mu massomero ate ne mu gavumenti era ne mu bi tongole by’enjigiriza.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> Mu mwaka gwa 1987 Alipoota ezakazzibwako “Bruntland Commissions final report. Our Common Future. zzakatirizza ennkulakulanna eyannamaddala mu nsi yonna. Era zannyonnyola amakulu g’e nnkulakulanna eyannamaddala nga nabuli kati bwe tukyagitegeera nti, ” E nnkulakulanna eyannamaddala y’ nnkulakulanna esobozesa abantu abensangi zinno okukola ku byetaago byabwe naye ate nga tebatatagannyiza buttonde bwansi kino kisobozese nabalija mu myaka egirija mu maso nabo okubusangawo nabo nebasobola okukola ku byetaago byabwe.”<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> E nnkulakulanna eyannamaddala buvvunnannyizibwa bwa buli muntu mu nsi yonna nga mwemuli abakyala n’baami, abantu bonna mu nzikiriza nobuwangwa bwabwe okulaba nti ate enkulakulana enno tekossa buttonde bwa nsi .Nti a te era nebwewabaawo ennkulakulanna mu byenfuna z’bantu, obutonde bwensi, embeera zabantu abagirimu, birowoozwbwengak o nnyo kisobozese n’abantu bennyini okutwala obuvvunnannyizibwa okulwanirira obutonde bwe’nsi nga bekulakulannya. E nnkulakulanna enno yayawulwamu emittindo esatu. Omutindo ogukwatta ku byennfunna, Omutindo ogukwatta ku’mbeera z’abantu,gamba eby’obulamu n’ebyenjigiriza ate n’ Omutindo ogukwatta ku buttonde bw’ensi. Mu kinno nga baalaga nti tewali nnkulakulanna esobola kubaawo nga emitindo egyo esatu egiragiddwa tegitambulidde wamu Wano nno bwotunulira ebyogeddwako engeri gyebirambikiddwa,olaba nga byonna biggwa mu bya bufuzi. Era nti singa kigobererwa emitindo gino ne gitambulira wamu wabeerawo okussa ekitibwa mu buttonde bw’ensi, emigga, enyanja, nembalama zazo nebyo byanna ebisangibwamu biba bikumibwa bulungi . Wabeerawo enkulakulana mu by’enfuna byegwanga ate era wabeerawo enkulakulana ne mu bantu benyinni, nti ate era wabeerawo n’obufuzi obwo bwenkannya. Mu mwaka gwa 1992 nate era olukunganna ttabamiruka olw’Amawanga Amagatte lwatuula , luno lwamaannyika nnyo nga “Earth Summit” era lwatuula mu “ Rio de Janeiro”. Lwafulumya ebbaggo elyatikirivu lyebaayitta”Agenda 21” enno nga yenteekateeka ye’nnkulakulanna eyannamaddala. Mwalimu ebintu bibiri ebyaali ebyenjawulo okuvva ku nkiiko zonna ezaali zibeerawo. Ekisooka olutuula lunno lwetabwamu Amawanga manji nnyo, ekyokubbiri nti enteekateeka eyateesebwaako etekebwe mu nkola nga etuuka ku buli mutendeera gwe by’obufuzi okuvvira ddala wansi okutuuka ku nsi yonna. Era mu bbaggo lino ekitundu kyalyo ekya 36 kiragga nti ebyenjigirizza nabyo bisimbibweko nnyo essiira. Eby’Enjigiriza bikulu nnyo mu nnkulakulanna eyannamaddala ate ne mu kutumbula abantu okwanganga ebyekuusa ku buttonde bwe’nsi ne’ nnkulakulanna. Wano ng’otwalidemu ebyenjigiriza mu massomero ate n’ebyenjigiriza mu bantu okusobola okukyusa endowooza zabwe nti bebalina okwanganga ebintu byonna ebikwaatagana ne’ nnkulakulanna eyannamaddala. Nti ate era kikulu nnyo okusasannya ebyogerwa ku nnkulakulanna eyannamaddala, emigaso, endowooza, enkozea ne neyisa kisobozese abantu bonna okwetaba mu nnkulakulanna eyannamaddala nga basobola n’okugikubagannyako ebirowoozo. Awo nno mu mwaka gwa 2000 ne’wateekbwaawo enkola ezzokugobererwa mu nnkulakulanna mu nsi yonna zebayiitta”The United Nations Millenium Goals” Enkola enno yalambika ebigendererwa okutukibwako mu nnkulakulanna n’ebiseera byabyo.Mwalimu emitindo munnanna egykugobererwa, omwaali okukendeeza ku obwaavu, okukendeeza ku kufa kwa’baana mu ssannya, okukendeeza ku mukennya, okukendeeza okusasannyaomusujja gw’Ensiri ate nokutekawo ennkulakulanna eyannamaddala mu banga lya mya’kakumi, awo kiraga nti okutuuka mu mwaka 2015.<ref>{{Cite book |date=2020-01-01 |title=Education for sustainable development: a roadmap |url=https://doi.org/10.54675/yfre1448 |publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-100394-3}}</ref> <ref:www.unesco.prog67-8> Joyce Nanjobe Kawooya rediigweby6xr5284anpokze3e2x48n Anita Among 0 7847 77491 70121 2026-10-26T18:16:04Z Fatima Nansamba 11463 Added a citation 77491 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Anita Annet Among''' yazaalibwa 23 Ogwekkuminoogumu 1973. Munnayuganda, mubalirizi w'ebitabo, munnamateeka era munnabyabufuzi nga ye [[:en:List_of_speakers_of_the_Parliament_of_Uganda|Sipiika]] wa [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumineemu okuva mu 2022.<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-03-25 |title=NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker,after gathering a total number of 401 valid votes against 66 votes scored by her opponent Asuman Basalirwa in a speaker election held on 25th March 2022 at Kololo independence grounds Kampala. |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 |access-date=2022-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Speaker of Parliament |url=https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament |access-date=2023-03-22 |website=Parliament of Uganda}}</ref> Mu kiseera kye kimu ye mubaka omukyala owa [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y'e Bukedea]], ekifo kye kimu ky'abaddemu okuva mu Paalamenti ey'ekkumi (2016–2021).<ref name="1R">{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=21 September 2016 |title=MP Among's rise, connections leave key questions unanswered |url=https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202182441/https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered |url-status=dead }}</ref> Yali mu kibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|FDC]] nga taneegatta ku kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|NRM]] ekiri mu buyinza mwe yalondebwa ng’omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ey’ekkumi. Era ye mumyuka wa sipiika omukyala ow'okubiri mu byafaayo bya Paalamenti ya Uganda nga yadda mu bigere bya Rebecca Alitwala Kadaga.<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.parliament.go.ug |access-date=2025-03-31 |website=Parliament of Uganda}}</ref> Erinnya lye lyayogerwako mu kwemulugunya okw’okutulugunya kwa gavumenti ya Uganda okwaweebwayo mu kkooti y’ensi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-07-23 |title=Speaker Among named in fresh ICC torture petition |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 |access-date=2023-08-29 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ye mutandisi wa Bukedea Comprehensive Academy, essomero ly’ekisulo eryatandikibwawo mu 2018, nga Academy eno, esangibwa mu [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y’e Bukedea]],<ref>{{Cite web |date=2019-04-28 |title=Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP |url=https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ |access-date=2024-08-21 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> era esomesa emisomo gy’eby'emikono ne mu mutwe okwongereza ku pulogulaamu z'eby'enjigiriza.<ref>{{Cite web |last=Betsy |first=Norah |date=2021-11-08 |title=Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development. |url=https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ |access-date=2024-08-21 |website=KAWA Uganda |language=en-US |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821181615/https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ |url-status=dead }}</ref> Era ye mutandisi wa Bukedea [[:en:Teaching_hospital|Teaching Hospital]] ne Bukedea Comprehensive [[:en:Stadium|Sports Park]] ebyagulwawo [[:en:Yoweri_Museveni|Pulezidenti Museveni]] mu 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=Among's teaching hospital opens |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 |access-date=2025-08-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stadium</ref> == Obuto bwe n’okusoma == Among yazaalibwa mu Ssaza ly'e Bukedea, [[:en:Kumi_District|Disitulikiti y'e Kumi]], kati eyafuuka [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y'e Bukedea]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=From Grass to Grace: The Remarkable Rise of Anita Annet Among. - Uganda Broadcasting Corporation |url=https://ubc.go.ug/2026/03/10/from-grass-to-grace-the-remarkable-rise-of-anita-annet-among/ |access-date=2026-05-23 |language=en-US}}</ref> nga 23 Ogwekkuminogumu 1973 mu maka agaalimu abaana 48 - nga baganda be abasinga baali bawala. Yasomera mu masomero ag’omu kitundu mu pulayimale era ku mutendera guno, yayolesa amagezi eg'ekikka eky'awaggulu bwe yabuusibwa ebibiina okuva mu P.1 okutuuka ku P.3 n’oluvannyuma n’abuusibwa okudda mu P.5. Emboozi ya Anita eraga okusoomoozebwa okungi abawala abato kwe basanga mu kufuna obuyigirize naddala mu bitundu obufumbo gyebusoosowazibwa okukira ebirala byonna. Wadde nga yasomanga bulungi, kitaawe yali ayagala afumbirwe ng’amaze okutuuka mu P.7 kubanga ye yali asinga kutwala nte ng’ekikulu okusinga okussa ssente mu kumuweerera. Kino kyaviirako Anita okudduka mu maka ga kitaawe era bwatyo n’atandika okukola ng'omukozi w'awaka mu maka ag’enjawulo. Olw’okuba yali muto mu mulimu ogwo, yafunanga okusomoozebwa kungi omuli n’okugezaako okumusobyako omu ku bba ba mugandawe y'ennyini ekyamuwalirizza okuddamu okudduka awaka kyokka nga tewali yali amubuuza ku by’okweyongerayo okusoma. Mu zimu ku mboozi ez'akafubo Anita zeyakola, yagamba nti, nalina okukkiriza nti "nze nina okubeera omuyivu asinga mu maka ga kitange" era leero ayimiridde ng'obujulizi ku maanyi g'eby'enjigiriza agakyusa n'amaanyi ageetaagisa okuvvuunuka enkola z'obuwangwa ezisimbye amakanda ennyo. Yatikkirwa mu kuddukkanya bizinensi eya [[:en:Bachelor_of_Business_Administration|Bachelor of Business Administration]] okuva mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] mu 2005. Mu 2008, yaweebwa ddiguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Masters of Business Administration]],nga nayo yagifunira ku Ssettendekero wa Makerere.<ref name="2R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2022 |title=Parliament of Uganda: office of the speaker [Anita Among] |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 |archive-date=7 January 2019 |access-date=2022-08-16 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> Mu 2018, Among yatikkirwa mu [[:en:Kampala_International_University|Kampala International University]], bweyafuna [[:en:Bachelor_of_Laws|ddiguli mu Mateeka]].<ref name="3R">{{Cite web |last=Mujuni |first=David |date=23 June 2018 |title=MP Anita Among Graduates From KIU |url=https://campusbee.ug/news/photos-mp-anita-among-graduates-from-kiu/ |access-date=6 January 2019 |publisher=Campusbee Uganda}}</ref> Mu kiseera ekyo yali mu nteekateeka y'okufuna ebisaanyizo by'okubeera [[:en:Chartered_Certified_Accountant|omubalirizi w'ebitabo bya Gavumenti ajjudde]].<ref name="2R"/> == Emirimu == Okuva mu 1998 okutuuka 2006, Among yakolerako mu [[:en:Centenary_Bank|Banka ya Centenary]], emu ku [[:en:Commercial_bank|banka z'eby'obusuubuzi]] mu ggwanga ng'alongoosa bweyali mu luwummula lwe owa siniya ey'omukaaga. Obumalirivu n'okulafuubana kweyayolesa kwamusobozesa okufuna omulimu gw'okukwata sente. Mu 2006 ekiseera weyaviirayo, yali asuumusiddwa n'atuuka ku ddaala ery'akulira ettabi. Emyaaka ekkumi egy'agidirira okulondebwa kwe mu Paalamenti, yali aweerezaako ng'omusomesa mu by'obubalirizi, mu bbanguliro lya bannabizinensi erya Makerere University Business School ne Kampala International University.<ref name="2R"/> === Eby'obufuzi === Mu kulonda kwa babaka ba Paalamenti okw'emirundi ebiri mu 2007, [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y’e Bukedea]] bwe yatondebwawo, ne mu 2011, Among yawagulwa [[:en:Rose_Akol|Rose Akol]] ku kifo ky'omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti ng'ono wa kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM) .<ref name="1R"/> Among, ng'aludde mu kibiina ky’eby'obufuzi ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC), yeesimbawo mu 2016 ng’avuganya ku bwa nnamunigina. Yawangula era ye mubaka wa Paalamenti aliyo.<ref name="1R"/> Mu 2020, yegatta ku kibiina kya National Resistance Movement (NRM) oluvannyuma lw’okuva mu kibiina kye ekya FDC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Centenary_Bank</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Centenary_Bank</ref>n’awangula mu kamyuufu. Mu kulonda kwa bonna okwa 2021, Among y’omu ku babaka abatono abayitamu nga tavuganyiziddwa okwegatta ku Paalamenti ey'ekkumineemu newankubadde ng’obuwanguzi bwe bwalimu okusika omugwa olw'okuba akakiiko k’eby'okulonda kalemesa abamu ku baali bamuvuganya okusunsulwa.<ref>{{Cite web |date=27 October 2020 |title=Voters petition EC over Bukedea MP's academic papers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/voters-petition-ec-over-bukedea-mp-s-academic-papers-2723060 |access-date=2021-04-03 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=George Okello |date=1 November 2020 |title=Bukedea Woman MP Anita Among unopposed as EC cancels nomination of her six rivals |url=https://www.pmldaily.com/news/politics/2020/11/bukedea-woman-mp-anita-among-unopposed-as-ec-cancels-nomination-of-her-six-rivals.html |access-date=3 April 2021 |website=PML Daily News}}</ref><ref>https://ugandaradionetwork.net/story/two-women-aspirants-blocked-from-nomination-in-bukedea</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-17 |title=Anita Among's Unopposed Victory Hanging On Thin Thread As Court Of Appeal Decides |url=https://eastnews.co.ug/anita-amongs-unopposed-victory-hanging-on-thin-thread-court-of-appeal-to-decide/ |access-date=2021-04-03 |website=East News |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413005202/https://eastnews.co.ug/anita-amongs-unopposed-victory-hanging-on-thin-thread-court-of-appeal-to-decide/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.independent.co.ug/court-declines-to-order-ec-to-degazette-mp-anita-among/</ref><ref>{{Cite web |date=2020-10-31 |title=MP Anita Among's opponent cries foul after she is declared unopposed in Bukedea |url=https://nilepost.co.ug/2020/10/31/mp-anita-amongs-opponent-cries-foul-after-she-is-declared-unopposed-in-bukedea/ |access-date=2021-04-03 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-23 |title=BREAKING! Court upholds EC's decision to Gazette MP Anita Among as "unopposed" |url=https://www.pmldaily.com/news/2021/03/122453.html |access-date=3 April 2021 |website=PML Daily News}}</ref> Mu Paalamenti ey'ekkumi, Among yaweereza ng’omumyuka wa Ssentebe w’akakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, ebitongole ebifuga amateeka n’ebitongole bya gavumenti (COSASE).<ref name="1R"/><ref name="2R"/><ref name="4R">{{Cite web |last=Dicta Asiimwe |last2=Halima Abdallah |date=5 January 2019 |title='Let us do our job,' opposition tells Uganda's Speaker |url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/ea/Uganda-FDC-Speaker-parliament-committees-leadership/4552908-4922828-13gd8wk/index.html |access-date=6 January 2016}}</ref> Among yalangirira okuvuganya kwe ku ky’omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu.<ref>{{Cite web |title=MP Anita Among Declares Bid for Deputy Speaker Slot |url=https://kampalapost.com/content/mp-anita-among-declares-bid-deputy-speaker-slot |access-date=2021-04-03 |website=The Kampala Post |archive-date=2021-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410151917/https://kampalapost.com/content/mp-anita-among-declares-bid-deputy-speaker-slot |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=3 February 2021 |title=Battle for Deputy Speaker job heats up as minister joins race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/battle-for-deputy-speaker-job-heats-up-as-minister-joins-race--3277906 |access-date=2021-04-03 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-18 |title=Deputy speaker's race: Bukedi MPs ask Oboth Oboth to do more consultions |url=https://www.independent.co.ug/deputy-speakers-race-bukedi-mps-ask-oboth-oboth-to-do-more-consultions/ |access-date=2021-04-03 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seven Eyeing Deputy Speakers Job in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/seven-eyeing-deputy-speakers-job-in-parliament- |access-date=2021-04-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Among yalondebwa nga Sipiika wa Paalamenti ya Uganda omugya nga 25 Ogwokusatu, 2022 <ref name=":0"/> ng'adda mu bigere bya Jacob Oulanyah, eyafiira mu [[:en:Seattle|Seattle]], [[:en:Washington_(state)|Washington]] . <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/129819/oulanyah-died-before-accessing-treatment---ac</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2022 |title=Museveni explains why he delayed Oulanyah death announcement |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/129783 |access-date=2022-03-25 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2022 |title=Speaker Oulanyah dead |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/129779 |access-date=2022-03-25 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 March 2023 |title=L'Ouganda Débat d'un Projet de Loi Rendant Illégale l'Identification LGBTQ |url=https://lematinal.media/louganda-debat-dun-projet-de-loi-rendant-illegale-lidentification-lgbtq/ |access-date=24 March 2024 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111191908/https://lematinal.media/louganda-debat-dun-projet-de-loi-rendant-illegale-lidentification-lgbtq/ |url-status=dead }}</ref>. Mu 2023, yakubiriza ba mmemba ba Paalamenti okuwagira ebbago epya erigamba nti omuntu okweyita LGBT kimenya mateeka era ayinza okusibwa emyaka kkumi. == Envumbo ez'amuteekebwako ez’ensi yonna == Nga 30 Ogwokuna 2024, offiisi ya Bungereza [[:en:Foreign,_Commonwealth_and_Development_Office|ekwasaganya ensonga z’ebweru]] yalangirira envumbo ku Anita Among n’abakungu ba Uganda abalala babiri ab’oku ntikko mu okusinziira ku nkola yaayo ey'ensi yonna ey'okulwanyisa obuli bw'enguzi olw'okwenyigira mu buli bw'enguzi obw'amaanyi, kyamuviirako okusiba eby'obugagga bye n'okuwera entambulaze.<ref>{{Cite web |title=UK sanctions corrupt politicians in Uganda who stole from vulnerable communities |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-corrupt-politicians-in-uganda-who-stole-from-vulnerable-communities |access-date=2024-05-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Financial Sanctions Notice 30/04/2024 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6630b43d3579e7a8f398a9ba/Notice_Global_Anti-Corruption_300424.pdf}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano 2024, Among n'abakungu ba Uganda abalala abawerako baatekebwako envumbo okuva mu [[:en:US_State_Department|Dipaatimenti ya America]] ku misango gy'okulya enguzi.<ref>{{Cite web |date=30 May 2024 |title=US sanctions Uganda's parliament speaker and others over corruption and rights abuses |url=https://apnews.com/article/uganda-parliamentary-speaker-us-sanctions-720f1c80a72cf36ed1655e2a21329967 |access-date=2024-05-30 |website=Associated Press |language=en}}</ref> == Ebikwata ku Famire ye == Among ne bba [[:en:Moses_Magogo_Hassim|Moses Magogo Hassim]] balina omugogo gw'abalongo, ekimuyisa Nnalongo mu Uganda. Yamwanjulira bazadde be ku mukolo gw’obufumbo ogw’ennono. Ono era kigambibwa nti alina omwana ow'obulenzi n'omu ku bakungu ba [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] mu buggwanjuba bwa Uganda, Patrick Baguma Atenyi.<ref>{{Cite web |last=Stephen Kalema |date=2019-09-20 |title=PROFILE: All eyes on Anita Among as Bukedea MP becomes most powerful woman politician |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20190920/77970/profile-all-eyes-on-anita-among-as-bukedea-mp-becomes-most-powerful-woman-politician.html |access-date=2022-08-16 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> == Laba ne ==   == Ebijuliziddwa == <nowiki>https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/omwogezi-mu-ndi-mugezi-nnyo-namaliriza-primary-mu-myaka-3-yabuuka-okuva-p1-okudda-p5/</nowiki> <nowiki>https://chimpreports.com/anita-mu-mu-nbagaana-okunnyonnyolwa-by-adversity/</nowiki>{{Reflist}} == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * Omukutu gwa Paalamenti ya Uganda * Anita Annet Among ku mukutu gwa Twitter * Anita Annet Among ku mukutu gwa Facebook * <nowiki>https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/omwogezi-mu-mu-mugezi-nnyo-namaliriza-primary-mu-myaka-3-yabuuka-okuva-p1-okudda-p5/</nowiki> * <nowiki>https://chimpreports.com/anita-mu-ngaanye-okunnyonnyolwa-obuzibu/</nowiki> [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] jdg3xs1u7izs640vpen9k6atlnfjpho Namaganda Christine 0 8102 77498 26650 2026-10-26T20:28:05Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77498 wikitext text/x-wiki   '''Namaganda Christine''' (yazaalibwa mu 1986) muzanyi wa chess mu Uganda. Yafuna ekifo kya Woman Fide Master mu 2015.<ref>{{Cite web |title=Christine NAMAGANDA {{!}} Makerere University Business School, Kampala {{!}} MUBS {{!}} Department of Entrepreneurship {{!}} Research profile |url=https://www.researchgate.net/profile/Christine-Namaganda |access-date=2026-10-26 |website=ResearchGate |language=en}}</ref> == Omulimu == Yafuna ekifo ky'omutendesi wa fide Arbiter mu 2016. Era yagenda e [[Ivory Coast]] okutendeka abavubuka okuzannya chess. Akiikiridde Uganda mu mpaka z'ensi ez'enjawulo mu mizannyo egya CommonWealth mu Buyindi, 43rd Batumi Olympiad. Era awangudde empaka z'abakyala ez'omu kitundu, emirundi egisukka mu musanvu. Era yawangula empaka z'abakyala, Queens of Chess. 4p7bqhhao9ng5zhq1m0aisy7f61r8pf Fortunate Nantongo 0 8191 77510 77468 2026-10-26T20:54:50Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 77510 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Fortunate Nantongo''' yazaalibwa mu 1996 nga [[:en:Lawyer|munamateeka]], [[:en:Politician|munabyabufuzi]] [[:en:Uganda|Omunayuganda]] era atuula ku [[:en:Legislator|kakiiko akakola amateeka]]. Y'akiikirira abantu ba [[:en:Kyotera_District|Disitulikiti ya Kyotera]] nga Omubaka omukyala owa Paalamenti, mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]. Yawangula eky'omubaka ng'ali ku tikiti Democratic Party (DP).<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2021-01-18 |title=DP pleased with performance in parliamentary elections |url=https://www.independent.co.ug/dp-pleased-with-performance-in-parliamentary-elections/ |access-date=2026-09-30 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Nantongo Fortunate Rose - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nantongo-fortunate-rose-10472/ |access-date=2026-09-30 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2021-01-19 |title=DP Celebrates Getting 9 MPs in Last Week’s Polls |url=https://chimpreports.com/dp-celebrates-getting-9-mps-in-last-weeks-polls/ |access-date=2026-10-26 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Ye Minisita Ow'ekisikirize avunaanyizibwa ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'enkulakulanya y'ebitundu ku ludda oluvuganya gavumenti.<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-06-25 |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=2026-09-30 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-07-14 |title=Parliament confirms Shadow Cabinet |url=https://www.independent.co.ug/parliament-confirms-shadow-cabinet/ |access-date=2026-09-30 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Achom |first=Pamela |date=2021-07-14 |title=Parliament Approves Shadow Cabinet |url=https://www.galaxyfm.co.ug/2021/07/14/parliament-approves-shadow-cabinet/ |access-date=2026-09-30 |website=Galaxy FM 100.2 |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Nantongo yatandika okusoma pulayimale ku Bright grammar primary school erisinganibwa e [[:en:Masaka|Masaka]], oluvannyuma n'agenda ku Mt. St Mary's college Namagunga gyeyatuulira S4, gyeyava okugenda ku St. Mary's Kitende gyeyamalira S6.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=http://stmaryskitende.com/2021/01/18/big-wins-for-kitende-in-2021-elections/ |url=http://stmaryskitende.com/2021/01/18/big-wins-for-kitende-in-2021-elections/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924135700/http://stmaryskitende.com/2021/01/18/big-wins-for-kitende-in-2021-elections/ |archive-date=2022-09-24 |access-date=2026-10-26 |website=stmaryskitende.com |language=en |url-status=live}}</ref> Oluvannyuma yeeyongerayo okusoma Diguli mu By'amateeka okuva [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]] gyeyatikirwa mu 2018 kweyayongereza ne Dipulooma mu by'okwenyigira mu ateeka okuva kutendekero lya [[:en:Law_Development_Centre|law development center]] in 2019.<ref name=":0"/> Maama wa Nantongo Robinah Nakasirye Ssentongo, eyasooka okubeeta Omubaka Omukyala owa Disitulikiti ye Kyotera bweyafa nga tewali akisuubira mu masekati g'okukuba kakuyege mu Gwekumineebiri nga 18 2020, olwa COVID-19, Nantongo yalondebwa aba DP okumudira mu bigere.<ref name=":0">{{Cite web |last=BATTE |first=BAKER |date=2021-04-06 |title=In just 10 days, Kyotera’s Rose Nantongo buried her mother, father and aunt |url=https://observer.ug/news/in-just-10-days-kyotera-s-rose-nantongo-buried-her-mother-father-and-aunt/ |access-date=2026-09-30 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-01-10 |title=Kyotera NRM cadres support DP’s Nantongo for district woman MP |url=https://www.independent.co.ug/kyotera-nrm-cadres-support-dps-nantongo-for-district-woman-mp/ |access-date=2026-09-30 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://witness.co.ug/how-fortune-nantongo-got-the-dp-flag-for-kyotera/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924142704/https://witness.co.ug/how-fortune-nantongo-got-the-dp-flag-for-kyotera/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sparktv-news/abogobereze-b-eby-obufuzi-balabudde-ebibiina-ku-okusikiza-bannabyafuzi-3235948 |title=Archive copy |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924135700/https://www.ntv.co.ug/ug/news/sparktv-news/abogobereze-b-eby-obufuzi-balabudde-ebibiina-ku-okusikiza-bannabyafuzi-3235948 |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://redpaperdaily.com/daughter-to-replace-mother-in-kyotera |access-date=2022-09-24 |archive-date=2020-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201220074639/http://redpaperdaily.com/daughter-to-replace-mother-in-kyotera |url-status=dead }}</ref> Nantongo, nga ye mwana ow'okubiri okuzaalibwa maama we ne taata we, yafiirwa maama we, kitaawe ne ssenga we mu kabanga ka naku 10.<ref name=":4"/> Kino kyawaliriza abalonzi okumukwatibwa ekisa era nebamulonda okugenda mu Paalamenti.<ref name=":0"/><ref name=":5">{{Cite web |date=2020-12-20 |title=MP Ssentongo laid to rest as DP fronts daughter to take up mantle |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-ssentongo-laid-to-rest-as-dp-fronts-daughter-to-take-up-mantle-3234822 |access-date=2026-09-30 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == Mu kaseera maama we weyafiira, Nantongo yeeyali amuyambako ku by'obufuzi. Yeeyali adukanya n'eby'ensiimbi za maama we, nga yamukolera okunoonyereza ku by'emirimu gya Paalamenti n'okudukanya pulojekiti mu konsitituweensi ku lulwe. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2022)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Yalondebwa nga eyali agenda okwesimbawo ku lwa DP enaku bbiri oluvannyuma lwa maama we okuzikibwa, olw'okuba kakuyege w'okunoonya akalulu ka bonna aka 2021 yali asigazaayo obutaweza na mwezi okugwaako.<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":3"/><ref name=":5"/> Mu kulonda, yafuna obululu 49,019, nga eyali asinga okumuvuganya Rachel Nakitende eyali owa [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] yafuna obululu 26,137.<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-01-10 |title=Kyotera NRM cadres support DP’s Nantongo for district woman MP |url=https://www.independent.co.ug/kyotera-nrm-cadres-support-dps-nantongo-for-district-woman-mp/ |access-date=2026-09-30 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=BBS TEREFAYINA |date=2021-05-18 |title=Wuuno omubaka Rose Fortunate Nantongo eyaddira maama we omugenzi mu bigere |url=https://www.youtube.com/watch?v=1ELWRS13S4c |access-date=2026-09-30}}</ref> Nantongo yawerezaako ku kakiiko akadukanya eby'amateeka n'ensonga za Paalamenti wamu n'akavunaanyizibwa ku by'ekikula ky'abantu.<ref>{{Cite web |title=Committee on Legal and Parliamentary Affairs – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-legal-and-parliamentary-affairs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116100423/https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-legal-and-parliamentary-affairs/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-09-30 |website=parliamentwatch.ug |language=en-US |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://upfsp.org/gender-committee-pledges-to-work-with-the-forum-on-push-for-social-protection-system/ |access-date=2024-03-31 |archive-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509231333/https://upfsp.org/gender-committee-pledges-to-work-with-the-forum-on-push-for-social-protection-system/ |url-status=dead }}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] oogrdx1m0qbho0sbhgm8gltrl3phqn2 Ibrahim Sekagya 0 8508 77470 75275 2026-10-26T12:19:09Z Ssebuufu 9882 Ntereezeza empandiika 77470 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazalibwa nga 19 mu Ogwekkumineebiri mu 1980, nga munayuganda eyaliko [[:en:Association_football|omusambi w'omupiira]] ng'era yali azannya n[[:en:Centre_back|g'omuzibizi ayimirira mu maaso g'entabwe ya ggoolo]]. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] hhs49uibx430m4s4pqkn2xkrbwrdivh 77471 77470 2026-10-26T12:19:31Z Ssebuufu 9882 77471 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazalibwa nga 19 mu Ogwekkumineebiri 1980, nga munayuganda eyaliko [[:en:Association_football|omusambi w'omupiira]] ng'era yali azannya n[[:en:Centre_back|g'omuzibizi ayimirira mu maaso g'entabwe ya ggoolo]]. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] rok8dbzuw8rtkk11n3ht254kjjppgar 77472 77471 2026-10-26T12:19:54Z Ssebuufu 9882 77472 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, nga munayuganda eyaliko [[:en:Association_football|omusambi w'omupiira]] ng'era yali azannya n[[:en:Centre_back|g'omuzibizi ayimirira mu maaso g'entabwe ya ggoolo]]. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] oyjcezzij8990skz82jel5zmf69ltoa 77473 77472 2026-10-26T12:20:36Z Ssebuufu 9882 77473 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyaliko [[:en:Association_football|omusambi w'omupiira]] ng'era yali azannya n[[:en:Centre_back|g'omuzibizi ayimirira mu maaso g'entabwe ya ggoolo]]. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] sdv3gks4zvktpvzh2nv389ykw9c6yov 77474 77473 2026-10-26T12:20:58Z Ssebuufu 9882 77474 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyaliko [[:en:Association_football|omusambi w'omupiira]] ng'era yali azannya n[[:en:Centre_back|g'omuzibizi ayimirira mu maaso g'entabwe ya ggoolo]]. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] 18d67afmliat13rkznwg3hhd9wwgypj 77475 77474 2026-10-26T12:22:21Z Ssebuufu 9882 77475 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya n[[:en:Centre_back|g'omuzibizi ayimirira mu maaso g'entabwe ya ggoolo]]. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] d3eelcyjytj48o2q3mtfemzz5c9iklc 77476 77475 2026-10-26T12:24:30Z Ssebuufu 9882 77476 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]] ey'ekibinja kya Amerika ekya [[:en:MLS_Next_Pro|MLS Next Pro.]] == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] q9s3wg4d4p8q9shbjgiab41hlnqgviw 77479 77476 2026-10-26T14:15:38Z Ssebuufu 9882 77479 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Kiraabu z'azze azannyiramu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] ktx8k5b6szql6ei9juw07sodnepyfod 77480 77479 2026-10-26T14:17:12Z Ssebuufu 9882 /* Kiraabu z'azze azannyiramu */ 77480 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] 6bea6cza3de6ftahi7y18d11b7ry68g 77481 77480 2026-10-26T14:18:23Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu */ 77481 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Yazaalibwa mu Kawempe e [[:en:Kampala|Kampala,]] ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] ejdw86miivilm293pnbwm9t5fqy3t34 77482 77481 2026-10-26T14:22:02Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu. */ 77482 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Ng'azaalibwa mu Kawempe ekisangibwa mu [[Kampala]], ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe ekitaaliko yadde obusubu e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] cuenquf29sw7vtlmwqnu310y6m7nedf 77486 77482 2026-10-26T15:48:37Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu. */ 77486 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Ng'azaalibwa mu Kawempe ekisangibwa mu [[Kampala]], ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe eky'ettaka eryereere okutali yadde akasubi e Kawempe gyebatera okuyita ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] 06ei960mxov3316pypnuob6b6cix80k 77487 77486 2026-10-26T15:49:47Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu. */ 77487 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Ng'azaalibwa mu Kawempe ekisangibwa mu [[Kampala]], ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe eky'ettaka eryereere okutali yadde akasubi e Kawempe ekisinga okumanyibwa nga ku Kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] bxmwaci27uhm75enrr27myrq1njp3sp 77488 77487 2026-10-26T15:50:13Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu. */ 77488 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Ng'azaalibwa mu Kawempe ekisangibwa mu [[Kampala]], ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe eky'ettaka eryereere okutali yadde akasubi e Kawempe ekisinga okumanyibwa nga ku kataka nga tanaba kwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] 4s9xkktqngt4f1dnddntm68ig5zkdx2 77489 77488 2026-10-26T15:53:59Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu. */ 77489 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Ng'azaalibwa mu Kawempe ekisangibwa mu [[Kampala]], ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe eky'ettaka eryereere okutali yadde akasubi e Kawempe ekisinga okumanyibwa nga ku kataka nga tannasomera ku somero lya siniya erya Kibuli Secondary School nkwegata ku kiraabu ya State House ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] i5q0m1j8e4uyt45jul56ujss5ngyepb 77490 77489 2026-10-26T15:55:26Z Ssebuufu 9882 /* Emirimu gye egya kiraabu. */ 77490 wikitext text/x-wiki [[File:Final of the 2011–12 Austrian Cup (73).jpg|thumb|ibrahim Sekagya 2.jpg ]]   '''Ibrahim Sekagya''' yazaalibwa nga 19 Ogwekkumineebiri 1980, Munnayuganda eyali omusambi w'omupiira ogw'ensimbi ng'era yali azannya ng'omuzibizi ayimirira wakati w'entabwe ya ggoolo. Esaawa eno ye mutendesi omukulu owa New York Red Bulls II ey'ekibinja kya Amerika ekya MLS Next Pro. == Emirimu gye egya kiraabu. == Ng'azaalibwa mu Kawempe ekisangibwa mu [[Kampala]], ng'omulenzi, Sekagya yatandika okuzannya omupiira ku kisaawe eky'ettaka eryereere okutali yadde akasubi e Kawempe ekisinga okumanyibwa nga ku kataka nga tannasomera ku somero lya siniya erya Kibuli Secondary School n'oluvannyuma okwegata ku kiraabu ya State House. ne kiraabu y'ewaka enene emannyikidwa nga Kampala City Council FC (KCC FC). Sekagya yatandika okuzannya omupiira gw'ekikulu oguliko ekigendererwa ne [[:en:Kampala_City_Council_FC|Kampala City Council]] mu 1992, nga tanaba kugenda mu [[:en:Argentina|Argentina]] mu 1998, okusobola okutandika obulamu bw'okusamba omupiira ng'agutwala ng'omulimu. Kiraabu ye eyasooka mu Argentine yali [[:en:Atlético_de_Rafaela|Atlético de Rafaela]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Nacional|Primera B Nacional.]] Mu 2002, yagenda okwegata ku [[:en:Ferro_Carril_Oeste|Ferro Carril Oeste]] mu kibinja kya [[:en:Primera_B_Metropolitana|Primera B Metropolitana,]] oluvannyuma n'abayamba ttiimu eyo okuwangula liigi n'okusumusibwa okugenda mu kibinja ekiddako ekya Primera B Nacional. Mu 2005, yaweebwa endagaano abakiraabu ya [[:en:Arsenal_de_Sarandí|Arsenal de Sarandí]] ey'ekibinja kya Argentine ekya [[:en:Argentine_Primera_División|Primera División,]] gyeyamala sizoni bbiri. Mu 2007 Ogwomukaaga, Sekagya yateeka omukono kundagaano ey'emyaka esatu ne kiraabu ya [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]], abaali ba kyampiyoni bw'ekibinja kya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Austria ekyababinywera]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |title=Archive copy |access-date=2023-07-12 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010011141/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=551618.html |url-status=dead}}</ref> Yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu kibnja kino ekya Bundesliga nga 11 Ogwomusanvu mu 2007 mu kuwangula kwa Salzburg okwa 4–1 ng'ekuba [[:en:SC_Rheindorf_Altach|SC Rheindorf Altach,]] n'ateeba ggoolo ya liigi eyasooka nga 22 Ogwomusanvu mu 2007 okuyamba Salzburg okukola amaliri ga 2–2 ng'egenze ku bugenyi ewa [[:en:FK_Austria_Wien|FK Austria Wien.]] Mubwangu yeekwata ekifo ky'okubeera ng'atandika ng'omuzannyi mu kiraabu eno nga yamalako sizoni eyasooka ng'azannya emipiira 34 mu kibinja kya Bundesliga, ng'ateebye ggoolo satu mu liigi.<ref>https://web.archive.org/web/20120928101330/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/aut-bundesliga-2007-2008/rb-salzburg/3/</ref> Mu sizoni omukaaga zeyamala mu kiraabu eno, Sekagya yazannya emipiira 165 egya liigi, n'ateeba ggoolo mukaaga.Mukaseera ako, yabayamba okuwangula ebikopo bya [[:en:Austrian_Football_Bundesliga|liigi y'eggwanga lya Austria eyababinywera]] bisatu n'ekikopo ky'empaka za [[:en:Austrian_Cup|Austrian Cup.]] [[File:Final_of_the_2011–12_Austrian_Cup_(129).jpg|left|thumb|240x240px|Fayinolo ya 2011–12 ey'empaka za Austrian Cup ]] Nga 11 Ogwomusanvu mu 2013, Sekagya yeegata ku [[:en:Major_League_Soccer|liigi ya Amerika eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls]] ku bweereere, oluvannyuma lw'okuva mu [[:en:FC_Red_Bull_Salzburg|Red Bull Salzburg]] ng'eni mwanyina wa kiraabu gyeyali agenzeemu.<ref>https://web.archive.org/web/20141111171112/http://www.newyorkredbulls.com/news/2013/07/red-bulls-sign-defender-ibrahim-sekagya</ref> Nga 4 Ogwomunaana mu 2013 Sekagya yazannya omupiira gwe ogwali gusooka mu New York nga yatandika ng'omuwuwuttanyi eyali azibira mu mupiira gwebaawangula 3–2 nga bakuba [[:en:Sporting_Kansas_City|Sporting Kansas City.]] Nga 27 Ogwekumi mu 2013, Sekagya yateeba ggoolo eyali ebatwala mu maaso mu mupiira ogwali gusembayo mu sizoni nga bazannya [[:en:Chicago_Fire_SC|Chicago Fire]] ku kisaawe kya [[:en:Red_Bull_Arena_(New_Jersey)|Red Bull Arena]] , ekyayamba ttiimu ye okuwangula 5–2 nekibafuula ba [[:en:Supporters'_Shield|kyampiyoni]] mu sizoni eyali entegeke. Kyekyali ekikopo kya kiraabu eky'amannyi ekyali kisooka mu byafaayo byabwe eby'emyaka 17.<ref>https://web.archive.org/web/20151001065221/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/new-york-red-bulls-5-chicago-fire-2-mls-match-recap</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151001065234/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/27/curse-broken-new-york-red-bulls-win-2013-supporters-shield</ref> Wabula, Sekagya yasuula omupiira ogwavaamu Houston okufuna ggoolo ey'ekyenkanyi era nebabakuba ggoolo 2–1, nekiwandula New York okuva mu kikopo kya [[:en:2013_MLS_Cup_Playoffs|2013 ekisalawo agenda ku luzannya oluddako]].<ref>https://web.archive.org/web/20131110201624/http://www.mlssoccer.com/matchcenter/2013-11-06-ny-v-hou/recap</ref> Mu sizoni ya 2014, Sekagya yafuuka omuzannyi eyali atandika emipiira gya New York, n'abayamba okutuusa kiraabu eno mu mpaka ezisalawo agenda kuluzannya oluddako (MLS Cup playoffs). Sekagya yawumula okuva mu mupiira gw'ensiimbu muntandikwa ya 2015. == Ku mutendera gw'ensi == Sekagya yasambirako ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu ya Uganda ey'eggwanga]], gyeyali nga kapiteeni wa ttiimu. Yabazannyira emipiira munaana, mweyateebera ggoolo emu mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2006_FIFA_World_Cup|z'ekikopo ky'ensi yonna ekya 2006]], wamu n'emirundi esatu ne ggoolo emu, mu z'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu [[:en:2010_FIFA_World_Cup|kikopo ky'ensi yonna ekya 2010]].<ref>https://web.archive.org/web/20120928101345/http://www.weltfussball.de/spieler_profil/ibrahim-sekagya/4/</ref> === Ggoolo z'ateebye kumuntera gw'ensi === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: left;" !# !Enaku z'omwezi !Ekifo !Gwebaali bazannya !Ggoolo ezaalimu !Engeri gyegwagwamu !Empaka |- |1 |Nga 6 Ogwomukaaga mu 2004 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | DR Congo | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2006. |- |2 |31 Ogwokutaano mu 2008 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Nelson Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Niger | align="center" |'''1''' – 0 | align="center" |1–0 |Ez'okusunsula abaali bagenda okwetaba mu kikopo ky'ensi yonna ekya 2010. |} == Ogw'obutendesi == Oluavnnyuma lw'okuwumula, Sekagya yeetaga ku batandeka kiraabu ya [[:en:New_York_Red_Bulls|New York Red Bulls.]]<ref>https://www.mlssoccer.com/news/new-york-red-bulls-hire-recently-retired-defender-ibrahim-sekagya-assistant-coac</ref> Nga 2 Ogwomusanvu mu 2022, Sekagya yaweebwa eky'omutendesi omukulu ow'ekiseera ku Red Bulls'ey'ekibinja kya [[:en:USL_Championship|USL Championship]] ne [[:en:New_York_Red_Bulls_II|New York Red Bulls II]].<ref>https://www.newyorkredbulls.com/news/ibrahim-sekagya-named-interim-head-coach-of-new-york-red-bulls-ii</ref> == Awaadi == * '''[[:en:Primera_B_Metropolitana|Ekikopo ky'ekibinja kya Primera B Metropolitana]]''' Alina kimu ekya sizoni ya 2002–03 * '''[[:en:Austrian_Football_Bundesliga|Ekikopo ky'ekibinja kya Austria ekyababinywera]]''' alina bisatu ** [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2008–09|2008–09,]] [[:en:Austrian_Football_Bundesliga_2009–10|2009–10,]] [[:en:2011–12_Austrian_Football_Bundesliga|2011–12]] * '''[[:en:Austrian_Cup|Empaka za Austrian Cup]]''' alina kimu ** 2012 * '''[[:en:MLS_Supporters'_Shield|Empaka za MLS Supporters' Shield]]''' alina kimu ** 2013 === By'akozi ku kiraabu === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" |Bwakozi ku kiraabu ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Cup ! colspan="2" |League Cup ! colspan="2" |Ku semazinga ! colspan="2" |Omugatte |- !Sizoni !Kiraabu !Liigi !Emipiira gy'abasambidde !Goals !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo !Emirundi gy'abazannyidde !Ggoolo |- ! colspan="3" |Argentina ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |Copa Argentina ! colspan="2" |Copa de Liga ! colspan="2" |Empaka ezetabibwamu kiraabu z'omubukiika kkono bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2001–02 | rowspan="1" |Atlético Rafaela | rowspan="1" |Primera B Nacional |38 |2 | - | - | - | - | - | - |38 |2 |- |2002–03 | rowspan="3" |Ferro Carril Oeste | rowspan="3" |Primera B Metropolitana |30 |2 | - | - | - | - | - | - |30 |2 |- |2003–04 |34 |2 | - | - | - | - | - | - |34 |2 |- |2004–05 |32 |0 | - | - | - | - | - | - |32 |0 |- |2005–06 | rowspan="2" |Arsenal | rowspan="2" |Primera División |29 |1 | - | - | - | - | - | - |29 |1 |- |2006–07 |33 |1 | - | - | - | - | - | - |33 |1 |- ! colspan="3" |Austria ! colspan="2" |Austrian Bundesliga ! colspan="2" |ÖFB-Cup ! colspan="2" |Ebiralala ! colspan="2" |Mu bulaaya ! colspan="2" |Omugatte |- |2007–08 | rowspan="6" |Kiraabu ya Red Bull Salzburg | rowspan="6" |Ekibinja kyababinywera |34 |3 | - | - | - | - |5 |0 |39 |3 |- |2008–09 |34 |1 |2 |1 | - | - |6 |1 |42 |3 |- |2009–10 |24 |0 |2 |1 | - | - |11 |0 |37 |1 |- |2010–11 |30 |0 |1 |0 | - | - |12 |0 |43 |0 |- |2011–12 |26 |1 |4 |1 | - | - |11 |1 |41 |3 |- |2012–13 |17 |1 |3 |1 | - | - |1 |0 |21 |2 |- ! colspan="3" |Amerika ! colspan="2" |Liigi ! colspan="2" |US Open Cup ! colspan="2" |MLS Cup Playoffs ! colspan="2" |Mu bukiika ddyo bwa Amerika ! colspan="2" |Omugatte |- |2013 | rowspan="2" |Kiraabu ya New York Red Bulls | rowspan="2" |Ekibinja kyababunywera |8 |2 | - | - |2 |0 | - | - |10 |2 |- |2014 |25 |0 |1 |0 |5 |0 | - | - |31 |0 |- ! rowspan="3" |Eggwanga ! colspan="2" |Argentina !196 !8 !- !- !- !- !- !- !196 !8 |- ! colspan="2" |Austria !165 !6 !12 !4 !- !- !46 !2 !223 !12 |- ! colspan="2" |Amerika !33 !2 !1 !0 !7 !0 !- !- !41 !2 |- ! colspan="3" |Omugatte !394 !16 !13 !4 !7 !0 !46 !2 !460 !22 |} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == Ewalala w'oyinza okubigya ==   * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIF (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya – likodi y'empaka ezitegekebwa ekibiina ekidukanya emipiira munsi yonna ekya FIFA (byaterekebwa) * Ibrahim Sekagya at National-Football-Teams.com * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=4738 Ibrahim Sekagya at Football Lineups] * Ibrahim Sekagya at WorldFootball.net * [https://web.archive.org/web/20121002014511/http://guardian.touch-line.com/StatsCentre.asp?Lang=0&CTID=4&CPID=8&pStr=Player&PLID=111767&TEID=264 Guardian Football Stats] byaterekebwa nga 2 Ogwekumi mu 2012 ku byuma bya Wayback. [[Category:Omupiira mu Uganda]] dluislov9hi1a4e9tuxm87bgjak3p8k Essaza lye Fisher, Texas 0 8828 77478 56124 2026-10-26T14:08:41Z Waisman12 12007 77478 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Fisher County, Texas''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Texas]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite web |title=Fisher County, Texas |url=https://www.fishercounty.org/ |access-date=2026-10-26 |website=www.fishercounty.org}}</ref> {{Amagombolola g’e Texas}} [[Category:Amagombolola g’e Texas]] [[Category:Texas, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Texas]] [[Category:Texas]] [[Category:Add maps later]] kdxa0hpr9mgk5ujhsdfheptt1y2x3il Lipscomb County, Texas 0 8866 77505 27901 2026-10-26T20:39:29Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77505 wikitext text/x-wiki [[File:Texas in United States.svg|thumb|197x197px|Texas munda mu [[United States of Amerika]]]] '''Lipscomb County, Texas''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Texas]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite journal |last=BOCANEGRA, DAVID, Maxus Exploration |date=1993 |title=Prediction of Upper Morrow Sandstone Thickness in Lipscomb County, Texas, Through Analysis of Seismic Amplitudes |url=https://doi.org/10.1306/bdff7976-1718-11d7-8645000102c1865d |journal=AAPG Bulletin |volume=77 |doi=10.1306/bdff7976-1718-11d7-8645000102c1865d |issn=0149-1423}}</ref> {{Amagombolola g’e Texas}} [[Category:Amagombolola g’e Texas]] [[Category:Texas, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Texas]] [[Category:Texas]] [[Category:Add maps later]] 4pohviy0dhjem4p8zr3te8e4z6uss55 Rockcastle County, Kentucky 0 9339 77509 28742 2026-10-26T20:50:46Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77509 wikitext text/x-wiki [[File:Kentucky in United States.svg|thumb|197x197px|Kentucky munda mu [[United States of Amerika]]]] https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/taban-sharifah-aate-10435/'''Rockcastle County, Kentucky''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Kentucky]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite web |title=https://kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |url=https://www.kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |archive-url=http://web.archive.org/web/20260519213513/https://www.kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |archive-date=2026-05-19 |access-date=2026-10-26 |website=kentucky.gov |language=en-us}}</ref> {{Amagombolola g’e Kentucky}} [[Category:Amagombolola g’e Kentucky]] [[Category:Kentucky, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Kentucky]] [[Category:Kentucky]] [[Category:Add maps later]] 14onl5b4c5ohzsxgkzlyjyctxvqv7oz 77515 77509 2026-10-26T23:56:44Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 77515 wikitext text/x-wiki [[File:Kentucky in United States.svg|thumb|197x197px|Kentucky munda mu [[United States of Amerika]]]] https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/taban-sharifah-aate-10435/'''Rockcastle County, Kentucky''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Kentucky]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite web |title=https://kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |url=https://www.kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519213513/https://www.kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |archive-date=2026-05-19 |access-date=2026-10-26 |website=kentucky.gov |language=en-us}}</ref> {{Amagombolola g’e Kentucky}} [[Category:Amagombolola g’e Kentucky]] [[Category:Kentucky, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Kentucky]] [[Category:Kentucky]] [[Category:A County, Kentucky''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Kentucky]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite web |title=https://kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |url=https://www.kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519213513/https://www.kentucky.gov/government/Pages/AgencyProfile.aspx?Title=Rockcastle+County |archive-date=2026-05-19 |access-date=2026-10-26 |website=kentucky.gov |language=en-us |url-status=live}}</ref> {{Amagombolola g’e Kentucky}} [[Category:Amagombolola g’e Kentucky]] [[Category:Kentucky, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Kentucky]] [[Category:Kentucky]] [[Category:Add maps later]] 5je9mey5bpvrt323ucssqipu1vww42t Hope Mwesigye 0 9781 77483 77239 2026-10-26T14:29:30Z Waisman12 12007 77483 wikitext text/x-wiki   '''Hope Ruhindi Mwesigye,''' [[:en:Lawyer|looya]] omunayuganda ng'era [[:en:Politician|munabyabufuzi.]] Yeeyaliko [[:en:Agriculture|Minisita w'eby'obulimu, ebisolo n'obuvubi]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nation.co.ke/business/Small-farmers-hold-key-to-food-security/-/996/1050102/-/view/printVersion/-/bjwarg/-/index.html |access-date=2023-03-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203654/http://www.nation.co.ke/business/Small-farmers-hold-key-to-food-security/-/996/1050102/-/view/printVersion/-/bjwarg/-/index.html |url-status=dead }}</ref>okuva nga 16 Ogwokubiri mu 2009, okutuuka nga 27 Ogwokutaano mu 2011.<ref>{{Cite web |title=FULL CABINET LIST |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214754/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-date=2015-02-13 |access-date=2026-10-22 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Nga tanaba kulondebwa mu kifo ekyo, yawerezaako nga [[:en:Local_government|Minisita Omubeezi owa Gavumenti z'ebitundu]], okuva mu Gwomukaaga mu 2006, okutuusa mu Gwokubiri mu 2011.<ref>{{Cite web |title=Ministries allocated |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211112501/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-10-22 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu kukola enkyuka kyuka mu kabineeti nga 27 Ogwokutaano mu 2011, yasuulibwa okuva mu kabineeti, nga wano [[:en:Tress_Bucyanayandi|Tress Bucyanayandi]] yeeyamudira mu bigere.<ref>{{Cite book |date=2026-09-04 |title=Tress Bucyanayandi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tress_Bucyanayandi&oldid=1373165987 |language=en}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa nga 28 Ogwekumineebiri mu 1956, mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]]. Yasomera ku Kabale High School ng'eno gyeyamalira S4, oluvannyuma n'agenda ku [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College e Nabbingo]] gyeyatuulira S6.<ref>{{Cite web |title=Nabbingo savours 65-year-old fruit |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211175100/http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-date=2015-02-11 |access-date=2026-10-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Ms Mwesigye yeeyongerayo n'afuna [[:en:Bachelor_of_Law|Diguli mu Mateeka]] n'ebitiibwa ebigenderako okuva mu [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]]. Alina ne [[:en:Legal_practice|Dipulooma]] [[:en:Legal_practice|mu kwenyigira mu By'amateeka]], ng'eno yagifuna okuva kutendekero lya [[:en:Law_Development_Center|Law Development Center]] esinganibwa mu [[:en:Kampala|Kampala.]] Mu kwongerezaako, yafuna ne [[:en:Master_of_Arts|Diguli ey'okubiri mu By'enjigiriza]] ebikwatagana ku [[:en:Gender|by'abakyala n'ekikula ky'abantu.]] == Obumannyirivu bw'alina mu mirimu == Hope Mwesigye yakolako nga Omuwi w'amagezi mu ggwanga ow'ebitongole bya gavumenti, mu minisitule y'amateeka evunaanyizibwa ku by'obwenkanya okumala emyaka munaana okutuusa mu 1988. Wakati wa 1988 ne 1991, yakolako nga avunaanyizibwa ku pulogulaamu mu kitongole kya '''Uganda Gender Resources Center''', nga kino kyali kya bwa nannyini era ekitaaliwo kubeera nga kikola magoba. Wakati wa 1991 ne 2001, yawerezaako nga eyali [[:en:Executive_director|akulira]] ekitongole ekyo kyennyini ekyalina ekigendererwa ky'obutakola magoba. Awerezaako era nga avunaanyizibwa ku bya pulogulaamu mu mu kitongole ekirwanirira eddembe ly'abakyala mu Uganda ekya FIDA, nga kino nakyo kiyimirira lwa butakola magoba. Mu 2001, yayingira eby'obufuzi era nebamulonda okubeera omubaka mu paalamenti omukyala eyali akiikirira [[:en:Kabale_District|Disitulikti y'e Kabale]]. Yadda n'alondebwa mu 2006 ng'ali ku tikiti ya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement.]] Yawangulwa Ronah Ninsiima mu 2011 eyeesimbawo nga munabyabufuzi eyali talina kibiina, [[:en:Incumbent|eyali mu kifo kino nebaddamu]] [[:en:Incumbent|nebalonda]] nga Omubaka wa Paalamenti omukyala okukiikirira Kabale.<ref>{{Cite web |date=2021-01-07 |title=How they beat political giants to win: Ronah Ninsiima |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/how-they-beat-political-giants-to-win-ronah-ninsiima-1489526 |access-date=2026-10-22 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu kukola enkyuka kyuka mu kabineeti nga 27 Ogwokutaano mu 2011, yasulibwa okuva mu kabineeti. == Ebimukwatako nga omuntu == Kigambibwa okubeera nga anyumirwa nnyo okukunga abantu b'ebitundu okutuuka kunkulakulana. Mukyala mufumbo ng'era maama alina abaana bana. == Laba ne bino == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwomukaaga mu 2006 * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwokubiri mu 2009 * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwokutaano mu 2011 * [https://web.archive.org/web/20160303214935/http://www.monitor.co.ug/News/National/Hope-Mwesigye-faces-storm-over-Museveni-petition/-/688334/2630960/-/ddyn0xz/-/index.html Hope Mwesigye alu mububuyaga oluvannyuma lw'okuwawabira Museveni] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] i6mgqmp4b2s20f4e97vs7jpgwbxoqrz 77484 77483 2026-10-26T14:30:01Z Waisman12 12007 77484 wikitext text/x-wiki   '''Hope Ruhindi Mwesigye,''' [[:en:Lawyer|looya]] omunayuganda ng'era [[:en:Politician|munabyabufuzi.]] Yeeyaliko [[:en:Agriculture|Minisita w'eby'obulimu, ebisolo n'obuvubi]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nation.co.ke/business/Small-farmers-hold-key-to-food-security/-/996/1050102/-/view/printVersion/-/bjwarg/-/index.html |access-date=2023-03-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203654/http://www.nation.co.ke/business/Small-farmers-hold-key-to-food-security/-/996/1050102/-/view/printVersion/-/bjwarg/-/index.html |url-status=dead }}</ref>okuva nga 16 Ogwokubiri mu 2009, okutuuka nga 27 Ogwokutaano mu 2011.<ref name="Website-1">{{Cite web |title=FULL CABINET LIST |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214754/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-date=2015-02-13 |access-date=2026-10-22 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Nga tanaba kulondebwa mu kifo ekyo, yawerezaako nga [[:en:Local_government|Minisita Omubeezi owa Gavumenti z'ebitundu]], okuva mu Gwomukaaga mu 2006, okutuusa mu Gwokubiri mu 2011.<ref>{{Cite web |title=Ministries allocated |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211112501/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-10-22 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu kukola enkyuka kyuka mu kabineeti nga 27 Ogwokutaano mu 2011, yasuulibwa okuva mu kabineeti, nga wano [[:en:Tress_Bucyanayandi|Tress Bucyanayandi]] yeeyamudira mu bigere.<ref>{{Cite book |date=2026-09-04 |title=Tress Bucyanayandi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tress_Bucyanayandi&oldid=1373165987 |language=en}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa nga 28 Ogwekumineebiri mu 1956, mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]]. Yasomera ku Kabale High School ng'eno gyeyamalira S4, oluvannyuma n'agenda ku [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College e Nabbingo]] gyeyatuulira S6.<ref>{{Cite web |title=Nabbingo savours 65-year-old fruit |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211175100/http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-date=2015-02-11 |access-date=2026-10-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Ms Mwesigye yeeyongerayo n'afuna [[:en:Bachelor_of_Law|Diguli mu Mateeka]] n'ebitiibwa ebigenderako okuva mu [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]]. Alina ne [[:en:Legal_practice|Dipulooma]] [[:en:Legal_practice|mu kwenyigira mu By'amateeka]], ng'eno yagifuna okuva kutendekero lya [[:en:Law_Development_Center|Law Development Center]] esinganibwa mu [[:en:Kampala|Kampala.]] Mu kwongerezaako, yafuna ne [[:en:Master_of_Arts|Diguli ey'okubiri mu By'enjigiriza]] ebikwatagana ku [[:en:Gender|by'abakyala n'ekikula ky'abantu.]] == Obumannyirivu bw'alina mu mirimu == Hope Mwesigye yakolako nga Omuwi w'amagezi mu ggwanga ow'ebitongole bya gavumenti, mu minisitule y'amateeka evunaanyizibwa ku by'obwenkanya okumala emyaka munaana okutuusa mu 1988. Wakati wa 1988 ne 1991, yakolako nga avunaanyizibwa ku pulogulaamu mu kitongole kya '''Uganda Gender Resources Center''', nga kino kyali kya bwa nannyini era ekitaaliwo kubeera nga kikola magoba. Wakati wa 1991 ne 2001, yawerezaako nga eyali [[:en:Executive_director|akulira]] ekitongole ekyo kyennyini ekyalina ekigendererwa ky'obutakola magoba. Awerezaako era nga avunaanyizibwa ku bya pulogulaamu mu mu kitongole ekirwanirira eddembe ly'abakyala mu Uganda ekya FIDA, nga kino nakyo kiyimirira lwa butakola magoba. Mu 2001, yayingira eby'obufuzi era nebamulonda okubeera omubaka mu paalamenti omukyala eyali akiikirira [[:en:Kabale_District|Disitulikti y'e Kabale]]. Yadda n'alondebwa mu 2006 ng'ali ku tikiti ya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement.]] Yawangulwa Ronah Ninsiima mu 2011 eyeesimbawo nga munabyabufuzi eyali talina kibiina, [[:en:Incumbent|eyali mu kifo kino nebaddamu]] [[:en:Incumbent|nebalonda]] nga Omubaka wa Paalamenti omukyala okukiikirira Kabale.<ref>{{Cite web |date=2021-01-07 |title=How they beat political giants to win: Ronah Ninsiima |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/how-they-beat-political-giants-to-win-ronah-ninsiima-1489526 |access-date=2026-10-22 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu kukola enkyuka kyuka mu kabineeti nga 27 Ogwokutaano mu 2011, yasulibwa okuva mu kabineeti. == Ebimukwatako nga omuntu == Kigambibwa okubeera nga anyumirwa nnyo okukunga abantu b'ebitundu okutuuka kunkulakulana. Mukyala mufumbo ng'era maama alina abaana bana.<ref name="Website-1" /> == Laba ne bino == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwomukaaga mu 2006 * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwokubiri mu 2009 * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwokutaano mu 2011 * [https://web.archive.org/web/20160303214935/http://www.monitor.co.ug/News/National/Hope-Mwesigye-faces-storm-over-Museveni-petition/-/688334/2630960/-/ddyn0xz/-/index.html Hope Mwesigye alu mububuyaga oluvannyuma lw'okuwawabira Museveni] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] n5rpvtmptchz71poc4wz1fnj2kgopbe 77485 77484 2026-10-26T14:30:21Z Waisman12 12007 77485 wikitext text/x-wiki   '''Hope Ruhindi Mwesigye,''' [[:en:Lawyer|looya]] omunayuganda ng'era [[:en:Politician|munabyabufuzi.]] Yeeyaliko [[:en:Agriculture|Minisita w'eby'obulimu, ebisolo n'obuvubi]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nation.co.ke/business/Small-farmers-hold-key-to-food-security/-/996/1050102/-/view/printVersion/-/bjwarg/-/index.html |access-date=2023-03-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203654/http://www.nation.co.ke/business/Small-farmers-hold-key-to-food-security/-/996/1050102/-/view/printVersion/-/bjwarg/-/index.html |url-status=dead }}</ref>okuva nga 16 Ogwokubiri mu 2009, okutuuka nga 27 Ogwokutaano mu 2011.<ref name="Website-1">{{Cite web |title=FULL CABINET LIST |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214754/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-date=2015-02-13 |access-date=2026-10-22 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Nga tanaba kulondebwa mu kifo ekyo, yawerezaako nga [[:en:Local_government|Minisita Omubeezi owa Gavumenti z'ebitundu]], okuva mu Gwomukaaga mu 2006, okutuusa mu Gwokubiri mu 2011.<ref>{{Cite web |title=Ministries allocated |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211112501/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-10-22 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu kukola enkyuka kyuka mu kabineeti nga 27 Ogwokutaano mu 2011, yasuulibwa okuva mu kabineeti, nga wano [[:en:Tress_Bucyanayandi|Tress Bucyanayandi]] yeeyamudira mu bigere.<ref>{{Cite book |date=2026-09-04 |title=Tress Bucyanayandi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tress_Bucyanayandi&oldid=1373165987 |language=en}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa nga 28 Ogwekumineebiri mu 1956, mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]]. Yasomera ku Kabale High School ng'eno gyeyamalira S4, oluvannyuma n'agenda ku [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College e Nabbingo]] gyeyatuulira S6.<ref>{{Cite web |title=Nabbingo savours 65-year-old fruit |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211175100/http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-date=2015-02-11 |access-date=2026-10-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Ms Mwesigye yeeyongerayo n'afuna [[:en:Bachelor_of_Law|Diguli mu Mateeka]] n'ebitiibwa ebigenderako okuva mu [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]]. Alina ne [[:en:Legal_practice|Dipulooma]] [[:en:Legal_practice|mu kwenyigira mu By'amateeka]], ng'eno yagifuna okuva kutendekero lya [[:en:Law_Development_Center|Law Development Center]] esinganibwa mu [[:en:Kampala|Kampala.]] Mu kwongerezaako, yafuna ne [[:en:Master_of_Arts|Diguli ey'okubiri mu By'enjigiriza]] ebikwatagana ku [[:en:Gender|by'abakyala n'ekikula ky'abantu.]] == Obumannyirivu bw'alina mu mirimu == Hope Mwesigye yakolako nga Omuwi w'amagezi mu ggwanga ow'ebitongole bya gavumenti, mu minisitule y'amateeka evunaanyizibwa ku by'obwenkanya okumala emyaka munaana okutuusa mu 1988. Wakati wa 1988 ne 1991, yakolako nga avunaanyizibwa ku pulogulaamu mu kitongole kya '''Uganda Gender Resources Center''', nga kino kyali kya bwa nannyini era ekitaaliwo kubeera nga kikola magoba. Wakati wa 1991 ne 2001, yawerezaako nga eyali [[:en:Executive_director|akulira]] ekitongole ekyo kyennyini ekyalina ekigendererwa ky'obutakola magoba. Awerezaako era nga avunaanyizibwa ku bya pulogulaamu mu mu kitongole ekirwanirira eddembe ly'abakyala mu Uganda ekya FIDA, nga kino nakyo kiyimirira lwa butakola magoba. Mu 2001, yayingira eby'obufuzi era nebamulonda okubeera omubaka mu paalamenti omukyala eyali akiikirira [[:en:Kabale_District|Disitulikti y'e Kabale]]. Yadda n'alondebwa mu 2006 ng'ali ku tikiti ya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement.]] Yawangulwa Ronah Ninsiima mu 2011 eyeesimbawo nga munabyabufuzi eyali talina kibiina, [[:en:Incumbent|eyali mu kifo kino nebaddamu]] [[:en:Incumbent|nebalonda]] nga Omubaka wa Paalamenti omukyala okukiikirira Kabale.<ref>{{Cite web |date=2021-01-07 |title=How they beat political giants to win: Ronah Ninsiima |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/how-they-beat-political-giants-to-win-ronah-ninsiima-1489526 |access-date=2026-10-22 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu kukola enkyuka kyuka mu kabineeti nga 27 Ogwokutaano mu 2011, yasulibwa okuva mu kabineeti. == Ebimukwatako nga omuntu == Kigambibwa okubeera nga anyumirwa nnyo okukunga abantu b'ebitundu okutuuka kunkulakulana. Mukyala mufumbo ng'era maama alina abaana bana.<ref name="Website-1" /> == Laba ne bino == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwomukaaga mu 2006 * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwokubiri mu 2009 * Olukalala olujuvu olwa baminisita, okuva mu Gwokutaano mu 2011 * Hope Mwesigye alu mububuyaga oluvannyuma lw'okuwawabira Museveni [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] gvdurva2shsaowln8vuht2y5rqf46r9 Lulu Hassan 0 10026 77524 29800 2026-10-27T10:09:54Z Aclaire26 12467 added citations and a reference list 77524 wikitext text/x-wiki == Obulamu bwe obwasooka == Lulu yazaalibwa mu [[:en:Mombasa_County|Ssaza Mombasa]] era yasomera ku [[:en:Aga_Khan_Academies|Aga Khan Academy]]. Oluvannyuma lw'okumaliriza emisomo gye, Lulu yatendekebwa mu mirimu egy'enjawulo egikwata ku by'obulambuzi mu Salrene Travel Operations College. Oluvannyuma yatandika okukola ng'omuweereza ku leediyo eya Salaam e Mombasa era n'asalawo okweyongerayo n'emisomo n'asoma eby'amawulire.<ref>{{Cite web |last=Gachie |first=Laban Thua |date=2016-05-19 |title=Lulu Hassan - Biography, Husband Rashid Abdalla, Salary, Family |url=https://kenyanlife.com/lulu-hassan/ |access-date=2026-10-27 |website=Kenyan Life |language=en-US}}</ref> == Emirimu == Lulu Hassan yatandika omulimu gwe ogw'amawulire ng'omwanjuzi ku leediyo eya Salaam oluvanyuma lw'okumaliriza emisomo gye egya siniya. Mu 2008, yali akola ng'omuweereza w'amawulire ku leediyo, nga agasoma mu Lungereza. Mu kiseera kino omutambi wa KTN yamutegeeza ku kizibu obwali ku mukutu, ng'abanaabwe babiri ab'oluswayiri bwebaali baagenda mu luwummula lw'okuzaala. Hassan yasalawo okweteeka mu kabaate okufuna omulimu gun era bebamwekebegya, yaweebwa omulimu ku [[:en:KTN_(television_channel)|KTN Television]] ng'omusomi w'amawulire.<ref>{{Cite web |last=Aroko |first=Amondi |date=2021-10-15 |title=Lulu Hassan Fondly Remembers Working for KTN 9 Years Ago: "Memories" - Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/celebrities/429723-lulu-hassan-fondly-remembers-working-ktn-9-years-memories/ |access-date=2026-10-27 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> Oluvannyuma yagenda ku Royal Media Services, gye yeeyongera okukola ng'omusomi, w'amawulire, era ng'akola neku pulogulaamu eya Nipashe Wikendi ne Rashid Abdalla ku [[:en:Citizen_TV|Citizen TV]].<ref>{{Cite news |date=2018-07-23 |title=Kenyan TV unveils husband and wife news team |url=https://www.bbc.com/news/blogs-news-from-elsewhere-44924304 |access-date=2026-10-27 |language=en-GB}}</ref> Lulu Hassan y'avunaanyizibwa ku kukuuma erinnya era omutandisi wa Jiffy of Pictures, ennyumba y'okufulumya firimu gy'akulira n'omwami we, Rashid Abdalla. Jiffy Pictures yafuna ettutumu olw'okufulumya programu z'oku ttivi ez'omu ezayagalibwa okulagibwa ku mikutu nga nga MultiChoice's DStv ne Showmax. Hassan era yemuteesiteesi wa flimu enyimpimpi ez'ebitundu ezifulumizibwa Jiffy Pictures okuli [[:en:Maria_(TV_series)|Maria]], Sultana, [[:en:Zora_(TV_series)|Zora]], Moyo ne Aziza ku Citizen TV, Huba ku Maisha Magic Bongo, Kovu ku Showmax, ne Maza ku Maisha Magic East. Mu 2018, Maza yalondebwa okuba akazannyo ka ttivi akaasinga era ng'omuzanyi omukyala eyasinga ku [[:en:Kalasha_Awards|Awaadi eza Kalasha]]. Obuzannyo buno bwa ttutumu mu Kenya ne Tanzania kuba olulimi oluswayiri gyerusinga.<ref>{{Cite web |last=Gachie |first=Laban Thua |date=2016-05-19 |title=Lulu Hassan - Biography, Husband Rashid Abdalla, Salary, Family |url=https://kenyanlife.com/lulu-hassan/ |access-date=2026-10-27 |website=Kenyan Life |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == Lulu Hassan yafumbirwa Rashid Abdalla, omuweereza w'oluswahili ku Citizen TV mu Royal Media Services. Bombi bafumbiriganwa mu 2009 e Mombasa, oluvannyuma lw'okusisinkana nga bakolera ku Radio Salaam.<ref>{{Cite web |last=Gachie |first=Laban Thua |date=2016-05-19 |title=Lulu Hassan - Biography, Husband Rashid Abdalla, Salary, Family |url=https://kenyanlife.com/lulu-hassan/ |access-date=2026-10-27 |website=Kenyan Life |language=en-US}}</ref> == Okusiimibwa == Lulu yaweebwa engule ya "Mwanamke Wa Shoka" (Omukazi ow'okusikirizibwa) mu East Africa mu 2022 Mwanamke wa Shoka awards eyateekebwawo ekitongole kya Tanzania media house EFM ne TVE. Lulu yaweebwa ekirabo kya Best Movie/Series Producer of the Year mu Africa mu 2022 ZIKOMO Awards. Embaga y'ebirabo mu nsi yonna yakwatibwa mu Zambia.<ref>{{Cite web |title=Lulu Hassan &amp; KBC's Caren Kibet win big in top Zambian Awards |url=https://www.mpasho.co.ke/entertainment/2022-10-16-lulu-hassan-kbcs-caren-kibet-win-big-in-top-zambian-awards |access-date=2026-10-27 |website=www.mpasho.co.ke |language=en}}</ref> Lulu Hassan, ng'ayitira mu kkampuni ye Jiffy Pictures, yawangula ekirabo kya Best Producer Award (TV Drama - Maria) mu 2021 Women in Film Awards ceremony.<ref>{{Cite web |date=2021-03-11 |title=Citizen TV’s Lulu Hassan, Maria & Sarah Hassan Win big at 2021 Women in Film Awards (Full List) |url=https://www.pulse.co.ke/story/citizen-tvs-lulu-hassan-maria-and-sarah-hassan-win-big-at-2021-women-in-film-awards-2024082201301687460 |access-date=2026-10-27 |website=Pulse Kenya |language=en}}</ref> == Ebyawandiikibwa == <references /> hlvgvu4cxb9i99txam0kjrs5jhfwddv Taban Sharifah Aate 0 10085 77508 69594 2026-10-26T20:46:33Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77508 wikitext text/x-wiki [[File:Taban Sharifah Aate.jpg|thumb|Taban Sharifah Aate.jpg ]] '''Taban Sharifa Aate''' [[:en:Uganda|munayuganda munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|omubaka wa Palamenti]] . Akiikirira abantu ba [[Koboko (disitulikit)|disitulikiti y'e Koboko]] ng'omubaka omukyala Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|palamenti ya Uganda]] ey'ekkumi n'emu . Awandiika mu [[National Resistance Movement|kibiina kya National Resistance Movement Party]] (NRM) ekibiina ekikubirizibwa [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]], pulezidenti wa Uganda.<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament |url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6ImEzYUdIYllYVExxNy9RTm1OamVpcGc9PSIsInZhbHVlIjoid29ZUEx1d1JNZks0dDZZeVI3S0k4QT09IiwibWFjIjoiYzZkMWQyMzM1ODliMDlmNTdiZDc3ZjFkNjZiY2VhODM5OWI5MmU4YWI3NTE4NGZjYzYwYWI4NGYxMzBlN2NjMiIsInRhZyI6IiJ9 |access-date=2026-08-19 |website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Taban Sharifah Aate - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/taban-sharifah-aate-10435/ |access-date=2026-08-19 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2021-04-26 |title=Amin's granddaughter salutes Museveni for being a father figure |url=https://nilepost.co.ug/news/103632/amins-granddaughter-salutes-museveni-for-being-a-father-figure |access-date=2026-08-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> == Gyenvudde n'Okusoma == Aate muzzukulu w’eyali pulezidenti wa Uganda [[Idi Amin|Idi Amin Dada]] era muwala wa Taban Amin eyali atandise okujeemera gavumenti oluvannyuma lwa kitaawe Amin okugobwa mu buyinza kyokka oluvannyuma gavumenti ya Museveni n’emuddiramu.<ref>{{Cite web |date=2003-10-29 |title=Museveni welcomes former dictator's son |url=https://www.thenewhumanitarian.org/report/46959/drc-uganda-museveni-welcomes-former-dictators-son |access-date=2026-08-19 |website=www.thenewhumanitarian.org |language=fr}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-04-29 |title=Blogs: Why President Museveni should balance between foes and loyalists |url=https://www.newvision.co.ug/category/blogs/why-president-museveni-should-balance-between-NV_100208_082026 |access-date=2026-08-19 |website=New Vision}}</ref> Wadde nga mu kusooka waliwo omusaayi obutakwatagana wakati wa famile ya Amin n'eya Museveni, Aate yasobola okusomera ku sikaala y'amaka g'obwa pulezidenti eyamuweebwa pulezidenti Museveni era amutunuulira mu kifaananyi ekya taata.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Markson |first=Omagor |date=2021-04-27 |title=KYANKWANZI UPDATES: The Day Museveni Met Daughters of His Enemies |url=https://eastnews.co.ug/2021/04/27/kyankwanzi-updates-the-day-museveni-met-daughters-of-his-enemies/ |access-date=2026-08-19 |website=East News Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mugabi |first=Sully |date=2021-04-26 |title=Amin Granddaughter, Oyite Ojok’s Daughter Hail Museveni at Emotional Church Service |url=https://chimpreports.com/amin-granddaughter-oyite-ojoks-daughter-hail-museveni-at-emotional-church-service/ |access-date=2026-08-19 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> Aate kati mmemba w’ekibiina kya [[National Resistance Movement]] kwe yavuganyizaako tikiti eyamutuusa mu Palamenti. Yawangula n’obululu 44,616 ate Ariye Eunice Owinyi n’afuna obululu 4,937.<ref name=":0" /> Muganda we Taban Idi Amin yaliko omubaka w'essaza Kibanda mu disitulikiti eye [[Kiryandongo (disitulikit)|Kiryandongo]] ku tikiti ya NRM.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2019-12-08 |title=Family of former President Idi Amin visits ancestral home in Koboko |url=https://www.independent.co.ug/family-of-former-president-idi-amin-visits-ancestral-home-in-koboko/ |access-date=2026-08-19 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Emirimu == Mu palamenti ya Uganda, Aate aweereza ku kakiiko akavunaanyizibwa ku by’enjigiriza n’eby'emizannyo.<ref>{{Cite web |title=Taban Sharifah Aate - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/taban-sharifah-aate-10435/ |access-date=2026-10-26 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] r4jsx5mcan2xzeh6y0sjdvo7ti1lni2 Okusenga kw’ababundabunda mu Achol-Pii 0 10294 77525 75971 2026-10-27T10:19:37Z Aclaire26 12467 added citations 77525 wikitext text/x-wiki Okusenga kw`ababundabunda mu Acholi-Pii yali emu ku nkambi ezamanyi ez`ababundabunda mu disitulikiti ya Agago mu Uganda.Yemu ku nkambi ezasokawo ate ennenne mu Uganda.<ref>{{Cite book |last=Verdirame |first=Guglielmo |date=2005 |title=Rights in Exile: Janus-Faced Humanitarianism |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1x76fpq |last2=Harrell-Bond |first2=Barbara |last3=Lomo |first3=Zachary |last4=Garry |first4=Hannah |last5=Sachs |first5=Albie |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-57181-526-2 |edition=1 |doi=10.2307/j.ctt1x76fpq}}</ref> Ababundabunda aba Congo abadduka mu Congo Crisis baasenga mu Achol-Pii mu myaka gya 1960. <ref>1571815260</ref> Achol-Pii yali etawaanyizibwa obutali butebenkevu buli kiseera, n’efuna obulumbaganyi bungi obw’abayeekera, obwasooka mu 1996. Mu August wa 2000 eggye lya Lord’s Resistance Army lyatta Abasudan mukaaga ne liwamba abalala basatu mu bikwekweto bibiri eby’enjawulo ku nkambi eno. <ref name="DoS">{{Cite web |title=Uganda |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2000/af/847.htm |access-date=2026-10-03 |website=U.S. Department of State}}</ref> Ekitongole kya LRA kyaddamu okulumba mu August 2002, ne kitta ababundabunda abasoba mu 60 era ne bawamba abakozi bana ab’akakiiko k’ensi yonna akavunaanyizibwa ku kununula abantu . Obulumbaganyi buno obwayogerwako ng’obusinga obubi LRA ku nkambi yonna ey’ababundabunda, bwavaako okuggala Achol-Pii n’okukyusa abantu baayo ne batwalibwa mu bifo ebisinga okuba eby’obukuumi mu maserengeta g’omugga Nile, omuli Kirgyandongo ne Kyangwali . <ref>{{Cite web |title=Uganda |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2000/af/847.htm |access-date=2026-10-03 |website=U.S. Department of State}}</ref> mu 2003, ababundabunda abasuka mu 16,000 okuva e Sudan baasengulwa. <ref>{{Cite web |date=2003-09-09 |title=Relocation of Sudanese refugees within Uganda proceeding calmly – UN agency {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2003/09/78822 |access-date=2026-10-27 |website=news.un.org |language=en}}</ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Infobox settlement}} 5w00n8x9vinrmscvb65w880nlqmy7qq Mildred Barya 0 10495 77511 76252 2026-10-26T21:18:37Z Halimah Nampiima 11015 ngaseeko references 77511 wikitext text/x-wiki   '''Mildred Kiconco Barya''' muwandiisi era omutontomi okuva mu [[:en:Uganda|Uganda]].<ref name="mo-nit-or">{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Poets sip from Kiconco’s chalice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/poets-sip-from-kiconco-s-chalice-1505828 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>Yaweebwa ekirabo kya 2008 ekya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction,ng<nowiki>'era mu kusooka yasimibwa olw'emirimu gye egy'okubeera omutontomi, nadala okusinga muz eyasooka ez'emirundi ebbiri, okwali eyitibwa, ''</nowiki>''Men Love Chocolates But They Don<nowiki>'t Say''</nowiki>'' eyali eya 2002, wamu n<nowiki>'eya 2006 eyitibwa, ''</nowiki>''The Price of Memory: After the Tsunami<nowiki>''</nowiki>''.<ref name="barya-bio">{{Cite web |title=Bio |url=https://mildredbarya.com/about/ |access-date=2026-10-26 |website=Mildred Barya's House of Life |language=en-US}}</ref><ref name="palf">{{Cite web |url=http://www.panafricanliteraryforum.org/contest.html |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2008-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505000711/http://panafricanliteraryforum.org/contest.html |url-status=dead }}</ref> Barya yakolako nga munamawulire era eyali awandiika ng'agenze okutambula mungendo empaanvu. Okuva mu Gwomunaana mu 2007 okutuuka mu Gwomunaana mu 2009, yali awereza omuwandiisi omukugu mu kitongole kya [[:en:TrustAfrica|TrustAfrica]], ekitongole ekigata abantu mu Afrika nga kisinziira mu kibuga [[:en:Dakar|Dakar]] mu ggwanga lya Senegal. Yatikirwa okuva mu pulogulaamu ya MFA ku [[:en:Syracuse_University|Yunivasite ya Syracuse]], mu New York mu 2012, Diguli ey'okusatu mu kuwandiika nga obigye mundowooza okuva ku [[:en:University_of_Denver|Yunivasite ya Denver]] mu 2016. Yali omu kubaali mu kibiina ekigata abawandiisi nga babigya mubirowoozo [[:en:Alabama_School_of_Fine_Arts|kutendekero erisomesa okusiiga ebifanannyi mu Alabama]].<ref name="ASFA">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145 |access-date=2024-04-02 |archive-date=2013-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227214521/http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145 |url-status=dead }}</ref> [http://mildredbarya.com/about/]<ref name="mo-nit-or" /> Yabeerako era n'akolerako e Girimaani, [[:en:Botswana|Botswana]], [[:en:Kenya|Kenya]] wamu nemu Uganda. Nga ogyeko omulimu gwe ogw'okubeera omuwandiisi, Barya yakolako nga omuwi w'amagezi ku avunaanyizibwa ku nsonga z'abakozi muba [[:en:Ernst_&_Young|Ernst & Young]] abasinganibwa mu Uganda,<ref name="trust-africa">{{Cite web |title=TrustAfrica - Shaping the Future of Africa |url=https://trustafrica.org/ |access-date=2026-10-26 |website=trustafrica.org |language=en-US}}</ref><ref name="barya-cb10">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ |access-date=2024-04-02 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ |url-status=dead }}</ref><ref name="bayra-pr">http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf</ref> nga ensangi zino asomesa kuwandiika nga obigya mu birowoozo era nga y'omu ku bali mutendekero erya [[:en:University_of_North_Carolina_at_Asheville|Yunivasite ya North Carolina mu Asheville]].<ref>https://english.unca.edu/faces/mildred-barya</ref> Barya y'omu kubaatandikawo<ref name="pambazuka-news">http://www.pambazuka.org/en/category/books/75591</ref> ng'era awereza ku kakiiko akawi k'amagezi mu kibiina ky'abawandiisi ekya [[:en:African_Writers_Trust|African Writers Trust]],<ref name="AWT-board">http://www.africanwriterstrust.org/advisory-board</ref> " ekibiina ekyatondebwa okutakola magoba, wabula okukungaanya n'okukwanaganya abawandiisi okuva mu Afrika nga bali mu bifo okwetoloola ensi yonna wamu n'abawandiisi abali ku semazinga, okutumbuula okugabana obukodyo, wamu n'ebikozesebwa ebirala, n'okubiriza enkulakulana y'amagezi, wamu n'okuyigirizibwa wakati w'ebibiina byombi."<ref name="AWT">http://www.africanwriterstrust.org/</ref> == Okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]] mu bukiikakkono bwabugwanjuba bwa Uganda, Barya yasomera ku Mwisi Primary School wamu ne [[:en:Kigezi_High_School|Kigezi High School.]]Mu 1996, yaweebwa basale enzijuvu nga gavumenti yeeyali agenda okumusasulira ebisale byonna ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] mu Uganda. Yatikirwa mu 1999 nene Diguli mu By'enjigiriza mu bikwatagana mu biwandiike. Yeegata ku [[:en:FEMRITE|kibiina ekigatta abakyala abawandiisi]] bweyali ku yunivasite, ng'eno yakerelayo bukubirire ng'ali ne [[:en:Goretti_Kyomuhendo|Goretti Kyomuhendo,]] eyali omukwanaganya wa pulogulaamu, wamu ne [[:en:Violet_Barungi|Violet Barungi]] eyali omusunsunzi w'ekibiina kino, ekya FEMRITE.<ref name="barya-cb10" /><ref name="AfroLit-MN-MB">http://afrolit.com/ugandan-writers-meet-mildred-barya-kiconco/335/l.aspx</ref><ref name="AfricanWriter-Caples">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html |access-date=2024-04-02 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927005003/http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html |url-status=dead }}</ref> Mu 2000, Barya yasoma koosi ya satifikeeti mu by'obubaka, eby'empuliziganya wamu n'okumannya engeri bizineensi oba ebitongole kyebitandika okukolamu ku mutendera ogwe'ensi yonna, nga yagisomera ku International Women's University mu Vifu, mu kibuga [[:en:Hamburg|Hamburg]] e Girimaani. Mu 2002, yasomera eby'okubeera nga wenyigira mu by'okusunsula ebiwandiike wamu n'okudukanya eneeyisa n'embeera y'abantu okuva ku [[:en:Moi_University|Yunivasite y'e Moi]] esinganibwa mu [[:en:Eldoret|Eldoret]] mu ggwanga lye Kenya. Okuva mu 2002 okutuuka mu 2004, yaddamu okwegata ku Yunivasite y'e Makerere okufuna Diguli ey'okubiri mungeri abantu gyebeeyisaamu mu bitongole.<ref name="barya-cb10" /><ref name="bayra-pr" /> Mu 2006 okutuuka mu 2007, Barya In 2006–2007, Barya yalina eky'okubeera omuwandiisi omukugu bweyali mu Per Sesh Writing Program mu Popenguine ekisinganibwa e Senegal, wansi w'amateeka aga [[:en:Ayi_Kwei_Armah|Ayi Kwei Armah]].<ref name="barya-bio" /> == Okuwandiika n'okuwakanyizibwa kweyali afuna == Ebitontome Barya byeyasooka okufulumya kwaliko kyebaali bayita, ''Men Love Chocolates But They Don't Say'', n'awangula engule ya Ugandan National Book Trust Award mu 2002.<ref name="barya-bio" /> Eky'okubiri, kyali kiyitibwa, ''The Price of Memory: After the Tsunami'', nga nakyo kyafuna okuwakanyizibwa nga bwekiwandikiddwa wansi wano. Yusuf Serunkuma Kajura, addamu okuyisa amaaso mu mpapula za ''The Weekly Observer'' mu Uganda yagamba nti engeri Barya gyeyali agatagatamu ebitontome bye ng'asinziira ku ndowooza ye eya Afrika, nga by'ekuusa ku birowoozo,osobola okugigerageranya ku kitontome kya [[:en:Okot_p'Bitek|Okot p'Bitek]] ekiwaanvu ekyali kiyitibwa oluyimba lwa Lawino oba <nowiki>''</nowiki>[[:en:Song_of_Lawino|Song Of Lawino]]<nowiki>''." Naye ebitontome bya Barya kubeera nga kunyumirwa omulere ogubeera gufuuyibwa mu bitundu ewasingwanibwa abakyala, obutefaananyizira ngeri Lawino gyeyali alwanirira eneeyisa y'</nowiki>obuwangwa mu Afrika."<ref name="kajura">{{Cite web |url=http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928071323/http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php |url-status=dead }}</ref> Gaaki Kigambo, addamu okuyisa amaaso mu mpapula z'amawulire ga [[:en:Sunday_Monitor|Sunday Monitor]] mu Ugansda, yagamba nti, <nowiki>'' Ebintu Barya byeyatekako esira obubaka bwabigya nga ku bintu byetwamanyiira. Ku mulembe gw'amasimu, buli omu asobola okumannya omukwano ogukakasiddwa n'ebibalo by'okubala ." Kigambo era yagamba nti ebitontome eby'</nowiki>ekika kino bigyayo omukwano omungi oguli mu Barya."<ref name="kigambo">http://www.monitor.co.ug/artman/publish/insights/Barya_the_romanticist_unveiled.shtml</ref> Okuteeka esira ku bitontome bya Barya eby<nowiki>'omulundi ogw'okusatu, nga bino byali biyitibwa ,''</nowiki>''Give Me Room To Move My Feet'' <nowiki>''</nowiki> nga byali mu 2009, [[:en:Peter_Nazareth|Peter Nazareth]] omukenkufu w'olulimu oluzungu ku [[:en:University_of_Iowa|Yunivasite ye Iowa]] mu ggwanga lya Amerika, yagamba nti," omutontomi amenya menya n<nowiki>'addamu okwegata ng'ayita mu mwoyo, ediini wamu n'ebitontome, n'akomyawo mu bulamu ekyali kisuubirwa okubeera ng'eky'afa" ng'era nti Barya, '' talekera ng'</nowiki>awo kwagala butaka bwe obwa Afrika."<ref name="nazerth">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.amalion.net/catalogue_en/item/give_me_room_to_move_my_feet/ |access-date=2024-04-02 |archive-date=2016-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919082541/http://www.amalion.net/catalogue_en/item/give_me_room_to_move_my_feet/ |url-status=dead }}</ref> Ebiwandiiko bya Barya ebimpi byeyakola ng'abigya m,u mutwe bya;abibwako mu biwandiiko [[:en:FEMRITE|by'ekibiina ekigata abakyala abawandiisi]], ku mikutu gya <nowiki>'' ku mikutu egifulumya ebikwatagana ku mawanga agali mu luse olumu ne Bungereza, Kungero za Afrika ez'</nowiki>omukwano, Picador Africa, wamu ne ku mikutu gya [[:en:Pambazuka_News|Pambazuka egy'amawulire.]] Akatundu akatono akagibwa mu katabo keyayita <nowiki>''</nowiki>''What Was Left Behind<nowiki>'' kamuweesa ekirabo kya 2008 ekya ''</nowiki>''Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction<nowiki>''</nowiki>, nga kyalamulibwa [[:en:Junot_Diaz|Junot Diaz]], owa [[:en:Dominican-American|Dominican-American]] [[:en:Pulitzer_Prize|Pulitzer Prize]] ekyamuwanguza eky'okubeera omuwandiisi w'ebintu ng'abigye mutwe, wamu n'engero enyiimpi.<ref name="palf" /><ref name="bayra-pr" /> Y'omu ku bawandika mu biwandiiko bya 2019 ebya [[:en:New_Daughters_of_Africa|''New Daughters of Africa'',]] nga bino byasunsulwa Margaret Busby.<ref>{{Cite web |date=2020-07-05 |title=‘New Daughters of Africa’ is a must read for aspiring young women writers |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/weekend/-new-daughters-of-africa-is-a-must-read-for-aspiring-young-women-writers-241888 |access-date=2026-10-26 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> == Awaadi == * Mu 2008, yaweebwa engule ya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction<ref>http://mildredbarya.com/one-writer%e2%80%99s-postcard-the-pan-african-literary-forum-in-ghana/</ref> * Mu 2015 yawangula ekirabo kya Sylt Foundation African Writer´s Residency Award<ref>{{Cite web |url=https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402080015/https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/ |url-status=dead }}</ref> * Mu 2020 yafuna engule ya Linda Flowers Literary Award for creative non-fiction entry "Being Here in This Body"<ref>{{Cite web |title=UNCA assistant professor Mildred K. Barya wins 2020 Linda Flowers Literary Award – Mountain Xpress |url=https://mountainx.com/blogwire/unca-assistant-professor-mildred-k-barya-wins-2020-linda-flowers-literary-award/ |access-date=2026-10-26 |language=en-US}}</ref> == By'awandiise nebifulumizibwa == === Ebitontome === *   *   *   * "A fragile heart", "If I was" in  <cite class="citation book cs1">Femrite Publications. 2009. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-700-18-9</bdi></nowiki>.</cite> * "Stormy heart", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFBeverley_Nambozo_Nsengiyunva2014">(2014). ''A thousand voices rising: An anthology of contemporary African poetry''. BN Poetry Foundation. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-9234-0-3</bdi></nowiki>.</cite> === By'agye mu mutwe ebiimpi === * "Raindrops", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2001">(2001). ''Words from a Granary''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>9970-700-01-4</bdi></nowiki>.</cite> * "Scars of Earth", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFAma_Ata_Aidoo2006">(2006). ''African Love Stories''. Oxfordshire, UK: Ayebia Clarke Publishing. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>0-9547023-6-0</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2006">(2006). ''Gifts of Harvest''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970700042</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHelon_Habila_&_Kadija_Sesay2008">(2008). ''Dreams, Miracles & Jazz''. Picador Africa. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-1-77010-025-1</bdi></nowiki>.</cite> * [http://www.pambazuka.org/en/category/African_Writers/45624 "What was left of us"], in ''Pambazuka News'', 2008. * [http://www.percontra.net/issues/26/fiction/black-stone/ "Black Stone"], in ''Per Contra: An International Journal of the Arts, Literature, and Ideas'', 2012. Reprinted in ''New Daughters of Africa'', Margaret Busby, ed., 2019. == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist|30em}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 2b4a1jpx5o3jh023rohg9nlf9wzxkz2 77512 77511 2026-10-26T21:22:27Z Halimah Nampiima 11015 Ngaseeko Databox 77512 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mildred Kiconco Barya''' muwandiisi era omutontomi okuva mu [[:en:Uganda|Uganda]].<ref name="mo-nit-or">{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Poets sip from Kiconco’s chalice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/poets-sip-from-kiconco-s-chalice-1505828 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>Yaweebwa ekirabo kya 2008 ekya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction,ng<nowiki>'era mu kusooka yasimibwa olw'emirimu gye egy'okubeera omutontomi, nadala okusinga muz eyasooka ez'emirundi ebbiri, okwali eyitibwa, ''</nowiki>''Men Love Chocolates But They Don<nowiki>'t Say''</nowiki>'' eyali eya 2002, wamu n<nowiki>'eya 2006 eyitibwa, ''</nowiki>''The Price of Memory: After the Tsunami<nowiki>''</nowiki>''.<ref name="barya-bio">{{Cite web |title=Bio |url=https://mildredbarya.com/about/ |access-date=2026-10-26 |website=Mildred Barya's House of Life |language=en-US}}</ref><ref name="palf">{{Cite web |url=http://www.panafricanliteraryforum.org/contest.html |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2008-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505000711/http://panafricanliteraryforum.org/contest.html |url-status=dead }}</ref> Barya yakolako nga munamawulire era eyali awandiika ng'agenze okutambula mungendo empaanvu. Okuva mu Gwomunaana mu 2007 okutuuka mu Gwomunaana mu 2009, yali awereza omuwandiisi omukugu mu kitongole kya [[:en:TrustAfrica|TrustAfrica]], ekitongole ekigata abantu mu Afrika nga kisinziira mu kibuga [[:en:Dakar|Dakar]] mu ggwanga lya Senegal. Yatikirwa okuva mu pulogulaamu ya MFA ku [[:en:Syracuse_University|Yunivasite ya Syracuse]], mu New York mu 2012, Diguli ey'okusatu mu kuwandiika nga obigye mundowooza okuva ku [[:en:University_of_Denver|Yunivasite ya Denver]] mu 2016. Yali omu kubaali mu kibiina ekigata abawandiisi nga babigya mubirowoozo [[:en:Alabama_School_of_Fine_Arts|kutendekero erisomesa okusiiga ebifanannyi mu Alabama]].<ref name="ASFA">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145 |access-date=2024-04-02 |archive-date=2013-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227214521/http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145 |url-status=dead }}</ref> [http://mildredbarya.com/about/]<ref name="mo-nit-or" /> Yabeerako era n'akolerako e Girimaani, [[:en:Botswana|Botswana]], [[:en:Kenya|Kenya]] wamu nemu Uganda. Nga ogyeko omulimu gwe ogw'okubeera omuwandiisi, Barya yakolako nga omuwi w'amagezi ku avunaanyizibwa ku nsonga z'abakozi muba [[:en:Ernst_&_Young|Ernst & Young]] abasinganibwa mu Uganda,<ref name="trust-africa">{{Cite web |title=TrustAfrica - Shaping the Future of Africa |url=https://trustafrica.org/ |access-date=2026-10-26 |website=trustafrica.org |language=en-US}}</ref><ref name="barya-cb10">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ |access-date=2024-04-02 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ |url-status=dead }}</ref><ref name="bayra-pr">http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf</ref> nga ensangi zino asomesa kuwandiika nga obigya mu birowoozo era nga y'omu ku bali mutendekero erya [[:en:University_of_North_Carolina_at_Asheville|Yunivasite ya North Carolina mu Asheville]].<ref>https://english.unca.edu/faces/mildred-barya</ref> Barya y'omu kubaatandikawo<ref name="pambazuka-news">http://www.pambazuka.org/en/category/books/75591</ref> ng'era awereza ku kakiiko akawi k'amagezi mu kibiina ky'abawandiisi ekya [[:en:African_Writers_Trust|African Writers Trust]],<ref name="AWT-board">http://www.africanwriterstrust.org/advisory-board</ref> " ekibiina ekyatondebwa okutakola magoba, wabula okukungaanya n'okukwanaganya abawandiisi okuva mu Afrika nga bali mu bifo okwetoloola ensi yonna wamu n'abawandiisi abali ku semazinga, okutumbuula okugabana obukodyo, wamu n'ebikozesebwa ebirala, n'okubiriza enkulakulana y'amagezi, wamu n'okuyigirizibwa wakati w'ebibiina byombi."<ref name="AWT">http://www.africanwriterstrust.org/</ref> == Okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]] mu bukiikakkono bwabugwanjuba bwa Uganda, Barya yasomera ku Mwisi Primary School wamu ne [[:en:Kigezi_High_School|Kigezi High School.]]Mu 1996, yaweebwa basale enzijuvu nga gavumenti yeeyali agenda okumusasulira ebisale byonna ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] mu Uganda. Yatikirwa mu 1999 nene Diguli mu By'enjigiriza mu bikwatagana mu biwandiike. Yeegata ku [[:en:FEMRITE|kibiina ekigatta abakyala abawandiisi]] bweyali ku yunivasite, ng'eno yakerelayo bukubirire ng'ali ne [[:en:Goretti_Kyomuhendo|Goretti Kyomuhendo,]] eyali omukwanaganya wa pulogulaamu, wamu ne [[:en:Violet_Barungi|Violet Barungi]] eyali omusunsunzi w'ekibiina kino, ekya FEMRITE.<ref name="barya-cb10" /><ref name="AfroLit-MN-MB">http://afrolit.com/ugandan-writers-meet-mildred-barya-kiconco/335/l.aspx</ref><ref name="AfricanWriter-Caples">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html |access-date=2024-04-02 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927005003/http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html |url-status=dead }}</ref> Mu 2000, Barya yasoma koosi ya satifikeeti mu by'obubaka, eby'empuliziganya wamu n'okumannya engeri bizineensi oba ebitongole kyebitandika okukolamu ku mutendera ogwe'ensi yonna, nga yagisomera ku International Women's University mu Vifu, mu kibuga [[:en:Hamburg|Hamburg]] e Girimaani. Mu 2002, yasomera eby'okubeera nga wenyigira mu by'okusunsula ebiwandiike wamu n'okudukanya eneeyisa n'embeera y'abantu okuva ku [[:en:Moi_University|Yunivasite y'e Moi]] esinganibwa mu [[:en:Eldoret|Eldoret]] mu ggwanga lye Kenya. Okuva mu 2002 okutuuka mu 2004, yaddamu okwegata ku Yunivasite y'e Makerere okufuna Diguli ey'okubiri mungeri abantu gyebeeyisaamu mu bitongole.<ref name="barya-cb10" /><ref name="bayra-pr" /> Mu 2006 okutuuka mu 2007, Barya In 2006–2007, Barya yalina eky'okubeera omuwandiisi omukugu bweyali mu Per Sesh Writing Program mu Popenguine ekisinganibwa e Senegal, wansi w'amateeka aga [[:en:Ayi_Kwei_Armah|Ayi Kwei Armah]].<ref name="barya-bio" /> == Okuwandiika n'okuwakanyizibwa kweyali afuna == Ebitontome Barya byeyasooka okufulumya kwaliko kyebaali bayita, ''Men Love Chocolates But They Don't Say'', n'awangula engule ya Ugandan National Book Trust Award mu 2002.<ref name="barya-bio" /> Eky'okubiri, kyali kiyitibwa, ''The Price of Memory: After the Tsunami'', nga nakyo kyafuna okuwakanyizibwa nga bwekiwandikiddwa wansi wano. Yusuf Serunkuma Kajura, addamu okuyisa amaaso mu mpapula za ''The Weekly Observer'' mu Uganda yagamba nti engeri Barya gyeyali agatagatamu ebitontome bye ng'asinziira ku ndowooza ye eya Afrika, nga by'ekuusa ku birowoozo,osobola okugigerageranya ku kitontome kya [[:en:Okot_p'Bitek|Okot p'Bitek]] ekiwaanvu ekyali kiyitibwa oluyimba lwa Lawino oba <nowiki>''</nowiki>[[:en:Song_of_Lawino|Song Of Lawino]]<nowiki>''." Naye ebitontome bya Barya kubeera nga kunyumirwa omulere ogubeera gufuuyibwa mu bitundu ewasingwanibwa abakyala, obutefaananyizira ngeri Lawino gyeyali alwanirira eneeyisa y'</nowiki>obuwangwa mu Afrika."<ref name="kajura">{{Cite web |url=http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928071323/http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php |url-status=dead }}</ref> Gaaki Kigambo, addamu okuyisa amaaso mu mpapula z'amawulire ga [[:en:Sunday_Monitor|Sunday Monitor]] mu Ugansda, yagamba nti, <nowiki>'' Ebintu Barya byeyatekako esira obubaka bwabigya nga ku bintu byetwamanyiira. Ku mulembe gw'amasimu, buli omu asobola okumannya omukwano ogukakasiddwa n'ebibalo by'okubala ." Kigambo era yagamba nti ebitontome eby'</nowiki>ekika kino bigyayo omukwano omungi oguli mu Barya."<ref name="kigambo">http://www.monitor.co.ug/artman/publish/insights/Barya_the_romanticist_unveiled.shtml</ref> Okuteeka esira ku bitontome bya Barya eby<nowiki>'omulundi ogw'okusatu, nga bino byali biyitibwa ,''</nowiki>''Give Me Room To Move My Feet'' <nowiki>''</nowiki> nga byali mu 2009, [[:en:Peter_Nazareth|Peter Nazareth]] omukenkufu w'olulimu oluzungu ku [[:en:University_of_Iowa|Yunivasite ye Iowa]] mu ggwanga lya Amerika, yagamba nti," omutontomi amenya menya n<nowiki>'addamu okwegata ng'ayita mu mwoyo, ediini wamu n'ebitontome, n'akomyawo mu bulamu ekyali kisuubirwa okubeera ng'eky'afa" ng'era nti Barya, '' talekera ng'</nowiki>awo kwagala butaka bwe obwa Afrika."<ref name="nazerth">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.amalion.net/catalogue_en/item/give_me_room_to_move_my_feet/ |access-date=2024-04-02 |archive-date=2016-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919082541/http://www.amalion.net/catalogue_en/item/give_me_room_to_move_my_feet/ |url-status=dead }}</ref> Ebiwandiiko bya Barya ebimpi byeyakola ng'abigya m,u mutwe bya;abibwako mu biwandiiko [[:en:FEMRITE|by'ekibiina ekigata abakyala abawandiisi]], ku mikutu gya <nowiki>'' ku mikutu egifulumya ebikwatagana ku mawanga agali mu luse olumu ne Bungereza, Kungero za Afrika ez'</nowiki>omukwano, Picador Africa, wamu ne ku mikutu gya [[:en:Pambazuka_News|Pambazuka egy'amawulire.]] Akatundu akatono akagibwa mu katabo keyayita <nowiki>''</nowiki>''What Was Left Behind<nowiki>'' kamuweesa ekirabo kya 2008 ekya ''</nowiki>''Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction<nowiki>''</nowiki>, nga kyalamulibwa [[:en:Junot_Diaz|Junot Diaz]], owa [[:en:Dominican-American|Dominican-American]] [[:en:Pulitzer_Prize|Pulitzer Prize]] ekyamuwanguza eky'okubeera omuwandiisi w'ebintu ng'abigye mutwe, wamu n'engero enyiimpi.<ref name="palf" /><ref name="bayra-pr" /> Y'omu ku bawandika mu biwandiiko bya 2019 ebya [[:en:New_Daughters_of_Africa|''New Daughters of Africa'',]] nga bino byasunsulwa Margaret Busby.<ref>{{Cite web |date=2020-07-05 |title=‘New Daughters of Africa’ is a must read for aspiring young women writers |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/weekend/-new-daughters-of-africa-is-a-must-read-for-aspiring-young-women-writers-241888 |access-date=2026-10-26 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> == Awaadi == * Mu 2008, yaweebwa engule ya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction<ref>http://mildredbarya.com/one-writer%e2%80%99s-postcard-the-pan-african-literary-forum-in-ghana/</ref> * Mu 2015 yawangula ekirabo kya Sylt Foundation African Writer´s Residency Award<ref>{{Cite web |url=https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402080015/https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/ |url-status=dead }}</ref> * Mu 2020 yafuna engule ya Linda Flowers Literary Award for creative non-fiction entry "Being Here in This Body"<ref>{{Cite web |title=UNCA assistant professor Mildred K. Barya wins 2020 Linda Flowers Literary Award – Mountain Xpress |url=https://mountainx.com/blogwire/unca-assistant-professor-mildred-k-barya-wins-2020-linda-flowers-literary-award/ |access-date=2026-10-26 |language=en-US}}</ref> == By'awandiise nebifulumizibwa == === Ebitontome === *   *   *   * "A fragile heart", "If I was" in  <cite class="citation book cs1">Femrite Publications. 2009. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-700-18-9</bdi></nowiki>.</cite> * "Stormy heart", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFBeverley_Nambozo_Nsengiyunva2014">(2014). ''A thousand voices rising: An anthology of contemporary African poetry''. BN Poetry Foundation. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-9234-0-3</bdi></nowiki>.</cite> === By'agye mu mutwe ebiimpi === * "Raindrops", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2001">(2001). ''Words from a Granary''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>9970-700-01-4</bdi></nowiki>.</cite> * "Scars of Earth", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFAma_Ata_Aidoo2006">(2006). ''African Love Stories''. Oxfordshire, UK: Ayebia Clarke Publishing. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>0-9547023-6-0</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2006">(2006). ''Gifts of Harvest''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970700042</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHelon_Habila_&_Kadija_Sesay2008">(2008). ''Dreams, Miracles & Jazz''. Picador Africa. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-1-77010-025-1</bdi></nowiki>.</cite> * [http://www.pambazuka.org/en/category/African_Writers/45624 "What was left of us"], in ''Pambazuka News'', 2008. * [http://www.percontra.net/issues/26/fiction/black-stone/ "Black Stone"], in ''Per Contra: An International Journal of the Arts, Literature, and Ideas'', 2012. Reprinted in ''New Daughters of Africa'', Margaret Busby, ed., 2019. == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist|30em}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] dvzoxutwvhpsjcv3vgv2zu90fo8n8q2 77513 77512 2026-10-26T21:47:18Z Halimah Nampiima 11015 ngaseeko references 77513 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mildred Kiconco Barya''' muwandiisi era omutontomi okuva mu [[:en:Uganda|Uganda]].<ref name="mo-nit-or">{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Poets sip from Kiconco’s chalice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/poets-sip-from-kiconco-s-chalice-1505828 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>Yaweebwa ekirabo kya 2008 ekya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction,ng<nowiki>'era mu kusooka yasimibwa olw'emirimu gye egy'okubeera omutontomi, nadala okusinga muz eyasooka ez'emirundi ebbiri, okwali eyitibwa, ''</nowiki>''Men Love Chocolates But They Don<nowiki>'t Say''</nowiki>'' eyali eya 2002, wamu n<nowiki>'eya 2006 eyitibwa, ''</nowiki>''The Price of Memory: After the Tsunami<nowiki>''</nowiki>''.<ref name="barya-bio2">Barya, M. K. (June 2008). [http://mildredbarya.com/?page_id=2 "Bio"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="palf2">[http://www.panafricanliteraryforum.org/contest.html Pan African Literary Forum (May 2008)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505000711/http://panafricanliteraryforum.org/contest.html|date=5 May 2008}}. "Writing Contest Results", PALF. Retrieved 14 June 2008.</ref> Barya yakolako nga munamawulire era eyali awandiika ng'agenze okutambula mungendo empaanvu. Okuva mu Gwomunaana mu 2007 okutuuka mu Gwomunaana mu 2009, yali awereza omuwandiisi omukugu mu kitongole kya [[:en:TrustAfrica|TrustAfrica]], ekitongole ekigata abantu mu Afrika nga kisinziira mu kibuga [[:en:Dakar|Dakar]] mu ggwanga lya Senegal. Yatikirwa okuva mu pulogulaamu ya MFA ku [[:en:Syracuse_University|Yunivasite ya Syracuse]], mu New York mu 2012, Diguli ey'okusatu mu kuwandiika nga obigye mundowooza okuva ku [[:en:University_of_Denver|Yunivasite ya Denver]] mu 2016. Yali omu kubaali mu kibiina ekigata abawandiisi nga babigya mubirowoozo [[:en:Alabama_School_of_Fine_Arts|kutendekero erisomesa okusiiga ebifanannyi mu Alabama]].<ref name="ASFA">[http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145 "Creative Writing – Faculty"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227214521/http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145|date=27 February 2013}}, Alabama School of Fine Arts (ASFA) (2013). Retrieved 3 February 2013.</ref> Yabeerako era n'akolerako e Girimaani, [[:en:Botswana|Botswana]], [[:en:Kenya|Kenya]] wamu nemu Uganda. Nga ogyeko omulimu gwe ogw'okubeera omuwandiisi, Barya yakolako nga omuwi w'amagezi ku avunaanyizibwa ku nsonga z'abakozi muba [[:en:Ernst_&_Young|Ernst & Young]] abasinganibwa mu Uganda,<ref name="trust-africa">[http://www.trustafrica.org/index.php?option=com_content&task=view&id=123&Itemid=103&lang=en "Who We Are: Our Staff"], Trust Africa (2008). Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="barya-cb102">Barya, M. K. (7 March 2006). [http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ "Creating an enabling environment for writers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/|date=6 September 2008}}. ''Crossing Borders'' No. 10. British Council Arts. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="bayra-pr2">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> nga ensangi zino asomesa kuwandiika nga obigya mu birowoozo era nga y'omu ku bali mutendekero erya [[:en:University_of_North_Carolina_at_Asheville|Yunivasite ya North Carolina mu Asheville]].<ref name="bayra-pr3">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> Barya y'omu kubaatandikawo<ref name="pambazuka-news">Barya, Mildred. [http://www.pambazuka.org/en/category/books/75591 "The future of African writing: personal reflections"]. <i>Pambazuka News</i>, 10 August 2011. Issue 544. Retrieved 24 August 2011.</ref> ng'era awereza ku kakiiko akawi k'amagezi mu kibiina ky'abawandiisi ekya [[:en:African_Writers_Trust|African Writers Trust]],<ref name="AWT-board">[http://www.africanwriterstrust.org/advisory-board "Advisory Board"], African Writers Trust. Retrieved 24 August 2011.</ref> " ekibiina ekyatondebwa okutakola magoba, wabula okukungaanya n'okukwanaganya abawandiisi okuva mu Afrika nga bali mu bifo okwetoloola ensi yonna wamu n'abawandiisi abali ku semazinga, okutumbuula okugabana obukodyo, wamu n'ebikozesebwa ebirala, n'okubiriza enkulakulana y'amagezi, wamu n'okuyigirizibwa wakati w'ebibiina byombi."<ref name="AWT">[http://www.africanwriterstrust.org "What is African Writers Trust?"] African Writers Trust. Retrieved 24 August 2011.</ref> == Okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]] mu bukiikakkono bwabugwanjuba bwa Uganda, Barya yasomera ku Mwisi Primary School wamu ne [[:en:Kigezi_High_School|Kigezi High School.]]Mu 1996, yaweebwa basale enzijuvu nga gavumenti yeeyali agenda okumusasulira ebisale byonna ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] mu Uganda. Yatikirwa mu 1999 nene Diguli mu By'enjigiriza mu bikwatagana mu biwandiike. Yeegata ku [[:en:FEMRITE|kibiina ekigatta abakyala abawandiisi]] bweyali ku yunivasite, ng'eno yakerelayo bukubirire ng'ali ne [[:en:Goretti_Kyomuhendo|Goretti Kyomuhendo,]] eyali omukwanaganya wa pulogulaamu, wamu ne [[:en:Violet_Barungi|Violet Barungi]] eyali omusunsunzi w'ekibiina kino, ekya FEMRITE.<ref name="barya-cb103">Barya, M. K. (7 March 2006). [http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ "Creating an enabling environment for writers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/|date=6 September 2008}}. ''Crossing Borders'' No. 10. British Council Arts. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="AfroLit-MN-MB">Musoke-Nteyafas, Jane. [http://afrolit.com/ugandan-writers-meet-mildred-barya-kiconco/335/l.aspx "Ugandan Writers: Meet Mildred Barya Kiconco"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809003555/http://afrolit.com/ugandan-writers-meet-mildred-barya-kiconco/335/l.aspx|date=9 August 2011}}, AfroLit, 10 March 2006. Retrieved 24 August 2011.</ref><ref name="AfricanWriter-Caples">Caples, LaKeisha L. [http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html "I try to highlight social issues affecting women – Violet Barungi"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927005003/http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html|date=27 September 2011}}, AfricanWriter.com. 10 May 2010. Retrieved 24 August 2011.</ref> Mu 2000, Barya yasoma koosi ya satifikeeti mu by'obubaka, eby'empuliziganya wamu n'okumannya engeri bizineensi oba ebitongole kyebitandika okukolamu ku mutendera ogwe'ensi yonna, nga yagisomera ku International Women's University mu Vifu, mu kibuga [[:en:Hamburg|Hamburg]] e Girimaani. Mu 2002, yasomera eby'okubeera nga wenyigira mu by'okusunsula ebiwandiike wamu n'okudukanya eneeyisa n'embeera y'abantu okuva ku [[:en:Moi_University|Yunivasite y'e Moi]] esinganibwa mu [[:en:Eldoret|Eldoret]] mu ggwanga lye Kenya. Okuva mu 2002 okutuuka mu 2004, yaddamu okwegata ku Yunivasite y'e Makerere okufuna Diguli ey'okubiri mungeri abantu gyebeeyisaamu mu bitongole.<ref name="barya-cb10">Barya, M. K. (7 March 2006). [http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ "Creating an enabling environment for writers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/|date=6 September 2008}}. ''Crossing Borders'' No. 10. British Council Arts. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="bayra-pr4">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> Mu 2006 okutuuka mu 2007, Barya In 2006–2007, Barya yalina eky'okubeera omuwandiisi omukugu bweyali mu Per Sesh Writing Program mu Popenguine ekisinganibwa e Senegal, wansi w'amateeka aga [[:en:Ayi_Kwei_Armah|Ayi Kwei Armah]].<ref name="barya-bio3">Barya, M. K. (June 2008). [http://mildredbarya.com/?page_id=2 "Bio"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> == Okuwandiika n'okuwakanyizibwa kweyali afuna == Ebitontome Barya byeyasooka okufulumya kwaliko kyebaali bayita, ''Men Love Chocolates But They Don't Say'', n'awangula engule ya Ugandan National Book Trust Award mu 2002.<ref name="barya-bio">Barya, M. K. (June 2008). [http://mildredbarya.com/?page_id=2 "Bio"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> Eky'okubiri, kyali kiyitibwa, ''The Price of Memory: After the Tsunami'', nga nakyo kyafuna okuwakanyizibwa nga bwekiwandikiddwa wansi wano. Yusuf Serunkuma Kajura, addamu okuyisa amaaso mu mpapula za ''The Weekly Observer'' mu Uganda yagamba nti engeri Barya gyeyali agatagatamu ebitontome bye ng'asinziira ku ndowooza ye eya Afrika, nga by'ekuusa ku birowoozo,osobola okugigerageranya ku kitontome kya [[:en:Okot_p'Bitek|Okot p'Bitek]] ekiwaanvu ekyali kiyitibwa oluyimba lwa Lawino oba <nowiki>''</nowiki>[[:en:Song_of_Lawino|Song Of Lawino]]<nowiki>''." Naye ebitontome bya Barya kubeera nga kunyumirwa omulere ogubeera gufuuyibwa mu bitundu ewasingwanibwa abakyala, obutefaananyizira ngeri Lawino gyeyali alwanirira eneeyisa y'</nowiki>obuwangwa mu Afrika.<ref name="kajura">Kajura, Y. S. (26 April 2007). [http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php "Poetry with answers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928071323/http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php|date=28 September 2011}}, ''The Weekly Observer''. Retrieved 14 June 2008.</ref> Gaaki Kigambo, addamu okuyisa amaaso mu mpapula z'amawulire ga [[:en:Sunday_Monitor|Sunday Monitor]] mu Ugansda, yagamba nti, <nowiki>'' Ebintu Barya byeyatekako esira obubaka bwabigya nga ku bintu byetwamanyiira. Ku mulembe gw'amasimu, buli omu asobola okumannya omukwano ogukakasiddwa n'ebibalo by'okubala ." Kigambo era yagamba nti ebitontome eby'</nowiki>ekika kino bigyayo omukwano omungi oguli mu Barya.<ref name="kigambo">Kigambo, G. (16 April 2006). [http://www.monitor.co.ug/artman/publish/insights/Barya_the_romanticist_unveiled.shtml "Barya the romanticist unveiled"]{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Sunday Monitor'' (Uganda). Retrieved 14 June 2008.</ref> Okuteeka esira ku bitontome bya Barya eby<nowiki>'omulundi ogw'okusatu, nga bino byali biyitibwa ,''</nowiki>''Give Me Room To Move My Feet'' <nowiki>''</nowiki> nga byali mu 2009, [[:en:Peter_Nazareth|Peter Nazareth]] omukenkufu w'olulimu oluzungu ku [[:en:University_of_Iowa|Yunivasite ye Iowa]] mu ggwanga lya Amerika, yagamba nti," omutontomi amenya menya n<nowiki>'addamu okwegata ng'ayita mu mwoyo, ediini wamu n'ebitontome, n'akomyawo mu bulamu ekyali kisuubirwa okubeera ng'eky'afa" ng'era nti Barya, '' talekera ng'</nowiki>awo kwagala butaka bwe obwa Afrika.<ref name="nazerth">[http://www.amalion.net/catalogue_en/item/give_me_room_to_move_my_feet/ "Give Me Room To Move My Feet"], Amalion Publishing. Retrieved 24 August 2011.</ref> Ebiwandiiko bya Barya ebimpi byeyakola ng'abigya m,u mutwe bya;abibwako mu biwandiiko [[:en:FEMRITE|by'ekibiina ekigata abakyala abawandiisi]], ku mikutu gya <nowiki>'' ku mikutu egifulumya ebikwatagana ku mawanga agali mu luse olumu ne Bungereza, Kungero za Afrika ez'</nowiki>omukwano, Picador Africa, wamu ne ku mikutu gya [[:en:Pambazuka_News|Pambazuka egy'amawulire.]] Akatundu akatono akagibwa mu katabo keyayita <nowiki>''</nowiki>''What Was Left Behind<nowiki>'' kamuweesa ekirabo kya 2008 ekya ''</nowiki>''Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction<nowiki>''</nowiki>, nga kyalamulibwa [[:en:Junot_Diaz|Junot Diaz]], owa [[:en:Dominican-American|Dominican-American]] [[:en:Pulitzer_Prize|Pulitzer Prize]] ekyamuwanguza eky'okubeera omuwandiisi w'ebintu ng'abigye mutwe, wamu n'engero enyiimpi.<ref name="palf">[http://www.panafricanliteraryforum.org/contest.html Pan African Literary Forum (May 2008)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505000711/http://panafricanliteraryforum.org/contest.html|date=5 May 2008}}. "Writing Contest Results", PALF. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="bayra-pr">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref>Y'omu ku bawandika mu biwandiiko bya 2019 ebya [[:en:New_Daughters_of_Africa|''New Daughters of Africa'',]] nga bino byasunsulwa Margaret Busby.<ref>Odhiambo, Tom (18 January 2020), [https://www.nation.co.ke/lifestyle/weekend/New-Daughters-of-Africa-a-must-read-for-women-writers/1220-5422114-s2c04fz/index.html "'New Daughters of Africa' is a must read for aspiring young women writers"], <i>Daily Nation</i> (Kenya).</ref> == Awaadi == * Mu 2008, yaweebwa engule ya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction.<ref>{{Cite web |last=MKB|date=2008-08-24|title=One writer's postcard (the Pan African Literary Forum in Ghana)|url=http://mildredbarya.com/one-writer%e2%80%99s-postcard-the-pan-african-literary-forum-in-ghana/|access-date=2022-05-27|website=Mildred Barya's House of Life|language=en-US}}</ref> * Mu 2015 yawangula ekirabo kya Sylt Foundation African Writer´s Residency Award<ref>{{cite web|url=https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/|title=Winner of the 2015 Sylt Foundation African Writer´s Residency Award announced!|website=Sylt Foundation|date=9 June 2015|access-date=9 October 2020}}</ref> * Mu 2020 yafuna engule ya Linda Flowers Literary Award for creative non-fiction entry "Being Here in This Body.<ref>{{cite web|url=https://mountainx.com/blogwire/unca-assistant-professor-mildred-k-barya-wins-2020-linda-flowers-literary-award/|title=UNCA assistant professor Mildred K. Barya wins 2020 Linda Flowers Literary Award|website=Mountain Xpress|date=8 October 2020|access-date=8 October 2020}}</ref> == By'awandiise nebifulumizibwa == === Ebitontome === *   *   *   * "A fragile heart", "If I was" in  <cite class="citation book cs1">Femrite Publications. 2009. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-700-18-9</bdi></nowiki>.</cite> * "Stormy heart", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFBeverley_Nambozo_Nsengiyunva2014">(2014). ''A thousand voices rising: An anthology of contemporary African poetry''. BN Poetry Foundation. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-9234-0-3</bdi></nowiki>.</cite> === By'agye mu mutwe ebiimpi === * "Raindrops", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2001">(2001). ''Words from a Granary''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>9970-700-01-4</bdi></nowiki>.</cite> * "Scars of Earth", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFAma_Ata_Aidoo2006">(2006). ''African Love Stories''. Oxfordshire, UK: Ayebia Clarke Publishing. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>0-9547023-6-0</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2006">(2006). ''Gifts of Harvest''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970700042</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHelon_Habila_&_Kadija_Sesay2008">(2008). ''Dreams, Miracles & Jazz''. Picador Africa. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-1-77010-025-1</bdi></nowiki>.</cite> * [http://www.pambazuka.org/en/category/African_Writers/45624 "What was left of us"], in ''Pambazuka News'', 2008. * [http://www.percontra.net/issues/26/fiction/black-stone/ "Black Stone"], in ''Per Contra: An International Journal of the Arts, Literature, and Ideas'', 2012. Reprinted in ''New Daughters of Africa'', Margaret Busby, ed., 2019. == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist|30em}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] cwhn5y3841kyyob2f15m24zob7i2xks 77514 77513 2026-10-26T22:48:38Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 77514 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mildred Kiconco Barya''' muwandiisi era omutontomi okuva mu [[:en:Uganda|Uganda]].<ref name="mo-nit-or">{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Poets sip from Kiconco’s chalice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/poets-sip-from-kiconco-s-chalice-1505828 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>Yaweebwa ekirabo kya 2008 ekya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction,ng<nowiki>'era mu kusooka yasimibwa olw'emirimu gye egy'okubeera omutontomi, nadala okusinga muz eyasooka ez'emirundi ebbiri, okwali eyitibwa, ''</nowiki>''Men Love Chocolates But They Don<nowiki>'t Say''</nowiki>'' eyali eya 2002, wamu n<nowiki>'eya 2006 eyitibwa, ''</nowiki>''The Price of Memory: After the Tsunami<nowiki>''</nowiki>''.<ref name="barya-bio2">Barya, M. K. (June 2008). [http://mildredbarya.com/?page_id=2 "Bio"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="palf2">[http://www.panafricanliteraryforum.org/contest.html Pan African Literary Forum (May 2008)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505000711/http://panafricanliteraryforum.org/contest.html|date=5 May 2008}}. "Writing Contest Results", PALF. Retrieved 14 June 2008.</ref> Barya yakolako nga munamawulire era eyali awandiika ng'agenze okutambula mungendo empaanvu. Okuva mu Gwomunaana mu 2007 okutuuka mu Gwomunaana mu 2009, yali awereza omuwandiisi omukugu mu kitongole kya [[:en:TrustAfrica|TrustAfrica]], ekitongole ekigata abantu mu Afrika nga kisinziira mu kibuga [[:en:Dakar|Dakar]] mu ggwanga lya Senegal. Yatikirwa okuva mu pulogulaamu ya MFA ku [[:en:Syracuse_University|Yunivasite ya Syracuse]], mu New York mu 2012, Diguli ey'okusatu mu kuwandiika nga obigye mundowooza okuva ku [[:en:University_of_Denver|Yunivasite ya Denver]] mu 2016. Yali omu kubaali mu kibiina ekigata abawandiisi nga babigya mubirowoozo [[:en:Alabama_School_of_Fine_Arts|kutendekero erisomesa okusiiga ebifanannyi mu Alabama]].<ref name="ASFA">[https://web.archive.org/web/20130227214521/http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145 "Creative Writing – Faculty"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227214521/http://www.asfa.k12.al.us/index.cfm?event=faculty.view&id=145|date=27 February 2013}}, Alabama School of Fine Arts (ASFA) (2013). Retrieved 3 February 2013.</ref> Yabeerako era n'akolerako e Girimaani, [[:en:Botswana|Botswana]], [[:en:Kenya|Kenya]] wamu nemu Uganda. Nga ogyeko omulimu gwe ogw'okubeera omuwandiisi, Barya yakolako nga omuwi w'amagezi ku avunaanyizibwa ku nsonga z'abakozi muba [[:en:Ernst_&_Young|Ernst & Young]] abasinganibwa mu Uganda,<ref name="trust-africa">[http://www.trustafrica.org/index.php?option=com_content&task=view&id=123&Itemid=103&lang=en "Who We Are: Our Staff"], Trust Africa (2008). Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="barya-cb102">Barya, M. K. (7 March 2006). [http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ "Creating an enabling environment for writers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/|date=6 September 2008}}. ''Crossing Borders'' No. 10. British Council Arts. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="bayra-pr2">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> nga ensangi zino asomesa kuwandiika nga obigya mu birowoozo era nga y'omu ku bali mutendekero erya [[:en:University_of_North_Carolina_at_Asheville|Yunivasite ya North Carolina mu Asheville]].<ref name="bayra-pr3">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> Barya y'omu kubaatandikawo<ref name="pambazuka-news">Barya, Mildred. [http://www.pambazuka.org/en/category/books/75591 "The future of African writing: personal reflections"]. <i>Pambazuka News</i>, 10 August 2011. Issue 544. Retrieved 24 August 2011.</ref> ng'era awereza ku kakiiko akawi k'amagezi mu kibiina ky'abawandiisi ekya [[:en:African_Writers_Trust|African Writers Trust]],<ref name="AWT-board">[http://www.africanwriterstrust.org/advisory-board "Advisory Board"], African Writers Trust. Retrieved 24 August 2011.</ref> " ekibiina ekyatondebwa okutakola magoba, wabula okukungaanya n'okukwanaganya abawandiisi okuva mu Afrika nga bali mu bifo okwetoloola ensi yonna wamu n'abawandiisi abali ku semazinga, okutumbuula okugabana obukodyo, wamu n'ebikozesebwa ebirala, n'okubiriza enkulakulana y'amagezi, wamu n'okuyigirizibwa wakati w'ebibiina byombi."<ref name="AWT">[http://www.africanwriterstrust.org "What is African Writers Trust?"] African Writers Trust. Retrieved 24 August 2011.</ref> == Okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti ye Kabale]] mu bukiikakkono bwabugwanjuba bwa Uganda, Barya yasomera ku Mwisi Primary School wamu ne [[:en:Kigezi_High_School|Kigezi High School.]]Mu 1996, yaweebwa basale enzijuvu nga gavumenti yeeyali agenda okumusasulira ebisale byonna ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] mu Uganda. Yatikirwa mu 1999 nene Diguli mu By'enjigiriza mu bikwatagana mu biwandiike. Yeegata ku [[:en:FEMRITE|kibiina ekigatta abakyala abawandiisi]] bweyali ku yunivasite, ng'eno yakerelayo bukubirire ng'ali ne [[:en:Goretti_Kyomuhendo|Goretti Kyomuhendo,]] eyali omukwanaganya wa pulogulaamu, wamu ne [[:en:Violet_Barungi|Violet Barungi]] eyali omusunsunzi w'ekibiina kino, ekya FEMRITE.<ref name="barya-cb103">Barya, M. K. (7 March 2006). [http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ "Creating an enabling environment for writers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/|date=6 September 2008}}. ''Crossing Borders'' No. 10. British Council Arts. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="AfroLit-MN-MB">Musoke-Nteyafas, Jane. [http://afrolit.com/ugandan-writers-meet-mildred-barya-kiconco/335/l.aspx "Ugandan Writers: Meet Mildred Barya Kiconco"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809003555/http://afrolit.com/ugandan-writers-meet-mildred-barya-kiconco/335/l.aspx|date=9 August 2011}}, AfroLit, 10 March 2006. Retrieved 24 August 2011.</ref><ref name="AfricanWriter-Caples">Caples, LaKeisha L. [https://web.archive.org/web/20110927005003/http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html "I try to highlight social issues affecting women – Violet Barungi"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927005003/http://www.africanwriter.com/articles/508/1/I-try-to-highlight-social-issues-affecting-women---Violet-Barungi/Page1.html|date=27 September 2011}}, AfricanWriter.com. 10 May 2010. Retrieved 24 August 2011.</ref> Mu 2000, Barya yasoma koosi ya satifikeeti mu by'obubaka, eby'empuliziganya wamu n'okumannya engeri bizineensi oba ebitongole kyebitandika okukolamu ku mutendera ogwe'ensi yonna, nga yagisomera ku International Women's University mu Vifu, mu kibuga [[:en:Hamburg|Hamburg]] e Girimaani. Mu 2002, yasomera eby'okubeera nga wenyigira mu by'okusunsula ebiwandiike wamu n'okudukanya eneeyisa n'embeera y'abantu okuva ku [[:en:Moi_University|Yunivasite y'e Moi]] esinganibwa mu [[:en:Eldoret|Eldoret]] mu ggwanga lye Kenya. Okuva mu 2002 okutuuka mu 2004, yaddamu okwegata ku Yunivasite y'e Makerere okufuna Diguli ey'okubiri mungeri abantu gyebeeyisaamu mu bitongole.<ref name="barya-cb10">Barya, M. K. (7 March 2006). [http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/ "Creating an enabling environment for writers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906111407/http://radiophonics.britishcouncil.org/magazine/issueten/|date=6 September 2008}}. ''Crossing Borders'' No. 10. British Council Arts. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="bayra-pr4">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> Mu 2006 okutuuka mu 2007, Barya In 2006–2007, Barya yalina eky'okubeera omuwandiisi omukugu bweyali mu Per Sesh Writing Program mu Popenguine ekisinganibwa e Senegal, wansi w'amateeka aga [[:en:Ayi_Kwei_Armah|Ayi Kwei Armah]].<ref name="barya-bio3">Barya, M. K. (June 2008). [http://mildredbarya.com/?page_id=2 "Bio"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> == Okuwandiika n'okuwakanyizibwa kweyali afuna == Ebitontome Barya byeyasooka okufulumya kwaliko kyebaali bayita, ''Men Love Chocolates But They Don't Say'', n'awangula engule ya Ugandan National Book Trust Award mu 2002.<ref name="barya-bio">Barya, M. K. (June 2008). [http://mildredbarya.com/?page_id=2 "Bio"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref> Eky'okubiri, kyali kiyitibwa, ''The Price of Memory: After the Tsunami'', nga nakyo kyafuna okuwakanyizibwa nga bwekiwandikiddwa wansi wano. Yusuf Serunkuma Kajura, addamu okuyisa amaaso mu mpapula za ''The Weekly Observer'' mu Uganda yagamba nti engeri Barya gyeyali agatagatamu ebitontome bye ng'asinziira ku ndowooza ye eya Afrika, nga by'ekuusa ku birowoozo,osobola okugigerageranya ku kitontome kya [[:en:Okot_p'Bitek|Okot p'Bitek]] ekiwaanvu ekyali kiyitibwa oluyimba lwa Lawino oba <nowiki>''</nowiki>[[:en:Song_of_Lawino|Song Of Lawino]]<nowiki>''." Naye ebitontome bya Barya kubeera nga kunyumirwa omulere ogubeera gufuuyibwa mu bitundu ewasingwanibwa abakyala, obutefaananyizira ngeri Lawino gyeyali alwanirira eneeyisa y'</nowiki>obuwangwa mu Afrika.<ref name="kajura">Kajura, Y. S. (26 April 2007). [https://web.archive.org/web/20110928071323/http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php "Poetry with answers"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928071323/http://www.ugandaobserver.com/new/archives/2007arch/ent/may/ent2007042611.php|date=28 September 2011}}, ''The Weekly Observer''. Retrieved 14 June 2008.</ref> Gaaki Kigambo, addamu okuyisa amaaso mu mpapula z'amawulire ga [[:en:Sunday_Monitor|Sunday Monitor]] mu Ugansda, yagamba nti, <nowiki>'' Ebintu Barya byeyatekako esira obubaka bwabigya nga ku bintu byetwamanyiira. Ku mulembe gw'amasimu, buli omu asobola okumannya omukwano ogukakasiddwa n'ebibalo by'okubala ." Kigambo era yagamba nti ebitontome eby'</nowiki>ekika kino bigyayo omukwano omungi oguli mu Barya.<ref name="kigambo">Kigambo, G. (16 April 2006). [http://www.monitor.co.ug/artman/publish/insights/Barya_the_romanticist_unveiled.shtml "Barya the romanticist unveiled"]{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Sunday Monitor'' (Uganda). Retrieved 14 June 2008.</ref> Okuteeka esira ku bitontome bya Barya eby<nowiki>'omulundi ogw'okusatu, nga bino byali biyitibwa ,''</nowiki>''Give Me Room To Move My Feet'' <nowiki>''</nowiki> nga byali mu 2009, [[:en:Peter_Nazareth|Peter Nazareth]] omukenkufu w'olulimu oluzungu ku [[:en:University_of_Iowa|Yunivasite ye Iowa]] mu ggwanga lya Amerika, yagamba nti," omutontomi amenya menya n<nowiki>'addamu okwegata ng'ayita mu mwoyo, ediini wamu n'ebitontome, n'akomyawo mu bulamu ekyali kisuubirwa okubeera ng'eky'afa" ng'era nti Barya, '' talekera ng'</nowiki>awo kwagala butaka bwe obwa Afrika.<ref name="nazerth">[https://web.archive.org/web/20160919082541/http://www.amalion.net/catalogue_en/item/give_me_room_to_move_my_feet/ "Give Me Room To Move My Feet"], Amalion Publishing. Retrieved 24 August 2011.</ref> Ebiwandiiko bya Barya ebimpi byeyakola ng'abigya m,u mutwe bya;abibwako mu biwandiiko [[:en:FEMRITE|by'ekibiina ekigata abakyala abawandiisi]], ku mikutu gya <nowiki>'' ku mikutu egifulumya ebikwatagana ku mawanga agali mu luse olumu ne Bungereza, Kungero za Afrika ez'</nowiki>omukwano, Picador Africa, wamu ne ku mikutu gya [[:en:Pambazuka_News|Pambazuka egy'amawulire.]] Akatundu akatono akagibwa mu katabo keyayita <nowiki>''</nowiki>''What Was Left Behind<nowiki>'' kamuweesa ekirabo kya 2008 ekya ''</nowiki>''Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction<nowiki>''</nowiki>, nga kyalamulibwa [[:en:Junot_Diaz|Junot Diaz]], owa [[:en:Dominican-American|Dominican-American]] [[:en:Pulitzer_Prize|Pulitzer Prize]] ekyamuwanguza eky'okubeera omuwandiisi w'ebintu ng'abigye mutwe, wamu n'engero enyiimpi.<ref name="palf">[http://www.panafricanliteraryforum.org/contest.html Pan African Literary Forum (May 2008)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505000711/http://panafricanliteraryforum.org/contest.html|date=5 May 2008}}. "Writing Contest Results", PALF. Retrieved 14 June 2008.</ref><ref name="bayra-pr">Barya, M. K. (June 2008), [http://mildredbarya.com/wp-content/uploads/2008/06/press-release.pdf "Press Release"], MildredBarya.com. Retrieved 14 June 2008.</ref>Y'omu ku bawandika mu biwandiiko bya 2019 ebya [[:en:New_Daughters_of_Africa|''New Daughters of Africa'',]] nga bino byasunsulwa Margaret Busby.<ref>Odhiambo, Tom (18 January 2020), [https://www.nation.co.ke/lifestyle/weekend/New-Daughters-of-Africa-a-must-read-for-women-writers/1220-5422114-s2c04fz/index.html "'New Daughters of Africa' is a must read for aspiring young women writers"], <i>Daily Nation</i> (Kenya).</ref> == Awaadi == * Mu 2008, yaweebwa engule ya Pan African Literary Forum Prize for Africana Fiction.<ref>{{Cite web |last=MKB|date=2008-08-24|title=One writer's postcard (the Pan African Literary Forum in Ghana)|url=http://mildredbarya.com/one-writer%e2%80%99s-postcard-the-pan-african-literary-forum-in-ghana/|access-date=2022-05-27|website=Mildred Barya's House of Life|language=en-US}}</ref> * Mu 2015 yawangula ekirabo kya Sylt Foundation African Writer´s Residency Award<ref>{{cite web|url=https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/|title=Winner of the 2015 Sylt Foundation African Writer´s Residency Award announced!|website=Sylt Foundation|date=9 June 2015|access-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402080015/https://www.syltfoundation.com/Latest-news/Winner-of-the-2015-Sylt-Foundation-African-Writer-s-Residency-Award-announced-/|archive-date=2 April 2024|url-status=dead}}</ref> * Mu 2020 yafuna engule ya Linda Flowers Literary Award for creative non-fiction entry "Being Here in This Body.<ref>{{cite web|url=https://mountainx.com/blogwire/unca-assistant-professor-mildred-k-barya-wins-2020-linda-flowers-literary-award/|title=UNCA assistant professor Mildred K. Barya wins 2020 Linda Flowers Literary Award|website=Mountain Xpress|date=8 October 2020|access-date=8 October 2020}}</ref> == By'awandiise nebifulumizibwa == === Ebitontome === *   *   *   * "A fragile heart", "If I was" in  <cite class="citation book cs1">Femrite Publications. 2009. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-700-18-9</bdi></nowiki>.</cite> * "Stormy heart", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFBeverley_Nambozo_Nsengiyunva2014">(2014). ''A thousand voices rising: An anthology of contemporary African poetry''. BN Poetry Foundation. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-9234-0-3</bdi></nowiki>.</cite> === By'agye mu mutwe ebiimpi === * "Raindrops", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2001">(2001). ''Words from a Granary''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>9970-700-01-4</bdi></nowiki>.</cite> * "Scars of Earth", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFAma_Ata_Aidoo2006">(2006). ''African Love Stories''. Oxfordshire, UK: Ayebia Clarke Publishing. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>0-9547023-6-0</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2006">(2006). ''Gifts of Harvest''. FEMRITE Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970700042</bdi></nowiki>.</cite> * "Effigy Child", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHelon_Habila_&_Kadija_Sesay2008">(2008). ''Dreams, Miracles & Jazz''. Picador Africa. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-1-77010-025-1</bdi></nowiki>.</cite> * [http://www.pambazuka.org/en/category/African_Writers/45624 "What was left of us"], in ''Pambazuka News'', 2008. * [http://www.percontra.net/issues/26/fiction/black-stone/ "Black Stone"], in ''Per Contra: An International Journal of the Arts, Literature, and Ideas'', 2012. Reprinted in ''New Daughters of Africa'', Margaret Busby, ed., 2019. == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist|30em}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] qu50z1mrcupb7j8k8cof6hz7hhga7kj Sombe 0 10594 77504 33381 2026-10-26T20:35:05Z Thomas Eddie Irigei 11996 converted reference 77504 wikitext text/x-wiki [[File:Sombe sauce with meat and ovacado 01 (cropped).jpg|thumb|sombe]]   == Ebirungo == '''Ebirungo ebikulu ebitekebwa mu sombe mulimu'''; * [[:en:Cassava|Ebikoola bya muwogo]], [[:en:Palm_oil|butto w'ebinazi]], [[:en:Fish|eky'enyanja]] ekikalu oba ekikalirire, ekika ky'[[:en:Meat|ennyama]] kimu oba bibiri nga ennyama y'embbizi, enyama y'ente.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/a-day-at-ggaba-landing-site-1657082</ref> '''Ebirungo ebirala ebisobola okukozesebwa;''' * Obutungulu, [[:en:Okra|okra]], [[:en:Peanut|ebinyebwa]], [[:en:Spinach|spinach]], lenga-lenga (ebikoola bya amaranth), green paper, red pepper,entangawuzi, katungulukyumu, ennyanya, ebikoola by'ensujju, omunnyo, birigaanya.<ref name=":4">{{Cite web |title=Sombe: Cassava Leaves Recipe - an 826 Boston student writing piece |url=https://826boston.org/student-work/sombe-cassava-leaves-recipe/ |access-date=2026-10-26 |website=826 Boston |language=en-US}}</ref> == Engeri gy'ebafumbamu Sombe == Sombe afumbibwa nnyo [[:en:Konjo_people|Abakonzo]]. Naye era afumbibwa Abakongo, Abannarwanda <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/celebrating-east-african-culture-at-mavuno-yetu-1589390</ref> mpozzi n'amawanga amalala mu Uganda. === Engeri ebikola bya muwogo gye binogebwamu === Ebikola bya muwogo ebito binogebwa mu budde bwonna wabula kigambibwa nti kisanidde binogebwe mu budde bw'okumakya okwewala okwokyebwako omusana n'oluvanyuma byanikibwa okumala esaawa 1 ku 3 okukendeeza ku [[:en:Sap|bukaawu]] bw'ebikoola ebyo.<ref>https://akitcheninuganda.com/2016/09/12/sombe-cassava-leaves-soup/</ref> Ebikoola bwebiba tebyanikiddwako, bikalangibwa mu sseppiki okukendeezako okukaawa okuli mu bikoola ebyo. Endu n'ebikoola ebibiri ebisooka waggulu bye biragirwa okunoga anti bibeera bionvu era biggya mangu nga bifumbiddwa. === Okusekula/ okusa ebikoola bya muwogo === * Nga ebikoola ebitto tebinnaba kusekulwa, ebikoola bino birina okugibwa ku buti bw'abwo. * Ebikoola bino oluvanyuma by'ozebwa mu mazzi agabuguma oba ag'ekisu okuggyako obuwuka obutonotono n'amakovu ebiyinza okuggirako, [[:en:Pupa|pupa]], [[:en:Dust|dust]] n'ebisigalira ebirala.<ref name=":2">https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/cassava-an-all-round-delicacy-1557226</ref><ref name=":5">{{Cite web}}</ref> * Oluvanyuma ebikoola biteekebwa ku [[:en:Mortar_and_pestle|Mmota]] ey'ekibaawo oba ey'ekyuma okubisekula okutuusa lw'ebigonda.<ref name=":2" /> Okubigonza amangu, ebirungo ebirala nga ebikoola bya [[:en:Yam_(vegetable)|mayuuni]], [[:en:Spinach|spinach]] oba ekinyirikisi bisekulwa wamu n'ebikola bya muwogo mu mmota y'emu bisobole okwetabula wamu. === Okufumba ebikoola bya muwogo ebisekuddwa === Oluvanyuma lw'okusekula ebikoola bya muwogo, ssi kyabuwaze okuddamu okubyoza nga tebinnateekebwa mu ntamu. Waliwo engeri bbiri ez'okufumbamu sombe era nga z'ezino; ==== Okufumba sombe ng'okozesa buto w'ekinazi ==== Butto w'ekinazi ayiibwa mu ntamu ebugumye naye ng'omuliro gw'akigero era bw'aggya amazzi g'ongerwamu. Amazzi gano gateekebwa ku muliro okutuusa lwe gatokota. Oluvanyuma ebikola biri eby'asekkuddwa bigattibwa mu mazzi ago ag'eseze n'ebifumbibwa okumala ddakiika 40 ku saawa 1 okuggya. Nga bifumbibwa, essepiki tebikkibwako olwo ekirungo kya [[:en:Hydrocyanic_acid|Hydrocyanic acid (HCN)]] kisobole okuva mu bikoola ebyo.<ref name=":2" /> ==== Okufumbisa butto w'abulijjo ==== Sombe asobola okufumbibwa ng'okozesa butto omulala ng'ekirala eky'okukozesa ekitali butto w'ekinazi. === Okwongeramu ebirungo ebirala === Ebirungo ebirala nga ennyanya, katungulukyumu, obunzaali, omunnyo,green paper, red pepper n'ebirala bisooka kufumbibwa mu ntamu ey'enjjawulo nga bisikiddwa. Bigattibwa mu bikoola ebitokoseddwa wamu n'ennyama oba eby'enyanja. Oba bisobola okugattiibwamu ng'ebula eddakiika 10 ku 15 balyoke bagattemu ennyama, eby'enyanja oba ebinyebwa. N'ebirala ebitali bifumbe ng'obutungulu, katungulukyumu bisobola okugattibwa mu bikoola bya muwogo ebyo. === Okugattibwa kw'ennyama oba eby'enyanja mu bikoola bya muwogo ebitokoseddwa === ==== Okugattamu eby'enyanja ==== Eky'enyanja ekikaklu oba ekikalirire ekimanyikiddwa nga Makayabu basooka ku kinnyika mumazzi agabuguma okukendeeza ku munnyo ogukibaako n'okugonza ennyama y'akyo. Eky'enyanja kino ekinyikiddwa, oluvanyuma kigattibwa mu bikoola bya muwogo ebitokoseddwa okumala esaawa emu era ekivaamu kye kiyitibwa Sombe. ==== Okugattamu ekika ky'ennyama ekirala ==== Ennyama yonna elondeddwa okugeza [[:en:Pork|embizzi]], [[:en:Beef|ennyama y'ente]], [[:en:Goat_meat|ennyama y'embuzi]] esooka kuteekebwateekebwa yokka emabbali nga tennagattibwa mu bikoola bya muwogo ebitokoseddwa. Esobola okw'okyebwako, okutokosebwako n'oluvanyuma n'enyukibwa mu buto. Ennyama ng'eyidde egattibwa mu bikoola bya muwogo ebitokoseddwa ne bitokosebwa wamu okumala esaawa emu olwo ne bifuuka Sombe. ==== Okugattamu [[:en:Peanut|ebinyebwa]] ==== Ku lw'abantu abatalya nnyama, ebinyebwa bye bitera okukozesebwa okukola sombe. Bisooka kusekulwa n'ebifuuka ebitole, n'ebiteekebwamu amazzi okubijabuululamu. Ebikoola bya muwogo bwebijja, bitabulibwa mu binyeebwa biri olwo ne bifumbira okumala eddakiika 40 ku esaawa emu [[File:Sombe_sauce_served_with_kalo_and_avocado.jpg|alt=Sombe sauce served with kalo and avocado|thumb|Enva za Sombe nga zigabiddwa n'akalo ne ovakedo]] === Okugabula sombe === Sombe agabulwa ng'akyayokya n'emuceere, Akalo (tapioca agoyeddwa), lumonde, Muwogo omufumbe, akawunga n'emmere eddala gy'ewandyagadde. == Laba na bino == * [[:en:List_of_stews|Olukalala lw'enva]] * [[:en:Portal:Food|Food portal]] * [[:en:Eshabwe|Eshabwe]] * [[:en:Malewa|Malewa]] * [[:en:Firinda|Firinda]] * [[:en:Kikomando|Kikomando]] == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/cassava-an-all-round-delicacy-1557226 Daily Monitor: Cassava; an all-round delicacy] * [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=LCwueWa3LsQ&ab_channel=JustLibby Just Libby: How To Cook 🇧🇮&🇷🇼 Cassava Leaves (SOMBE)] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} bhht6ua28mbq8po5ca0s2gahb0fk0uq King's College, Budo 0 11028 77492 71851 2026-10-26T18:25:43Z Fatima Nansamba 11463 Added a citation 77492 wikitext text/x-wiki [[File:George_Wilson_opening_up_King's_college_Budo_in_1906.jpg|alt=George Wilson opening up King's college Budo in 1906.|thumb| George Wilson nabakungu abalala mu kuggulawo essomero lya Kings College e Budo]] [[File:Daudi_Cwa_of_Buganda.jpg|alt=Daudi Chwa of Buganda was once a student at King's College Budo|thumb| Ssekabaka Daudi Chwa Yasomerako ku Kings College e Budo]] '''King's College Budo''' ssomero lya siniya erisomesa abaana abawala n'abalenzi ab'ekisulo e Budo mu disitulikiti ye [[Wakiso]]. == Endagiriro == Essomero lino lisangibwa ku [[Budo hill|lusozi Naggalabi]], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], ku luguudo oluva e [[Kampala]] okudda e [[Masaka]] . Okutuuka wano omuntu afuluma kiromita nga oba mailo nga 8.7  okuva mu masekkati g'ekibuga kya Uganda ekikulu Kampala. <ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()%20&toplace=Budo%20(Western_Province)%20&fromlat=0.3155556&tolat=0.26&fromlng=32.5655556&tolng=32.4847222 Road Distance Between Kampala And Buddo With Map]</ref> == Ebyafaayo == Kings College Budo yaggulwawo mu butongole nga 29 Ogwokusatu 1906 era lyatandika nabayizi 21 nga bonna balenzi. Essomero lino lyatandikibwa omwami [[:en:George_Wilson_(Chief_Colonial_Secretary_of_Uganda)|George Wilson]] nga mu budde obwo ono ye yali akola nga omukuumi w'ettwale lya Bungereza erya Uganda Protecorate ku lwa gavumenti ya Bungereza. Kaminsona Wilson mukutandika essomero lino yakolagana nabaminsane ababuulizi b'enjiri aba ''[[:en:Church_Missionary_Society|Church Missionary Society]]'' . Kings College Budo lye limu ku masomero ga siniya agasinga obukadde mu Uganda. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://mwiri.sc.ug/history-of-the-school/#:~:text=Busoga%20College%20Mwiri%2C%20also%20known,Mary's%20College%20Kisubi%20(1906). |access-date=2024-09-23 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923135559/https://mwiri.sc.ug/history-of-the-school/#:~:text=Busoga%20College%20Mwiri%2C%20also%20known,Mary's%20College%20Kisubi%20(1906). |url-status=dead }}</ref>Ettaka okwazimbibwa essomero lino lyaweebwayo [[Kabaka wa Buganda|Kabaka]] wa Buganda. Mu ntandikwa essomero lino lyali lisomesa baana ba baami mu n'abakungu ku maddaala agawaggulu mu bukulembeze era nga balenzi bokka bebasoomerangayo. Oluvannyuma mu mwaka 1934 abawala nabo bakkirizibwa okutandika okusomera ku Kings College n'okutuusa leero. Ku nkomerero y'omwezi Ogwokusatu mu mwaka 1979, abakulira essomero lya Kings College baakakibwa okusengula abayizi n’abantu baabulijjo abalala nga ensonga eva ku lutalo wakati wa [[:en:Uganda–Tanzania_War|Uganda ne Tanzania]] . [[:en:Armed_Forces_of_the_Libyan_Arab_Jamahiriya|Amaje ga Libya]], agaali galeeteddwa mu lutalo okuyambako amaje [[:en:Uganda_Army_(1971–1980)|Uganda]] mu lutalo gaali gakubye enkambi mu kifo kino. Wabula oluvannyuma amaje ga [[:en:Tanzania_People's_Defence_Force|Tanzania People’s Defence Force]] (TPDF) n’abayeekera ba Uganda mu [[Ekikwekweto kya Dada Idi|kikwekweto kya Operation Dada Idi]] baalumba enkambi eno ne bagiwamba <ref name="monitor">https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/when-gaddafi-sent-desert-commandos-to-fight-in-tropical-masaka-1499578</ref> <ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/How-Mbarara--Kampala-fell-to-Tanzanian-army/689844-2294842-i5lpda/index.html</ref> Mu lutalo luno amaje ga Libya gaafiirwa abajasi abawerako era nebazikibwa mu ntaana eyawamu kumpi awo <ref name="monitor" /> Ekyavaamu TPDF yakozesa King’s College Budo nga enkambi yamaje, era essomero nebwe lyaggulwawo mu Gwomukaga 1979, abayizi baabeera wamu n’abajaasi ba Tanzania okutuusa amaje ga Tanzania lwegava mu Uganda. == Abatutumufu abasomerako ku Kings College Budo == Abaasomerako e Budo batera kuyitibwa ba ''Old Budonians''. Bangi ku bbo baweereza mu bifo ebyenjawulo mu gavumenti ya Uganda n’Obwakabaka bwa Buganda kwossa nebifo ebirala binji eby'obuvunaanyizibwa.Abamu kubo beebano; === Abakulembeze ab'enono === * [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Chwa II]] - Kabaka wa Buganda owa 34 * [[Ssekabaka Mutesa II|Edward Mutesa II]] - Kabaka wa Buganda owa 35 era Pulezidenti wa Uganda eyasooka * [[:en:Ezekiel_Tenywa_Wako|Ezekiel Tenywa Wako]] - Zibondo owa Bulamogi * George David Matayo Kamurasi [[:en:Rukidi_III_of_Toro|Rukidi III ow'e Toro]] - Omukama ow'e Toro * [[:en:Henry_Wako_Muloki|Henry Wako Muloki]] - Kyabazinga wa Busoga * [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Muwenda Mutebi II]] - Kabaka wa Buganda owa 36 * [[:en:Yosia_Nadiope|Yosia Nadiope]] - Gabula e Bugabula mu Busoga === Bannabyabufuzi === * [[Ssekabaka Mutesa II|Edward Muteesa II]] - Pulezidenti wa Uganda eyasooka * [[Abu Mayanja]] - Ssaabawolereza wa gavumenti era omumyuka wa ssaabaminisita owookusatu 1986-1994 * [[Aggrey Awori]] - Minisita wa ICT 2009-2011 * [[Apolo Nsibambi]] - Ssabaminisita wa Uganda 1999-2011 * [[Beti Kamya-Turwomwe]] - Kalisooliiso wa Gavumenti (IGG), yavuganya ku bwa pulezidenti bwa Uganda mu 2011, yaliko Minisita avunaanyizibwa ku nsonga za Kampala, Minisita w’ettaka, amayumba n’enkulaakulana y’ebibuga, era yaliko omubaka wa Palamenti Lubaga North Constituency. * [[:en:Charles_Njonjo|Charles Njonjo]] - Ssaabawolereza wa gavumenti mu Kenya 1963-1979 * [[:en:Bertha_Kingori|Bertha Kingori]] - mmemba ku lukiiko lw'ababaka ba Palamenti mu Tanganyika ([[Tanzania]]) * [[Crispus Kiyonga]] - Yaliko minisita w’ebyokwerinda okuva mu 2006, yaliko mmemba mu palamenti ya Uganda akiikirira Bukonjo West, Ssenkulu wa Makerere Yunivasite. * [[Godfrey Binaisa]] - Pulezidenti wa Uganda owokutaano * [[Jowaash Mayanja Nkangi|Jehoash Mayanja Nkangi]] - Minisita w’ebyamateeka (1998–2008), minisita w’ebyensimbi (1989–1998), era [[:en:Katikkiro_of_Buganda|Katikkiro wa Buganda]] (1964–1966, 1993–1994) <ref name="ntv">https://web.archive.org/web/20170410134503/http://www.ntv.co.ug/news/local/07/mar/2017/looking-back-jehoash-mayanja-nkangis-illustrious-career-16475#sthash.ilU0gKGN.7U8tMKy2.dpbs</ref> * [[:en:Ignatius_K._Musaazi|Ignatius K. Musaazi]] - Omutandisi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekyasooka mu Uganda ekya Uganda National Congress * [[James Wapakhabulo]] - Sipiika wa palamenti ya Uganda 1993-1996 * [[John Ssebaana Kizito]] - Meeya wa Kampala 1996-2006 * [[:en:Olara_Otunnu|Olara Otunnu]] - pulezidenti wa UPC, omukungu w’ekibiina ky’amawanga amagatte * [[:en:Sam_Kutesa|Sam Kutesa]] - Eyali omubaka wa palamenti ya Uganda era eyali Minisita w'ensonga z'ebweru * [[Samson Kisekka]] - Omumyuka wa pulezidenti wa Uganda 1991-1994, ssaabaminisita wa Uganda 1986-1991 * [[:en:Yusuf_Lule|Yusuf Lule]] - Pulezidenti wa Uganda owokuna * [[:en:Apollo_Kironde|Apollo Kironde]] - Omubaka wa Uganda mu kibiina kya mawanga amagatte eyasooka. === Mu kisaawe ky'ebyamateeka === * [[Benjamin Josses Odoki|Benjamin Joseph Odoki]] - Ssaabalamuzi wa Uganda (2001-2013) * [[Alfonse Owiny-Dollo]] - Yaliko omumyuka wa Ssaabalamuzi wa Uganda okuva 2017-2020 era nafuuka Ssaabalamuzi wa Uganda mu mwaka 2020. * [[James Munange Ogoola]] - Yaliko omulamuzi omukulu mu Uganda * [[Julia Sebutinde]] - Omulamuzi mu kkooti y’ensi yonna etuula mu kibuga [[:en:The_Hague|Hague]], e [[:en:Netherlands|Budaaki]] * [[Michael Chibita, omuwandiisi w’ebitabo|Michael Chibita]] - Omulamuzi wa kkooti ensukkulumu mu Uganda * [[Peter Nyombi]] - eyali Ssaabawolereza wa Gavumenti * [[Kiryowa Kiwanuka]] -Ssaabawolereza wa Gavumenti okuva mu Gwokutaano 2021 * Pulofeesa David Justin Bakibinga – Pulofeesa mu byamateeka naddala agwakwata kubyenfuna era yali amumyuka omumyuka wa Ssenkulu wa Yunivasite e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere]] avunaanyizibwa ku by'ensimbi n’enzirukanya y’emirimu (2004-2009). === Abakungu mu gavumenti === * [[:en:Amanya_Mushega|Amanya Mushega]] - yaliko Ssabawandiisi w'omukago ogutaba amawanga mu buvanjuba bwa [[Afirika]] oguyitibwa East African Community (2001-2006) * [[Jennifer Musisi]] - munnamateeka era eyali Ssenkulu w'ekitongole ekiddukanya emirimu mu Kibuga Kampala ki [[Kampala Capital City Authority]](2011-2018) * [[Winnie Byanyima]] - yinginiya w'ebyennyonyi era munnabyabufuzi ono era yaliko Ssenkulu wa Oxfam International(1 Ogwokutaano 2013- 14 Ogwomunaana 2019), Ye Ssenkulu w'ekitongole ekirwanyisa mukenenya ekya UNAIDS, okuva 2019. === Bannabyanjigiriza === * [[:en:Frederick_Kayanja|Frederick Kayanja]] - Yaliko omumyuka wa ssenkulu wa yunivasite ya Mbarara University of Science & Technology 1989-2014 * [[:en:Peter_Mugyenyi|Peter Mugyenyi]] - omunoonyereza ku bulwadde bwa [[:en:HIV/AIDS|Mukenya]]/ [[:en:HIV/AIDS|siriimu]], omu ku baatandisi era nga ye ssenkulu w’ekitongole ekinoonyereza ku bujjanjabi ekya Joint Clinical Research Centre, era cansala wa [[Ssetendekero y’e Mbarara|Mbarara University of Science and Technology]], okuva mu 2009 * [[Senteza Kajubi]] - omumyuka ssenkulu wa Yunivasite e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere]] 1977-1979, 1990-1993 === Abawandiisi === * [[:en:Christopher_Henry_Muwanga_Barlow|Christopher Henry Muwanga Barlow]] - omuwandiisi w'ebitontome * [[:en:Christopher_Henry_Muwanga_Barlow|David Rubadiri]] - Muwandiisi wa bitontome eyaliko omubaka wa Malawi mu kibiina ky'Amawanga amagatte. * [[Elvania Namukwaya Zirimu]] - omutontomi, omuzannyi wa katemba * [[:en:Okot_p'Bitek|Okot p'Bitek]] - omutontomi * [[:en:Timothy_Wangusa|Timothy Wangusa]] - omuwandiisi, omutontomi, era omukugu mu by'ebiwandiiko == Laba ne == * [[:en:Education_in_Uganda|Ebyenjigiriza mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == == Emitimbagano wabweru wa Wakipedia == * Omukutu gwa King's College Budo * Ekifo Ettendekero lya King's College Budo Ku Google Maps * Ebyogerwa ku Kings College Budo [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Buganda]] kpzfr4z9lkx75c3zeacykuh7gt1h5n7 Solomon Male 0 11520 77523 76136 2026-10-27T09:01:46Z Aclaire26 12467 added citations 77523 wikitext text/x-wiki   '''Moses Solomon Male''' (lyatulwa nga ‘mal-eh’) mubuulizi w'ekkanisa y'aba [[:en:Pentecostal|Pentekooti]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] era nga ye dayirekita w’ekibiina kya Arising For Christ. Mwogezi nnyo era avumirira ebikolwa by'obuli bw'enguzi mu kkanisa naddala ezo ezitumbula [[:en:Prosperity_theology|eby'eddiini by'okukulaakulana]] <ref name="newvision">{{Cite web |title=Church sues HIV-positive ex-member |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/645168 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019114310/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/645168 |archive-date=2013-10-19 |access-date=2026-10-06 |website=www.newvision.co.ug |url-status=live}}</ref> <ref name="FTmag">John Lloyd, "The riches of heaven", FT Weekend magazine, 25 October 2008.</ref> by'ayita "enjiri y'okunyaga". == Ebimukwatako == Male yazaalibwa nga 17 Ogwomunaana 1962, era [[:en:Conversion_to_Christianity|n’afuuka]] Omukristaayo nga 31 Ogwekkumi 1987.<ref name="Website-1">{{Cite web |date=2021-01-04 |title=The hunter of sham clerics |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/religion/the-hunter-of-sham-clerics-1506192 |access-date=2026-10-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> === Obuweereza bwe === Mu 1988 yafuuka omu ku baweereza b'ekkanisa eya Holy Church of Christ, "New Chapter" ey'addamu n'etuumibwa erinnya lya The Synagogue Church of All Nations, ng'abakulembeze baayo n'abasabirayo baali bagoberezi ba John [[:en:Obiri_Yeboah|Obiri Yeboah]], eyali Faaza w'Abakatuliki Omunnaghana eyajja mu Uganda. Male yava mu kkanisa eyo mu 1992, n’agivumirira nti [[:en:Cult|baali basinza muntu]] <ref>{{Cite web |last=Blog |first=Religion News |date=2007-04-05 |title=Pastors robbing in Jesus' name? |url=https://www.religionnewsblog.com/19614/false-pastors |access-date=2026-10-02 |website=Religion News Blog |language=en-US}}</ref> Mu 1993 Male yakwatibwa olw’okulumiriza ekkanisa, kyokka oluvannyuma n’ayimbulwa era omusango ne gumuggyibwawo. <ref name="desecration">{{Cite web |title=New Vision Online : Desecration of my kingdom |url=http://www.newvision.co.ug:80/D/120/126/134692 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124085113/http://www.newvision.co.ug/D/120/126/134692 |archive-date=2010-11-24 |access-date=2026-10-06 |website=www.newvision.co.ug |url-status=live}}</ref> Mu 1999 yatandikawo ekibiina ky’Abakristaayo ekya Arising for Christ (ARCH). <ref name="Monitor2008Jan">{{Cite web |title=Monitor Online {{!}} News {{!}} City pastor held over defilement |url=http://www.monitor.co.ug/artman/publish/sun_news/City_pastor_held_over_defilement.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602143409/http://www.monitor.co.ug/artman/publish/sun_news/City_pastor_held_over_defilement.shtml |archive-date=2008-06-02 |access-date=2026-10-06 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Ekibiina ekigambibwa okutandiikobwa mu Gusooka 2008 nga kyali kyakuŋŋaanya olukalala lw’abakkiriza 300 abalumiriza abasumba b'abalokole okubba ssente, okufera, okubakabasanya ng'abaddu mu n’emisango emirala. <ref name="Monitor2008Jan" /> Mu mboozi ey’akafubo n'aba ''[[:en:Financial_Times|Financial Times]]'', Male yeewozezzaako nti yali agoberera [[:en:Martin_Luther|Martin Luther]] ebyasa bingi emabega eyali avumirira ebikolwa eby’obugwenyufu, okwegyalabya n’obuli bw’enguzi mu bannaddiini banne. Agerageranya okukozesa obubi abalwadde nga babasasuza ssente okubasabira ku kutuka [[:en:Indulgence|okubaguzisa by'ebateetaaga]] <ref name="Website-1" /> <blockquote>"Omusajja eyayimirira okulwanyisa obubi mu kkanisa yali Martin Luther, kubanga yali awakanya okutunda ebintu ebitaliimu mugaso ebyali bikutaasa okuva mu geyena. Akaseera ke yatandika [[:en:Protestant_Reformation|ekibiina ky'Abapolotesitante]], kyawa essuubi nti ekintu bwe kiba ekikyamu, waliwo obusobozi okukitereeza."</blockquote>Nga "akulira abavumirira enkola y'ebisiyaga" mu Uganda, <ref name="AdelaideRandall">{{Cite news |title=Trial highlights &#8216;homophobe-in-chief&#8217; |url=https://www.adelaidenow.com.au/news/bernard-randalls-trial-highlights-ugandas-homophobe-in-chief-pastor-solomon-male/news-story/4e52124e5f4e2f417619af0f584dd2ae |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124201302/https://www.adelaidenow.com.au/news/bernard-randalls-trial-highlights-ugandas-homophobe-in-chief-pastor-solomon-male/news-story/4e52124e5f4e2f417619af0f584dd2ae |archive-date=2022-01-24 |access-date=2026-10-06 |work=adelaidenow |language=en-GB |url-status=live}}</ref> mmemba w'ekibinja ky'abasumba ab'amaanyi abakola kampeyini z'okulwanyisa ebisiyaga. <ref>{{Cite news |last=Beck |first=Rasmus Thirup |date=2013-02-04 |title=Gay people in Uganda: love on the run |url=https://www.theguardian.com/world/2013/feb/04/gay-people-uganda-love-run |access-date=2026-10-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Kampeyini zeyakola n'emisango gy'eyalwanako == Frances Adroa omulwadde wa siriimu, mu Gwomusanvu 2005 yasendebwasendebwa okuwaayo mmotoka ye eri abakulembeze b’ekkanisa ya [[:en:Universal_Church_of_the_Kingdom_of_God|Universal Church of the Kingdom of God]] mu Kampala ng’abamusuubiza okumuwonya mukenenya mu Kampeyini y’ekkanisa eya Church's Mount Sinai. Teyawonyezebwa. Mu kiseera embeera y’obulamu bwe yali yeeyongera okwonooneka, yasaba mmotoka ye emuddizibwe. Abakulembeze b’ekkanisa eno omwali Omulabirizi Gilson Costa n’omusumba Gerald Nkayi baasaba ssente (miliyooni bbiri) [[:en:Ugandan_shilling|USh&nbsp;]]2,000,000/ ( doola za [[Amerika]] ezisoba mu 1,200), mbu okusobola okugiddabiriza ensimbi z'atalina. Nga 17 Ogwokusatu 2007, yawulira Omusumba Male ku leediyo oluvannyuma n’amukubira essimu n’amusaba okumusisinkana amunyonyole engeri gye yafiirwamu mmotoka ye. Bwe yagasimbagana n’abakulembeze b’ekkanisa, okukkakkana nga bagimuddiza ng’eyonoonese. Male bwe yalangirira okuzzibwa kw'emmotoka mu mpapula z’amawulire n’emikutu emirala mu 2007, abakulembeze baamuwawaabira ne Adroa nga bamulanga kutyoboola erinnya lye. <ref name="VOA">{{Cite web |url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-27-voa7.cfm |title=Archive copy |access-date=2025-08-12 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423235441/http://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-27-voa7.cfm |url-status=dead}}</ref> Okuvunaana olw'okuvvoola kwalemererwa mu 2010, era enjuyi zombi zaalekebwa okwetikka emigugu gy'agyo. Adroa yali azzeemu okusaba okuddaabiriza emmotoka ye, kyokka kino nakyo kyagaana olw'ensonga nti omulamuzi yali tayagala kutondawo nkola eri abawaayo ssente okusaba ebirabo byabwe okubaddizibwa singa essaala eba tetuukiriziddwa. <ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Church Loses Libel Case |url=http://allafrica.com/stories/201006230808.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017163817/http://allafrica.com/stories/201006230808.html |archive-date=2012-10-17 |access-date=2026-10-06 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live}}</ref> Solomon Male akola kampeyini z’okulaga embalirira z'ebyensimbi mu kkanisa. Agamba nti enkola y'okuwa abasumba ettaka, emmotoka oba ebintu by'omu nnyumba eri abasumba n'essuubi ly'okubawa emikisa, ekimanyiddwa nga "okusiga ensigo z'okukkiriza", ebunye wonna mu Uganda, era okutwalira awamu tegiyingizibwa mu biwandiiko by'amakanisa. Ategeeza nti obuyambi obw’engeri eno tebuloopebwa wadde mu bukiiko oba ababalirizi b’ebitabo, wabula butwalibwa okusasulwa kw’abasumba ssekinnoomu. Nga bagoberera alipoota ye, olupapula lw’amawulire ''olwa Sunday Vision'' lwakebera ebikwata ku kkanisa z’Abapentekooti kkumi na bbiri, ng’ezimu ku zo zaali zimanyiddwa olw’omuze guno; tewali n'omu yalangirira ssente zonna okuva mu "kusiga", newankubadde nga baali bafuna obuwumbi n;obuwumbi bwa sillingi, [[:en:Kampala_Pentecostal_Church|Kampala Pentecostal Church]] ne Redeemed Church zokka ze zaali zirina akawunti [[:en:Audit|ezibaliriddwa]] mu ngeri ey'ekikugu . <ref name="accounts">{{Cite web |url=http://www.sundayvision.co.ug/detail.php?mainNewsCategoryId=7&newsCategoryId=123&newsId=582090 |title=Archive copy |access-date=2025-08-12 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313103144/http://www.sundayvision.co.ug/detail.php?mainNewsCategoryId=7&newsCategoryId=123&newsId=582090 |url-status=dead }}</ref> Male yasaba omulamuzi anoonyerezebwe ku musango gwa Susan Walusimbi, eyali yasendebwasendebwa omusumba okuganza omusajja ekkanisa gwe yali egamba nti yawonya mukenenya. Walusimbi agamba nti oluvannyuma omusajja ono yafa mukenenya; kati naye kennyini [[:en:HIV_positive|alina akawuka ka siriimu]], era akozesa [[:en:Anti-retroviral_drugs|eddagala eriweweeza ku siriimu]] okusobola okusigala nga mulamu bulungi.<ref name="Website-2">{{Cite web |title=Ugandan Pastors Accused of Weakening the Fight against HIV/ AIDS |url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-27-voa7.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423235441/http://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-27-voa7.cfm |archive-date=2008-04-23 |access-date=2026-10-27 |website=www.voanews.com |language=en}}</ref> == Okukwatibwa kwe n’okusingisibwa omusango == Mu Gwomunaana 2009, n’abasumba abalala bataano, yavunaanibwa abavubuka 6 okukuma omuliro mu bantu okuwa [[:en:False_testimony|obujulizi obw’obulimba]] obw’okukabasanya abaana ku Musumba [[:en:Robert_Kayanja|Robert Kayanja]]. Mu Gwekkumi 2012, baasingisibwa omusango gw'[[:en:Defamation|okutattana erinnya lye]] nga bagenderera okutyoboola erinnya ly’Omusumba Kayanja. <ref> {{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Pastor Kayanja sodomy accusers convicted |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-10-06 |website=New Vision}}</ref> Male ne banne baasasula engassi ya kakadde kamu aka sillingi bumu buli omu (nga doola za Amerika 390) era ne basalirwa ekibonerezo ky’okuweereza abantu okumala essaawa kikumi. Oluvannyuma lw’okujulira kwaabwe okwagaanibwa, omusango guno gwayongezebwayo mu kkooti enkulu mu Gwokubiri 2014. <ref> {{Cite web |date=2021-01-20 |title=High Court upholds sentence granted to Pastor Ssempa and colleagues |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/high-court-upholds-sentence-granted-to-pastor-ssempa-and-colleagues-1566056 |access-date=2026-10-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Eby'amunenyezebwako == Ekibiina kya National Fellowship ky'egaana Male mu lujjudde mu 2006. Yaddamu n'ebbaluwa ng'avumirira "Omukulembeze w'eddiini" yaabwe John [[:en:Obiri_Yeboah|Obiri Yeboah]] n'abakulembeze abalala. <ref>{{Cite web |title=arisingforchrist.org: The Leading Arising for Christ Site on the Net |url=http://www.arisingforchrist.org/?p=27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725013600/http://www.arisingforchrist.org/?p=27 |archive-date=2011-07-25 |access-date=2026-10-06 |website=www.arisingforchrist.org}}</ref> Mu 2009 ekibinja ky'abasumba okuva mu bibinja bina eby'Abapentekooti baalangirira mu lujude Male nti "omulumiriza w'ab'oluganda ayogera nga taweereddwa buyinza". <ref name="Cephas">{{Cite web |url=http://www.cephas-library.com/allnations/allnations_arise_in_Christ_uganda_moses.html |title=Archive copy |access-date=2025-08-12 |archive-date=2011-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612012434/http://www.cephas-library.com/allnations/allnations_arise_in_Christ_uganda_moses.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Pentecostal Pastors Denounce Male |url=http://allafrica.com/stories/200905070557.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017163841/http://allafrica.com/stories/200905070557.html |archive-date=2012-10-17 |access-date=2026-10-06 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live}}</ref> Mu 2013, yawakanya eky’okugattululwa n’okuddamu okufumbirwa kw’Omulabirizi David Kiganda, ng'akkaatiriza nti ekikolwa kino kyali kikontana n’enjigiriza ya Baibuli. Ng’ayanukula ebigambibwa ng’ebyo, omusumba w’Abapentekooti Bishop David Kiganda, ssentebe wa disitulikiti y’e Kampala ow’ekibiina ekigatta amakanisa g'abalokole Ggwanga ekya National Fellowship of Born Again Churches, agamba nti abasumba b’Abapentekooti abatonotono be beenyigira mu mirimu egibuusibwabuusibwa. Ye n'ekibiina kya National Fellowship baakola pulogulaamu eyitibwa Operation Clean the House okuggya ababuulizi abatali beesimbu mu kibiina kino, era baalangirira amakanisa gaabwe 15 nga "abasinza omuntu."<ref name="Website-2" /> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}}  [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Eddiini mu Buganda]] thr5nr1das9l17iwtoyytsh8bibfe50 Olubuto 0 11557 77494 39866 2026-10-26T20:19:22Z InternetArchiveBot 6271 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 77494 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Pregnancy | synonym = Gestation | image = Pregnant_woman.jpg <!--Do not reverse image to look towards text - not allowed per [[MOS:IMAGE]]--> | image_size = | image_thumbtime = | alt = | caption = A woman in the third trimester of pregnancy | pronounce = | field = [[Obstetrics]], [[midwifery]] | symptoms = Missed periods, tender breasts, [[Morning sickness|nausea and vomiting]], hunger, frequent urination<ref name=NIH2013Sym/> | complications = [[Miscarriage]], [[high blood pressure of pregnancy]], [[gestational diabetes]], [[iron-deficiency anemia]], [[hyperemesis gravidarum|severe nausea and vomiting]]<ref name=John2012/><ref name=NIH2013Compli/> | onset = | duration = ~40&nbsp;weeks from the [[last menstrual period]]<ref name=NIH2013Def/><ref name=Ab2011/> | types = | causes = [[Sexual intercourse]], [[assisted reproductive technology]]<ref name=She2016/> | risks = | diagnosis = [[Pregnancy test]]<ref name=NIH2012Diag/> | differential = | prevention = [[Birth control]] (including [[emergency contraception]])<ref name=Tay2011>{{cite journal | vauthors = Taylor D, James EA | title = An evidence-based guideline for unintended pregnancy prevention | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-obstetric-gynecologic-neonatal-nursing-jognn_november-december-2011_40_6/page/782 | journal = Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing | volume = 40 | issue = 6 | pages = 782–93 | date = 2011 | pmid = 22092349 | pmc = 3266470 | doi = 10.1111/j.1552-6909.2011.01296.x }}</ref> | treatment = [[Prenatal care]],<ref name=NIH2013Prenatal/> [[abortion]]<ref name=Tay2011/> | medication = [[Folate|Folic acid]], [[iron supplements]]<ref name=NIH2013Prenatal/><ref name="Keats2019">{{cite journal |last1=Keats |first1=EC |last2=Haider |first2=BA |last3=Tam |first3=E |last4=Bhutta |first4=ZA |title=Multiple-micronutrient supplementation for women during pregnancy. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=14 March 2019 |volume=3 |pages=CD004905 |doi=10.1002/14651858.CD004905.pub6 |pmid=30873598 |pmc=6418471}}</ref> | prognosis = | frequency = 213 million (2012)<ref name=Sed2014/> | deaths = {{decrease}} 230,600 (2016)<ref name=GBD2016/> | video1 = [[File:Pregnancy.webm|frameless|upright=1.36|Video explanation]] | named after = }} '''Olubuto''' olumanyiddwa nga '''gestation''', kye kiseera omwana omu oba okusingawo mw'akula munda mu mukyala . Okufuna embuto eziwera kizingiramu abaana abasukka mu gumu, gamba ng’abalongo.<ref>{{Cite book|last=Wylie|first=Linda|title=Essential anatomy and physiology in maternity care|date=2005|publisher=Churchill Livingstone|location=Edinburgh|isbn=978-0-443-10041-3|page=172|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=QgpOvSDxGGYC&pg=PA172|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181340/https://books.google.com/books?id=QgpOvSDxGGYC&pg=PA172|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref> Olubuto lutera kubaawo mu kwegatta, naye luyinza okubaawo nga tuyita mu tekinologiya ow'okuzaala ayambibwako.<ref name="She2016">{{Cite book|last=Shehan|first=Constance L.|title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies, 4 Volume Set|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-65845-1|page=406|url=https://books.google.com/books?id=-gSeCAAAQBAJ&pg=PA406|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181340/https://books.google.com/books?id=-gSeCAAAQBAJ&pg=PA406|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref> Olubuto luyinza okuggwa mu kuzaala nga mulamu, okuvaamu embuto, okuggyamu embuto olw'okuleetebwa oba okuzaala omufu . Okuzaala kutera kubaawo nga wa myaka 40&nbsp;wiiki okuva ku ntandikwa y’ekiseera ekisembayo eky’okugenda mu nsonga (LMP).<ref name="NIH2013Def" /><ref name="Ab2011" /> Kino kisukka mu mwenda&nbsp;[[Emyezi mu Mwaka|emyezi]] – ( gestational age ) nga buli mwezi guweza ennaku 31.<ref name="NIH2013Def" /><ref name="Ab2011" /> Bw’okozesa emyaka gy’okuzaala giba nga wiiki 38.<ref name="Ab2011" /> Embuto y’ezzadde erikula mu wiiki munaana ezisooka oluvannyuma lw’okuzaala, (wiiki kkumi ez’emyaka gy’olubuto) oluvannyuma lw’ekyo, ekigambo ''omwana ali mu lubuto'' kikozesebwa okutuusa lw’azaalibwa.<ref name="Ab2011">{{Cite book|last=Abman|first=Steven H.|title=Fetal and neonatal physiology|date=2011|publisher=Elsevier/Saunders|location=Philadelphia|isbn=978-1-4160-3479-7|pages=46–47|edition=4th|url=https://books.google.com/books?id=OyVDJoOIvbYC&pg=PA46|access-date=23 July 2020|archive-date=22 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522082142/https://books.google.com/books?id=OyVDJoOIvbYC&pg=PA46|url-status=live}}</ref> Obubonero bw’okufuna olubuto nga bukyali buyinza okuli obutagenda mu nsonga, amabeere agagonvu, okuziyira n’okusiiyibwa, enjala, n’okufulumya omusulo ennyo. Olubuto luyinza okukakasibwa nga bakeberebwa olubuto . Olubuto lugabanyizibwamu ebitundu bisatu ebisatu, nga buli kimu kimala emyezi nga 3. Mu lubuto olusooka mulimu okufuna olubuto, nga luno ensigo lwe zizaala eggi.<ref name="NIH2013Def" /> Olwo eggi eryazaala ne ligenda wansi mu nseke ne yeekwata munda mu nnabaana, gye litandikira okukola embuto n'enkwaso.<ref name="NIH2013Def" /> Mu kiseera ky’olubuto olusooka, okusobola okuvaamu olubuto (okufa okw’obutonde okw’embuto oba omwana ali mu lubuto) kuba ku ntikko.<ref name="John2012">{{Cite book|title=The Johns Hopkins Manual of Gynecology and Obstetrics|date=2012|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-1-4511-4801-5|page=438|edition=4|url=https://books.google.com/books?id=4Sg5sXyiBvkC&pg=PA438|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181311/https://books.google.com/books?id=4Sg5sXyiBvkC&pg=PA438|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref> Mu makkati g’olubuto olw’okubiri, okutambula kw’omwana ali mu lubuto kuyinza okuwulirwa.<ref name="NIH2013Def" /> Ku wiiki 28, abaana abasukka mu 90% basobola okuwangaala ebweru wa nnabaana singa baweebwa obujjanjabi obw’omutindo ogwa waggulu.<ref name="NIH2013Def" /> Okulabirira nga tonnazaala kulongoosa ebiva mu lubuto.<ref name="NIH2013Prenatal" /> Okulabirira nga tonnazaala kuyinza okuli okumira asidi wa folic ow’enjawulo, okwewala ebiragalalagala, okunywa taaba, n’omwenge, okukola dduyiro buli kiseera, okwekebeza omusaayi, n’okukeberebwa omubiri buli kiseera . Ebizibu ebiva mu lubuto biyinza okuli obuzibu bwa puleesa, sukaali mu lubuto, okukendeera kw'omusaayi olw'obutaba na kyuma, n'okuziyira n'okusiiyibwa okw'amaanyi . Mu nkola entuufu ey'okuzaala okuzaala kutandika ku bwakwo ng'omukyala ali "ku kiseera". Abaana abazaalibwa nga tebannaweza wiiki 37 " bazaalibwa nga tebanneetuuka " era nga bali mu bulabe bwa maanyi obw'okufuna ebizibu by'obulamu ng'okusannyalala kw'obwongo . Abalongo abazaalibwa wakati wa wiiki 37 ne 39 batwalibwa nga "early term" ate abazaalibwa wakati wa wiiki 39 ne 41 batwalibwa nga "full term".<ref name="NIH2013Def" /> Abalongo abazaalibwa wakati wa wiiki 41 ne 42 batwalibwa nga "late term" ate oluvannyuma lwa wiiki 42 batwalibwa nga " post term ".<ref name="NIH2013Def" /> Okuzaala nga tewannayita wiiki 39 ng’okozesa okuzaala oba okulongoosebwa tekiba kirungi okuggyako nga kyetaagisa olw’ensonga endala ez’obujjanjabi. Embuto obukadde nga 213 ze zaafuna mu 2012, nga ku zino, obukadde 190 (89%) zaali mu nsi ezikyakula ate obukadde 23 (11%) zaali mu nsi ezaakulaakulana.<ref name="Sed2014" /> Omuwendo gw’embuto mu bakyala abali wakati w’emyaka 15 ne 44 guli 133 ku buli bakyala 1,000.<ref name="Sed2014">{{Cite journal|vauthors=Sedgh G, Singh S, Hussain R|title=Intended and unintended pregnancies worldwide in 2012 and recent trends|journal=Studies in Family Planning|volume=45|issue=3|pages=301–314|date=September 2014|pmid=25207494|pmc=4727534|doi=10.1111/j.1728-4465.2014.00393.x}}</ref> Ebitundu nga 10% ku 15% ku mbuto ezimanyiddwa zikoma mu kuvaamu embuto.<ref name="John2012" /> Mu 2016, ebizibu ebiva mu lubuto byaviirako bamaama 230,600 okufa, nga kino kikendedde okuva ku 377,000 abaafa mu 1990.<ref name="GBD2016">{{Cite journal|title=Global, regional, and national age-sex specific mortality for 264 causes of death, 1980–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016|journal=Lancet|volume=390|issue=10100|pages=1151–1210|date=September 2017|pmid=28919116|pmc=5605883|doi=10.1016/S0140-6736(17)32152-9|last=GBD 2016 Causes of Death Collaborators}}</ref> Ebitera okuvaako mulimu okuvaamu omusaayi, yinfekisoni, endwadde za puleesa ez’olubuto, okulemesebwa okuzaala, n’ebizibu ebiva mu kuggyamu embuto, okuggyamu embuto, oba olubuto olutali mu nnabaana.<ref name="GBD2016" /> Mu nsi yonna, embuto 44% tezitegekeddwa.<ref name="Bea2018" /> Embuto ezisukka mu kitundu (56%) ezitategekeddwa ziggyibwamu embuto.<ref name="Bea2018">{{Cite journal|vauthors=Bearak J, Popinchalk A, Alkema L, Sedgh G|title=Global, regional, and subregional trends in unintended pregnancy and its outcomes from 1990 to 2014: estimates from a Bayesian hierarchical model|journal=The Lancet. Global Health|volume=6|issue=4|pages=e380–e389|date=April 2018|pmid=29519649|pmc=6055480|doi=10.1016/S2214-109X(18)30029-9}}</ref> Mu mbuto ezitali za kigendererwa mu Amerika, abakyala 60% bakozesa eddagala eriziyiza okuzaala okutuuka ku ddaala eritali limu mu mwezi embuto mwe zaali. == Ebiwandiiko ebikozesebwa == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 4xngjsd2dyka80ad4vh1kzukvzr3u76 Gilbert Kaburu 0 11631 77506 76123 2026-10-26T20:43:52Z Halimah Nampiima 11015 Removed external link 77506 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gilbert Kaburu''' (yazaalibwa mu Gwekkumin'ogumu 8, 1981) Munnayuganda eyali omuwuzi, mu Olympics era omusomesa amanyibwa olw'emirimu gy'akola mu mizannyo n'ebyenjigiriza mu [[Uganda]] n'ensi yonna. Yakuguka mu misinde gya sprint freestyle.<ref name=":0">{{cite web |date=3 December 2012 |title=Gilbert Kaburu |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ka/gilbert-kaburu-1.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121216120514/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ka/gilbert-kaburu-1.html |archivedate=16 December 2012 |accessdate=2012-12-05}}</ref> Yakiikirira Uganda mu mizannyo gya Olympics egya summer mu 2008, n'akwata mu bawuzi 85 abasinga mu misinde gya mmita 50 egy'abasajja egy'eddembe. == Okusoma n’omulimu gw’okuwuga == Kaburu alina PhD mu by’enjigiriza okuva mu Ohio Univssite mu Amerika. Yasomera ne mu College of New Jersey’s Graduate Global Programs e Johannesburg, South Africa, ng’akola okutuuka ku satifikeeti y’obusomesa ne Master's diguli mu by’enjigiriza.<ref>{{Cite web |date=2021-05-04 |title=Kaburu pushes swimmers to find balance in life, pool |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/kaburu-pushes-swimmers-to-find-balance-in-life-pool-3387340 |access-date=2025-12-15 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gola |first=Mark |title=TCNJ Student Swims in Summer Olympics |url=https://www.tcnjmagazine.com/?p=812 |access-date=2025-12-15 |website=www.tcnjmagazine.com |language=en-US}}</ref> Yayitibwa aba FINA okuvuganya ng’omuwuzi ow’emyaka 26 ku ttiimu ya Uganda mu misinde gy’abasajja egya mmita 50 egya freestyle mu mizannyo gya Olympics egya summer mu 2008 e Beijing.<ref>{{Cite news |last=IOC |date=2018-04-23 |title=Beijing 2008 Summer Olympics - Athletes, Medals & Results |url=https://www.olympics.com/en/olympic-games/beijing-2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911181527/https://www.olympics.com/en/olympic-games/beijing-2008 |archive-date=2025-09-11 |access-date=2025-12-18 |work=Olympics.com |language=en}}</ref> == Empaka z’ensi yonna == Mu mizannyo gya Olympics egya Summer mu 2008, Kaburu yayitibwa ekibiina ekifuga okuwuga mu nsi yonna ekya International Swimming Federation (FINA) okuvuganya mu misinde gy’abasajja egya mmita 50 egya freestyle<ref>[https://www.worldaquatics.com/swimming/rankings men's 50m freestyle]</ref> wansi w’okuyitibwa kwa bonna eri bannabyamizannyo okuva mu mawanga agakyakula. Yamalira mu butikiti 27.72, n'akwata ekifo kya 82 okutwalira awamu ku bavuganya 97.<ref>{{cite web |title=Swimming: Men's 50m Freestyle – Heat 4 |url=http://www.2008.nbcolympics.com/swimming/resultsandschedules/rsc=SWM010900/index.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120821063145/http://www.2008.nbcolympics.com/swimming/resultsandschedules/rsc%3DSWM010900/index.html |archivedate=21 August 2012 |accessdate=5 December 2012 |work=[[Beijing 2008]] |publisher=[[NBC Olympics]]}}</ref> Kaburu yavuganya mu mpaka za FINA World Championships (25m) ne 2006 Commonwealth Games, nga yeetaba mu misinde gya sprint freestyle ne backstroke nga bwe yali akiikirira Uganda ku mutendera gw'ensi yonna.<ref>{{Cite web |title=2006 Commonwealth Games {{!}} MCG |url=https://www.mcg.org.au/about/history/commonwealth-games |access-date=2025-12-18 |website=Melbourne Cricket Ground |language=en-AU}}</ref> == Okuwummula == Nga wayiseewo akaseera katono nga empaka ziwedde, Kaburu yalangirira okuwummula emirimu gy'okuwuga, okusobola okugenda mu maaso nemisomo gye mu TCNJ’s Graduate Global Programs e Johannesburg, South Africa.<ref>{{cite news |author=Gola, Mark |date=10 November 2008 |title=TCNJ Student Swims in Summer Olympics |url=https://www.tcnjmagazine.com/?p=812 |accessdate=5 December 2012 |publisher=TCNJ Magazine}}</ref><ref>{{cite news |date=29 July 2008 |title=Ugandan swimmer Kaburu to retire after Beijing Olympics |url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-07/29/content_8843766.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021060139/http://news.xinhuanet.com/english/2008-07/29/content_8843766.htm |archive-date=October 21, 2012 |accessdate=5 December 2012 |publisher=[[Xinhua]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-04 |title=Kaburu pushes swimmers to find balance in life, pool |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/kaburu-pushes-swimmers-to-find-balance-in-life-pool-3387340 |access-date=2025-12-18 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Oluvannyuma lw’okuwummula == Oluvannyuma lw’okuwummula, Kaburu yatandika okusomesa n’okutendeka. Yakolako ng’omutendesi w’okuwuga mu International School of Uganda (ISU).<ref name=":1">{{Cite web |title=Gilbert and Kezia Kaburu: A Life of Passion, Purpose, and Global Education |url=https://www.searchassociates.com/news-events/gilbert-and-kezia-kaburu-a-life-of-passion-purpose-and-global-education/ |access-date=2025-12-18 |website=www.searchassociates.com |language=en}}</ref> Era yagaziya enjigiriza ye mu nsi yonna, omuli n’essomero lya Khartoum International Community School (KICS) ne The American School of Kinshasa (TASOK).<ref name=":1" /> == Obulamu bwe == Kaburu mufumbo ne Kezia Otoa. Balina abaana babiri, omulenzi n'omuwala.[11] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * Ebikwata ku mizannyo gya Olympics egya NBC 9ib8onrr6k30k7rg0f7hq3l6lhzrnhq Fred Nalugoda 0 11871 77495 72944 2026-10-26T20:21:25Z InternetArchiveBot 6271 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 77495 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Fred Nalugoda''' munoonyereza ku by’obulamu eby'awamu / eby'olukale asoma ku kawuka [[Akalwaza siriimu / mukenenya|akaleeta oba akalwaza siriimu / mukenenya]] mu byalo bya Uganda okumala emyaka egisukka mu makumi abiri (20 years), okusinga ng’ayita mu kulondoola ,okutunula enkaliriza n'okwekeneenya era n’okugenda ye kennyini butereevu atuuke wansi mu bitundu ebikoseddwa n'abantu abakoseddwa(Fieldwork) . <ref name=":0">{{Cite web |title=Fred Nalugoda: Preventing HIV in Uganda - Fogarty International Center @ NIH |url=https://www.fic.nih.gov:443/News/GlobalHealthMatters/july-august-2012/Pages/hiv-aids-fred-nalugoda-uganda.aspx |access-date=2020-06-01 |website=Fogarty International Center}}</ref> Mu kiseera kino akola nga omukulu wa pulogulaamu ow'ekitebe ekinoonyereza mu Kalisizo mu Uganda ng’ekitundu ku mirimu gye gy'atwala mu maaso ku pulogulaamu ya Rakai eya ssaayansi w'ebyobulamu (RHSP). <ref name=":1">{{Cite web |last=ORCID |title=Fred Nalugoda (0000-0001-6119-9293) |url=http://orcid.org/0000-0001-6119-9293 |access-date=2020-06-12}}</ref> == Okusoma kwe == Nalugoda alina ddiguli esooka mu by’ebibalo, era oluvannyuma y’agenda mu maaso okufuna ddiguli eyookubiri mu ssaayansi w'ebyobulamu okuva mu [[bbanguliro lya John Hopkins Bloomberg School of Public Health]] wansi wa pulogulaamu ya Fogarty AIDS International Training and Research Program. <ref name=":0"/> Aweerezza ng'akulira eby'ensimbi eziweebwayo abantu kinoomu , ebitongole, gavumenti, n'ebitongole ebigabi by'obuyambi, ssaayansi n’okutendeka ku RHSP bweyali adda ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] okusoma ddiguli eyokusatu (PhD) mu by'obulau eby'awamu/ eby'olukale. <ref>{{Cite web |title=Leadership {{!}} About RHSP - Board & Senior Management |url=https://www.rhsp.org/about-us/leadership |access-date=2020-06-01 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023085857/https://www.rhsp.org/about-us/leadership |url-status=dead }}</ref> Mu 2015, yatikkirwa okuva ku yunivasite y’e Makerere, mu bbanguliro ly'obufirosoofa (School of Philosophy), ng’asomye eby'obulamu eby'awamu / eby'olukale(Public health) ,okuteeka obukodyo bw'ebibalo mu kunoonyereza kw'ekinassaayansi mu bisaawe ebikwata ku by'obulamu omuli obujanjabi (Medicine), eby'obulamu ebyawamu / eby'olukale (Public health) ebiramu (Biology) n'okukola ebikozesebwa ebipya okusoma ebintu bino (Biostatistics) n'ebiviraako,okubalukawo n'ensaasaana y'ebyobulamu n'endwadde mu kitundu ekimu ( Epidemiology) <ref>{{Cite web |title=Makerere University final graduation list 2015 |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1319087/makerere-university-final-graduation-list-2015 |access-date=2020-06-01 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> == Pulogulaamu y'e Rakai eya ssaayansi w'ebyobulamu == Pulogulamu y'e Rakai eya saayansi w'ebyobulamu ekiikirira ekibinja kya bannassaayansi, abanoonyeereza n'abasawo abajanjabi abakola emisomo egiwera nga bwebagoberera entambula n'enkyukakyuka mu nkwatibwa / mu nsiigibwa yakawuka akaleeta siriimu / mukenenya mu kunoonyereza okunene okw’ekibinja ekiggule okuva mu byalo nga 50 mu [[disitulikiti ya Uganda ey'e Rakai]] .<ref>{{Cite journal |last=Matovu |first=Joseph K. B. |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Nalugoda |first3=Fred |last4=Wabwire-Mangen |first4=Fred |last5=Gray |first5=Ronald H. |date=2002 |title=The Rakai Project counselling programme experience |url=https://archive.org/details/sim_tropical-medicine-and-international-health_2002-12_7_12/page/1064 |journal=Tropical Medicine & International Health |language=en |volume=7 |issue=12 |pages=1064–1067 |doi=10.1046/j.1365-3156.2002.00964.x |issn=1365-3156 |pmid=12460398 |s2cid=23157269}}</ref> Okunoonyereza kw'ekitindu ky'e Rakai okw'ekibinja kukola nga kumu kwokka ku migaso gya pulogulamu , era okunoonyereza okuwerako mu bifo ebizingiddwako kuggye abantu abakwenyigiddemu okuva mu bantu abawangalira mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Rakai Community Cohort Study - RCCS |url=https://www.rhsp.org/research/rccs/rccs-overview |access-date=2020-06-28 |website=www.rhsp.org |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206164034/https://www.rhsp.org/research/rccs/rccs-overview |url-status=dead }}</ref> Okunoonyereza okw'ekibinja kukolebwa abantu lukumi mu bibiri (12,00 individuals). Pulogulaamu n'era ewa abagyenyigiramu obujanjabi era n'okubudaabudibwa ku by'okwekebeza ku kawuka akalwaza sirimu / mukenenya nokujanjaba endwaddwe endala ezisiigibwa okuyita mu kwegatta mu by'omukwano.<ref>{{Cite web |last=schroeder |first=christopher |last2=Health |first2=JH Bloomberg School of Public |title=Current Research |url=https://www.jhsph.edu/research/centers-and-institutes/rakai-health-sciences-program/research_services/current_research.html |access-date=2020-06-28 |website=Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health |language=en |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629225052/https://www.jhsph.edu/research/centers-and-institutes/rakai-health-sciences-program/research_services/current_research.html |url-status=dead }}</ref> Fred Nalugoda aweerezza mu buvunanyizibwa bungi mu pulogulaamu, okukola okunonyereza ng'akka wansi mu bitundu ne mu bantu abakoseddwa, okutendeka bannassaayansi abalala, n'okulondoola ebifuniddwa / ebizuuliddwa okuva mu okutunulira enkaliriza n'okwekeneenya. Mu kisera kino akyali mukozi ne RHSP era bingi ku biwandiiko kye ebikubiddwa mu byapa bivudde bu bantu abenyigira mu kunonyereza okw'ekibinja.<ref name=":1"/> == Byasinga okwettanira /okwagala okunoonyerezaako == Fred Nalugoda, mu kunoonyereza kw'ekitundu ky'e Rakai okwekibinja ,yali kitundu ku kunoonyereza okwatandikirwako okubuuliriza ebiva mu kukomolebwa kw'abasajja ku nsaasana y'akawuka ka / obulwadde bwa siriimu. <ref>{{Cite journal |last=Gray |first=Ronald H. |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Serwadda |first3=David |last4=Makumbi |first4=Frederick |last5=Watya |first5=Stephen |last6=Nalugoda |first6=Fred |last7=Kiwanuka |first7=Noah |last8=Moulton |first8=Lawrence H. |last9=Chaudhary |first9=Mohammad A. |last10=Chen |first10=Michael Z. |last11=Sewankambo |first11=Nelson K. |last12=Wabwire-Mangen |first12=Fred |last13=Bacon |first13=Melanie C. |last14=Williams |first14=Carolyn F. M. |last15=Opendi |first15=Pius |date=2007-02-24 |title=Male circumcision for HIV prevention in men in Rakai, Uganda: a randomised trial |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-24-march-2-2007_369_9562/page/657 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9562 |pages=657–666 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60313-4 |issn=1474-547X |pmid=17321311 |s2cid=15958720}}</ref> Ebiwandiiko ebirala ebyakubibwa ku byapa byetooloolera ku bungi bw'abalwadde, abakwatiddwa obulwadde omuli enneeyisa mu kunoonya obujanjabi <ref>{{Cite journal |last=Paxton |first=Lynn |last2=Kiwanuka |first2=Noah |last3=Nalugoda |first3=Fredrick |last4=Gray |first4=R |last5=Wawer |first5=M |date=1999-01-01 |title=Community based study of treatment seeking among subjects with symptoms of sexually transmitted disease in rural Uganda |journal=BMJ (Clinical Research Ed.) |volume=317 |issue=7173 |pages=1630–1 |doi=10.1136/bmj.317.7173.1630 |pmc=28741 |pmid=9848902 |doi-access=free}}</ref> okubuna kw'eddagala erigema n’okwagala okwetaba / okwenyigira mu kugezesa, <ref>{{Cite journal |last=Kiwanuka |first=Noah |last2=Robb |first2=Merlin |last3=Kigozi |first3=Godfrey |last4=Birx |first4=Deborah |last5=Philips |first5=James |last6=Wabwire-Mangen |first6=Fred |last7=Wawer |first7=Maria J. |last8=Nalugoda |first8=Fred |last9=Sewankambo |first9=Nelson K. |last10=Serwadda |first10=David |last11=Gray |first11=Ronald H. |date=2004-06-01 |title=Knowledge About Vaccines and Willingness to Participate in Preventive HIV Vaccine Trials: A Population-Based Study, Rakai, Uganda |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-acquired-immune-deficiency-syndromes_2004-06-01_36_2/page/721 |journal=Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes |volume=36 |issue=2 |pages=721–725 |doi=10.1097/00126334-200406010-00009 |issn=1525-4135 |pmid=15167291 |s2cid=23033034 |doi-access=free}}</ref> n’ebiva mu kubudaabuda ku muwendo gw’abantu abafuna ebiva mu kukeberebwa akawuka ka siriimu. <ref>{{Cite journal |last=Matovu |first=Joseph |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Nalugoda |first3=Fredrick |last4=Wabwire-Mangen |first4=Fred |last5=Gray |first5=Ronald |date=2003-01-01 |title=The Rakai Project counseling programme experience |journal=Tropical Medicine & International Health |volume=7 |issue=12 |pages=1064–7 |doi=10.1046/j.1365-3156.2002.00964.x |pmid=12460398 |s2cid=23157269}}</ref> Nalugoda ye kennyini akakasa nti obuvo bwe n’okwagala mu kwe ku kuteeka obukodyo bw'ebibalo mu kunoonyereza kw'ekinassaayansi mu bisaawe ebikwata ku by'obulamu omuli obujanjabi (Medicine), eby'obulamu ebyawamu / eby'olukale (Public health) ebiramu (Biology) n'okukola ebikozesebwa ebipya okusoma ebintu bino (Biostatistics) bimusobozeseza okuddukanya n’okufulumya mu kyapa ebikwata ku disitulikiti y’e Rakai. Ng'annyonnyola obuwanguzi e Rakai yagamba nti, "Kati obujjanjabi n'okuziyiza akawuka ka siriimu buli wonna era okwegaana si nsonga nnene kati..". <ref name=":0"/> Gye buvuddeko, Nalugoda ne RHSP banoonyereza ku nsonga endala ez’embeera z’abantu ezikwatagana ennyo n'akawuka ka siriimu, gamba nga obutabanguko mu baagalana <ref>{{Cite journal |last=Wagman |first=Jennifer A. |last2=Gray |first2=Ronald H. |last3=Campbell |first3=Jacquelyn C. |last4=Thoma |first4=Marie |last5=Ndyanabo |first5=Anthony |last6=Ssekasanvu |first6=Joseph |last7=Nalugoda |first7=Fred |last8=Kagaayi |first8=Joseph |last9=Nakigozi |first9=Gertrude |last10=Serwadda |first10=David |last11=Brahmbhatt |first11=Heena |date=2015-01-01 |title=Effectiveness of an integrated intimate partner violence and HIV prevention intervention in Rakai, Uganda: analysis of an intervention in an existing cluster randomised cohort |url= |journal=The Lancet Global Health |volume=3 |issue=1 |pages=–23–e33 |doi=10.1016/S2214-109X(14)70344-4 |issn=2214-109X |pmc=4370228 |pmid=25539966 |doi-access=free}}</ref> n’epulogulaamu z’okutumbula ekikula ky’abantu. <ref>{{Cite journal |last=Mullinax |first=Margo |last2=Higgins |first2=Jenny |last3=Wagman |first3=Jennifer |last4=Nakyanjo |first4=Neema |last5=Kigozi |first5=Godfrey |last6=Serwadda |first6=David |last7=Wawer |first7=Maria |last8=Gray |first8=Ronald |last9=Nalugoda |first9=Fred |date=2013-04-01 |title=Community understandings of and responses to gender equality and empowerment in Rakai, Uganda |journal=Global Public Health |volume=8 |issue=4 |pages=465–478 |doi=10.1080/17441692.2013.768686 |issn=1744-1692 |pmid=23463914 |s2cid=205911343}}</ref> == Ebijuliziddwa == # {{Cite web |title=Fred Nalugoda: Preventing HIV in Uganda - Fogarty International Center @ NIH |url=https://www.fic.nih.gov:443/News/GlobalHealthMatters/july-august-2012/Pages/hiv-aids-fred-nalugoda-uganda.aspx |access-date=2020-06-01 |work=Fogarty International Center}} # {{Cite web |last=ORCID |title=Fred Nalugoda (0000-0001-6119-9293) |url=http://orcid.org/0000-0001-6119-9293 |access-date=2020-06-12}} # {{Cite web |title=Leadership {{!}} About RHSP - Board & Senior Management |url=https://www.rhsp.org/about-us/leadership |access-date=2020-06-01 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023085857/https://www.rhsp.org/about-us/leadership |url-status=dead }} # {{Cite web |title=Makerere University final graduation list 2015 |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1319087/makerere-university-final-graduation-list-2015 |access-date=2020-06-01 |work=www.newvision.co.ug}} # {{Cite journal |last1=Matovu |first1=Joseph K. B. |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Nalugoda |first3=Fred |last4=Wabwire-Mangen |first4=Fred |last5=Gray |first5=Ronald H. |date=2002 |title=The Rakai Project counselling programme experience |url=https://archive.org/details/sim_tropical-medicine-and-international-health_2002-12_7_12/page/1064 |journal=Tropical Medicine & International Health |language=en |volume=7 |issue=12 |pages=1064–1067 |doi=10.1046/j.1365-3156.2002.00964.x |issn=1365-3156 |pmid=12460398 |s2cid=23157269}} # {{Cite web |title=Rakai Community Cohort Study - RCCS |url=https://www.rhsp.org/research/rccs/rccs-overview |access-date=2020-06-28 |website=www.rhsp.org |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206164034/https://www.rhsp.org/research/rccs/rccs-overview |url-status=dead }} # {{Cite web |last1=schroeder |first1=christopher |last2=Health |first2=JH Bloomberg School of Public |title=Current Research |url=https://www.jhsph.edu/research/centers-and-institutes/rakai-health-sciences-program/research_services/current_research.html |access-date=2020-06-28 |website=Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health |language=en |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629225052/https://www.jhsph.edu/research/centers-and-institutes/rakai-health-sciences-program/research_services/current_research.html |url-status=dead }} # {{Cite journal |last1=Gray |first1=Ronald H. |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Serwadda |first3=David |last4=Makumbi |first4=Frederick |last5=Watya |first5=Stephen |last6=Nalugoda |first6=Fred |last7=Kiwanuka |first7=Noah |last8=Moulton |first8=Lawrence H. |last9=Chaudhary |first9=Mohammad A. |last10=Chen |first10=Michael Z. |last11=Sewankambo |first11=Nelson K. |last12=Wabwire-Mangen |first12=Fred |last13=Bacon |first13=Melanie C. |last14=Williams |first14=Carolyn F. M. |last15=Opendi |first15=Pius |date=2007-02-24 |title=Male circumcision for HIV prevention in men in Rakai, Uganda: a randomised trial |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-24-march-2-2007_369_9562/page/657 |journal=Lancet |volume=369 |issue=9562 |pages=657–666 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60313-4 |issn=1474-547X |pmid=17321311 |s2cid=15958720 |last16=Reynolds |first16=Steven J. |last17=Laeyendecker |first17=Oliver |last18=Quinn |first18=Thomas C. |last19=Wawer |first19=Maria J.}} # {{Cite journal |last1=Paxton |first1=Lynn |last2=Kiwanuka |first2=Noah |last3=Nalugoda |first3=Fredrick |last4=Gray |first4=R |last5=Wawer |first5=M |date=1999-01-01 |title=Community based study of treatment seeking among subjects with symptoms of sexually transmitted disease in rural Uganda |journal=BMJ (Clinical Research Ed.) |volume=317 |issue=7173 |pages=1630–1 |doi=10.1136/bmj.317.7173.1630 |pmc=28741 |pmid=9848902 |doi-access=free}} # {{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Noah |last2=Robb |first2=Merlin |last3=Kigozi |first3=Godfrey |last4=Birx |first4=Deborah |last5=Philips |first5=James |last6=Wabwire-Mangen |first6=Fred |last7=Wawer |first7=Maria J. |last8=Nalugoda |first8=Fred |last9=Sewankambo |first9=Nelson K. |last10=Serwadda |first10=David |last11=Gray |first11=Ronald H. |date=2004-06-01 |title=Knowledge About Vaccines and Willingness to Participate in Preventive HIV Vaccine Trials: A Population-Based Study, Rakai, Uganda |journal=Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes |volume=36 |issue=2 |pages=721–725 |doi=10.1097/00126334-200406010-00009 |issn=1525-4135 |pmid=15167291 |s2cid=23033034 |doi-access=free}} # {{Cite journal |last1=Matovu |first1=Joseph |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Nalugoda |first3=Fredrick |last4=Wabwire-Mangen |first4=Fred |last5=Gray |first5=Ronald |date=2003-01-01 |title=The Rakai Project counseling programme experience |journal=Tropical Medicine & International Health |volume=7 |issue=12 |pages=1064–7 |doi=10.1046/j.1365-3156.2002.00964.x |pmid=12460398 |s2cid=23157269}} # {{Cite journal |last1=Matovu |first1=Joseph |last2=Kigozi |first2=Godfrey |last3=Nalugoda |first3=Fredrick |last4=Wabwire-Mangen |first4=Fred |last5=Gray |first5=Ronald |date=2003-01-01 |title=The Rakai Project counseling programme experience |journal=Tropical Medicine & International Health |volume=7 |issue=12 |pages=1064–7 |doi=10.1046/j.1365-3156.2002.00964.x |pmid=12460398 |s2cid=23157269}} # {{Cite journal |last1=Mullinax |first1=Margo |last2=Higgins |first2=Jenny |last3=Wagman |first3=Jennifer |last4=Nakyanjo |first4=Neema |last5=Kigozi |first5=Godfrey |last6=Serwadda |first6=David |last7=Wawer |first7=Maria |last8=Gray |first8=Ronald |last9=Nalugoda |first9=Fred |date=2013-04-01 |title=Community understandings of and responses to gender equality and empowerment in Rakai, Uganda |journal=Global Public Health |volume=8 |issue=4 |pages=465–478 |doi=10.1080/17441692.2013.768686 |issn=1744-1692 |pmid=23463914 |s2cid=205911343}} {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 67mwg3snbnm9cyk2m70m6nx2dwjgxsh Charles Hamya 0 11888 77522 54676 2026-10-27T07:59:39Z Aclaire26 12467 Removed external link 77522 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Charles Hamya''' (yazaalibwa 1973) yali munnayuganda omusuubuzi . Yeeyaali ssenkulu addukanya kkampuni ya MultiChoice Uganda Limited kkampuni endigito egaba amayengo gy’empuliziganya aga digito , okutuusa lwe yalekulira mu Mwezi ogusooka 2019. <ref>{{Cite web |date=2019-01-01 |title=Breaking: MultiChoice boss Charles Hamya Finally Resigns |url=https://chimpreports.com/breaking-multichoice-boss-charles-hamya-finally-resigns/ |access-date=2022-07-27 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Ayogerwako okubeera omu ku bantu abasinga obugagga mu ggwanga. <ref>{{Cite web |last=Bukumunhe |first=Timothy |date=9 April 2007 |title=Who Are The Richest People in Uganda? |url=http://cloud-computing.tmcnet.com/news/2007/04/09/2470873.htm |access-date=8 December 2014 |publisher=[[New Vision]] (Kampala) via Cloud-Computing.Tmcnet.com Quoting Thomson Dialog NewsEdge}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Michael Kanaabi |first=and Ssebidde Kiryowa |date=6 January 2012 |title=The Deepest Pockets |url=http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620183350/https://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |archive-date=20 June 2020 |access-date=8 November 2014}}</ref>Nera yaweerezako ku lukiiko olufuzi olwa [[kkampuni ya Uganda ey'ennyonyi]] okuva mu Mwezi ogwokutaano 2019 <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2019-05-22 |title=Cabinet approves Uganda airlines board of directors |url=https://www.independent.co.ug/cabinet-approves-national-airlines-board-of-directors/ |access-date=2022-07-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> okutuuka mu 2022 olukiiko bwe lwagobebwa wakati mu alipoota ezaalaga nti lwali terukola bulungi, okukozesa obubi ofiisi n’okukwata obubi ensimbi. <ref>{{Cite web |date=2021-05-01 |title=Uganda Airlines CEO, top bosses suspended |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-airlines-ceo-top-bosses-suspended-3384158 |access-date=2022-07-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalekulira okuva ku lukiiko olufuzi olwa kkampuni y'ennyonyi ya Uganda mu Mwezi ogusooka 2022 oluvannyuma lw’okuggyibwako emisango gyonna bannannyini migabo. == Obuvo bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa mu Uganda mu 1973. Yasomera ku ssomero erisinga obukadde mu Uganda, [[Mengo Senior School]] , eryatandikibwawo mu 1895. == Emirimu gye == Yatandika nga omubalirizi w'ebitabo omukulu mu kkampuni ya MultiChoice Uganda Limited, mu myaka gy'e 2000 nga gitandika. Yalinnya n’atuuka ku ddaala ly'omukulu akulembereamu enzirukanya y'emirimu gya kkampuni gyonna (General manager ) n’oluvannyuma naafuna ekifo kya ssenkululu addukanya kkampuni (Managing Director ) n'ekyomukungu ow'okuntikko (CEO). Mu 2015, omusaala gwe ogw'omwezi, ng'oggyeko ensako, kyagambibwa nti gwali gusukka mu bukadde bwa siringi za Uganda amakumi ataano n'obutundutundu musanvu (USh 50.7 million) nga zino ziri nga mu ddoola za Amerika omutwalo gumu mwenkumi nnya (US$14,000). <ref>{{Cite web |last=The CEO Magazine Investigative Team |year=2011 |title=Executive Pay: Unveiling Uganda's 8-Figure Executives |url=http://docs.mak.ac.ug/sites/default/files/CEOmagSalaries_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081629/http://docs.mak.ac.ug/sites/default/files/CEOmagSalaries_0.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=8 December 2014 |publisher=CEO Magazine (CEOMag) |format=PDF |df=}}</ref> Mu kiseera kino ye mukulembeze owokuntikko owa kkampuni eri mu buweereza bw'ebyensimbi eya HCH era yasigala muwabuzi ow’enjawulo eri kkampuni ya MultiChoice Uganda. <ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Charles Hamya to serve as special advisor to MultiChoice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/charles-hamya-to-serve-as-special-advisor-to-multichoice-1798440 |access-date=2022-07-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva kwolwo alondeddwa era mu kiseera kino ye Ssentebe w’olukiiko olufuzi olwa MultiChoice Uganda Limited. == Laba ne == * [[Olukalala lw'abantu abasinga obugagga mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == # {{Reflist}}{{Cite web |date=2019-01-01 |title=Breaking: MultiChoice boss Charles Hamya Finally Resigns |url=https://chimpreports.com/breaking-multichoice-boss-charles-hamya-finally-resigns/ |access-date=2022-07-27 |website=ChimpReports |language=en-US}} # {{cite web |last=Bukumunhe |first=Timothy |date=9 April 2007 |title=Who Are The Richest People in Uganda? |url=http://cloud-computing.tmcnet.com/news/2007/04/09/2470873.htm |accessdate=8 December 2014 |publisher=[[New Vision]] (Kampala) via Cloud-Computing.Tmcnet.com Quoting Thomson Dialog NewsEdge}} # {{cite web |last=Michael Kanaabi |first=and Ssebidde Kiryowa |date=6 January 2012 |title=The Deepest Pockets |url=http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620183350/https://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |archive-date=20 June 2020 |accessdate=8 November 2014 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala)}} # {{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2019-05-22 |title=Cabinet approves Uganda airlines board of directors |url=https://www.independent.co.ug/cabinet-approves-national-airlines-board-of-directors/ |access-date=2022-07-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}} # {{Cite web |date=2021-05-01 |title=Uganda Airlines CEO, top bosses suspended |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-airlines-ceo-top-bosses-suspended-3384158 |access-date=2022-07-27 |website=Monitor |language=en}} # {{cite web |author=The CEO Magazine Investigative Team |year=2011 |title=Executive Pay: Unveiling Uganda's 8-Figure Executives |url=http://docs.mak.ac.ug/sites/default/files/CEOmagSalaries_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081629/http://docs.mak.ac.ug/sites/default/files/CEOmagSalaries_0.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=8 December 2014 |publisher=CEO Magazine (CEOMag) |format=PDF |df=}} # {{Cite web |date=2020-09-28 |title=Charles Hamya to serve as special advisor to MultiChoice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/charles-hamya-to-serve-as-special-advisor-to-multichoice-1798440 |access-date=2022-07-27 |website=Monitor |language=en}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Obubbi Bw'oku nnyanja Bulemesezza Enkula Ya Pay TV 3y25pmsuhscbg7zdqoagojdg7lztxm3 African Health Services 0 11976 77497 77242 2026-10-26T20:26:00Z InternetArchiveBot 6271 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 77497 wikitext text/x-wiki '''''African Health Sciences''''' ky'e[[:en:Medical_journal|kitabo ky’eby'obujjanjabi]] [[:en:Open_access|ekiggulwawo nga kyekenneenyezebwa]] buli luvannyuma lwa myezi enna nga kikwata ku [[:en:Good_clinical_practice|nkola z’obujjanjabi]] n’enkola [[:en:Health_care_system|z’eby'obulamu mu bantu]] ezikwatagana ku Afrika n’amawanga agafuna ssente entono. <ref>{{Cite web |title=African Health Sciences |url=https://www.ajol.info/index.php/ahs |access-date=2023-07-03 |website=www.ajol.info}}</ref> [[:en:Editor-in-chief|Omusunsunzi omukulu]] ye [[:en:James_K._Tumwine|James K. Tumwine]] ku [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], eyatandikawo ekitabo kino mu 2001. <ref>{{Cite journal |last=Gavin Yamey |year=2003 |title=Africa's visionary editor |url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_2003-10-11_327_7419/page/832 |journal=[[British Medical Journal]] |volume=327 |issue=7419 |pages=832 |doi=10.1136/bmj.327.7419.832 |pmc=214014 |pmid=14551085}}</ref> Ekitabo kino kitekebwa munkola era ne kitekebwaamu ebijuliziddwaamu ab'omu [[:en:Index_Medicus|index Medicus]] / [[:en:MEDLINE|MEDLINE]] / [[:en:PubMed|PubMed]]. <ref name="MEDLINE">{{Cite web |title=African Health Sciences |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/101149451 |access-date=2013-12-09 |website=NLM Catalog |publisher=[[National Center for Biotechnology Information]]}}</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * Official website 39sytgj2rsjogiin5ebw3m0dnv9z055 Typhoid fever 0 12595 77499 72941 2026-10-26T20:28:39Z InternetArchiveBot 6271 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 77499 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Typhoid fever |synonym =Slow fever, typhoid |image =Salmonella typhi typhoid fever PHIL 2215 lores.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Rose spots]] on the chest of a person with typhoid fever |pronounce = |field =[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =Fever, abdominal pain, headache, rash<ref name=Yellow2014/> |complications = |onset =6–30 days after exposure<ref name=Yellow2014/><ref name=CDC2013/> |duration = |types = |causes =[[Salmonella enterica subsp. enterica|''Salmonella enterica'' subsp. enterica]] (spread by food or water contaminated with [[feces]])<ref name=Lancet2015/><ref name=WHO2008/> |risks =Poor [[sanitation]], poor hygiene.<ref name=Lancet2015/> |diagnosis =[[Bacterial culture]], DNA detection<ref name=CDC2013/><ref name=Lancet2015/><ref name=Crump2010/> |differential =Other infectious diseases<ref name=CDC2013Tech/> |prevention =[[Typhoid vaccine]], handwashing<ref name=CDC2013/><ref name=Mil2018/> |treatment =[[Antibiotic|Antibiotics]]<ref name=Lancet2015/> |medication = |prognosis = |frequency =12.5 million (2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths =149,000 (2015)<ref name=GBD2015De/> |video1 =[[File:En.Wikipedia-VideoWiki-Typhoid fever.webm|framless|thumbtime=1:00|upright=1.36|Video summary ([[Video:Typhoid fever|script]])]] |named after = }} '''Omusujja gwa Typhoid''', era ogumanyiddwa mu ngeri ennyangu nga '''typhoid''', bulwadde bwa bakitiriya obuva ku kika kya akawuka ''Salmonella'' ekivaako obubonero.<ref name="Lancet2015">{{Cite journal|vauthors=Wain J, Hendriksen RS, Mikoleit ML, Keddy KH, Ochiai RL|s2cid=2409150|title=Typhoid fever|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_march-21-27-2015_385_9973/page/1136|journal=Lancet|volume=385|issue=9973|pages=1136–45|date=March 2015|pmid=25458731|doi=10.1016/s0140-6736(13)62708-7}}</ref> Obubonero buyinza okwawukana okuva ku butono okutuuka ku buzibu, era ebiseera ebisinga butandika oluvannyuma lw’ennaku 6 okutuuka ku 30 ng’omuntu amaze okukwatibwa.<ref name="Yellow2014" /><ref name="CDC2013" /> Ebiseera ebisinga wabaawo okutandika mpolampola omusujja ogw’amaanyi okumala ennaku eziwera.<ref name="Yellow2014">{{Cite book|first=Anna E.|last=Newton|title=CDC health information for international travel 2014 : the yellow book|date=2014|isbn=9780199948499|chapter-url=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2014/chapter-3-infectious-diseases-related-to-travel/typhoid-and-paratyphoid-fever|chapter=3 Infectious Diseases Related To Travel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702125517/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2014/chapter-3-infectious-diseases-related-to-travel/typhoid-and-paratyphoid-fever|archive-date=2015-07-02}}</ref> Kino kitera okuwerekerwako obunafu, [[wikipedia:Abdominal_pain|okulumwa olubuto]], [[Obuteyabya|okuziyira]], [[okulumwa omutwe]], n’okusesema okutono.<ref name="CDC2013" /><ref name="CDC2013Tech">{{Cite web|title=Typhoid Fever|url=https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/typhoid_fever/technical.html|website=cdc.gov|access-date=28 March 2015|date=May 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402183317/http://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/typhoid_fever/technical.html|archive-date=2 April 2015}}</ref> Abantu abamu bafuna ekizimba ku lususu nga kiriko amabala aga langi ya rose.<ref name="CDC2013">{{Cite web|title=Typhoid Fever|url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/index.html|website=cdc.gov|access-date=28 March 2015|date=May 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606190251/http://www.cdc.gov/typhoid-fever/index.html|archive-date=6 June 2016}}</ref> Mu mbeera ez’amaanyi, abantu bayinza okutabulwa.<ref name="CDC2013Tech" /> Awatali bujjanjabi, obubonero buyinza okumala wiiki oba emyezi.<ref name="CDC2013" /> [[wikipedia:Diarrhea|Ekiddukano]] tekitera kubaawo.<ref name="CDC2013Tech" /> Abantu abalala bayinza okutambuza obuwuka buno nga tebakoseddwa; wabula bakyasobola okusaasaanya obulwadde buno mu balala.<ref name="WHO2008">{{Cite journal|vauthors=|title=Typhoid vaccines: WHO position paper|journal=Releve Epidemiologique Hebdomadaire|volume=83|issue=6|pages=49–59|date=February 2008|pmid=18260212|url=http://www.who.int/wer/2008/wer8306.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103504/http://www.who.int/wer/2008/wer8306.pdf?ua=1|archive-date=April 2, 2015}}</ref> Omusujja gwa Typhoid kika kya musujja gw’omu lubuto, awamu n’omusujja gwa paratyphoid.<ref name="Lancet2015" /> Ekivaako obuwuka obuyitibwa ''Salmonella enterica'' subsp. enterica serovar Typhi ekula mu [[wikipedia:Gastrointestinal_tract|byenda]] [[wikipedia:Blood|n'omusaayi]].<ref name="CDC2013" /><ref name="CDC2013Tech" /> Typhoid asaasaana ng’olya oba okunywa emmere oba amazzi agalimu [[Amazi|omusulo]] gw’omuntu alina akawuka.<ref name="WHO2008" /> Ebintu ebiyinza okuleeta akabi mulimu obuyonjo obubi n’obuyonjo obubi.<ref name="Lancet2015" /> Abo abatambula mu nsi ezikyakula nabo bali mu kabi.<ref name="CDC2013Tech" /> Abantu bokka be basobola okukwatibwa obulwadde buno.<ref name="WHO2008" /> Obubonero bufaananako n’obw’endwadde endala nnyingi ezisiigibwa.<ref name="CDC2013Tech" /> Okuzuula obulwadde buno kwe kulima obuwuka oba okuzuula DNA yabwo mu musaayi, mu musulo oba mu busimu bw’amagumba.<ref name="CDC2013" /><ref name="Lancet2015" /><ref name="Crump2010">{{Cite journal|vauthors=Crump JA, Mintz ED|title=Global trends in typhoid and paratyphoid Fever|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2010-01-15_50_2/page/241|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=50|issue=2|pages=241–6|date=January 2010|pmid=20014951|pmc=2798017|doi=10.1086/649541}}</ref> Okukuza obuwuka buno kiyinza okuba ekizibu.<ref name="Hunter2013">{{Cite book|first=Alan J.|last=Magill|title=Hunter's tropical medicine and emerging infectious diseases|date=2013|publisher=Saunders/Elsevier|location=London|isbn=9781455740437|pages=568–572|edition=9th|url=https://books.google.com/books?id=x15umovaD08C&pg=PA568|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228055647/https://books.google.com/books?id=x15umovaD08C&pg=PA568|archive-date=2017-02-28}}</ref> Okukebera obusigo bw’amagumba kwe kusinga obutuufu.<ref name="Crump2010" /> Eddagala erigema typhoid lisobola okuziyiza ebitundu nga 40 ku 90% ku balwadde mu myaka ebiri egisooka.<ref name="Mil2018">{{Cite journal|vauthors=Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A|title=Vaccines for preventing typhoid fever|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=5|pages=CD001261|date=May 2018|pmid=29851031|pmc=6494485|doi=10.1002/14651858.CD001261.pub4}}</ref> Eddagala lino liyinza okubaako kye likola okumala emyaka musanvu.<ref name="Lancet2015" /> Ku abo abali mu bulabe obw’amaanyi oba abantu abagenda mu bitundu obulwadde buno we businga, kirungi okugema.<ref name="WHO2008" /> Kaweefube omulala ow'okutangira obulwadde buno mulimu okuwa abantu amazzi amayonjo ag'okunywa, obuyonjo obulungi n'okunaaba mu ngalo.<ref name="CDC2013" /><ref name="WHO2008" /> Okutuusa ng’omuntu ssekinnoomu akakasiddwa nti alina obulwadde buno nti alongooseddwa, omuntu oyo tasaanidde kutegekera balala mmere.<ref name="CDC2013" /> Obulwadde buno bujjanjabwa n’eddagala eritta obuwuka nga azithromycin, fluoroquinolones, oba cephalosporins ez’omulembe ogw’okusatu.<ref name="Lancet2015" /> Obuziyiza eddagala lino eritta obuwuka bubadde bweyongera, ekifudde okujjanjaba obulwadde buno okukaluba.<ref name="Lancet2015" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Chatham-Stephens K, Medalla F, Hughes M, Appiah GD, Aubert RD, Caidi H, Angelo KM, Walker AT, Hatley N, Masani S, Nash J, Belko J, Ryan ET, Mintz E, Friedman CR|display-authors=6|title=Emergence of Extensively Drug-Resistant Salmonella Typhi Infections Among Travelers to or from Pakistan - United States, 2016-2018|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=68|issue=1|pages=11–13|date=January 2019|pmid=30629573|pmc=6342547|doi=10.15585/mmwr.mm6801a3}}</ref> Mu mwaka gwa 2015, abantu obukadde 12.5 be baakwatibwa abalwadde abapya mu nsi yonna.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|vauthors=Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, etal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref> Obulwadde buno businga kubeera mu Buyindi.<ref name="Lancet2015" /> Abaana be basinga okukosebwa.<ref name="Lancet2015" /><ref name="WHO2008" /> Emiwendo gy’endwadde gyakendeera mu nsi ezaakulaakulana mu myaka gya 1940 olw’okulongoosa obuyonjo n’okukozesa eddagala eritta obuwuka okujjanjaba obulwadde buno.<ref name="WHO2008" /> Buli mwaka mu Amerika, abantu nga 400 be bakwatibwa era obulwadde buno bubeera mu bantu ababalirirwamu 6,000.<ref name="CDC2013Tech" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Jackson BR, Iqbal S, Mahon B|title=Updated recommendations for the use of typhoid vaccine--Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2015|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=64|issue=11|pages=305–8|date=March 2015|pmid=25811680|pmc=4584884}}</ref> Mu 2015, kyavaamu abantu nga 149,000 okufa mu nsi yonna – okuva ku 181,000 mu 1990 (nga 0.3% ku muwendo gwonna ogw’ensi yonna).<ref name="GBD2015De">{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1}}</ref><ref name="GBD204">{{Cite journal|vauthors=Abubakar II, Tillmann T, Banerjee A, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_january-10-16-2015_385_9963/page/117|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Obulabe bw’okufa buyinza okuba waggulu nga 20% awatali bujjanjabi.<ref name="WHO2008" /> Bw’ofuna obujjanjabi, kiba wakati wa 1 ne 4%.<ref name="Lancet2015" /><ref name="WHO2008" /> Typhus bulwadde bwa njawulo.<ref>{{Cite journal|vauthors=Cunha BA|title=Osler on typhoid fever: differentiating typhoid from typhus and malaria|url=https://archive.org/details/sim_infectious-disease-clinics-of-north-america_2004-03_18_1/page/111|journal=Infectious Disease Clinics of North America|volume=18|issue=1|pages=111–25|date=March 2004|pmid=15081508|doi=10.1016/S0891-5520(03)00094-1}}</ref> Wabula erinnya typhoid litegeeza "okufaananako typhus " olw'okufaanagana mu bubonero.<ref>{{Cite web|title=Oxford English Dictionary (Online)|url=http://www.oed.com|access-date=28 March 2015|page=typhoid, adj. and n|quote=Resembling or characteristic of typhus|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111125659/http://www.oed.com/|archive-date=11 January 2008}}</ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 07il951in0jyclsjjxrjo5bznvff3c7 J 0 15017 77507 62456 2026-10-26T20:45:02Z Thomas Eddie Irigei 11996 Added citation 77507 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''J''', oba '''j''', ye nnukuta esooka [[Enjatuza|n'ennukuta ensirifu]] esooka mu nnyiriri z'Olulattini, ezikozesebwa.<ref>{{Cite web |title=J {{!}} History, Etymology, & Pronunciation {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/J-letter |access-date=2026-10-26 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> {{Latin alfabeti}} swge3ylwca5dbfwcu1q7g15axh706i9 Obulwadde bwa Autism 0 15558 77496 72951 2026-10-26T20:22:40Z InternetArchiveBot 6271 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 77496 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition|name=Autism|synonym=|image=Autism-stacking-cans 2nd edit.jpg|image_size=|image_thumbtime=|alt=Boy stacking cans|caption=Repetitively stacking or lining up objects is commonly associated with autism.|pronounce=|specialty=[[Psychiatry]]|symptoms=Trouble with [[Interpersonal relationship|social interaction]], impaired [[communication]], restricted interests, repetitive behavior<ref name=Land2008/>|complications=Social isolation, employment problems, family stress, [[bullying]], [[self-harm]], [[suicide]]<ref>{{cite web |title=Autism spectrum disorder - Symptoms and causes |url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/autism-spectrum-disorder/symptoms-causes/syc-20352928 |website=Mayo Clinic |access-date=13 July 2019 |archive-date=14 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714024941/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/autism-spectrum-disorder/symptoms-causes/syc-20352928 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ruggieri V | title = [Autism, depression and risk of suicide] | journal = Medicina | volume = 80 Suppl 2 | pages = 12–16 | year = 2020 | pmid = 32150706 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B | title = Suicide in autism spectrum disorders | journal = Archives of Suicide Research | volume = 18 | issue = 4 | pages = 327–39 | year = 2014 | pmid = 24713024 | doi = 10.1080/13811118.2013.824834 | s2cid = 25741716 }}</ref>|onset=By age two or three<ref name=NIH2016>{{cite web |title= NIMH " Autism Spectrum Disorder |url= https://www.nimh.nih.gov/health/topics/autism-spectrum-disorders-asd/index.shtml |website= nimh.nih.gov |access-date= 20 April 2017 |date= October 2016 |archive-date= 21 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170421093226/https://www.nimh.nih.gov/health/topics/autism-spectrum-disorders-asd/index.shtml |url-status= live }}</ref><ref name=DSM5/>|duration=[[Chronic condition|Long term]]<ref name=NIH2016/>|types=|causes=[[Heritability of autism|Genetic]] and environmental factors<ref name=Ch2012/>|risks=|diagnosis=Based on behavior and developmental history<ref name=NIH2016/>|differential=[[Reactive attachment disorder]], [[intellectual disability]], [[schizophrenia]]<ref>{{cite book |vauthors=Corcoran J, Walsh J |title=Clinical Assessment and Diagnosis in Social Work Practice |url={{Google books|y28kokLoe78C|page=72|plainurl=yes}} |publisher=Oxford University Press, New York |date=9 February 2006 |isbn=978-0-19-516830-3 |oclc=466433183 |lccn=2005027740 |page=72 }}</ref>|prevention=|treatment=[[Behaviour therapy|Behavioral therapy]], [[speech therapy]], [[psychotropic medication]]<ref name=CCD2007/><ref name=San2016/><ref>{{cite journal | vauthors = Sukhodolsky DG, Bloch MH, Panza KE, Reichow B | title = Cognitive-behavioral therapy for anxiety in children with high-functioning autism: a meta-analysis | journal = Pediatrics | volume = 132 | issue = 5 | pages = e1341-50 | date = November 2013 | pmid = 24167175 | pmc = 3813396 | doi = 10.1542/peds.2013-1193 }}</ref>|medication=[[Atypical antipsychotic|Antipsychotics]], [[antidepressants]], [[stimulants]] (associated symptoms)<ref name=Ji2015>{{cite journal | vauthors = Ji N, Findling RL | title = An update on pharmacotherapy for autism spectrum disorder in children and adolescents | journal = Current Opinion in Psychiatry | volume = 28 | issue = 2 | pages = 91–101 | date = March 2015 | pmid = 25602248 | doi = 10.1097/YCO.0000000000000132 }}</ref><ref name="Oswald DP 2006">{{cite journal | vauthors = Oswald DP, Sonenklar NA | title = Medication use among children with autism spectrum disorders | journal = Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology | volume = 17 | issue = 3 | pages = 348–355 | date = June 2007 | pmid = 17630868 | doi = 10.1089/cap.2006.17303 }}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite journal | vauthors = Doyle CA, McDougle CJ | title = Pharmacologic treatments for the behavioral symptoms associated with autism spectrum disorders across the lifespan | journal = Dialogues in Clinical Neuroscience | volume = 14 | issue = 3 | pages = 263–279 | date = September 2012 | pmid = 23226952 | pmc = 3513681 }}</ref>|prognosis=Frequently poor<ref name=Ste106/>|frequency=24.8 million (2015)<ref name=GBD2015Pre/>|deaths=|named after=}} '''Autism''' bulwadde bwa nkulaakulana obumanyiddwa olw’obuzibu mu nkolagana n’abantu n’empuliziganya, n’enneeyisa ezikugirwa n’okuddiŋŋana.<ref name="DSM5">{{Cite book|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition|chapter=Autism Spectrum Disorder, 299.00 (F84.0)|editor-last=American Psychiatric Association|year=2013|publisher=American Psychiatric Publishing}}</ref> Abazadde batera okulaba obubonero mu myaka esatu egisooka egy’obulamu bw’omwana waabwe.<ref name="Land2008">{{Cite journal|vauthors=Landa RJ|title=Diagnosis of autism spectrum disorders in the first 3 years of life|journal=Nat Clin Pract Neurol|volume=4|issue=3|pages=138–147|year=2008|pmid=18253102|doi=10.1038/ncpneuro0731|doi-access=free}}</ref><ref name="DSM5" /> Obubonero buno butera okukula mpolampola, wadde ng’abaana abamu abalina autism bafuna okwonooneka mu mpuliziganya yaabwe n’obukugu mu mbeera z’abantu oluvannyuma lw’okutuuka ku nkulaakulana ku sipiidi eya bulijjo.<ref name="Stef2008">{{Cite journal|vauthors=Stefanatos GA|s2cid=34658024|title=Regression in autistic spectrum disorders|url=https://archive.org/details/sim_neuropsychology-review_2008-12_18_4/page/305|journal=Neuropsychol Rev|volume=18|issue=4|pages=305–319|year=2008|pmid=18956241|doi=10.1007/s11065-008-9073-y}}</ref> Autism ekwatagana n'ensonga z'obuzaale n'obutonde ezigatta.<ref name="Ch2012">{{Cite journal|vauthors=Chaste P, Leboyer M|title=Autism risk factors: genes, environment, and gene-environment interactions|journal=Dialogues in Clinical Neuroscience|volume=14|issue=3|pages=281–292|year=2012|pmid=23226953|pmc=3513682}}</ref> Ebintu eby’obulabe ng’oli lubuto mulimu yinfekisoni ezimu, gamba nga rubella, obutwa omuli valproic acid, omwenge, [[Kokeyini|cocaine]], eddagala ly’ebiwuka, lead, n’obucaafu bw’empewo, okuziyiza okukula kw’omwana ali mu lubuto, n’endwadde z’abaserikale b’omubiri.<ref>{{Cite journal|title=Prenatal factors associated with autism spectrum disorder (ASD)|vauthors=Ornoy A, Weinstein-Fudim L, Ergaz Z|journal=Reproductive Toxicology|volume=56|year=2015|pages=155–169|doi=10.1016/j.reprotox.2015.05.007|pmid=26021712}}</ref> Enkaayana zeetoolodde ensonga endala eziteeseddwa ku butonde bw'ensi ; okugeza, endowooza y’okugema, ebadde ekakasibbwa.<ref name="Rut2005">{{Cite journal|vauthors=Rutter M|title=Incidence of autism spectrum disorders: changes over time and their meaning|url=https://archive.org/details/sim_acta-paediatrica_2005-01_94_1/page/n3|journal=Acta Paediatr|volume=94|issue=1|pages=2–15|year=2005|pmid=15858952|doi=10.1111/j.1651-2227.2005.tb01779.x}}</ref> Autism ekosa enkola y’amawulire mu bwongo n’engeri obutoffaali bw’obusimu n’obusimu bwabwo gye bikwataganamu n’okusengeka; engeri kino gye kibaawo tekitegeerekeka bulungi.<ref name="Lev2009">{{Cite journal|vauthors=Levy SE, Mandell DS, Schultz RT|title=Autism|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-7-13-2009_374_9701/page/1627|journal=Lancet|volume=374|issue=9701|pages=1627–1638|year=2009|pmid=19819542|pmc=2863325|doi=10.1016/S0140-6736(09)61376-3}}</ref> Ekitabo ekiyitibwa Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5), kigatta autism n’engeri ezitali za maanyi nnyo ez’embeera eno, omuli Asperger syndrome ne pervasive developmental disorder not otherwise specified (PDD-NOS) mu kuzuula autism spectrum disorder (ASD).<ref name="DSM5" /><ref name="John2007">{{Cite journal|vauthors=Johnson CP, Myers SM|title=Identification and evaluation of children with autism spectrum disorders|journal=Pediatrics|volume=120|issue=5|pages=1183–1215|year=2007|pmid=17967920|doi=10.1542/peds.2007-2361|url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1183|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208013449/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1183|archive-date=8 February 2009|doi-access=free}}</ref> Okuyingira mu nsonga z‟enneeyisa nga bukyali oba obujjanjabi bw‟okwogera kuyinza okuyamba abaana abalina autism okufuna obukugu mu kwerabirira, okubeera n‟abantu, n‟empuliziganya.<ref name="CCD2007">{{Cite journal|vauthors=Myers SM, Johnson CP|title=Management of children with autism spectrum disorders|journal=Pediatrics|volume=120|issue=5|pages=1162–1182|date=November 2007|pmid=17967921|doi=10.1542/peds.2007-2362|url=https://pediatrics.aappublications.org/content/120/5/1162|doi-access=free|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323092305/https://pediatrics.aappublications.org/content/120/5/1162|url-status=live}}</ref><ref name="San2016">{{Cite journal|vauthors=Sanchack KE, Thomas CA|title=Autism Spectrum Disorder: Primary Care Principles|journal=American Family Physician|volume=94|issue=12|pages=972–979|date=December 2016|pmid=28075089}}</ref> Wadde nga tewali ddagala limanyiddwa okuwonya,<ref name="CCD2007" /> wabaddewo abaana abawona.<ref name="Helt2008">{{Cite journal|vauthors=Helt M, Kelley E, Kinsbourne M, Pandey J, Boorstein H, Herbert M, Fein D|s2cid=4317267|title=Can children with autism recover? If so, how?|journal=Neuropsychology Review|volume=18|issue=4|pages=339–366|date=December 2008|pmid=19009353|doi=10.1007/s11065-008-9075-9|url=https://www.academia.edu/16961306|citeseerx=10.1.1.695.2995|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017031345/https://www.academia.edu/16961306/Can_Children_with_Autism_Recover_If_So_How|url-status=live}}</ref> Abamu ku bantu abakulu abalina autism tebasobola kubeera nga beetongodde.<ref name="Ste106">{{Cite journal|vauthors=Steinhausen HC, Mohr Jensen C, Lauritsen MB|title=A systematic review and meta-analysis of the long-term overall outcome of autism spectrum disorders in adolescence and adulthood|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=133|issue=6|pages=445–452|date=June 2016|pmid=26763353|doi=10.1111/acps.12559}}</ref> Obuwangwa bwa autism bukulaakulanye, ng’abantu abamu ssekinnoomu banoonya eddagala ate abalala nga balowooza nti autism erina okukkirizibwa ng’enjawulo okusuzibwa mu kifo ky’okuwona.<ref name="Sil2008">{{Cite journal|journal=BioSocieties|year=2008|volume=3|issue=3|pages=325–341|title=Fieldwork on another planet: social science perspectives on the autism spectrum|vauthors=Silverman C|s2cid=145379758|doi=10.1017/S1745855208006236}}</ref><ref name="Frith2014">{{Cite news|last=Frith|first=Uta|title=Autism – are we any closer to explaining the enigma?|url=https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-27/edition-10/autism-are-we-any-closer-explaining-enigma|work=[[The Psychologist (magazine)|The Psychologist]]|publisher=[[British Psychological Society]]|date=October 2014|volume=27|pages=744–745|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510154825/https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-27/edition-10/autism-are-we-any-closer-explaining-enigma|url-status=live}}</ref> Mu nsi yonna, autism ebalirirwamu okukosa abantu obukadde 24.8 {{as of|2015|lc=y}}.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> Mu myaka gya 2000, omuwendo gw’abantu abakoseddwa gwabalirirwamu 1–2 ku buli bantu 1,000 mu nsi yonna.<ref name="News2007" /> Mu nsi ezaakulaakulana, abaana nga 1.5% bazuulibwa n’obulwadde bwa ASD {{as of|2017|lc=y}},<ref>{{Cite journal|vauthors=Lyall K, Croen L, Daniels J, Fallin MD, Ladd-Acosta C, Lee BK, Park BY, Snyder NW, Schendel D, Volk H, Windham GC, Newschaffer C|title=The changing epidemiology of autism spectrum disorders|journal=Annual Review of Public Health|volume=38|pages=81–102|date=March 2017|pmid=28068486|pmc=6566093|doi=10.1146/annurev-publhealth-031816-044318}}</ref> okuva ku 0.7% mu 2000 mu Amerika.<ref name="ASD2016" /> Butera okubeera mu basajja emirundi ena ku etaano okusinga mu bakazi.<ref name="ASD2016">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html|title=ASD data and statistics|publisher=CDC.gov|access-date=11 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418153648/http://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html|archive-date=18 April 2014}}</ref> Omuwendo gw’abantu abazuuliddwa gweyongedde nnyo okuva mu myaka gya 1960, ekiyinza okuba nga kiva ku nkyukakyuka mu nkola y’okuzuula obulwadde.<ref name="News2007" /> Ekibuuzo oba emiwendo egyennyini gyeyongedde tekinnagonjoolwa.<ref name="News2007">{{Cite journal|vauthors=Newschaffer CJ, Croen LA, Daniels J, Giarelli E, Grether JK, Levy SE, Mandell DS, Miller LA, Pinto-Martin J, Reaven J, Reynolds AM, Rice CE, Schendel D, Windham GC|title=The epidemiology of autism spectrum disorders|journal=Annual Review of Public Health|volume=28|pages=235–258|year=2007|pmid=17367287|doi=10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144007}}</ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} [[Category:Translated from MDWiki]] f55wa2non31t1sud8vhmwpe423fytz3 Abraham Kiplimo 0 16172 77516 2026-10-27T04:05:36Z ESTHER NAKITENDE 9175 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364243194|Abraham Kiplimo]]" 77516 wikitext text/x-wiki    '''Abraham Kiplimo''' (yazaalibwa 14 Ogwokuna 1989 mu Suam mu [[Kapchorwa (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kapchorwa]] ) [[Uganda|Munnayuganda]], muddusi wa misinde emiwanvu.<ref>{{Cite book |date=2022-07-19 |title=Template:Refn |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Refn&oldid=1099257445 |language=en}}</ref> Mu mizannyo gy'okudduka egyaliyo mu 2012, yavuganya mu misinde gya mmita 5000 egy’abasajja, n’amalira mu kifo kya 24 okutwalira awamu mu lawundi 1, n’alemererwa okuyitamu okugenda ku fayinolo. Mu mpaka z’ensi yonna mu mizannyo ezaliyo mu 2011 yalemererwa okuyitamu okumalayo mmita 5000&nbsp;m. == Omulimu == Kiplimo misinde gye egyasooka egya marathon yali mu 2013 Rotterdam Marathon, nga yamalira mu kifo kya kkumi n’emu mu budde bwa ssaawa 2:13:32. Yakiikirira eggwanga lye mu misinde gya marathon mu mpaka z’ensi yonna eza 2013 mu mizannyo n’akwata ekifo kya 19 wonna. Marathon gyeyasooka okwangula yagiwangula mu 2014 weyetaba mu misinde gya Beppu-Oita Marathon egya e Japan. Obuwanguzi bwe mu budde bwa ssaawa 2:09:23 (ekisinga obulungi kyeyakola ng'omuntu okumala eddaakiika ezisukka mu nnya) luno lweyasooka okulangirirwa mu bantu ekkumi abasinga mu misinde emiwanvu.<ref>Nakamura, Ken (2014-02-02). </ref> Mu mizannyo gya 2014Commonwealth, Kiplimo yawangulira [[Uganda]] omudaali gw’ekikomo mu misinde gy’abasajja, n’amalira emabega wa Michael Shelley owa Australia ne Stephen Kwelio Chemlany owa Kenya mu ssaawa 2:12:23. Guno gwe gwali omudaali gwa Kiplimo ogwasooka mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |title=Kiplimo wins marathon bronze for Uganda in Glasgow |url=http://www.newvision.co.ug/news/658073-kiplimo-wins-marathon-bronze-for-uganda-in-glasgow.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728192952/http://www.newvision.co.ug/news/658073-kiplimo-wins-marathon-bronze-for-uganda-in-glasgow.html |archive-date=2014-07-28}}</ref> == Laba ne == * [[Moses Ndiema Kipsiro|Musa Kipsiro]] * [[Abraham Chepkirwok|Ibulayimu Chepkirwok]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Abraham Kiplimo at World Athletics * Abraham Kiplimo at the Commonwealth Games Federation (archived) [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abava mu disitulikiti y'e Kapchorwa]] [[Category:Abaddusi b'emisinde emiwanvu abasajja]] [[Category:Abaddusi b'emisinde mu Uganda]] f4a4prjzg8ws495btyua01fyohjnyv1 77517 77516 2026-10-27T04:15:42Z ESTHER NAKITENDE 9175 Mu mpandiika katono 77517 wikitext text/x-wiki    '''Abraham Kiplimo''' (yazaalibwa 14 Ogwokuna 1989 e Suam mu [[Kapchorwa (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kapchorwa]] ) [[Uganda|Munnayuganda]], muddusi wa misinde emiwanvu.<ref>{{Cite book |date=2022-07-19 |title=Template:Refn |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Refn&oldid=1099257445 |language=en}}</ref> Mu mizannyo gy'okudduka egyaliyo mu 2012, yavuganya mu misinde gya mmita 5000 egy’abasajja, n’amalira mu kifo kya 24 okutwalira awamu mu lawundi 1, n’alemererwa okuyitamu okugenda ku fayinolo. Mu mpaka z’ensi yonna mu mizannyo ezaliyo mu 2011 yalemererwa okuyitamu okumalayo mmita 5000m. == Omulimu == Kiplimo emisinde gye egyasooka egya marathon yali mu 2013 Rotterdam Marathon, nga yamalira mu kifo kya kkumi n’emu mu budde bwa ssaawa 2:13:32. Yakiikirira eggwanga lye mu misinde gya marathon mu mpaka z’ensi yonna eza 2013 mu mizannyo n’akwata ekifo kya 19 wonna. Marathon gyeyasooka okwangula yagiwangula mu 2014 weyetaba mu misinde gya Beppu-Oita Marathon egyali e Japan. Obuwanguzi bwe mu budde bwa ssaawa 2:09:23 (ekisinga obulungi kyeyakola ng'omuntu okumala eddaakiika ezisukka mu nnya) luno lweyasooka okulangirirwa mu bantu ekkumi abasinga mu misinde emiwanvu.<ref>Nakamura, Ken (2014-02-02). </ref> Mu mizannyo gya 2014 Commonwealth, Kiplimo yawangulira [[Uganda]] omudaali gw’ekikomo mu misinde gy’abasajja, n’amalira emabega wa Michael Shelley owa Australia ne Stephen Kwelio Chemlany owa Kenya mu ssaawa 2:12:23. Guno gwe gwali omudaali gwa Kiplimo ogwasooka mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |title=Kiplimo wins marathon bronze for Uganda in Glasgow |url=http://www.newvision.co.ug/news/658073-kiplimo-wins-marathon-bronze-for-uganda-in-glasgow.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728192952/http://www.newvision.co.ug/news/658073-kiplimo-wins-marathon-bronze-for-uganda-in-glasgow.html |archive-date=2014-07-28}}</ref> == Laba ne == * [[Moses Ndiema Kipsiro|Musa Kipsiro]] * [[Abraham Chepkirwok|Ibulayimu Chepkirwok]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Abraham Kiplimo at World Athletics * Abraham Kiplimo at the Commonwealth Games Federation (archived) [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abava mu disitulikiti y'e Kapchorwa]] [[Category:Abaddusi b'emisinde emiwanvu abasajja]] [[Category:Abaddusi b'emisinde mu Uganda]] 73hvxlo1srdv2ru20c71cr80bg5nj4h 77518 77517 2026-10-27T04:19:29Z ESTHER NAKITENDE 9175 ntaddeko databox 77518 wikitext text/x-wiki  {{databox}} '''Abraham Kiplimo''' (yazaalibwa 14 Ogwokuna 1989 e Suam mu [[Kapchorwa (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kapchorwa]] ) [[Uganda|Munnayuganda]], muddusi wa misinde emiwanvu.<ref>{{Cite book |date=2022-07-19 |title=Template:Refn |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Refn&oldid=1099257445 |language=en}}</ref> Mu mizannyo gy'okudduka egyaliyo mu 2012, yavuganya mu misinde gya mmita 5000 egy’abasajja, n’amalira mu kifo kya 24 okutwalira awamu mu lawundi 1, n’alemererwa okuyitamu okugenda ku fayinolo. Mu mpaka z’ensi yonna mu mizannyo ezaliyo mu 2011 yalemererwa okuyitamu okumalayo mmita 5000m. == Omulimu == Kiplimo emisinde gye egyasooka egya marathon yali mu 2013 Rotterdam Marathon, nga yamalira mu kifo kya kkumi n’emu mu budde bwa ssaawa 2:13:32. Yakiikirira eggwanga lye mu misinde gya marathon mu mpaka z’ensi yonna eza 2013 mu mizannyo n’akwata ekifo kya 19 wonna. Marathon gyeyasooka okwangula yagiwangula mu 2014 weyetaba mu misinde gya Beppu-Oita Marathon egyali e Japan. Obuwanguzi bwe mu budde bwa ssaawa 2:09:23 (ekisinga obulungi kyeyakola ng'omuntu okumala eddaakiika ezisukka mu nnya) luno lweyasooka okulangirirwa mu bantu ekkumi abasinga mu misinde emiwanvu.<ref>Nakamura, Ken (2014-02-02). </ref> Mu mizannyo gya 2014 Commonwealth, Kiplimo yawangulira [[Uganda]] omudaali gw’ekikomo mu misinde gy’abasajja, n’amalira emabega wa Michael Shelley owa Australia ne Stephen Kwelio Chemlany owa Kenya mu ssaawa 2:12:23. Guno gwe gwali omudaali gwa Kiplimo ogwasooka mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |title=Kiplimo wins marathon bronze for Uganda in Glasgow |url=http://www.newvision.co.ug/news/658073-kiplimo-wins-marathon-bronze-for-uganda-in-glasgow.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728192952/http://www.newvision.co.ug/news/658073-kiplimo-wins-marathon-bronze-for-uganda-in-glasgow.html |archive-date=2014-07-28}}</ref> == Laba ne == * [[Moses Ndiema Kipsiro|Musa Kipsiro]] * [[Abraham Chepkirwok|Ibulayimu Chepkirwok]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Abraham Kiplimo at World Athletics * Abraham Kiplimo at the Commonwealth Games Federation (archived) [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abava mu disitulikiti y'e Kapchorwa]] [[Category:Abaddusi b'emisinde emiwanvu abasajja]] [[Category:Abaddusi b'emisinde mu Uganda]] td11upage9ld78zn7odj93d6yaqrcna 1989 0 16173 77519 2026-10-27T04:20:57Z ESTHER NAKITENDE 9175 Created page with "Bano be bantu abazalibwa mu 1989" 77519 wikitext text/x-wiki Bano be bantu abazalibwa mu 1989 5do8y1zxvzesv6wy2z1o3q5ai1y1liy Category:Abaddusi b'emisinde emiwanvu abasajja 14 16174 77520 2026-10-27T04:22:18Z ESTHER NAKITENDE 9175 Created page with "Bano baddusi b'emisinde emiwanvu abasajja mu Uganda" 77520 wikitext text/x-wiki Bano baddusi b'emisinde emiwanvu abasajja mu Uganda p5wllkru61nuoh9i1r9gmsx4t6nf318 Category:Abantu abava mu disitulikiti y'e Kapchorwa 14 16175 77521 2026-10-27T04:23:24Z ESTHER NAKITENDE 9175 Ntaddeko amatuluba 77521 wikitext text/x-wiki Bano be bantu abava mu Disitulikiti y'e Kapchorwa 028omy8lwlmcjakdwde03jyl33sg4jg