Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Omusujja gw'ensiri
0
6129
77848
33844
2026-10-31T15:18:02Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77848
wikitext
text/x-wiki
[[File:Malaria Parasite Connecting to Human Red Blood Cell (34034143483).jpg|thumb|obusirikitu obureta omusujja gwe nsiri, nga bulumbagana obutafari bwomusayi gwo muntu.]]
[[File:Culicidae or Mosquito 8878.JPG|thumb|ENSIRI]]
Omusujja gw'ensiri guluma abantu n’ebisolo ebimu, era nga gusasanyizibwa nsiri. Omusujja guno guleetawo obubonero obw’enjawulo ku muntu aba agulwadde, okugeza; okwokyerera, okutintima, obukowu, okusesema n’okulumwa omutwe. Obubonero obwo, buteera okubaawo mu nnaku kkumi ku kkuminnataano oluvannyuma lw’omuntu okulumibwa ensiri erina akawuka k’omusujja. Omuntu yenna eyali alwadde ku musujja gw’ensiri bw’addamu n’agulwala obubonero bw’afuna buba busaamusaamu ku buli obw’asooka.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/RTT/Simple Malaria - Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Malaria |archive-url=http://web.archive.org/web/20201027045903/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Malaria |archive-date=2020-10-27 |access-date=2026-10-31 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref>
Ebiseera ebisinga omusujja guno gusasanyizibwa ensiri eyitibwa Anopheles. Ensiri eno bw’ekuluma ekussaamu obusagwa mu musaayi obuva mu malusu g’ensiri, awo obuwuka ne butambula mu mubiri ne bugenda ku kibumba gye buzaalira. Ebiseera ebisinga omusujja gw’ensiri gukeberebwa na bitangaaza musaayi okugeza nga blood films, oba antigen.
Ebimu ku bikolebwa okwaŋŋanga obulwadde buno okusobola okwewala okulumwa ensiri, mulimu: okukozesa obutimba bw’ensiiri ne dduumu, oba okukola ebiziyiza okubaawo kw’ensiri mu kifo okugeza nga, okufuuyira ebiwuka, okuggyawo amazzi agalegamye n’okusaawa ensiko eba yeetoolodde abantu we babeera. Waliwo obujjanjabi obw’enjawulo okuziyiza omusujja gw’ensiri, okugeza abato omusawo abalagira okumira sulfadoxine/pyrimethamine so nga ate obujjanjabi bw’omusujja obusinga okulagirwa mulimu; antimalarial medications nga artemisinin. Omuntu era asobola okwejjanjabisa mefloquine, lumefantrine oba sulfadoxine/pyrimethamine. Quinine ne doxycycline bisobola okozesebwa singa “artemisinin” aba taliiwo.
Obulwadde bw’omusajja businga kusasanyizibwa mu bintundu eby’etoolodwa equator olw’ebibiira ebibaamu ebiwuka eby’enjawulo okugeza nga mu Sub-Saharan Africa, Asia, ne mu Latin America. Ekitongole ekivunaayizibwa ku by’obulamu mu nsi yonna (WHO) kiteebereza, nti mu mwaka gwa 2012, abantu abawera obukadde 207 be baali balwadde Omusujja gw’ensiiri. Bwe kityo ekirwadde kino kyateeberezebwa okuba nga kyatta abantu abali wakati wa 473,000 ne 789,000, nga n’abasinga baali baana mu Afirika.
==References==
l35h6rsl4lherxgk535nx1l7y74p1sg
Mercyline Chelangat
0
8441
77877
27334
2026-10-31T16:24:13Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77877
wikitext
text/x-wiki
'''Mercyline Chelangat''' (yazaalibwa nga 17 Ogwekkuminebiri 1997) Munnayugandamuddusi wa [[:en:Long-distance_running|mbiro mpanvu]].<ref>{{Cite web |title=Mercyline CHELANGAT {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/mercyline-chelangat-14693567 |access-date=2026-10-31 |website=worldathletics.org}}</ref> Yavuganya mu [[:en:2017_World_Championships_in_Athletics|misinde gy'abakyala egy'ensi yonna mu 2017]] mu [[:en:2017_World_Championships_in_Athletics_–_Women's_10,000_metres|mmita 10,000]].<ref>https://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/iaaf-world-championships-london-2017-5151/results/women/10000-metres/final/startlist#resultheader</ref> Mu 2018, yavuganya mu mpaka z'abakyala ba bbingwa egya [[:en:2018_African_Cross_Country_Championships|2018 African Cross Country Championships]] egyali mu Chlef, Algeria.
Mu gwomukaaga 2021, yayitamu okukiikirira Uganda mu mpaka za [[:en:2020_Summer_Olympics|Olympics wa 2020]].<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/athletics/chelangat-books-ticket-to-olympics-3429498</ref>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Emikutu gya yintaneeti ==
99kb13gdibjb3zfecz5wyort6oihjn7
Stella Nyanzi
0
9689
77806
76846
2026-10-31T14:04:57Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77806
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web}}http://nilepost.co.ug/2022/01/20/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again/</ref><ref>{{Cite web}}https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/</ref><ref>{{Cite web}}https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
bwp2g37mjnu6jitzyoo48bj83uoyo1t
77807
77806
2026-10-31T14:05:49Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77807
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web}}https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/</ref><ref>{{Cite web}}https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
e6pxv6uss1sffb6tt2y3v3lhbxccpa0
77808
77807
2026-10-31T14:06:43Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77808
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web}}https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
0dlcjslfanf3ns3yb02i8ubnfmhwrkc
77809
77808
2026-10-31T14:07:24Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77809
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
pzv0lqfu7mwa48eh0h3a8a4s59nrgpu
77810
77809
2026-10-31T14:08:37Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77810
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
olyqirxm7zjjobo0vfte4wg10pfwcxu
77811
77810
2026-10-31T14:09:39Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77811
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
p8e6g10fu0280j5x86qohqt0g8yros3
77812
77811
2026-10-31T14:10:29Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77812
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
5ismkck7i4n0dyenfzk7ifa8g3211tg
77813
77812
2026-10-31T14:12:25Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77813
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
kdk0jdg27y3ykcow3d58i54cczk6qm5
77814
77813
2026-10-31T14:13:16Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77814
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
efxxclsmqowk5q1mwbg5kvvp5vvchxj
77815
77814
2026-10-31T14:14:04Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77815
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
p0wu0c3excol77kdawt6d9z243334tw
77816
77815
2026-10-31T14:15:15Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77816
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
aqu1kvv0x5hkwzuzepjfzghliehpy7x
77817
77816
2026-10-31T14:17:00Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77817
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
7adwq47wujqggfkxgk2c2nlcgzz7bgn
77818
77817
2026-10-31T14:17:52Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77818
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web}}https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
5n5n279up4y5p7vg69u3euvvqcwd7jc
77819
77818
2026-10-31T14:18:45Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77819
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
kzx7rgwk9p8dwc557fsgb5f8ngyzdny
77820
77819
2026-10-31T14:20:18Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77820
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web}}http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
1v46sqkhnlb4uxa8axiu3d91f6nksjo
77821
77820
2026-10-31T14:21:15Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77821
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
k92kfob5oigqg18zrh86hav9gzhrzs3
77822
77821
2026-10-31T14:22:15Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77822
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web}}http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
4f79rfxbh4r6ponrdfczfokb7ufmhwf
77823
77822
2026-10-31T14:23:39Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77823
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
03ofik5d5pjb51huopdcyxjsdv1pef7
77824
77823
2026-10-31T14:24:37Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77824
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
256jcgzuroo4q8hq9bsreoul5yvuek5
77825
77824
2026-10-31T14:25:31Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77825
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
c2cr8j75poc2d92z7ejxx49w4ocdi2j
77826
77825
2026-10-31T14:27:05Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77826
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web}}https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
3pmfhmymsuazdz0o2uywslnorrwmon0
77827
77826
2026-10-31T14:28:18Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77827
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
nd8rc0k5p6d3u2w0zog69x3dt01env4
77828
77827
2026-10-31T14:29:14Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77828
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web}}https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
9j64z5xbm101nn6shop8qyflk61zzqj
77829
77828
2026-10-31T14:30:13Z
Jonathan Charvez
11988
77829
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
0yufetoyaw3w4euunpsib92d1tw60mi
77830
77829
2026-10-31T14:31:14Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77830
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news}}https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
fcaymslaig44df8hivs26jsa6uxw87v
77831
77830
2026-10-31T14:33:24Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77831
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news |title=She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country |access-date=2026-10-31 |work=NPR |language=en}}</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite news}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
n1no3ac81lie4no9lggyt5g95sdbm0t
77832
77831
2026-10-31T14:36:16Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77832
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news |title=She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country |access-date=2026-10-31 |work=NPR |language=en}}</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
cqj7t1w1ie974z9zc5v5j28bgi263ad
77833
77832
2026-10-31T14:38:07Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77833
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news |title=She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country |access-date=2026-10-31 |work=NPR |language=en}}</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web}}https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
a61mx8l75nuwczseg66gbe5ur6fx7ic
77834
77833
2026-10-31T14:40:12Z
Jonathan Charvez
11988
concerted reference
77834
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news |title=She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country |access-date=2026-10-31 |work=NPR |language=en}}</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite news}}https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
7ntv9qqkwclffha4v9wdrfzcd57roxa
77835
77834
2026-10-31T14:41:42Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77835
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|Stella Nyanzi]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
'''Stella Nyanzi''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 16 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1974<ref>{{Cite web |title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/stella-nyanzi |access-date=2026-10-16 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> munayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu, omuwandiisi w'ebitontome, yasoma eby'obulamu bw'abantu n'enddwadde ezibeeba zibaluma okulwanirira eddembe ly'abakyala, munamateeka alwanirira eddembe ly'abantu mukugu mu by'okwegata, ebya kizaala gumba n'eby'obulamu bw'abantu. Yakwatibwa mu mwaka gwa 2017 olw'okuyisaamu amaaso omukulembezze w'eggwanga lya Uganda.Mu mwezi oguysooka mu mwaka gwa 2022, yakirizibwa okubeera mu ggwanga lya [[:en:Germany|Girimaani]] kunteekateeka y'abawandiisi abali mu buwangaguse edukannyizibwa PEN Germany, n'abaana bbe abasatu .<ref>{{Cite news |last=Davies |first=Lizzy |date=2022-01-27 |title=‘I’m free at last’: Uganda’s rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany |url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/27/im-free-at-last-ugandas-rudest-poet-stella-nyanzi-on-prison-protest-and-finding-new-voice-in-germany |access-date=2026-10-31 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2022-01-20 |title=Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again |url=https://nilepost.co.ug/news/125552/who-is-after-dr-stella-nyanzi-political-activist-flees-to-germany-citing-political-persecution-again |access-date=2026-10-31 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyamwaya |first=Rading' |date=2022-01-27 |title='I am free at last' - Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator |url=https://afronews.de/africans-in-germany/ugandan-activist-stella-nyanzi-moves-germany-finds-freedom/ |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Nyanzi yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye mu Arts]] mu by'amawulire ne mu by'okuwandiika okuva mu [[:en:Makerere_University|setendekero lye Makerere]] gyeyasomera okuviira ddala mu mwaka gwa 1993 okutuusa mu mwaka gwa 1996.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna [[:en:Master_of_Science|diguli ye ey'okubiri mu bya sayaansi]] mu [[:en:Medical_anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] n'enddwadde ezibaluma okuba mutendekero lya [[:en:University_College_London|University College London]], gyeyasomera okuva mu mwaka gwa 1999 okutuusa omwaka gwa 2000.<ref name=":1" /> Yafuna [[:en:Doctor_of_Philosophy|diguli ye ey'okusatu]] mu [[:en:Anthropology|by'okumannya eby'obulamu bw'abantu]] okuva muytendekero lya [[:en:London_School_of_Hygiene_&_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]], gyeyasomera ebikwata ku by'obulamu obwetoolodde eby'okwegata n'abavubuka n'eby'obulamu okuva mu mwaka gwa 2003 okutuusa mu mwaka gwa 2008.<ref name=":1" />
Nyanzi yakomekereza okunoonyereza ku bikwatagana ku by'okwegata mu bavubuka mu [[:en:Uganda|Uganda]] ssaako nemu ggwanga lya [[:en:The_Gambia|The Gambia]] mu mwaka gwa 2005.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/ |archive-date=2019-05-07 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Nyanzi yatqndika emirimu gye mu mwaka gwa 1997 ng'akola gwakunoonyereza ku byasayaansi mu nga 'social science research associate' ku [[:en:Medical_Research_Council_(United_Kingdom)|Medical Research Council]] (UK) Programme mu Uganda, gyeyakolera okutuusa mu mu mwezi gw'omwenda mu mwaka gwa 2002.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Yafuna ekifo ekipya ng<nowiki>'akola ng'omunoonyereza ku by'obulamu bw'abantu mu ''Medical Research Council Laboratories'', The Gambia, gyeyakolera okumala omwaka gumu oluvannyuma n'alekulira. Yalekulira ekifo ekyo okusobola okumaliriza diguli ye ey'</nowiki>okusatu mu kibuga [[:en:London|London]].<ref name=":1" />
Mu mwaka gwa 2009, Nyanzi yatandika ku pulojekiti kusentendekero ly'e Makerere ng'omunoonyereza ku by'amateeka, eby'ekikula ky'abantu wamu n'okwegata mu by'obufumbo, ng'omu kubeekitongole ky'amateeka gyeyakolera okutuusa mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2013. Yakole ng'omunoonyereza mu tendekero lya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]] okutuusa mu mwaka gwa 2016. Ng'ali eyo, yasabibwa okusomesa mu pulogulaamu empya eya diguli ey'okusatu eyali eyitibwa Mamdani PHD Project, wabula n'agaana. Ofiisi ye baagigala era ng'eky'okulabibwako ekyali mu buvanjuba bwa Afrika gyebaali bagoberera eby'okulwanirira eddembe ly'abakyala ng'omukugu Naminata Diabate kyeyayita " obubaka obutayambadde" yeekalaakaasa nga tayambadde eri eyali mukamaawe .<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=The Dr Stella Nyanzi you did not know… |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/the-dr-stella-nyanzi-you-did-not-know--1648240 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Oluvannyuma lw'okukwatibwa mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayimirizibwa obutaddamu kukolera kusetendekero ly'e Makerere yasaayo okusaba kwe eri mu kakiiko ka setendekero ly'e Makerere akakola ku by'emisango akakikyusa nekagamba adizibwe mu kifo kye kyeyali akolamu , n'akuzibwa okubeera omunoonyereza ekyalina okukolebwa mu bwanguddala, n'asasula emisaala gye gyonna.<ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yunivasite yagaana okugoberera okusalawo kw'akakiiko kaayo akajulirwamu, era n'awaaba omusango mu kooti ng'asaba okudizibwa omulimu gwe n'omusasulwa .<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi wins case against Makerere University, to get pay |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-wins-case-against-makerere-university-to-get-pay-93958 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/court-sets-date-for-nyanzi-case-against-makerere--123610 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu ku muddamu, mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, yunivasite yamugoba n'abalala 45 ng'egamba endagaano ye yali eweddeko.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Makerere University sacks research fellow Stella Nyanzi |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/makerere-university-sacks-research-fellow-stella-nyanzi-121020 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
Nyanzi akozeeko n'emirimu gy'okwebuzibwako mu bitongole by'okunoonyerezaako ebiwerako wabweru a Uganda n'eggwanga lya The Gambia.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref>
== Okunoonyereza ==
Nyanzi alina obukugu mu by'akola ng'awandiise engero za emirundi 61 n'eby'oba olina okugobereera okuva mu butabo 2,049 wetwatukira mu mwezi ogw'okutaana mu mwaka gwa 2022. Ng'otunulidde engero zebasinga okwetanira zeeziri kungeri abavubuka ba Uganda gyebatesaamu ku by'okugenda mu by'omukwata nadala mu by'okwegata,<ref>{{Cite journal|issue=83–98}}</ref> eneeyisa eri okukeberebwa oba balina akawuka kamukemeya nadala eri abakyala abasuubirirwa okuzaala oba abalina embuto,<ref>{{Cite journal|issue=605–615}}</ref> Abakyala okuva mu Uganda engeri gyebeefugamu nga kituuse ku by'okwegata ,<ref>{{Cite journal|issue=585–598}}</ref> Abasajja b'e Uganda engeri gyebeeyisaamu nga kituuse ku by'okukozesa obukerenda obwa kizaala gumba ,<ref>{{Cite journal|issue=197–211}}</ref> neeneeyisa n'ebibinja ebingi wekituuka ku by'okwegata.<ref>{{Cite journal|issue=239–254}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=13–26}}</ref><ref>{{Cite journal|issue=557–569}}</ref> y'omu kubakugu abaasoka okuwandiika n'okufulumya ebikwatagana ku bui bw'ebisiyaga ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite book}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":0">{{Cite journal|issue=952–967}}[[Template:Cite journal]]</ref>
== Okulwanirira eddembe ly'abantu ==
Nyanzi akola abakugu kyebayita "radical rudeness," engeri y'abayuganda ey'obuwangwa mwebayita okutegeeza abantu abaamaanyi okulaga nti bayisiddwamu amaaso.<ref name="Thomas" /><ref name="Thomas">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> Kyatandikibwawo mu biseera by'amawanga bwegaali gafugibwa abazungu nga engeri y'embi gyebaali bayisaamu abantu, obutabanguko, okutaataganya n'obutali butebenkevu ekyamenya omukwano kw'abafuzi bamatwale, enkolagana n'okuganyulwa mu byebaali baleese."<ref>https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/<nowiki/>Summers, Carol. </ref>
Nyanzi alwaniridde eddembe ly'abakyala mu [[:en:Uganda|Uganda]] , abavubuka n'abantu aba [[:en:LGBT|LGBTQIA+]].<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 6 mumwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yatongoza pulojekiti eyali eyitibwa 'Pads4girlsUg', nga yali akwatiddwako nnyo ku baana aboobuwala abaali balemeddwa okusoma olw'okubeera nga baali tebasobola kufuna oba kugula bikozesebwa nga bagenze munsonga z'ekikyala. Yakungaanya ebikozesebwa ebisoba mu lukumi ebyali bisobola okukozesebwa emirundi egiwera, n'abigabula abaana abawala abagenda kumasomero nga kuno kweyateeka n'okubabulirira ku bikwatagana ku by'okugenda munsonga z'ekikyala.<ref name=":0"/><ref name=":0" />
== Okukwatibwa ==
Mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yayita pulezidenti Museveni nga bweyali afaanana amatako "a pair of buttocks."<ref>{{Cite news |last=International |first=PEN |date=2018-11-12 |title=PEN International — Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges… |url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her |archive-date=2021-11-20 |access-date=2026-10-31 |work=PEN International |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 7 mu mwezi ogw'okuna, mu mwaka gwa 2017, Nyanzi yakwatibwa n'agalirwa poliisi ya Kiira nga bamuvunaana olw'okukozesa obubi emikutu gy'emitimbagano n'okubeera nga yakozesa olulimi olukyamu.<ref>{{Cite news |title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/ |archive-date=2021-06-21 |access-date=2026-10-31 |language=en-US}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, yaleetebwa mu kooti gyeyavunaanibwa ogw'okukozesa obubi ebyuma bikalimagezi oba kompuyuuta, n'okuweebuula emikutu gya yintaneeti nga kuno kwekwali n'okufuma pulezidenti wansi w'akawaayiro namba 24, ne 25 akakwata kunkozesa embi ey'akawayiro ka kompuyuuta akafulumizibwa mu mwaka gwa 2011.<ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Stella Nyanzi further remanded for abusing Yoweri Museveni |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/stella-nyanzi-further-remanded-for-abusing-yoweri-museveni-117428 |access-date=2026-10-31 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Yatwalibwa mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|komera ly'e Luzira]]. Ng'enaku z'omwezi 11 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 2017, abasawo okuva mu [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|ddwaliro ly'abalwadde b'emitwe ery'e Butabika]] baasabibwa okwekebejja Nyanzi oba yali alina [[:en:Psychiatric_assessment|ekikyamu ku bwongo]], ng'omuwaabi wa gavumenti bweyali agamba. Wabula Nyanzi yagaana okumwekebejja wabula n'asaba omusawo we ng'omuntu ssaako n'omu kubantu okuva mu famire ye nti balina okubeerawosinga baali baakumwekebejja oba mulwadde.<ref>{{Cite news |date=2017-04-12 |title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni — Blizz Uganda |url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni |archive-date=2017-04-14 |access-date=2026-10-31 |work=Blizz Uganda |language=en-US}}</ref>
Ng'enaku z'omwezi 10 mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka ogwa 2017, Nyanzi yayimbulwa kukakalu ka kooti nga bawaddeyo 10,000,000/= [[:en:Ugandan_shilling|akassente za Uganda]] nga mu za Amerika (US$2904) naye tezaali zabuliwo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Dr Stella Nyanzi released on bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dr-stella-nyanzi-released-on-bail-1700454 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref> u mwezi ogw'ekumu mu mwaka gwa 2018, baamuzaayo mu komera. Teyasaba kweyimirirwa kuba yali akimannyi nti yali agenda kubeera bulungi ng'ali mu komera, ng'era yali ayagala kusigala ng'akola emirimu gye egy'okusomesa ng'ali n'abakazi b'omukomera.<ref>{{Cite web |title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail |url=https://www.news24.com/africa/news/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510 |access-date=2026-10-31 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0"/> Mu mwezi ogw'ekumineebiri mu mwaka gwa 2018, munamateeka we yavumirira ebyali biwawabiddwa Nyanzi nga webitaali mumateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Nyanzi trial flops, further remanded until next year |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-trial-flops-further-remanded-until-next-year-1796474 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
In mwezi ogusooka mu mwaka gwa 9, Nyanzi askenakuz 'omwezi zeyalina okuddayo mu kooti okwongezebwaayo kuba yali teyeewulira bulungi nga mulwadde lwadde kuba yali avuddemu olubuto ng'ali mu komera.<ref>{{Cite web |date=2020-09-28 |title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/stella-nyanzi-says-she-suffered-a-miscarriage-in-jail-1799644 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ng'enaku z'omwezi 2 mu mwezi ogw'omunaana mu mwakagwa 2019, yalaga [[:en:Breast|amabeere]] gge mungeri y'okuwakanya okubeera nga baamusalira okugenda mu komera.<ref>{{Cite news |date=2019-08-02 |title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281 |access-date=2026-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Ebimumannyiddwako n'engeri gyebamufunamu ==
Amawulire g'ensi yonna gamuyita omu kubantu abasinga okulwanirira eddembe ly'ekikula ky'abantu,"<ref name="ifex.org">{{Cite web |title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" - IFEX |url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20190512121443/https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/ |archive-date=2019-05-12 |access-date=2026-10-31 |website=IFEX |language=en}}</ref> "omukugu eyali akulembeddemu mu Afrika mukusoma engeri y'okulwanirira eddembe ly'abantu,"<ref name="Thomas"/> n'omukulembezze alwanisa amateeka agateekebwawo nga ganyigiriza eddembe ly'abantu, n'eddembe ly'okweyogeerera."<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/RlFzK179BGo Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]|access-date=2023-03-21|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163247/https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|url-status=bot: unknown}}: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo|title=#PMLIVE: Dr. Stella Nyanzi Launches the #PADS4GIRLSUG Campaign|website=[[YouTube]]}}</ref> Okusoma kwe kusobozeseza okumannyisa abantu nti omusajja y'akulira amaka, omukyala talina kunyigirizibwa, n'okuvumirira oba okulaga obuli [[:en:Homophobia|bw'ebisiyaga]] nga webuteetagibwa mu Uganda, The Gambia, ne [[:en:Tanzania|Tanzania]]."<ref name="Thomas" /> Abamu batwala okukwatibwa kwe okubeera ng'emu kunsonga gyebaali bagamba nti yeekobaana n'abali bebisiyaga, okusinga ensonga endala.<ref name=":0"/>
Okulaajana okw'ensi yonna kwagoberera Stella Nyanzi oluavnnyuma lw'okubeera nga yali akwatiddwa, ng'ebibiina ebirwanirizi by'eddembe ly'abantu livumirira enkola eno nga bweyali erinyirira eddembe ly'obuyigirize, wamu n'okwenyonyolako oba ery'okuvaayo nebakutegeera. [[:en:Amnesty_International|Ekitongole ekikola kubanoonyi boobubuddamu ekya Amnesty International]] kyategeeza Uganda okugyawo ebyali bivunaanibwa Nyanzi nga kigamba byali tebirina makulu ng'era byabuliimba.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Pen International, ekiwandiikira ekitongole kino kyavumirira okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web |date=2018-12-19 |title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/ |access-date=2026-10-31 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Ekirondoola eddembe ly'abantu ekya 'Human Rights Watch' kyavumirira okukwatibwa kwe nga kigamba kano kino kyaali kiraga abo abagyayo endowooza zaabwe embi eri gavumenti ya Uganda, nadala famire ga pulezidneti, nga babeera bagenda kubalaga obusungu bwabwe ."<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
Kampuni z'amawulire g'ensi yonna gaawandiika kunsonga ezaali zimukwasiza ng'ezaali zeekuusa ku by'obufuzi. NPR yafulumya nti okukwatibwa kwe kwali kwakuwa ssuubi " nti abatalina maanyi na bwogerero baali basobola okwengaanga abo abeeyita abaamaanyi."<ref>{{Cite news |title=She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country |access-date=2026-10-31 |work=NPR |language=en}}</ref> ''[[:en:The_Washington_Post|The Washington Post]]'' gaawandiika nti okukwatibwa kwe kwakubeera nga yali ayogedde ku Museveni ng'era tawagira biki byeyali akola."<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’ </ref> ''[[:en:Al_Jazeera|Al Jazeera]] mu uzungu yafulumya ng'egamba nti okukwatibwa kwe kwali kwekuusa ku kyakubeera nga Museveni yali ayagala kufuga obulamu bwe bwonna ng'ate yali tayagala bamuwakanya''.<ref name="aljazeera.com"/> Aga 'Canadian ''Globe and Mail'' gaafulumya nti okukwatibwa kwe gwegwaali omutima gwakyo kyonna nadala mukukozesa olulimi n'okugyema kwe okwali okw'obukambwe ku by'ekomo eri abakazi b'omu Uganda."<ref name="theglobeandmail.com">{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Amawulire ga ''The Guardian'' gaafulumya okulumba kwe kwava ku gavumenti okubeera nga yali ageenye okuteeka ensiimbi mu bikozesebwa by'abaana aboobuwala mu kweyonja ekyavirako obuvugirizi bwanamungi w'omuntu okwatambula obulungi ssaako nemumakomera."<ref name="theglobeandmail.com" />
Mu Uganda, alina abawagizi abawerako, nga muno mwemuli n'abagoberezi ku mikutu gye gimukwanira wala oba egya 'social media' okusinga omuntu yenna mu Uganda.<ref name="theglobeandmail.com"/> Banji baamukungaanyiza ng'emere bweyali mukomera.<ref>{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Abakugu mu Uganda baamutendereza nnyo olw'okuyimirira mu abo abatutulugunya oba abatuyisa obubi."<ref>{{Cite web |title=Critic of Uganda leader charged with ‘cyber harassment’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/4/10/academic-stella-nyanzi-charged-with-cyber-harassment |access-date=2026-10-31 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Munamateeka we Isaac Kimaze Semakadde yatuumibwa <nowiki>''munamateeka eyali asinga wekyatuuka mu by'okuwozesa mu kooti y'abantu" ab'ekibiina ky'abanamateeka ekya Uganda Law Society, olw'</nowiki>omulimu gweyakoma mu musango guno.<ref>{{Cite web |last=independent |first=The |date=2018-05-16 |title=Isaac Semakadde; Legal rebel Anti-clockwise thinker |url=https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/ |access-date=2026-10-31 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref>
Mu Uganda, "eby'obuwangwa eby'amaanyi ebitangira omuntu okwogera mulujudde ku by'okwegadanda oba eby'obukaba gyebiri, [[:en:Homosexuality|n'ebisiyaga]] tebikirizibwa mu mateeka nga n'okusomesa ku by'okwegata byawerebwa mu masomero." Naye, Nyanzi ayogera mulujudde, n'akusiigira ekifaanannyi kubikwatagana ku by'okwegata, ebitundu by'ekyama wamu n'eby'obufuzi. Ng'eno y'ensonga lwaki yeegombebwa banaansi banne mu bungi, naye ng'alabikwa bubi abantu abeetwala okubeera aboobuvunaanyibwa mu Uganda."<ref name="ifex.org"/>
== Obuwangaguse ==
Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogusooka mu mwaka gwa 2021, Nyanzi yatuuka mu kibuga ky'e [[:en:Nairobi,_Kenya|Nairobi,]] mu ggwanga lya [[:en:Nairobi,_Kenya|Kenya]] ng'akozesa baasi, era ng'ayita mu banamateeka bbe, omukenkufu [[:en:George_Luchiri_Wajackoyah|George Luchiri Wajackoyah]], yamusabira [[:en:Right_of_asylum|obutuuze]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], nga beekwasa okubeera nga baali baagala kumuta olw'ensonga z'eby'obufuzi nga kikolebwa gavumenti ekulemberwa Museveni mu Uganda Uganda.<ref name="ExileR">{{Cite web}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Education_in_Uganda|Education in Uganda]]
* [[:en:LGBT_Rights_in_Uganda|LGBT Rights in Uganda]]
* [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo District]]
* [[:en:Lwengo_District|Mahmood Mamdani]]
* [[:en:Sarah_Ssali|Sarah Ssali]]
s1q8nj9w5rilcuqzdnnh09g8o5aaqxb
Sharon Balmoi Laker
0
10451
77843
61287
2026-10-31T15:08:07Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77843
wikitext
text/x-wiki
[[File:Laker Sharon Balmoyi.jpg|thumb|Laker Sharon Balmoyi]]
'''Sharon Balmoi Laker''' Munnayuganda, Munnabyabufuzi. Ye mubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Gulu wansi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Uma |first=Patrick |date=2022-06-16 |title=Gulu Girls Cautioned on Early Marriages |url=https://chimpreports.com/gulu-girls-cautioned-on-early-marriages/ |access-date=2026-10-31 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>https://observer.ug/news/headlines/71782-balaalo-nomads-invasion-worrying-acholi-leaders</ref>
== Emirimu gye ==
Yayogerako eri abawala b'essomero lya Gwengdiya Primary School mu [[:en:Gulu_District|Gulu district]] era n'abakuutira okwewala okufna ebbuto nga bakyali bato. Yali omu kubaabaga amateeka okuva mu bitundu bye Acholi nga yasaba Gavumenti okuwaayo obuyambi eri Famire z'abo abakosebwa olw'akabenje akaali ku luguudo lwe [[:en:Kamdini|Kamdini]] saako n'abo abakosebwa lw'enguudo embi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175929/https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/kamdini-road-crash-mps-appeal-for-govt-suppor-151240</ref>
Yali omu ku kibiina kya Acholi Parliamentary Group (APG) ne Ker Kwaro Acholi abakoowola okuteebwa kw'abatuuze ba Apaa musanvu abaali bakwatibwa ne basibibwa mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti y'e Adjumani]].<ref>https://thecooperator.news/apg-ker-kwaro-acholi-calls-for-unconditional-release-of-apaa-residents-in-custody/</ref>
Mu 2021, yalondebwa okukiikirira eby'enkulakulana ow'ekibiina kya Acholi Parliamentary Group.<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175930/https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |url-status=dead }}</ref> Acholi Parliamentary Group kyatandikibwawo mu 1989.<ref name=":1" /> kye kyasooka okutondebwawo mu bukiiko bw'ebitundu mu kakiiko ka National Resistance Council, nga katondebwawo Gavumenti y'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement-NRM.<ref name=":1" /> Kyatondebwawo mu kaseera nga ebitundu by'e Acholi byali bitaataganyizibwa olw'obulumbaganyi bw'abayeekera omwali [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]]-LRA Eggye ly'abayeekera eryali likulemberwa [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]].<ref name=":1" />
== Ba Mmemba ba Paalamenti abava mu bitundu by'e Acholi ==
* Anthony Akol
* Phillip Okin Ojara
* Hillary Onek Obaloker
* Ricky Anywar
* John Amos Okot
* Lillian Aber
* Beatrice Akori
* Tonny Awany Nwoya
* Margaret Lamwaka Odwar
* Geoffrey Okello Nwoya
* Betty Aol Ocan
* Simon Wokorach
* Judith Peace Acan
* David Lagen Atuka
* Aciro Menya
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://www.parliament.go.ug/ Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda]
{{DEFAULTSORT:Laker, Sharon Balmoi}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
277u0kjj76mpyz8snoa5tmuo0eveqb2
77844
77843
2026-10-31T15:09:15Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77844
wikitext
text/x-wiki
[[File:Laker Sharon Balmoyi.jpg|thumb|Laker Sharon Balmoyi]]
'''Sharon Balmoi Laker''' Munnayuganda, Munnabyabufuzi. Ye mubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Gulu wansi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Uma |first=Patrick |date=2022-06-16 |title=Gulu Girls Cautioned on Early Marriages |url=https://chimpreports.com/gulu-girls-cautioned-on-early-marriages/ |access-date=2026-10-31 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-11-09 |title=Balaalo nomads 'invasion' worrying Acholi leaders |url=https://observer.ug/news/balaalo-nomads-invasion-worrying-acholi-leaders/ |access-date=2026-10-31 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Yayogerako eri abawala b'essomero lya Gwengdiya Primary School mu [[:en:Gulu_District|Gulu district]] era n'abakuutira okwewala okufna ebbuto nga bakyali bato. Yali omu kubaabaga amateeka okuva mu bitundu bye Acholi nga yasaba Gavumenti okuwaayo obuyambi eri Famire z'abo abakosebwa olw'akabenje akaali ku luguudo lwe [[:en:Kamdini|Kamdini]] saako n'abo abakosebwa lw'enguudo embi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175929/https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/kamdini-road-crash-mps-appeal-for-govt-suppor-151240</ref>
Yali omu ku kibiina kya Acholi Parliamentary Group (APG) ne Ker Kwaro Acholi abakoowola okuteebwa kw'abatuuze ba Apaa musanvu abaali bakwatibwa ne basibibwa mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti y'e Adjumani]].<ref>https://thecooperator.news/apg-ker-kwaro-acholi-calls-for-unconditional-release-of-apaa-residents-in-custody/</ref>
Mu 2021, yalondebwa okukiikirira eby'enkulakulana ow'ekibiina kya Acholi Parliamentary Group.<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175930/https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |url-status=dead }}</ref> Acholi Parliamentary Group kyatandikibwawo mu 1989.<ref name=":1" /> kye kyasooka okutondebwawo mu bukiiko bw'ebitundu mu kakiiko ka National Resistance Council, nga katondebwawo Gavumenti y'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement-NRM.<ref name=":1" /> Kyatondebwawo mu kaseera nga ebitundu by'e Acholi byali bitaataganyizibwa olw'obulumbaganyi bw'abayeekera omwali [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]]-LRA Eggye ly'abayeekera eryali likulemberwa [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]].<ref name=":1" />
== Ba Mmemba ba Paalamenti abava mu bitundu by'e Acholi ==
* Anthony Akol
* Phillip Okin Ojara
* Hillary Onek Obaloker
* Ricky Anywar
* John Amos Okot
* Lillian Aber
* Beatrice Akori
* Tonny Awany Nwoya
* Margaret Lamwaka Odwar
* Geoffrey Okello Nwoya
* Betty Aol Ocan
* Simon Wokorach
* Judith Peace Acan
* David Lagen Atuka
* Aciro Menya
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://www.parliament.go.ug/ Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda]
{{DEFAULTSORT:Laker, Sharon Balmoi}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
beh1wu5hygtbgdk5jltb93pk91xewc9
77845
77844
2026-10-31T15:12:23Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77845
wikitext
text/x-wiki
[[File:Laker Sharon Balmoyi.jpg|thumb|Laker Sharon Balmoyi]]
'''Sharon Balmoi Laker''' Munnayuganda, Munnabyabufuzi. Ye mubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Gulu wansi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Uma |first=Patrick |date=2022-06-16 |title=Gulu Girls Cautioned on Early Marriages |url=https://chimpreports.com/gulu-girls-cautioned-on-early-marriages/ |access-date=2026-10-31 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-11-09 |title=Balaalo nomads 'invasion' worrying Acholi leaders |url=https://observer.ug/news/balaalo-nomads-invasion-worrying-acholi-leaders/ |access-date=2026-10-31 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Yayogerako eri abawala b'essomero lya Gwengdiya Primary School mu [[:en:Gulu_District|Gulu district]] era n'abakuutira okwewala okufna ebbuto nga bakyali bato. Yali omu kubaabaga amateeka okuva mu bitundu bye Acholi nga yasaba Gavumenti okuwaayo obuyambi eri Famire z'abo abakosebwa olw'akabenje akaali ku luguudo lwe [[:en:Kamdini|Kamdini]] saako n'abo abakosebwa lw'enguudo embi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175929/https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2023-01-09 |title=News: Kamdini road crash: MPs appeal for govt support |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/kamdini-road-crash-mps-appeal-for-govt-suppor-NV_151240_102026 |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
Yali omu ku kibiina kya Acholi Parliamentary Group (APG) ne Ker Kwaro Acholi abakoowola okuteebwa kw'abatuuze ba Apaa musanvu abaali bakwatibwa ne basibibwa mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti y'e Adjumani]].<ref>https://thecooperator.news/apg-ker-kwaro-acholi-calls-for-unconditional-release-of-apaa-residents-in-custody/</ref>
Mu 2021, yalondebwa okukiikirira eby'enkulakulana ow'ekibiina kya Acholi Parliamentary Group.<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175930/https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |url-status=dead }}</ref> Acholi Parliamentary Group kyatandikibwawo mu 1989.<ref name=":1" /> kye kyasooka okutondebwawo mu bukiiko bw'ebitundu mu kakiiko ka National Resistance Council, nga katondebwawo Gavumenti y'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement-NRM.<ref name=":1" /> Kyatondebwawo mu kaseera nga ebitundu by'e Acholi byali bitaataganyizibwa olw'obulumbaganyi bw'abayeekera omwali [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]]-LRA Eggye ly'abayeekera eryali likulemberwa [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]].<ref name=":1" />
== Ba Mmemba ba Paalamenti abava mu bitundu by'e Acholi ==
* Anthony Akol
* Phillip Okin Ojara
* Hillary Onek Obaloker
* Ricky Anywar
* John Amos Okot
* Lillian Aber
* Beatrice Akori
* Tonny Awany Nwoya
* Margaret Lamwaka Odwar
* Geoffrey Okello Nwoya
* Betty Aol Ocan
* Simon Wokorach
* Judith Peace Acan
* David Lagen Atuka
* Aciro Menya
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://www.parliament.go.ug/ Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda]
{{DEFAULTSORT:Laker, Sharon Balmoi}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
hu99283txbibdg06mmbwy8gtm0vtoaq
77846
77845
2026-10-31T15:13:07Z
Jonathan Charvez
11988
conveted reference
77846
wikitext
text/x-wiki
[[File:Laker Sharon Balmoyi.jpg|thumb|Laker Sharon Balmoyi]]
'''Sharon Balmoi Laker''' Munnayuganda, Munnabyabufuzi. Ye mubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Gulu wansi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Uma |first=Patrick |date=2022-06-16 |title=Gulu Girls Cautioned on Early Marriages |url=https://chimpreports.com/gulu-girls-cautioned-on-early-marriages/ |access-date=2026-10-31 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-11-09 |title=Balaalo nomads 'invasion' worrying Acholi leaders |url=https://observer.ug/news/balaalo-nomads-invasion-worrying-acholi-leaders/ |access-date=2026-10-31 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Yayogerako eri abawala b'essomero lya Gwengdiya Primary School mu [[:en:Gulu_District|Gulu district]] era n'abakuutira okwewala okufna ebbuto nga bakyali bato. Yali omu kubaabaga amateeka okuva mu bitundu bye Acholi nga yasaba Gavumenti okuwaayo obuyambi eri Famire z'abo abakosebwa olw'akabenje akaali ku luguudo lwe [[:en:Kamdini|Kamdini]] saako n'abo abakosebwa lw'enguudo embi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175929/https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2023-01-09 |title=News: Kamdini road crash: MPs appeal for govt support |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/kamdini-road-crash-mps-appeal-for-govt-suppor-NV_151240_102026 |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
Yali omu ku kibiina kya Acholi Parliamentary Group (APG) ne Ker Kwaro Acholi abakoowola okuteebwa kw'abatuuze ba Apaa musanvu abaali bakwatibwa ne basibibwa mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti y'e Adjumani]].<ref>{{Cite web |last=Ojok |first=Michael |date=2021-11-12 |title=APG, Ker Kwaro Acholi calls for unconditional release of Apaa residents in custody |url=https://thecooperator.news/apg-ker-kwaro-acholi-calls-for-unconditional-release-of-apaa-residents-in-custody/ |access-date=2026-10-31 |website=The Cooperator News |language=en-US}}</ref>
Mu 2021, yalondebwa okukiikirira eby'enkulakulana ow'ekibiina kya Acholi Parliamentary Group.<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175930/https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |url-status=dead }}</ref> Acholi Parliamentary Group kyatandikibwawo mu 1989.<ref name=":1" /> kye kyasooka okutondebwawo mu bukiiko bw'ebitundu mu kakiiko ka National Resistance Council, nga katondebwawo Gavumenti y'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement-NRM.<ref name=":1" /> Kyatondebwawo mu kaseera nga ebitundu by'e Acholi byali bitaataganyizibwa olw'obulumbaganyi bw'abayeekera omwali [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]]-LRA Eggye ly'abayeekera eryali likulemberwa [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]].<ref name=":1" />
== Ba Mmemba ba Paalamenti abava mu bitundu by'e Acholi ==
* Anthony Akol
* Phillip Okin Ojara
* Hillary Onek Obaloker
* Ricky Anywar
* John Amos Okot
* Lillian Aber
* Beatrice Akori
* Tonny Awany Nwoya
* Margaret Lamwaka Odwar
* Geoffrey Okello Nwoya
* Betty Aol Ocan
* Simon Wokorach
* Judith Peace Acan
* David Lagen Atuka
* Aciro Menya
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://www.parliament.go.ug/ Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda]
{{DEFAULTSORT:Laker, Sharon Balmoi}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
5tddovurnkgk3a4yts5s8h9uzjy4kuq
77847
77846
2026-10-31T15:13:47Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77847
wikitext
text/x-wiki
[[File:Laker Sharon Balmoyi.jpg|thumb|Laker Sharon Balmoyi]]
'''Sharon Balmoi Laker''' Munnayuganda, Munnabyabufuzi. Ye mubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Gulu wansi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Uma |first=Patrick |date=2022-06-16 |title=Gulu Girls Cautioned on Early Marriages |url=https://chimpreports.com/gulu-girls-cautioned-on-early-marriages/ |access-date=2026-10-31 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-11-09 |title=Balaalo nomads 'invasion' worrying Acholi leaders |url=https://observer.ug/news/balaalo-nomads-invasion-worrying-acholi-leaders/ |access-date=2026-10-31 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gye ==
Yayogerako eri abawala b'essomero lya Gwengdiya Primary School mu [[:en:Gulu_District|Gulu district]] era n'abakuutira okwewala okufna ebbuto nga bakyali bato. Yali omu kubaabaga amateeka okuva mu bitundu bye Acholi nga yasaba Gavumenti okuwaayo obuyambi eri Famire z'abo abakosebwa olw'akabenje akaali ku luguudo lwe [[:en:Kamdini|Kamdini]] saako n'abo abakosebwa lw'enguudo embi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175929/https://luotunes.com/tag/Hon.-Sharon-Balmoi-Laker-.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2023-01-09 |title=News: Kamdini road crash: MPs appeal for govt support |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/kamdini-road-crash-mps-appeal-for-govt-suppor-NV_151240_102026 |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
Yali omu ku kibiina kya Acholi Parliamentary Group (APG) ne Ker Kwaro Acholi abakoowola okuteebwa kw'abatuuze ba Apaa musanvu abaali bakwatibwa ne basibibwa mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti y'e Adjumani]].<ref>{{Cite web |last=Ojok |first=Michael |date=2021-11-12 |title=APG, Ker Kwaro Acholi calls for unconditional release of Apaa residents in custody |url=https://thecooperator.news/apg-ker-kwaro-acholi-calls-for-unconditional-release-of-apaa-residents-in-custody/ |access-date=2026-10-31 |website=The Cooperator News |language=en-US}}</ref>
Mu 2021, yalondebwa okukiikirira eby'enkulakulana ow'ekibiina kya Acholi Parliamentary Group.<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402175930/https://www.radio4.ug/2021/07/23/akol-calls-for-unity-as-he-assumes-acholi-parliamentary-group-leadership/ |url-status=dead }}</ref> Acholi Parliamentary Group kyatandikibwawo mu 1989.<ref name=":1" /> kye kyasooka okutondebwawo mu bukiiko bw'ebitundu mu kakiiko ka National Resistance Council, nga katondebwawo Gavumenti y'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement-NRM.<ref name=":1" /> Kyatondebwawo mu kaseera nga ebitundu by'e Acholi byali bitaataganyizibwa olw'obulumbaganyi bw'abayeekera omwali [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]]-LRA Eggye ly'abayeekera eryali likulemberwa [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]].<ref name=":1" />
== Ba Mmemba ba Paalamenti abava mu bitundu by'e Acholi ==
* Anthony Akol
* Phillip Okin Ojara
* Hillary Onek Obaloker
* Ricky Anywar
* John Amos Okot
* Lillian Aber
* Beatrice Akori
* Tonny Awany Nwoya
* Margaret Lamwaka Odwar
* Geoffrey Okello Nwoya
* Betty Aol Ocan
* Simon Wokorach
* Judith Peace Acan
* David Lagen Atuka
* Aciro Menya
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda
{{DEFAULTSORT:Laker, Sharon Balmoi}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
tpwfcu8gs5frvmj2bdixb6q0fju9r47
Ann Maria Nankabirwa
0
10601
77851
69670
2026-10-31T15:21:54Z
Jonathan Charvez
11988
removed duplicated link
77851
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" />
Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" />
== Emirimu gye ==
'''Nga tannaba kuyingira byabufuzi'''
Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu NRM.<ref name=":02" />
== Eby'obufuzi ==
Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" />
== Laba ne ==
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda
* [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]]
* [[National Resistance Movement]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya ==
* [https://ug.linkedin.com/in/ann-maria-nankabirwa-710b8885 Ann Maria Nankabirwa on Linkedin]
* [https://twitter.com/nankabirwa_ann?lang=en Nankabirwa Ann maria on Twitter]
* [https://www.facebook.com/Hon-Nankabirwa-Ann-Maria-1535877803353320/ Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook]
* [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]]
[[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
tkobm18pdaxd1i32qk5phz24j3rhcqt
77852
77851
2026-10-31T15:22:26Z
Jonathan Charvez
11988
removed duplicated link
77852
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" />
Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" />
== Emirimu gye ==
'''Nga tannaba kuyingira byabufuzi'''
Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa Disitulikiti y'e Kyankwanzi mu NRM.<ref name=":02" />
== Eby'obufuzi ==
Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" />
== Laba ne ==
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda
* [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]]
* [[National Resistance Movement]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya ==
* [https://ug.linkedin.com/in/ann-maria-nankabirwa-710b8885 Ann Maria Nankabirwa on Linkedin]
* [https://twitter.com/nankabirwa_ann?lang=en Nankabirwa Ann maria on Twitter]
* [https://www.facebook.com/Hon-Nankabirwa-Ann-Maria-1535877803353320/ Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook]
* [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]]
[[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
af895ykleob42mpbsf0zt9l2trljzk6
77853
77852
2026-10-31T15:22:58Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77853
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" />
Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" />
== Emirimu gye ==
'''Nga tannaba kuyingira byabufuzi'''
Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa Disitulikiti y'e Kyankwanzi mu NRM.<ref name=":02" />
== Eby'obufuzi ==
Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" />
== Laba ne ==
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda
* [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]]
* [[National Resistance Movement]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya ==
* Ann Maria Nankabirwa on Linkedin
* [https://twitter.com/nankabirwa_ann?lang=en Nankabirwa Ann maria on Twitter]
* [https://www.facebook.com/Hon-Nankabirwa-Ann-Maria-1535877803353320/ Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook]
* [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]]
[[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
3sshxlp0cpb8fabrmdttmp7catbqwpy
77854
77853
2026-10-31T15:23:35Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77854
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" />
Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" />
== Emirimu gye ==
'''Nga tannaba kuyingira byabufuzi'''
Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa Disitulikiti y'e Kyankwanzi mu NRM.<ref name=":02" />
== Eby'obufuzi ==
Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" />
== Laba ne ==
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda
* [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]]
* [[National Resistance Movement]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya ==
* Ann Maria Nankabirwa on Linkedin
* Nankabirwa Ann maria on Twitter
* [https://www.facebook.com/Hon-Nankabirwa-Ann-Maria-1535877803353320/ Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook]
* [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]]
[[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
lsdm6krdl6vm3u8ahl0ohvxhyt6n5w3
77855
77854
2026-10-31T15:24:05Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77855
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" />
Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" />
== Emirimu gye ==
'''Nga tannaba kuyingira byabufuzi'''
Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa Disitulikiti y'e Kyankwanzi mu NRM.<ref name=":02" />
== Eby'obufuzi ==
Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" />
== Laba ne ==
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda
* [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]]
* [[National Resistance Movement]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya ==
* Ann Maria Nankabirwa on Linkedin
* Nankabirwa Ann maria on Twitter
* Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook
* [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]]
[[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
07zv7rgimvx323yrbts908nhsp4a7ca
77856
77855
2026-10-31T15:24:43Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77856
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" />
Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" />
== Emirimu gye ==
'''Nga tannaba kuyingira byabufuzi'''
Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa Disitulikiti y'e Kyankwanzi mu NRM.<ref name=":02" />
== Eby'obufuzi ==
Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" />
== Laba ne ==
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi
* Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda
* [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]]
* [[National Resistance Movement]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya ==
* Ann Maria Nankabirwa on Linkedin
* Nankabirwa Ann maria on Twitter
* Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook
* Website of the Parliament of Uganda
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]]
[[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]]
[[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
kg6jf6fih2cc51gr376x7umlcohlp00
Loy Katali
0
10615
77842
75977
2026-10-31T15:02:21Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77842
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox biography vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">Loy Katali</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Born
| class="infobox-data" |12 October 1975
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Nationality
| class="infobox-data category" |Ugandan
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Citizenship
| class="infobox-data category" |Ugandan
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Education
| class="infobox-data" |Bachelor's degree in commerce and Masters of Business Administration from Makerere University
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Occupation(s)
| class="infobox-data role" |Politician and Accountant
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Years active
| class="infobox-data" |2012-Date
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Political party
| class="infobox-data org" |National Resistance Movement (NRM)
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Opponent
| class="infobox-data" |Peace Tibyaze
|}
'''Loy Katali''' (yazaalibwa nga 12 Ogwekumi 1975) [[:en:Ugandan|Munnayuganda]] [[:en:Politician|ow'ebyobufuzi]] era accountant.<ref name=":0">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=358 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428094803/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=358 |archive-date=2021-04-28 |access-date=2026-10-01 |website=www.parliament.go.ug |url-status=live}}</ref> Ye mubaka omukyaala akiikirira [[:en:Jinja_District|Disitulikitti y'e Jinja]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamentti ya Uganda]] ey'ekumi. Ali mu kibiina eky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] .<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://redpepper.co.ug/2021/02/post-elections-jinja-district-voters-task-tibyaze-on-service-delivery/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-14 |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707040735/https://redpepper.co.ug/2021/02/post-elections-jinja-district-voters-task-tibyaze-on-service-delivery/ |url-status=dead }}</ref>
== Emisomo ==
Mu mwaka gwa 2000, she was awarded a bachelor's degree in commerce from [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Makerere_University</nowiki> Makerere University].<ref name=":0"/> Mu mwaka gwa 2008, yafuna certificate okuva mu[[:en:Association_of_Chartered_Certified_Accountants|Association of Chartered Certified Accountants]], UK era oluvanyuma n'amaliriza diguli ya masters mu by'okudukanya bizinensi okuva mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Yunivasitte y'e Makerere]] mu mwaka gwa 2009.<ref name=":0" /><ref>https://www.mpscanug.com/profile/kataliloy/</ref>
== Eby'afaayo ku mirimu ==
Okuva mu mwaka gwa 2012 okutuusa 2015, yakola nga offiisa w'ebyembalirira ku IGAD era oluvanyuma neyegatta ku [[:en:Ministry_of_Labour,_Public_Service_and_Human_Resource_Development_(South_Sudan)|Ministry of Labour]], Republic ya [[:en:South_Sudan|South Sudan]] nga consultant (financial management specialist) okuva mu mwaka gwa 2009 okutuusa 2011.<ref name=":0"/> Loy yali [[:en:Financial_accounting|financial accountant]] ku [[:en:Microfinance|Microfinance]] Support Centre Ltd okuva mu mwaa gwa 2004 okutuusa 2008. Wakati wa 2003 ne 2004, yali ccountant coordinator ku Directorate of Water Development.<ref name=":0" /> Mu kiseera kya 2001–2003, yaweebwa omulimu nga [[:en:Project_Accountant|Project Accountant]] ku [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Wakati wa 2000 ne 2001, yakola nga [[:en:Management_accountant|management accountant]] ku CELFMARK.<ref name=":0" /> Loy oluvanyuma yegatta ku Paalamentti ya Uganda nga mmemba wa Paalamenti okuva mu mwaka gwa 2016 okutuusa kati.<ref name=":0" /> Bwe yali mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamentti ya Uganda]], yaweereza ku professional body ku ttendekero lya Institute of Certified Public accountants mu Uganda ne Association of Chartered Certified Accountants, UK nga mmemba omujjuvu. Okugatako, yaweereza ku kakiiko k'ebyenfuna, okuteekateeka n'enkulaakulana mu by'enfuna nga omumyuuka wa ssentebbe.<ref name=":0" />
== Obulamu bwe ==
Mufumbo.<ref name=":0" /> Alina okwagala okungi mu kuyamaba abo abetaaga obuyambi nga ba namwandu ne bamulekwa.<ref name=":0" />
== Laba na bino ==
* [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa ba mmemba mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]]
* [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]]
* [[:en:Jinja_District|Disitulikitti y'e Jinja]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijulizidwa ==
{{Reflist}}
== Ebijulizidwa wa bweru wa wikipediya ==
* Website ya Paalamenti ya Uganda
s7ujxfx7h7ifopuz4y3n90rnt12nuzz
Proscovia Nabbanja
0
10708
77869
70592
2026-10-31T15:50:59Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77869
wikitext
text/x-wiki
'''Proscovia Nabbanja''' Munnayuganda [[:en:Geologist|omukugu mu byafaayo by'ensi]] era [[:en:Corporate_executive|kalabaalaba w'emirimu]], nga y'akulira kampuni y'amafuta eya [[:en:Uganda_National_Oil_Company|Uganda National Oil Company]], okuva nga 1 Ogwekkumi 2019.<ref name="1R">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-confirmed-as-chief-executive-of-the-national-oil-company/</ref> Okuva nga 15 Ogwomunaana 2019 okutuusa nga 1 Ogwekkumi 2019, Yali CEO wa Kkampuni. Yaddamu bigere by'omutandiisi [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]], eyalekulira oluvanyuma lw'emyaka esatu ng'ali ku mulimu.<ref name="PromoR">{{Cite web |date=2020-09-15 |title=UNOC appoints Nabbanja as acting CEO |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/unoc-appoints-nabbanja-as-acting-ceo--1842620 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Emabegako, wakati w'Ogwekkuminogumu 2016 n'oGwomunaana 2019, ye yali akulira emirimu ([[:en:Chief_operating_officer|chief operating officer]]) mu kampuni ya Uganda National Oil Company.<ref name="Bio">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-named-acting-chief-executive-of-national-oil-company/</ref> Nga tebinnabaawo, ye yali omukugu mu byafaayo by'ensi mu kuvumbula amafuta n'okugasengejja ku Petroleum Exploration and Production Department (PEPD), mu Minisitule ya Uganda ey'amasanyalaze n'enkulakulana y'ebyobugagga eby'omuttaka eya [[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Uganda Ministry of Energy and Mineral Development]],nga ye mukyala eyasooka okufuna ekifo ekyo.<ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |access-date=2024-04-30 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109080726/http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |url-status=dead }}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obunene n'obukulu mu Uganda nga yatikkirwa Diguli mu saayansimn'ebyafaayo by'ensi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in [[:en:Geology|geology]] and [[:en:Chemistry|chemistry]]. Oluvanyuma yafuna Diguli ey'okubiri mu byobugagga eby'omuttaka ebisimibwamu amafuta eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] mu [[:en:Petroleum_Geoscience|Petroleum Geoscience]], okuva ku [[:en:Imperial_College_of_Science,_Technology_and_Medicine|Imperial College of Science, Technology and Medicine]], mu kibuga [[:en:London|London]],ekya [[:en:United_Kingdom|Bungereza]]. Era alina Diguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] eyamuweebwa aba [[:en:Imperial_College_Business_School|Imperial College Business School]], gya yafuna mu 2017. Satifikeeti ye eya International Petroleum, Oil and Gas Management yamuweebwa Ettendekero lya Institute for Petroleum Management Inc., mu [[:en:Austin,_Texas|Austin, Texas]], [[:en:United_States|United States]].
== Emirimu gye ==
Nabbanja yaweebwa omulimu aba PEPD mu 2000, mu bwangu ddala nga yakava ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], nga kyamufuula omukyala eyasooka okubeera omukozi eyo. Okumala emyaka, yalinyisibwa era mu Gwokutaano 2013, yali kuddala ly'omukugu mu by'obugagga eby'omuttaka. Mu busobozi obwo, akola nga kalabaalaba wa Tiimu y'abakugu ab'ekkenenya ebiteeso by'abakugu okuva mu Kkampuni z'amafuta, n'ensonga ezekuusa ku nzizi a'amafuta. Ebiwandiiko tiimu ye by'ekungaanya, byeyambisibwa mu kugereranya amafuta kigero ki ekisangibwa wansi mu ttaka.<ref name="Two"/><ref>https://ugandaradionetwork.com/story/female-geologist-i-thought-i-would-become-a-borehole-driller</ref> Okumala ebbanga ly'amyezi kkuminamwenda, okuva mu Gwokuna 2015 okutuusa mu Gwekkuminogumu 2016, Nabbanja yali aweereza nga Principal Geologist ku PEPD, ekifo kye yalekulira okwegatta ku UNOC.
Mu Gwekkumi 2019, Boodi y'aba Dayilekita ba UNOC yakakasa Proscovia Nabbanja nga CEO wa Kampuni atuuliridde.<ref name="6R">https://www.monitor.co.ug/News/National/Nabbanja-named-UNOC-new-boss/688334-5293886-jw8ta2/index.html</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Proscovia Nabbanja mufumbo era maama w'abaana basatu.
== Obuvunanyizibwa obulala ==
Proscovia Nabanjja yalondebwa Minisita w'ebyobulamu mu 2020 nga mmemba ku Kakiiko k'aba Dayilekita aba Malaria Free Uganda, ekitongole ky'obwannanyi ekikolaganira wamu ne Gavumenti ya Uganda wansi wa Minisitule y'ebyobulamu nga kyaweebwa obuvuanyizibwa okuyambako mu kulwanysa obulwadde bw'omusujja ekya National Malaria Control Division (NMCD) mu kugyawo emisanvu mu kugenderera okuggusa enteekateekaa z'eggwanga nga bayita mu kukungaanya obuyambi, n'ebyembalirira eri abalia emigabo mu kampuni.
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Eby'enfuna bya Uganda]]
* [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]]
== Ebijuliziddwamu ==
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://www.linkedin.com/in/proscovia-nabbanja-580a1539/?trk=public-profile-join-page Profile of Proscovia Nabbanja]
* [http://unoc.co.ug/ Website of Uganda National Oil Company Limited]
* [https://web.archive.org/web/20070927141053/http://www.energyandminerals.go.ug/ Website of the Uganda Ministry of Energy and Minerals]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
rcvmgrjhd29vc48gjtyah94a5bj0t0y
77870
77869
2026-10-31T15:58:16Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77870
wikitext
text/x-wiki
'''Proscovia Nabbanja''' Munnayuganda [[:en:Geologist|omukugu mu byafaayo by'ensi]] era [[:en:Corporate_executive|kalabaalaba w'emirimu]], nga y'akulira kampuni y'amafuta eya [[:en:Uganda_National_Oil_Company|Uganda National Oil Company]], okuva nga 1 Ogwekkumi 2019.<ref name="1R">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-confirmed-as-chief-executive-of-the-national-oil-company/</ref> Okuva nga 15 Ogwomunaana 2019 okutuusa nga 1 Ogwekkumi 2019, Yali CEO wa Kkampuni. Yaddamu bigere by'omutandiisi [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]], eyalekulira oluvanyuma lw'emyaka esatu ng'ali ku mulimu.<ref name="PromoR">{{Cite web |date=2020-09-15 |title=UNOC appoints Nabbanja as acting CEO |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/unoc-appoints-nabbanja-as-acting-ceo--1842620 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Emabegako, wakati w'Ogwekkuminogumu 2016 n'oGwomunaana 2019, ye yali akulira emirimu ([[:en:Chief_operating_officer|chief operating officer]]) mu kampuni ya Uganda National Oil Company.<ref name="Bio">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-named-acting-chief-executive-of-national-oil-company/</ref> Nga tebinnabaawo, ye yali omukugu mu byafaayo by'ensi mu kuvumbula amafuta n'okugasengejja ku Petroleum Exploration and Production Department (PEPD), mu Minisitule ya Uganda ey'amasanyalaze n'enkulakulana y'ebyobugagga eby'omuttaka eya [[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Uganda Ministry of Energy and Mineral Development]],nga ye mukyala eyasooka okufuna ekifo ekyo.<ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |access-date=2024-04-30 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109080726/http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |url-status=dead }}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obunene n'obukulu mu Uganda nga yatikkirwa Diguli mu saayansimn'ebyafaayo by'ensi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in [[:en:Geology|geology]] and [[:en:Chemistry|chemistry]]. Oluvanyuma yafuna Diguli ey'okubiri mu byobugagga eby'omuttaka ebisimibwamu amafuta eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] mu [[:en:Petroleum_Geoscience|Petroleum Geoscience]], okuva ku [[:en:Imperial_College_of_Science,_Technology_and_Medicine|Imperial College of Science, Technology and Medicine]], mu kibuga [[:en:London|London]],ekya [[:en:United_Kingdom|Bungereza]]. Era alina Diguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] eyamuweebwa aba [[:en:Imperial_College_Business_School|Imperial College Business School]], gya yafuna mu 2017. Satifikeeti ye eya International Petroleum, Oil and Gas Management yamuweebwa Ettendekero lya Institute for Petroleum Management Inc., mu [[:en:Austin,_Texas|Austin, Texas]], [[:en:United_States|United States]].
== Emirimu gye ==
Nabbanja yaweebwa omulimu aba PEPD mu 2000, mu bwangu ddala nga yakava ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], nga kyamufuula omukyala eyasooka okubeera omukozi eyo. Okumala emyaka, yalinyisibwa era mu Gwokutaano 2013, yali kuddala ly'omukugu mu by'obugagga eby'omuttaka. Mu busobozi obwo, akola nga kalabaalaba wa Tiimu y'abakugu ab'ekkenenya ebiteeso by'abakugu okuva mu Kkampuni z'amafuta, n'ensonga ezekuusa ku nzizi a'amafuta. Ebiwandiiko tiimu ye by'ekungaanya, byeyambisibwa mu kugereranya amafuta kigero ki ekisangibwa wansi mu ttaka.<ref name="Two"/><ref>https://ugandaradionetwork.com/story/female-geologist-i-thought-i-would-become-a-borehole-driller</ref> Okumala ebbanga ly'amyezi kkuminamwenda, okuva mu Gwokuna 2015 okutuusa mu Gwekkuminogumu 2016, Nabbanja yali aweereza nga Principal Geologist ku PEPD, ekifo kye yalekulira okwegatta ku UNOC.
Mu Gwekkumi 2019, Boodi y'aba Dayilekita ba UNOC yakakasa Proscovia Nabbanja nga CEO wa Kampuni atuuliridde.<ref name="6R">{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Nabbanja named UNOC new boss |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nabbanja-named-unoc-new-boss-1850650 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Proscovia Nabbanja mufumbo era maama w'abaana basatu.
== Obuvunanyizibwa obulala ==
Proscovia Nabanjja yalondebwa Minisita w'ebyobulamu mu 2020 nga mmemba ku Kakiiko k'aba Dayilekita aba Malaria Free Uganda, ekitongole ky'obwannanyi ekikolaganira wamu ne Gavumenti ya Uganda wansi wa Minisitule y'ebyobulamu nga kyaweebwa obuvuanyizibwa okuyambako mu kulwanysa obulwadde bw'omusujja ekya National Malaria Control Division (NMCD) mu kugyawo emisanvu mu kugenderera okuggusa enteekateekaa z'eggwanga nga bayita mu kukungaanya obuyambi, n'ebyembalirira eri abalia emigabo mu kampuni.
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Eby'enfuna bya Uganda]]
* [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]]
== Ebijuliziddwamu ==
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://www.linkedin.com/in/proscovia-nabbanja-580a1539/?trk=public-profile-join-page Profile of Proscovia Nabbanja]
* [http://unoc.co.ug/ Website of Uganda National Oil Company Limited]
* [https://web.archive.org/web/20070927141053/http://www.energyandminerals.go.ug/ Website of the Uganda Ministry of Energy and Minerals]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
ppcdclwpxktyo0dq7d2nj34toiepy7y
77871
77870
2026-10-31T15:58:51Z
Jonathan Charvez
11988
removed externa link
77871
wikitext
text/x-wiki
'''Proscovia Nabbanja''' Munnayuganda [[:en:Geologist|omukugu mu byafaayo by'ensi]] era [[:en:Corporate_executive|kalabaalaba w'emirimu]], nga y'akulira kampuni y'amafuta eya [[:en:Uganda_National_Oil_Company|Uganda National Oil Company]], okuva nga 1 Ogwekkumi 2019.<ref name="1R">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-confirmed-as-chief-executive-of-the-national-oil-company/</ref> Okuva nga 15 Ogwomunaana 2019 okutuusa nga 1 Ogwekkumi 2019, Yali CEO wa Kkampuni. Yaddamu bigere by'omutandiisi [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]], eyalekulira oluvanyuma lw'emyaka esatu ng'ali ku mulimu.<ref name="PromoR">{{Cite web |date=2020-09-15 |title=UNOC appoints Nabbanja as acting CEO |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/unoc-appoints-nabbanja-as-acting-ceo--1842620 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Emabegako, wakati w'Ogwekkuminogumu 2016 n'oGwomunaana 2019, ye yali akulira emirimu ([[:en:Chief_operating_officer|chief operating officer]]) mu kampuni ya Uganda National Oil Company.<ref name="Bio">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-named-acting-chief-executive-of-national-oil-company/</ref> Nga tebinnabaawo, ye yali omukugu mu byafaayo by'ensi mu kuvumbula amafuta n'okugasengejja ku Petroleum Exploration and Production Department (PEPD), mu Minisitule ya Uganda ey'amasanyalaze n'enkulakulana y'ebyobugagga eby'omuttaka eya [[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Uganda Ministry of Energy and Mineral Development]],nga ye mukyala eyasooka okufuna ekifo ekyo.<ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |access-date=2024-04-30 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109080726/http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |url-status=dead }}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obunene n'obukulu mu Uganda nga yatikkirwa Diguli mu saayansimn'ebyafaayo by'ensi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in [[:en:Geology|geology]] and [[:en:Chemistry|chemistry]]. Oluvanyuma yafuna Diguli ey'okubiri mu byobugagga eby'omuttaka ebisimibwamu amafuta eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] mu [[:en:Petroleum_Geoscience|Petroleum Geoscience]], okuva ku [[:en:Imperial_College_of_Science,_Technology_and_Medicine|Imperial College of Science, Technology and Medicine]], mu kibuga [[:en:London|London]],ekya [[:en:United_Kingdom|Bungereza]]. Era alina Diguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] eyamuweebwa aba [[:en:Imperial_College_Business_School|Imperial College Business School]], gya yafuna mu 2017. Satifikeeti ye eya International Petroleum, Oil and Gas Management yamuweebwa Ettendekero lya Institute for Petroleum Management Inc., mu [[:en:Austin,_Texas|Austin, Texas]], [[:en:United_States|United States]].
== Emirimu gye ==
Nabbanja yaweebwa omulimu aba PEPD mu 2000, mu bwangu ddala nga yakava ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], nga kyamufuula omukyala eyasooka okubeera omukozi eyo. Okumala emyaka, yalinyisibwa era mu Gwokutaano 2013, yali kuddala ly'omukugu mu by'obugagga eby'omuttaka. Mu busobozi obwo, akola nga kalabaalaba wa Tiimu y'abakugu ab'ekkenenya ebiteeso by'abakugu okuva mu Kkampuni z'amafuta, n'ensonga ezekuusa ku nzizi a'amafuta. Ebiwandiiko tiimu ye by'ekungaanya, byeyambisibwa mu kugereranya amafuta kigero ki ekisangibwa wansi mu ttaka.<ref name="Two"/><ref>https://ugandaradionetwork.com/story/female-geologist-i-thought-i-would-become-a-borehole-driller</ref> Okumala ebbanga ly'amyezi kkuminamwenda, okuva mu Gwokuna 2015 okutuusa mu Gwekkuminogumu 2016, Nabbanja yali aweereza nga Principal Geologist ku PEPD, ekifo kye yalekulira okwegatta ku UNOC.
Mu Gwekkumi 2019, Boodi y'aba Dayilekita ba UNOC yakakasa Proscovia Nabbanja nga CEO wa Kampuni atuuliridde.<ref name="6R">{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Nabbanja named UNOC new boss |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nabbanja-named-unoc-new-boss-1850650 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Proscovia Nabbanja mufumbo era maama w'abaana basatu.
== Obuvunanyizibwa obulala ==
Proscovia Nabanjja yalondebwa Minisita w'ebyobulamu mu 2020 nga mmemba ku Kakiiko k'aba Dayilekita aba Malaria Free Uganda, ekitongole ky'obwannanyi ekikolaganira wamu ne Gavumenti ya Uganda wansi wa Minisitule y'ebyobulamu nga kyaweebwa obuvuanyizibwa okuyambako mu kulwanysa obulwadde bw'omusujja ekya National Malaria Control Division (NMCD) mu kugyawo emisanvu mu kugenderera okuggusa enteekateekaa z'eggwanga nga bayita mu kukungaanya obuyambi, n'ebyembalirira eri abalia emigabo mu kampuni.
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Eby'enfuna bya Uganda]]
* [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]]
== Ebijuliziddwamu ==
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* Profile of Proscovia Nabbanja
* [http://unoc.co.ug/ Website of Uganda National Oil Company Limited]
* [https://web.archive.org/web/20070927141053/http://www.energyandminerals.go.ug/ Website of the Uganda Ministry of Energy and Minerals]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
b0ykwru846hxr3ej1ptqn6sektvsj7i
77872
77871
2026-10-31T15:59:23Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77872
wikitext
text/x-wiki
'''Proscovia Nabbanja''' Munnayuganda [[:en:Geologist|omukugu mu byafaayo by'ensi]] era [[:en:Corporate_executive|kalabaalaba w'emirimu]], nga y'akulira kampuni y'amafuta eya [[:en:Uganda_National_Oil_Company|Uganda National Oil Company]], okuva nga 1 Ogwekkumi 2019.<ref name="1R">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-confirmed-as-chief-executive-of-the-national-oil-company/</ref> Okuva nga 15 Ogwomunaana 2019 okutuusa nga 1 Ogwekkumi 2019, Yali CEO wa Kkampuni. Yaddamu bigere by'omutandiisi [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]], eyalekulira oluvanyuma lw'emyaka esatu ng'ali ku mulimu.<ref name="PromoR">{{Cite web |date=2020-09-15 |title=UNOC appoints Nabbanja as acting CEO |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/unoc-appoints-nabbanja-as-acting-ceo--1842620 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Emabegako, wakati w'Ogwekkuminogumu 2016 n'oGwomunaana 2019, ye yali akulira emirimu ([[:en:Chief_operating_officer|chief operating officer]]) mu kampuni ya Uganda National Oil Company.<ref name="Bio">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-named-acting-chief-executive-of-national-oil-company/</ref> Nga tebinnabaawo, ye yali omukugu mu byafaayo by'ensi mu kuvumbula amafuta n'okugasengejja ku Petroleum Exploration and Production Department (PEPD), mu Minisitule ya Uganda ey'amasanyalaze n'enkulakulana y'ebyobugagga eby'omuttaka eya [[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Uganda Ministry of Energy and Mineral Development]],nga ye mukyala eyasooka okufuna ekifo ekyo.<ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |access-date=2024-04-30 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109080726/http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |url-status=dead }}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obunene n'obukulu mu Uganda nga yatikkirwa Diguli mu saayansimn'ebyafaayo by'ensi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in [[:en:Geology|geology]] and [[:en:Chemistry|chemistry]]. Oluvanyuma yafuna Diguli ey'okubiri mu byobugagga eby'omuttaka ebisimibwamu amafuta eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] mu [[:en:Petroleum_Geoscience|Petroleum Geoscience]], okuva ku [[:en:Imperial_College_of_Science,_Technology_and_Medicine|Imperial College of Science, Technology and Medicine]], mu kibuga [[:en:London|London]],ekya [[:en:United_Kingdom|Bungereza]]. Era alina Diguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] eyamuweebwa aba [[:en:Imperial_College_Business_School|Imperial College Business School]], gya yafuna mu 2017. Satifikeeti ye eya International Petroleum, Oil and Gas Management yamuweebwa Ettendekero lya Institute for Petroleum Management Inc., mu [[:en:Austin,_Texas|Austin, Texas]], [[:en:United_States|United States]].
== Emirimu gye ==
Nabbanja yaweebwa omulimu aba PEPD mu 2000, mu bwangu ddala nga yakava ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], nga kyamufuula omukyala eyasooka okubeera omukozi eyo. Okumala emyaka, yalinyisibwa era mu Gwokutaano 2013, yali kuddala ly'omukugu mu by'obugagga eby'omuttaka. Mu busobozi obwo, akola nga kalabaalaba wa Tiimu y'abakugu ab'ekkenenya ebiteeso by'abakugu okuva mu Kkampuni z'amafuta, n'ensonga ezekuusa ku nzizi a'amafuta. Ebiwandiiko tiimu ye by'ekungaanya, byeyambisibwa mu kugereranya amafuta kigero ki ekisangibwa wansi mu ttaka.<ref name="Two"/><ref>https://ugandaradionetwork.com/story/female-geologist-i-thought-i-would-become-a-borehole-driller</ref> Okumala ebbanga ly'amyezi kkuminamwenda, okuva mu Gwokuna 2015 okutuusa mu Gwekkuminogumu 2016, Nabbanja yali aweereza nga Principal Geologist ku PEPD, ekifo kye yalekulira okwegatta ku UNOC.
Mu Gwekkumi 2019, Boodi y'aba Dayilekita ba UNOC yakakasa Proscovia Nabbanja nga CEO wa Kampuni atuuliridde.<ref name="6R">{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Nabbanja named UNOC new boss |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nabbanja-named-unoc-new-boss-1850650 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Proscovia Nabbanja mufumbo era maama w'abaana basatu.
== Obuvunanyizibwa obulala ==
Proscovia Nabanjja yalondebwa Minisita w'ebyobulamu mu 2020 nga mmemba ku Kakiiko k'aba Dayilekita aba Malaria Free Uganda, ekitongole ky'obwannanyi ekikolaganira wamu ne Gavumenti ya Uganda wansi wa Minisitule y'ebyobulamu nga kyaweebwa obuvuanyizibwa okuyambako mu kulwanysa obulwadde bw'omusujja ekya National Malaria Control Division (NMCD) mu kugyawo emisanvu mu kugenderera okuggusa enteekateekaa z'eggwanga nga bayita mu kukungaanya obuyambi, n'ebyembalirira eri abalia emigabo mu kampuni.
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Eby'enfuna bya Uganda]]
* [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]]
== Ebijuliziddwamu ==
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* Profile of Proscovia Nabbanja
* Website of Uganda National Oil Company Limited
* [https://web.archive.org/web/20070927141053/http://www.energyandminerals.go.ug/ Website of the Uganda Ministry of Energy and Minerals]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
qh1ykfxj2qkh68ekzzjqpowpmpfuuht
77873
77872
2026-10-31T16:00:08Z
Jonathan Charvez
11988
removed externa link
77873
wikitext
text/x-wiki
'''Proscovia Nabbanja''' Munnayuganda [[:en:Geologist|omukugu mu byafaayo by'ensi]] era [[:en:Corporate_executive|kalabaalaba w'emirimu]], nga y'akulira kampuni y'amafuta eya [[:en:Uganda_National_Oil_Company|Uganda National Oil Company]], okuva nga 1 Ogwekkumi 2019.<ref name="1R">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-confirmed-as-chief-executive-of-the-national-oil-company/</ref> Okuva nga 15 Ogwomunaana 2019 okutuusa nga 1 Ogwekkumi 2019, Yali CEO wa Kkampuni. Yaddamu bigere by'omutandiisi [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]], eyalekulira oluvanyuma lw'emyaka esatu ng'ali ku mulimu.<ref name="PromoR">{{Cite web |date=2020-09-15 |title=UNOC appoints Nabbanja as acting CEO |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/unoc-appoints-nabbanja-as-acting-ceo--1842620 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Emabegako, wakati w'Ogwekkuminogumu 2016 n'oGwomunaana 2019, ye yali akulira emirimu ([[:en:Chief_operating_officer|chief operating officer]]) mu kampuni ya Uganda National Oil Company.<ref name="Bio">https://www.softpower.ug/proscovia-nabbanja-named-acting-chief-executive-of-national-oil-company/</ref> Nga tebinnabaawo, ye yali omukugu mu byafaayo by'ensi mu kuvumbula amafuta n'okugasengejja ku Petroleum Exploration and Production Department (PEPD), mu Minisitule ya Uganda ey'amasanyalaze n'enkulakulana y'ebyobugagga eby'omuttaka eya [[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Uganda Ministry of Energy and Mineral Development]],nga ye mukyala eyasooka okufuna ekifo ekyo.<ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |access-date=2024-04-30 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109080726/http://www.oilinuganda.org/features/local-content/women-climb-the-technical-ladder.html |url-status=dead }}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obunene n'obukulu mu Uganda nga yatikkirwa Diguli mu saayansimn'ebyafaayo by'ensi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in [[:en:Geology|geology]] and [[:en:Chemistry|chemistry]]. Oluvanyuma yafuna Diguli ey'okubiri mu byobugagga eby'omuttaka ebisimibwamu amafuta eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] mu [[:en:Petroleum_Geoscience|Petroleum Geoscience]], okuva ku [[:en:Imperial_College_of_Science,_Technology_and_Medicine|Imperial College of Science, Technology and Medicine]], mu kibuga [[:en:London|London]],ekya [[:en:United_Kingdom|Bungereza]]. Era alina Diguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] eyamuweebwa aba [[:en:Imperial_College_Business_School|Imperial College Business School]], gya yafuna mu 2017. Satifikeeti ye eya International Petroleum, Oil and Gas Management yamuweebwa Ettendekero lya Institute for Petroleum Management Inc., mu [[:en:Austin,_Texas|Austin, Texas]], [[:en:United_States|United States]].
== Emirimu gye ==
Nabbanja yaweebwa omulimu aba PEPD mu 2000, mu bwangu ddala nga yakava ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], nga kyamufuula omukyala eyasooka okubeera omukozi eyo. Okumala emyaka, yalinyisibwa era mu Gwokutaano 2013, yali kuddala ly'omukugu mu by'obugagga eby'omuttaka. Mu busobozi obwo, akola nga kalabaalaba wa Tiimu y'abakugu ab'ekkenenya ebiteeso by'abakugu okuva mu Kkampuni z'amafuta, n'ensonga ezekuusa ku nzizi a'amafuta. Ebiwandiiko tiimu ye by'ekungaanya, byeyambisibwa mu kugereranya amafuta kigero ki ekisangibwa wansi mu ttaka.<ref name="Two"/><ref>https://ugandaradionetwork.com/story/female-geologist-i-thought-i-would-become-a-borehole-driller</ref> Okumala ebbanga ly'amyezi kkuminamwenda, okuva mu Gwokuna 2015 okutuusa mu Gwekkuminogumu 2016, Nabbanja yali aweereza nga Principal Geologist ku PEPD, ekifo kye yalekulira okwegatta ku UNOC.
Mu Gwekkumi 2019, Boodi y'aba Dayilekita ba UNOC yakakasa Proscovia Nabbanja nga CEO wa Kampuni atuuliridde.<ref name="6R">{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Nabbanja named UNOC new boss |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nabbanja-named-unoc-new-boss-1850650 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Proscovia Nabbanja mufumbo era maama w'abaana basatu.
== Obuvunanyizibwa obulala ==
Proscovia Nabanjja yalondebwa Minisita w'ebyobulamu mu 2020 nga mmemba ku Kakiiko k'aba Dayilekita aba Malaria Free Uganda, ekitongole ky'obwannanyi ekikolaganira wamu ne Gavumenti ya Uganda wansi wa Minisitule y'ebyobulamu nga kyaweebwa obuvuanyizibwa okuyambako mu kulwanysa obulwadde bw'omusujja ekya National Malaria Control Division (NMCD) mu kugyawo emisanvu mu kugenderera okuggusa enteekateekaa z'eggwanga nga bayita mu kukungaanya obuyambi, n'ebyembalirira eri abalia emigabo mu kampuni.
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Eby'enfuna bya Uganda]]
* [[:en:Josephine_Wapakabulo|Josephine Wapakabulo]]
== Ebijuliziddwamu ==
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* Profile of Proscovia Nabbanja
* Website of Uganda National Oil Company Limited
* Website of the Uganda Ministry of Energy and Minerals
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
a1evgmd69n0f699micgwyeww3238ppl
Angela Atim Lakor
0
10710
77861
77453
2026-10-31T15:33:33Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77861
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angela Atim Lakor''' (yazaalibwa mu 1982), era '''Angela Lakor Atim''', Munnayuganda omukyaala [[:en:Community_activist|alwaanirira eddembe ly'essomabuvobwaawamu]], nga y'omu ku batandisi b'ekitogole kya ''Watye Ki Gen'' (Tulina Essuubi), ekiwanirira abakyaala abaali baawambibwa amaggye ga [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]] (LRA). Ekitngole ekiyambako abakyaala abatoloka ne mu misomo gy'abaana baabwe era kiyamba famire okulwanisa entiisa gyebalina ku majje ga LRA.<ref name="One">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Former Aboke girl honoured for fighting stigma among former abductees |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
== Ebimukwaatako n'emisomo ==
Yazaalibwa mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bitundi byomu Mambuka]] ga Uganda mu 1982. Mu Gwekkumi 1996, ku myaaka kkumi neena, nga muyizi ku somero lya Saint Mary's College Aboke, essomero ly'abakatuliki ery'ekisulo ky'abawala wakati w'emyaaka kkumi neena okutuusa ku kkumi na mwenda, abayeekera ba LRA balumba essomero ne bawamba abawala 139 girls. Sister Rachele Fassera, omumyuuka w'akulira essomero eryo, yagoberera abayeekera mu nsiko, n'ateesa nabo okusumululako abawala 109 ku bonna bebaali bawambye. Abayeekera basigazza abawala 30. Angela Atim yali omu ku bawala 30.<ref name="Two">https://www.hrw.org/news/2016/10/07/remembering-wisdom-ugandas-aboke-girls-20-years-later</ref>
== Obuwambe ==
Mu buwambe, Angela ne banne batwaalibwa mu [[Sudaani|Sudan]]. "Baamufumbiza" eri omu ku baduumira LRA era n'abonaabona mu mbeera z'omubiri, ebilowoozo era n'akabasanyizibwa okumala emyaaka. Yalabirira abaana baabo abamukabaasanyanga bwe yali eyo.<ref>http://www.itv.com/news/2014-06-10/sexual-violence-survivor-speaks-of-hope-for-other-victims-at-start-of-summit/</ref>
== Emirimu nga avudde mu buwambe ==
Angela yasobola okuva mu buwambe bwa LRA mu 2012, oluvanyuma lw'emyaaka 16 bukyanga awambibwa. Yafuna obuyambi okuva mu kibiina ekigaba obudamu ekya Children of War Reintegration Centre mu kibuga kye [[:en:Gulu|Gulu]], which is operated by [[:en:World_Vision|World Vision]]. Oluvanyuma, yali omu ku batandikawo ekitongole kya Watye Ki Gen non-profit, ekiyamba bakyaala banne abava mu buwambe n'ensonga z'okweza obugya mu ntabaganya.<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref>
Mu kusiima amaanyi ge n'obukulembeza, yaweebwa engule ya '''Marsh Award for Peace Making and Peace Building''', okuva mu [[:en:Wilton_Park|Wilton Park]], ekitongole kya [[:en:United_Kingdom|United Kingdom Foreign and Commonwealth Office]]. Kyamuweebwa mu London mu Gwekkuminoogumu 2017. Engule y'omwaaka eya Marsh Award eweebwa abo abasunsuddwaamu mu bikolwa byaabwe eby'emirembe n'okukuuma eddembe.<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref><ref>https://www.christiantoday.com/article/former.child.soldier.in.lords.resistance.army.receives.peace.award/117584.htm</ref>
Mu Gwomukaaga 2014, Angela yayogera ne ba chief ba [[:en:United_Nations|United Nations]] era n'abakulemebeze mu Gaavumenti okuva mu nsi 140 ku mukolo ogwokulwanisa obikolwa by'okukabasanya abantu ogwa "Global Summit to End Sexual Violence in Conflict", ogw'ategekebwa mu London era ogwakulembewa sentebe [[:en:William_Hague|William Hague]] ne [[:en:Angelina_Jolie|Angelina Jolie]].<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171107221912/https://www.basw.co.uk/resource/?id=5200</ref>
== Laba na bino ==
* [[:en:Victoria_Nyanjura|Victoria Nyanjura]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wa bweru wa wikipediya ==
* Children born of wartime rape in Northern Uganda endure post-war violence, stigma, social exclusion
pvc7nmo5z66ki1bxtsnrlw8i2evm0s1
77862
77861
2026-10-31T15:34:07Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77862
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angela Atim Lakor''' (yazaalibwa mu 1982), era '''Angela Lakor Atim''', Munnayuganda omukyaala [[:en:Community_activist|alwaanirira eddembe ly'essomabuvobwaawamu]], nga y'omu ku batandisi b'ekitogole kya ''Watye Ki Gen'' (Tulina Essuubi), ekiwanirira abakyaala abaali baawambibwa amaggye ga [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]] (LRA). Ekitngole ekiyambako abakyaala abatoloka ne mu misomo gy'abaana baabwe era kiyamba famire okulwanisa entiisa gyebalina ku majje ga LRA.<ref name="One">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Former Aboke girl honoured for fighting stigma among former abductees |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
== Ebimukwaatako n'emisomo ==
Yazaalibwa mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bitundi byomu Mambuka]] ga Uganda mu 1982. Mu Gwekkumi 1996, ku myaaka kkumi neena, nga muyizi ku somero lya Saint Mary's College Aboke, essomero ly'abakatuliki ery'ekisulo ky'abawala wakati w'emyaaka kkumi neena okutuusa ku kkumi na mwenda, abayeekera ba LRA balumba essomero ne bawamba abawala 139 girls. Sister Rachele Fassera, omumyuuka w'akulira essomero eryo, yagoberera abayeekera mu nsiko, n'ateesa nabo okusumululako abawala 109 ku bonna bebaali bawambye. Abayeekera basigazza abawala 30. Angela Atim yali omu ku bawala 30.<ref name="Two">{{Cite web |date=2016-10-07 |title=Remembering the Wisdom of Uganda’s Aboke Girls, 20 Years Later {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/10/07/remembering-wisdom-ugandas-aboke-girls-20-years-later |access-date=2026-10-31 |language=en}}</ref>
== Obuwambe ==
Mu buwambe, Angela ne banne batwaalibwa mu [[Sudaani|Sudan]]. "Baamufumbiza" eri omu ku baduumira LRA era n'abonaabona mu mbeera z'omubiri, ebilowoozo era n'akabasanyizibwa okumala emyaaka. Yalabirira abaana baabo abamukabaasanyanga bwe yali eyo.<ref>http://www.itv.com/news/2014-06-10/sexual-violence-survivor-speaks-of-hope-for-other-victims-at-start-of-summit/</ref>
== Emirimu nga avudde mu buwambe ==
Angela yasobola okuva mu buwambe bwa LRA mu 2012, oluvanyuma lw'emyaaka 16 bukyanga awambibwa. Yafuna obuyambi okuva mu kibiina ekigaba obudamu ekya Children of War Reintegration Centre mu kibuga kye [[:en:Gulu|Gulu]], which is operated by [[:en:World_Vision|World Vision]]. Oluvanyuma, yali omu ku batandikawo ekitongole kya Watye Ki Gen non-profit, ekiyamba bakyaala banne abava mu buwambe n'ensonga z'okweza obugya mu ntabaganya.<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref>
Mu kusiima amaanyi ge n'obukulembeza, yaweebwa engule ya '''Marsh Award for Peace Making and Peace Building''', okuva mu [[:en:Wilton_Park|Wilton Park]], ekitongole kya [[:en:United_Kingdom|United Kingdom Foreign and Commonwealth Office]]. Kyamuweebwa mu London mu Gwekkuminoogumu 2017. Engule y'omwaaka eya Marsh Award eweebwa abo abasunsuddwaamu mu bikolwa byaabwe eby'emirembe n'okukuuma eddembe.<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref><ref>https://www.christiantoday.com/article/former.child.soldier.in.lords.resistance.army.receives.peace.award/117584.htm</ref>
Mu Gwomukaaga 2014, Angela yayogera ne ba chief ba [[:en:United_Nations|United Nations]] era n'abakulemebeze mu Gaavumenti okuva mu nsi 140 ku mukolo ogwokulwanisa obikolwa by'okukabasanya abantu ogwa "Global Summit to End Sexual Violence in Conflict", ogw'ategekebwa mu London era ogwakulembewa sentebe [[:en:William_Hague|William Hague]] ne [[:en:Angelina_Jolie|Angelina Jolie]].<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171107221912/https://www.basw.co.uk/resource/?id=5200</ref>
== Laba na bino ==
* [[:en:Victoria_Nyanjura|Victoria Nyanjura]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wa bweru wa wikipediya ==
* Children born of wartime rape in Northern Uganda endure post-war violence, stigma, social exclusion
5c920he57har0rriqis5mztv7lb8f74
77863
77862
2026-10-31T15:37:04Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77863
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angela Atim Lakor''' (yazaalibwa mu 1982), era '''Angela Lakor Atim''', Munnayuganda omukyaala [[:en:Community_activist|alwaanirira eddembe ly'essomabuvobwaawamu]], nga y'omu ku batandisi b'ekitogole kya ''Watye Ki Gen'' (Tulina Essuubi), ekiwanirira abakyaala abaali baawambibwa amaggye ga [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]] (LRA). Ekitngole ekiyambako abakyaala abatoloka ne mu misomo gy'abaana baabwe era kiyamba famire okulwanisa entiisa gyebalina ku majje ga LRA.<ref name="One">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Former Aboke girl honoured for fighting stigma among former abductees |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
== Ebimukwaatako n'emisomo ==
Yazaalibwa mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bitundi byomu Mambuka]] ga Uganda mu 1982. Mu Gwekkumi 1996, ku myaaka kkumi neena, nga muyizi ku somero lya Saint Mary's College Aboke, essomero ly'abakatuliki ery'ekisulo ky'abawala wakati w'emyaaka kkumi neena okutuusa ku kkumi na mwenda, abayeekera ba LRA balumba essomero ne bawamba abawala 139 girls. Sister Rachele Fassera, omumyuuka w'akulira essomero eryo, yagoberera abayeekera mu nsiko, n'ateesa nabo okusumululako abawala 109 ku bonna bebaali bawambye. Abayeekera basigazza abawala 30. Angela Atim yali omu ku bawala 30.<ref name="Two">{{Cite web |date=2016-10-07 |title=Remembering the Wisdom of Uganda’s Aboke Girls, 20 Years Later {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/10/07/remembering-wisdom-ugandas-aboke-girls-20-years-later |access-date=2026-10-31 |language=en}}</ref>
== Obuwambe ==
Mu buwambe, Angela ne banne batwaalibwa mu [[Sudaani|Sudan]]. "Baamufumbiza" eri omu ku baduumira LRA era n'abonaabona mu mbeera z'omubiri, ebilowoozo era n'akabasanyizibwa okumala emyaaka. Yalabirira abaana baabo abamukabaasanyanga bwe yali eyo.<ref>http://www.itv.com/news/2014-06-10/sexual-violence-survivor-speaks-of-hope-for-other-victims-at-start-of-summit/</ref>
== Emirimu nga avudde mu buwambe ==
Angela yasobola okuva mu buwambe bwa LRA mu 2012, oluvanyuma lw'emyaaka 16 bukyanga awambibwa. Yafuna obuyambi okuva mu kibiina ekigaba obudamu ekya Children of War Reintegration Centre mu kibuga kye [[:en:Gulu|Gulu]], which is operated by [[:en:World_Vision|World Vision]]. Oluvanyuma, yali omu ku batandikawo ekitongole kya Watye Ki Gen non-profit, ekiyamba bakyaala banne abava mu buwambe n'ensonga z'okweza obugya mu ntabaganya.<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref>
Mu kusiima amaanyi ge n'obukulembeza, yaweebwa engule ya '''Marsh Award for Peace Making and Peace Building''', okuva mu [[:en:Wilton_Park|Wilton Park]], ekitongole kya [[:en:United_Kingdom|United Kingdom Foreign and Commonwealth Office]]. Kyamuweebwa mu London mu Gwekkuminoogumu 2017. Engule y'omwaaka eya Marsh Award eweebwa abo abasunsuddwaamu mu bikolwa byaabwe eby'emirembe n'okukuuma eddembe.<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref><ref>{{Cite web |last=writer |first=Christian Today staff |date=2017-11-02 |title=Former child soldier in Lord's Resistance Army receives peace award |url=https://www.christiantoday.com/news/former-child-soldier-in-lords-resistance-army-receives-peace-award |access-date=2026-10-31 |website=www.christiantoday.com |language=en}}</ref>
Mu Gwomukaaga 2014, Angela yayogera ne ba chief ba [[:en:United_Nations|United Nations]] era n'abakulemebeze mu Gaavumenti okuva mu nsi 140 ku mukolo ogwokulwanisa obikolwa by'okukabasanya abantu ogwa "Global Summit to End Sexual Violence in Conflict", ogw'ategekebwa mu London era ogwakulembewa sentebe [[:en:William_Hague|William Hague]] ne [[:en:Angelina_Jolie|Angelina Jolie]].<ref name="One">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1465037/aboke-girl-honoured-fighting-stigma-abductees</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171107221912/https://www.basw.co.uk/resource/?id=5200</ref>
== Laba na bino ==
* [[:en:Victoria_Nyanjura|Victoria Nyanjura]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wa bweru wa wikipediya ==
* Children born of wartime rape in Northern Uganda endure post-war violence, stigma, social exclusion
93w8kxb6473x9tgsk385uw4n2j60fpr
Nkokonjeru
0
11032
77864
72452
2026-10-31T15:45:04Z
Jonathan Charvez
11988
concerted reference
77864
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|official_name=Nkokonjeru|other_name=|native_name=<!-- for cities whose native name is not in English -->|nickname=|settlement_type=|motto=<!-- images and maps --hi--------->|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Uganda<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_caption=Location in Uganda
<!-- Location ------------------>|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Image:Flag of Uganda.svg|25px]] [[Uganda]]|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Region of Uganda]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Buikwe District]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=|unit_pref=Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2020 Estimate|population_footnotes=|population_note=|population_total=10100|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=1200|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=}}'''Nkokonjeru''' town council mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y’e Buikwe]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Central Region]] ya [[:en:Uganda|Uganda]] ng’erina ebyalo nga: Namaliiri, Kigulu, Mulajje, Naziwanga, Ndolwa, Buira, Bukasa, Wabiduuku, Nsuube ne Nkokonjeru Central. <ref>http://www.newvision.co.ug/news/646770-nalugo-s-gospel-proper-nutrition-starts-at-the-breast.html</ref> Erinnya lya tawuni eno litegeeza "Enkoko Enjeru". <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref>
== Enkula y’ensi ==
Nkokonjeru ekunukiriza kilometres 9.9 (9.9 mi) ebugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Buikwe|Buikwe]], ekifo ekitebe kya disitulikiti we kiri. Akabuga kano kali mu kilometres 44 (27 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Njeru|Njeru]], tawuni ekyasinze obunene mu disitulikiti. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Buikwe/Nkokonjeru/@0.324508,32.9250066,11z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dded1f0932639:0xc64bd141115f53b3!2m2!1d32.9888319!2d0.3144046!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Kino kikunukiriza kilometres 55 (34 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda. <ref>https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Nkokonjeru/@0.3061827,32.6107026,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0</ref> Ensengeka za Nkokonjeru ku maapu ziri 0°14'22.0"N, 32°55'23.0"E (Latitude:0.239444; Longitude:32.923056).
== Okulambika okutwaliza awamu ==
Nkokonjeru we waali ekiggwa ky'ennono [[:en:Baganda|Abaganda]] mwe baasaddaaka ''enkoko enjeru'' ng'omwaka gwa 1890 tegunatuuka. <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref> Mu mwaka gwa1891, [[:en:Mill_Hill_Fathers|ba Faaza ba Mill Hill]] baatandikawo [[:en:Catholic_Parish|Ekigo ky’Abakatuliki]] mu kitundu ekyo. Laddu bweyagwiira ''omuti gwa ssaddaaka'', abaminsani baakozesanga enku okwokya amatoffaali gebakozesa okuzimba Ekkanisa y’Ekigo. Oluvannyuma baazimba amasomero, eddwaaliro n’ettendekero ly’abasomesa. Okutuuka mu august wa 2009, ekigo ky’Abakatuliki e Nkonkonjeru kyalina abalokole abawandiisiddwa abasoba mu mitwaall45,000, <ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/233/638561</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu mwaka gwa 2015, ekitongole kya [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS), kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Nkokonjeru wakati w’ogwo omwaka gwali 9,200. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti abantu b’omu kitundu kino baali 10,100. Ku bano, ababalirirwamu 5,400 (ebitundu 53.5 ku buli 100) baali bakyala ate ababalirirwamu 4,700 (ebitundu 46.5 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino buli mwaka gukulira ku bitundu 1.88 ku buli 100, wakati w'omwaka gwa 2015 ne 2020. <ref name="PopR">https://www.citypopulation.de/en/uganda/central/admin/buikwe/SC0531__nkokonjeru/</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Ebifo bino wammanga eby’enjawulo biri munda oba okumpi ne Nkokonjeru: <ref name="6R">https://www.google.co.ug/maps/place/0%C2%B014'22.0%22N+32%C2%B055'23.0%22E/@0.235034,32.922988,380m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.2394444!4d32.9230556</ref>
1. 1. . Ofiisi za Town Council y’e Nkokonjeru
2. 2. . Essomero lya Nkokonjeru Church of Uganda Primary School
3. 3. . Essomero lya St. Paul's Primary School, Nkokonjeru
4. 4. . Essomero lya St. Peter's Secondary School, Nkokonjeru
5. 5. . Ettendekero eritendeka abasomesa e Nkokonjeru
6. 6. . Ettendekero ly'ebyemikono e Nkokonjeru
7. 7. . Eklezia ya Roman Catholic e Nkokonjeru
8. . Essomero lya pulayimale erya Stella Maris Boarding, Nsuube
9. 9. . Ettendekero lya Stella Maris, Nsuube
10. . Essomero lya st Alphonsus Demonstration
11. . Essomero lya St. Anthony Convent secondary school
12[[:en:Rural_Agency_for_Sustainable_Development|. Ekibiina kyobwanakyeewa ekya rural Agency for sustainable Development]]
13 . Ekibiina ky’obwegassi ekitereka n’okuwola ssente mu Nkokonjeru ekya Nkonkonjeru Savings and credit cooperative
14. .Ekitongole ky'ebyemikono ki mother Kevin vocation institute
15. . [[:en:Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga_Road|Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga]], luyita wakati mu mutawuni okuva ebuvanjuba okudda e bugwanjuba
16. . [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|Eddwaaliro lya St. Francis Hospital Nkokonjeru]], eddwaliro ly'abantu bonna nga lirina ebitanda 60 nga liddukanyizibwa [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lugazi|Obulabirizi bw'Abakatuliki obw'e Lugazi]] <ref name="9R">https://www.newvision.co.ug/news/1172273/nkokonjeru-hospital-ray-machine</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Hospitals_in_Uganda|Amalwaliro mu Uganda]]
* [[:en:List_of_roads_in_Uganda|Olukalala lw'enguudo mu Uganda]]
* [[:en:List_of_cities_and_towns_in_Uganda|Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
0udomkce4udymbfwjdcuslcdlehz7os
77865
77864
2026-10-31T15:45:36Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77865
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|official_name=Nkokonjeru|other_name=|native_name=<!-- for cities whose native name is not in English -->|nickname=|settlement_type=|motto=<!-- images and maps --hi--------->|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Uganda<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_caption=Location in Uganda
<!-- Location ------------------>|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Image:Flag of Uganda.svg|25px]] [[Uganda]]|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Region of Uganda]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Buikwe District]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=|unit_pref=Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2020 Estimate|population_footnotes=|population_note=|population_total=10100|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=1200|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=}}'''Nkokonjeru''' town council mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y’e Buikwe]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Central Region]] ya [[:en:Uganda|Uganda]] ng’erina ebyalo nga: Namaliiri, Kigulu, Mulajje, Naziwanga, Ndolwa, Buira, Bukasa, Wabiduuku, Nsuube ne Nkokonjeru Central. <ref>http://www.newvision.co.ug/news/646770-nalugo-s-gospel-proper-nutrition-starts-at-the-breast.html</ref> Erinnya lya tawuni eno litegeeza "Enkoko Enjeru". <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref>
== Enkula y’ensi ==
Nkokonjeru ekunukiriza kilometres 9.9 (9.9 mi) ebugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Buikwe|Buikwe]], ekifo ekitebe kya disitulikiti we kiri. Akabuga kano kali mu kilometres 44 (27 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Njeru|Njeru]], tawuni ekyasinze obunene mu disitulikiti. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Buikwe/Nkokonjeru/@0.324508,32.9250066,11z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dded1f0932639:0xc64bd141115f53b3!2m2!1d32.9888319!2d0.3144046!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Kino kikunukiriza kilometres 55 (34 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Nkokonjeru/@0.3061827,32.6107026,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Ensengeka za Nkokonjeru ku maapu ziri 0°14'22.0"N, 32°55'23.0"E (Latitude:0.239444; Longitude:32.923056).
== Okulambika okutwaliza awamu ==
Nkokonjeru we waali ekiggwa ky'ennono [[:en:Baganda|Abaganda]] mwe baasaddaaka ''enkoko enjeru'' ng'omwaka gwa 1890 tegunatuuka. <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref> Mu mwaka gwa1891, [[:en:Mill_Hill_Fathers|ba Faaza ba Mill Hill]] baatandikawo [[:en:Catholic_Parish|Ekigo ky’Abakatuliki]] mu kitundu ekyo. Laddu bweyagwiira ''omuti gwa ssaddaaka'', abaminsani baakozesanga enku okwokya amatoffaali gebakozesa okuzimba Ekkanisa y’Ekigo. Oluvannyuma baazimba amasomero, eddwaaliro n’ettendekero ly’abasomesa. Okutuuka mu august wa 2009, ekigo ky’Abakatuliki e Nkonkonjeru kyalina abalokole abawandiisiddwa abasoba mu mitwaall45,000, <ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/233/638561</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu mwaka gwa 2015, ekitongole kya [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS), kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Nkokonjeru wakati w’ogwo omwaka gwali 9,200. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti abantu b’omu kitundu kino baali 10,100. Ku bano, ababalirirwamu 5,400 (ebitundu 53.5 ku buli 100) baali bakyala ate ababalirirwamu 4,700 (ebitundu 46.5 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino buli mwaka gukulira ku bitundu 1.88 ku buli 100, wakati w'omwaka gwa 2015 ne 2020. <ref name="PopR">https://www.citypopulation.de/en/uganda/central/admin/buikwe/SC0531__nkokonjeru/</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Ebifo bino wammanga eby’enjawulo biri munda oba okumpi ne Nkokonjeru: <ref name="6R">https://www.google.co.ug/maps/place/0%C2%B014'22.0%22N+32%C2%B055'23.0%22E/@0.235034,32.922988,380m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.2394444!4d32.9230556</ref>
1. 1. . Ofiisi za Town Council y’e Nkokonjeru
2. 2. . Essomero lya Nkokonjeru Church of Uganda Primary School
3. 3. . Essomero lya St. Paul's Primary School, Nkokonjeru
4. 4. . Essomero lya St. Peter's Secondary School, Nkokonjeru
5. 5. . Ettendekero eritendeka abasomesa e Nkokonjeru
6. 6. . Ettendekero ly'ebyemikono e Nkokonjeru
7. 7. . Eklezia ya Roman Catholic e Nkokonjeru
8. . Essomero lya pulayimale erya Stella Maris Boarding, Nsuube
9. 9. . Ettendekero lya Stella Maris, Nsuube
10. . Essomero lya st Alphonsus Demonstration
11. . Essomero lya St. Anthony Convent secondary school
12[[:en:Rural_Agency_for_Sustainable_Development|. Ekibiina kyobwanakyeewa ekya rural Agency for sustainable Development]]
13 . Ekibiina ky’obwegassi ekitereka n’okuwola ssente mu Nkokonjeru ekya Nkonkonjeru Savings and credit cooperative
14. .Ekitongole ky'ebyemikono ki mother Kevin vocation institute
15. . [[:en:Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga_Road|Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga]], luyita wakati mu mutawuni okuva ebuvanjuba okudda e bugwanjuba
16. . [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|Eddwaaliro lya St. Francis Hospital Nkokonjeru]], eddwaliro ly'abantu bonna nga lirina ebitanda 60 nga liddukanyizibwa [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lugazi|Obulabirizi bw'Abakatuliki obw'e Lugazi]] <ref name="9R">https://www.newvision.co.ug/news/1172273/nkokonjeru-hospital-ray-machine</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Hospitals_in_Uganda|Amalwaliro mu Uganda]]
* [[:en:List_of_roads_in_Uganda|Olukalala lw'enguudo mu Uganda]]
* [[:en:List_of_cities_and_towns_in_Uganda|Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
8nm8m3hv8cdazsue2o8oxut7vmgjcaz
77866
77865
2026-10-31T15:46:26Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77866
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|official_name=Nkokonjeru|other_name=|native_name=<!-- for cities whose native name is not in English -->|nickname=|settlement_type=|motto=<!-- images and maps --hi--------->|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Uganda<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_caption=Location in Uganda
<!-- Location ------------------>|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Image:Flag of Uganda.svg|25px]] [[Uganda]]|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Region of Uganda]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Buikwe District]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=|unit_pref=Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2020 Estimate|population_footnotes=|population_note=|population_total=10100|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=1200|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=}}'''Nkokonjeru''' town council mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y’e Buikwe]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Central Region]] ya [[:en:Uganda|Uganda]] ng’erina ebyalo nga: Namaliiri, Kigulu, Mulajje, Naziwanga, Ndolwa, Buira, Bukasa, Wabiduuku, Nsuube ne Nkokonjeru Central. <ref>http://www.newvision.co.ug/news/646770-nalugo-s-gospel-proper-nutrition-starts-at-the-breast.html</ref> Erinnya lya tawuni eno litegeeza "Enkoko Enjeru". <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref>
== Enkula y’ensi ==
Nkokonjeru ekunukiriza kilometres 9.9 (9.9 mi) ebugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Buikwe|Buikwe]], ekifo ekitebe kya disitulikiti we kiri. Akabuga kano kali mu kilometres 44 (27 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Njeru|Njeru]], tawuni ekyasinze obunene mu disitulikiti. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Buikwe/Nkokonjeru/@0.324508,32.9250066,11z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dded1f0932639:0xc64bd141115f53b3!2m2!1d32.9888319!2d0.3144046!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Kino kikunukiriza kilometres 55 (34 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Nkokonjeru/@0.3061827,32.6107026,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Ensengeka za Nkokonjeru ku maapu ziri 0°14'22.0"N, 32°55'23.0"E (Latitude:0.239444; Longitude:32.923056).
== Okulambika okutwaliza awamu ==
Nkokonjeru we waali ekiggwa ky'ennono [[:en:Baganda|Abaganda]] mwe baasaddaaka ''enkoko enjeru'' ng'omwaka gwa 1890 tegunatuuka. <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref> Mu mwaka gwa1891, [[:en:Mill_Hill_Fathers|ba Faaza ba Mill Hill]] baatandikawo [[:en:Catholic_Parish|Ekigo ky’Abakatuliki]] mu kitundu ekyo. Laddu bweyagwiira ''omuti gwa ssaddaaka'', abaminsani baakozesanga enku okwokya amatoffaali gebakozesa okuzimba Ekkanisa y’Ekigo. Oluvannyuma baazimba amasomero, eddwaaliro n’ettendekero ly’abasomesa. Okutuuka mu august wa 2009, ekigo ky’Abakatuliki e Nkonkonjeru kyalina abalokole abawandiisiddwa abasoba mu mitwaall45,000, <ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/233/638561</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu mwaka gwa 2015, ekitongole kya [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS), kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Nkokonjeru wakati w’ogwo omwaka gwali 9,200. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti abantu b’omu kitundu kino baali 10,100. Ku bano, ababalirirwamu 5,400 (ebitundu 53.5 ku buli 100) baali bakyala ate ababalirirwamu 4,700 (ebitundu 46.5 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino buli mwaka gukulira ku bitundu 1.88 ku buli 100, wakati w'omwaka gwa 2015 ne 2020. <ref name="PopR">{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fuganda%2Fcentral%2Fadmin%2Fbuikwe%2FSC0531__nkokonjeru%2F |access-date=2026-10-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Ebifo bino wammanga eby’enjawulo biri munda oba okumpi ne Nkokonjeru: <ref name="6R">https://www.google.co.ug/maps/place/0%C2%B014'22.0%22N+32%C2%B055'23.0%22E/@0.235034,32.922988,380m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.2394444!4d32.9230556</ref>
1. 1. . Ofiisi za Town Council y’e Nkokonjeru
2. 2. . Essomero lya Nkokonjeru Church of Uganda Primary School
3. 3. . Essomero lya St. Paul's Primary School, Nkokonjeru
4. 4. . Essomero lya St. Peter's Secondary School, Nkokonjeru
5. 5. . Ettendekero eritendeka abasomesa e Nkokonjeru
6. 6. . Ettendekero ly'ebyemikono e Nkokonjeru
7. 7. . Eklezia ya Roman Catholic e Nkokonjeru
8. . Essomero lya pulayimale erya Stella Maris Boarding, Nsuube
9. 9. . Ettendekero lya Stella Maris, Nsuube
10. . Essomero lya st Alphonsus Demonstration
11. . Essomero lya St. Anthony Convent secondary school
12[[:en:Rural_Agency_for_Sustainable_Development|. Ekibiina kyobwanakyeewa ekya rural Agency for sustainable Development]]
13 . Ekibiina ky’obwegassi ekitereka n’okuwola ssente mu Nkokonjeru ekya Nkonkonjeru Savings and credit cooperative
14. .Ekitongole ky'ebyemikono ki mother Kevin vocation institute
15. . [[:en:Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga_Road|Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga]], luyita wakati mu mutawuni okuva ebuvanjuba okudda e bugwanjuba
16. . [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|Eddwaaliro lya St. Francis Hospital Nkokonjeru]], eddwaliro ly'abantu bonna nga lirina ebitanda 60 nga liddukanyizibwa [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lugazi|Obulabirizi bw'Abakatuliki obw'e Lugazi]] <ref name="9R">https://www.newvision.co.ug/news/1172273/nkokonjeru-hospital-ray-machine</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Hospitals_in_Uganda|Amalwaliro mu Uganda]]
* [[:en:List_of_roads_in_Uganda|Olukalala lw'enguudo mu Uganda]]
* [[:en:List_of_cities_and_towns_in_Uganda|Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
dgb6ghsb5aa2xzh507fkogmjfhmx6ep
77867
77866
2026-10-31T15:47:02Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77867
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|official_name=Nkokonjeru|other_name=|native_name=<!-- for cities whose native name is not in English -->|nickname=|settlement_type=|motto=<!-- images and maps --hi--------->|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Uganda<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_caption=Location in Uganda
<!-- Location ------------------>|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Image:Flag of Uganda.svg|25px]] [[Uganda]]|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Region of Uganda]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Buikwe District]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=|unit_pref=Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2020 Estimate|population_footnotes=|population_note=|population_total=10100|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=1200|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=}}'''Nkokonjeru''' town council mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y’e Buikwe]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Central Region]] ya [[:en:Uganda|Uganda]] ng’erina ebyalo nga: Namaliiri, Kigulu, Mulajje, Naziwanga, Ndolwa, Buira, Bukasa, Wabiduuku, Nsuube ne Nkokonjeru Central. <ref>http://www.newvision.co.ug/news/646770-nalugo-s-gospel-proper-nutrition-starts-at-the-breast.html</ref> Erinnya lya tawuni eno litegeeza "Enkoko Enjeru". <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref>
== Enkula y’ensi ==
Nkokonjeru ekunukiriza kilometres 9.9 (9.9 mi) ebugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Buikwe|Buikwe]], ekifo ekitebe kya disitulikiti we kiri. Akabuga kano kali mu kilometres 44 (27 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Njeru|Njeru]], tawuni ekyasinze obunene mu disitulikiti. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Buikwe/Nkokonjeru/@0.324508,32.9250066,11z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dded1f0932639:0xc64bd141115f53b3!2m2!1d32.9888319!2d0.3144046!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Kino kikunukiriza kilometres 55 (34 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Nkokonjeru/@0.3061827,32.6107026,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Ensengeka za Nkokonjeru ku maapu ziri 0°14'22.0"N, 32°55'23.0"E (Latitude:0.239444; Longitude:32.923056).
== Okulambika okutwaliza awamu ==
Nkokonjeru we waali ekiggwa ky'ennono [[:en:Baganda|Abaganda]] mwe baasaddaaka ''enkoko enjeru'' ng'omwaka gwa 1890 tegunatuuka. <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref> Mu mwaka gwa1891, [[:en:Mill_Hill_Fathers|ba Faaza ba Mill Hill]] baatandikawo [[:en:Catholic_Parish|Ekigo ky’Abakatuliki]] mu kitundu ekyo. Laddu bweyagwiira ''omuti gwa ssaddaaka'', abaminsani baakozesanga enku okwokya amatoffaali gebakozesa okuzimba Ekkanisa y’Ekigo. Oluvannyuma baazimba amasomero, eddwaaliro n’ettendekero ly’abasomesa. Okutuuka mu august wa 2009, ekigo ky’Abakatuliki e Nkonkonjeru kyalina abalokole abawandiisiddwa abasoba mu mitwaall45,000, <ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/233/638561</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu mwaka gwa 2015, ekitongole kya [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS), kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Nkokonjeru wakati w’ogwo omwaka gwali 9,200. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti abantu b’omu kitundu kino baali 10,100. Ku bano, ababalirirwamu 5,400 (ebitundu 53.5 ku buli 100) baali bakyala ate ababalirirwamu 4,700 (ebitundu 46.5 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino buli mwaka gukulira ku bitundu 1.88 ku buli 100, wakati w'omwaka gwa 2015 ne 2020. <ref name="PopR">{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fuganda%2Fcentral%2Fadmin%2Fbuikwe%2FSC0531__nkokonjeru%2F |access-date=2026-10-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Ebifo bino wammanga eby’enjawulo biri munda oba okumpi ne Nkokonjeru: <ref name="6R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.co.ug/maps/place/0%C2%B014%2722.0%22N+32%C2%B055%2723.0%22E/@0.235034,32.922988,380m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.2394444!4d32.9230556?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
1. 1. . Ofiisi za Town Council y’e Nkokonjeru
2. 2. . Essomero lya Nkokonjeru Church of Uganda Primary School
3. 3. . Essomero lya St. Paul's Primary School, Nkokonjeru
4. 4. . Essomero lya St. Peter's Secondary School, Nkokonjeru
5. 5. . Ettendekero eritendeka abasomesa e Nkokonjeru
6. 6. . Ettendekero ly'ebyemikono e Nkokonjeru
7. 7. . Eklezia ya Roman Catholic e Nkokonjeru
8. . Essomero lya pulayimale erya Stella Maris Boarding, Nsuube
9. 9. . Ettendekero lya Stella Maris, Nsuube
10. . Essomero lya st Alphonsus Demonstration
11. . Essomero lya St. Anthony Convent secondary school
12[[:en:Rural_Agency_for_Sustainable_Development|. Ekibiina kyobwanakyeewa ekya rural Agency for sustainable Development]]
13 . Ekibiina ky’obwegassi ekitereka n’okuwola ssente mu Nkokonjeru ekya Nkonkonjeru Savings and credit cooperative
14. .Ekitongole ky'ebyemikono ki mother Kevin vocation institute
15. . [[:en:Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga_Road|Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga]], luyita wakati mu mutawuni okuva ebuvanjuba okudda e bugwanjuba
16. . [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|Eddwaaliro lya St. Francis Hospital Nkokonjeru]], eddwaliro ly'abantu bonna nga lirina ebitanda 60 nga liddukanyizibwa [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lugazi|Obulabirizi bw'Abakatuliki obw'e Lugazi]] <ref name="9R">https://www.newvision.co.ug/news/1172273/nkokonjeru-hospital-ray-machine</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Hospitals_in_Uganda|Amalwaliro mu Uganda]]
* [[:en:List_of_roads_in_Uganda|Olukalala lw'enguudo mu Uganda]]
* [[:en:List_of_cities_and_towns_in_Uganda|Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
t05qzvv8aaas76qyuibui0jlzj3wi7w
77868
77867
2026-10-31T15:47:51Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77868
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|official_name=Nkokonjeru|other_name=|native_name=<!-- for cities whose native name is not in English -->|nickname=|settlement_type=|motto=<!-- images and maps --hi--------->|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_type=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|image_dot_map=|dot_mapsize=|dot_map_caption=|dot_x=|dot_y=|pushpin_map=Uganda<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_caption=Location in Uganda
<!-- Location ------------------>|subdivision_type=Country|subdivision_name=[[Image:Flag of Uganda.svg|25px]] [[Uganda]]|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Region of Uganda]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Buikwe District]]|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|leader_title3=|leader_name3=|leader_title4=|leader_name4=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->|established_date2=|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->|established_date3=<!-- Area --------------------->|area_magnitude=|unit_pref=Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->|area_footnotes=|area_total_km2=<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|area_blank1_title=|area_blank1_km2=|area_blank1_sq_mi=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2020 Estimate|population_footnotes=|population_note=|population_total=10100|population_density_km2=|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_sq_mi=|population_blank1_title=Ethnicities|population_blank1=|population_blank2_title=Religions|population_blank2=|population_density_blank1_km2=|population_density_blank1_sq_mi=<!-- General information --------------->|timezone=|utc_offset=|timezone_DST=|utc_offset_DST=|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> tags-->|elevation_m=1200|elevation_ft=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|blank_name=|blank_info=|blank1_name=|blank1_info=|website=|footnotes=}}'''Nkokonjeru''' town council mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y’e Buikwe]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Central Region]] ya [[:en:Uganda|Uganda]] ng’erina ebyalo nga: Namaliiri, Kigulu, Mulajje, Naziwanga, Ndolwa, Buira, Bukasa, Wabiduuku, Nsuube ne Nkokonjeru Central. <ref>http://www.newvision.co.ug/news/646770-nalugo-s-gospel-proper-nutrition-starts-at-the-breast.html</ref> Erinnya lya tawuni eno litegeeza "Enkoko Enjeru". <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref>
== Enkula y’ensi ==
Nkokonjeru ekunukiriza kilometres 9.9 (9.9 mi) ebugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Buikwe|Buikwe]], ekifo ekitebe kya disitulikiti we kiri. Akabuga kano kali mu kilometres 44 (27 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bw’amaserengeta ga [[:en:Njeru|Njeru]], tawuni ekyasinze obunene mu disitulikiti. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Buikwe/Nkokonjeru/@0.324508,32.9250066,11z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dded1f0932639:0xc64bd141115f53b3!2m2!1d32.9888319!2d0.3144046!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Kino kikunukiriza kilometres 55 (34 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Nkokonjeru/@0.3061827,32.6107026,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177de7f776190e1f:0x1d3b14b968fb49a2!2m2!1d32.910938!2d0.249508!3e0?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Ensengeka za Nkokonjeru ku maapu ziri 0°14'22.0"N, 32°55'23.0"E (Latitude:0.239444; Longitude:32.923056).
== Okulambika okutwaliza awamu ==
Nkokonjeru we waali ekiggwa ky'ennono [[:en:Baganda|Abaganda]] mwe baasaddaaka ''enkoko enjeru'' ng'omwaka gwa 1890 tegunatuuka. <ref name="Nkoko">http://www.newvision.co.ug/D/9/233/652818</ref> Mu mwaka gwa1891, [[:en:Mill_Hill_Fathers|ba Faaza ba Mill Hill]] baatandikawo [[:en:Catholic_Parish|Ekigo ky’Abakatuliki]] mu kitundu ekyo. Laddu bweyagwiira ''omuti gwa ssaddaaka'', abaminsani baakozesanga enku okwokya amatoffaali gebakozesa okuzimba Ekkanisa y’Ekigo. Oluvannyuma baazimba amasomero, eddwaaliro n’ettendekero ly’abasomesa. Okutuuka mu august wa 2009, ekigo ky’Abakatuliki e Nkonkonjeru kyalina abalokole abawandiisiddwa abasoba mu mitwaall45,000, <ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/233/638561</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu mwaka gwa 2015, ekitongole kya [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS), kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Nkokonjeru wakati w’ogwo omwaka gwali 9,200. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti abantu b’omu kitundu kino baali 10,100. Ku bano, ababalirirwamu 5,400 (ebitundu 53.5 ku buli 100) baali bakyala ate ababalirirwamu 4,700 (ebitundu 46.5 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino buli mwaka gukulira ku bitundu 1.88 ku buli 100, wakati w'omwaka gwa 2015 ne 2020. <ref name="PopR">{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fuganda%2Fcentral%2Fadmin%2Fbuikwe%2FSC0531__nkokonjeru%2F |access-date=2026-10-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Ebifo bino wammanga eby’enjawulo biri munda oba okumpi ne Nkokonjeru: <ref name="6R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.co.ug/maps/place/0%C2%B014%2722.0%22N+32%C2%B055%2723.0%22E/@0.235034,32.922988,380m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.2394444!4d32.9230556?hl=en |access-date=2026-10-31 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
1. 1. . Ofiisi za Town Council y’e Nkokonjeru
2. 2. . Essomero lya Nkokonjeru Church of Uganda Primary School
3. 3. . Essomero lya St. Paul's Primary School, Nkokonjeru
4. 4. . Essomero lya St. Peter's Secondary School, Nkokonjeru
5. 5. . Ettendekero eritendeka abasomesa e Nkokonjeru
6. 6. . Ettendekero ly'ebyemikono e Nkokonjeru
7. 7. . Eklezia ya Roman Catholic e Nkokonjeru
8. . Essomero lya pulayimale erya Stella Maris Boarding, Nsuube
9. 9. . Ettendekero lya Stella Maris, Nsuube
10. . Essomero lya st Alphonsus Demonstration
11. . Essomero lya St. Anthony Convent secondary school
12[[:en:Rural_Agency_for_Sustainable_Development|. Ekibiina kyobwanakyeewa ekya rural Agency for sustainable Development]]
13 . Ekibiina ky’obwegassi ekitereka n’okuwola ssente mu Nkokonjeru ekya Nkonkonjeru Savings and credit cooperative
14. .Ekitongole ky'ebyemikono ki mother Kevin vocation institute
15. . [[:en:Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga_Road|Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga]], luyita wakati mu mutawuni okuva ebuvanjuba okudda e bugwanjuba
16. . [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|Eddwaaliro lya St. Francis Hospital Nkokonjeru]], eddwaliro ly'abantu bonna nga lirina ebitanda 60 nga liddukanyizibwa [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Lugazi|Obulabirizi bw'Abakatuliki obw'e Lugazi]] <ref name="9R">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Nkokonjeru Hospital gets X-ray machine |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-10-31 |website=New Vision}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Hospitals_in_Uganda|Amalwaliro mu Uganda]]
* [[:en:List_of_roads_in_Uganda|Olukalala lw'enguudo mu Uganda]]
* [[:en:List_of_cities_and_towns_in_Uganda|Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
2op5f40xefqviyksrben2j3oppi1y6v
Ivan Lumanyika
0
11204
77838
37640
2026-10-31T14:50:56Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77838
wikitext
text/x-wiki
'''Ivan Lumanyika Jumba''' (yazaalibwa 28 Ogwomukaaga 1992) munna Uganda azannya omuzannyo ogw'ensero oba [[:en:Basketball|basketball]] ku kiraabu eya [[:en:City_Oilers|City Oilers]] mu [[Uganda]]. <ref>{{Cite web |last=BigEyeAdmin |date=2014-09-17 |title=National Basketball Teams Named Ahead of Africa Zone 5 Qualifiers |url=https://bigeye.ug/uganda-national-basketball-teams-named-ahead-fiba-africa-zone-5-seniors-qualifiers/ |access-date=2026-10-31 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref>
== Ku mutendera ogw'ensi ==
Lumanyika azannyira ku tiimu ya Uganda mumuzannyo gwensero wakati wamawanga. Lumanyika y'omu ku bazannyi abayamba ttiimu ya Uganda okukiika mu mpaka zamawanga ku ssemazinga Africa eza [[:en:AfroBasket|AfroBasket]] omulundi ogwasooka mu mwaka 2015. Omutindo ogwayolesebwa Lumanyika nabalala nga [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]] gwayamba Uganda okuwangula tiimu ezenjawulo mu mutendera ogwokusunsula nga muzino mwalimu; [[:en:Somalia_national_basketball_team|Somalia]] gyebawangula obugoba 85 ku 74 nga 21 Ogwomwenda 2014. <ref>https://web.archive.org/web/20160304064415/http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html</ref> Mu muzannyo wakati wa Uganda ne [[:en:Kenya_national_basketball_team|Kenya]], yateeba obugoba 15 ne 'rebounds' 11. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/FIBA</ref> Olwomutindo gwe yayolesa muzokusunsula, Lumanyika yali omu kubazannyi 20 abaalangirirwa nga 6 Ogwomusanvu 2015 okusobola okufunako abo abaali ab'okukiikirira Uganda mu [[:en:AfroBasket_2015|mpaka za AfroBasket 2015]] . <ref>https://web.archive.org/web/20150809111825/http://www.fiba.com/news/afrobasket-2015--team-profile-uganda</ref>
== Ebirala ebimukwatako ==
Lumanyika asinga kuzannyisa mukono gwa kkono . <ref>http://www.newvision.co.ug/news/660196-basketball-lumanyika-guides-uganda-past-kenyans.html</ref>
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
eo91w3tsad1g8q6i0jteolxo41grqzc
77839
77838
2026-10-31T14:52:17Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77839
wikitext
text/x-wiki
'''Ivan Lumanyika Jumba''' (yazaalibwa 28 Ogwomukaaga 1992) munna Uganda azannya omuzannyo ogw'ensero oba [[:en:Basketball|basketball]] ku kiraabu eya [[:en:City_Oilers|City Oilers]] mu [[Uganda]]. <ref>{{Cite web |last=BigEyeAdmin |date=2014-09-17 |title=National Basketball Teams Named Ahead of Africa Zone 5 Qualifiers |url=https://bigeye.ug/uganda-national-basketball-teams-named-ahead-fiba-africa-zone-5-seniors-qualifiers/ |access-date=2026-10-31 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref>
== Ku mutendera ogw'ensi ==
Lumanyika azannyira ku tiimu ya Uganda mumuzannyo gwensero wakati wamawanga. Lumanyika y'omu ku bazannyi abayamba ttiimu ya Uganda okukiika mu mpaka zamawanga ku ssemazinga Africa eza [[:en:AfroBasket|AfroBasket]] omulundi ogwasooka mu mwaka 2015. Omutindo ogwayolesebwa Lumanyika nabalala nga [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]] gwayamba Uganda okuwangula tiimu ezenjawulo mu mutendera ogwokusunsula nga muzino mwalimu; [[:en:Somalia_national_basketball_team|Somalia]] gyebawangula obugoba 85 ku 74 nga 21 Ogwomwenda 2014. <ref>{{Cite news |title=Lumanyika elevates to new level, Egypt wait |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064415/http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html |archive-date=2016-03-04 |access-date=2026-10-31 |language=en}}</ref> Mu muzannyo wakati wa Uganda ne [[:en:Kenya_national_basketball_team|Kenya]], yateeba obugoba 15 ne 'rebounds' 11. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/FIBA</ref> Olwomutindo gwe yayolesa muzokusunsula, Lumanyika yali omu kubazannyi 20 abaalangirirwa nga 6 Ogwomusanvu 2015 okusobola okufunako abo abaali ab'okukiikirira Uganda mu [[:en:AfroBasket_2015|mpaka za AfroBasket 2015]] . <ref>https://web.archive.org/web/20150809111825/http://www.fiba.com/news/afrobasket-2015--team-profile-uganda</ref>
== Ebirala ebimukwatako ==
Lumanyika asinga kuzannyisa mukono gwa kkono . <ref>http://www.newvision.co.ug/news/660196-basketball-lumanyika-guides-uganda-past-kenyans.html</ref>
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
cwnirlqdbvh1uvufrniv16lzy2jc9t5
77840
77839
2026-10-31T14:53:12Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77840
wikitext
text/x-wiki
'''Ivan Lumanyika Jumba''' (yazaalibwa 28 Ogwomukaaga 1992) munna Uganda azannya omuzannyo ogw'ensero oba [[:en:Basketball|basketball]] ku kiraabu eya [[:en:City_Oilers|City Oilers]] mu [[Uganda]]. <ref>{{Cite web |last=BigEyeAdmin |date=2014-09-17 |title=National Basketball Teams Named Ahead of Africa Zone 5 Qualifiers |url=https://bigeye.ug/uganda-national-basketball-teams-named-ahead-fiba-africa-zone-5-seniors-qualifiers/ |access-date=2026-10-31 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref>
== Ku mutendera ogw'ensi ==
Lumanyika azannyira ku tiimu ya Uganda mumuzannyo gwensero wakati wamawanga. Lumanyika y'omu ku bazannyi abayamba ttiimu ya Uganda okukiika mu mpaka zamawanga ku ssemazinga Africa eza [[:en:AfroBasket|AfroBasket]] omulundi ogwasooka mu mwaka 2015. Omutindo ogwayolesebwa Lumanyika nabalala nga [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]] gwayamba Uganda okuwangula tiimu ezenjawulo mu mutendera ogwokusunsula nga muzino mwalimu; [[:en:Somalia_national_basketball_team|Somalia]] gyebawangula obugoba 85 ku 74 nga 21 Ogwomwenda 2014. <ref>{{Cite news |title=Lumanyika elevates to new level, Egypt wait |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064415/http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html |archive-date=2016-03-04 |access-date=2026-10-31 |language=en}}</ref> Mu muzannyo wakati wa Uganda ne [[:en:Kenya_national_basketball_team|Kenya]], yateeba obugoba 15 ne 'rebounds' 11. <ref>{{Cite book |date=2026-10-27 |title=FIBA |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=FIBA&oldid=1382233505 |language=en}}</ref> Olwomutindo gwe yayolesa muzokusunsula, Lumanyika yali omu kubazannyi 20 abaalangirirwa nga 6 Ogwomusanvu 2015 okusobola okufunako abo abaali ab'okukiikirira Uganda mu [[:en:AfroBasket_2015|mpaka za AfroBasket 2015]] . <ref>https://web.archive.org/web/20150809111825/http://www.fiba.com/news/afrobasket-2015--team-profile-uganda</ref>
== Ebirala ebimukwatako ==
Lumanyika asinga kuzannyisa mukono gwa kkono . <ref>http://www.newvision.co.ug/news/660196-basketball-lumanyika-guides-uganda-past-kenyans.html</ref>
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
0lwfyfyiy7f9q9q8tm2usc7pbt8govf
77841
77840
2026-10-31T14:54:11Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77841
wikitext
text/x-wiki
'''Ivan Lumanyika Jumba''' (yazaalibwa 28 Ogwomukaaga 1992) munna Uganda azannya omuzannyo ogw'ensero oba [[:en:Basketball|basketball]] ku kiraabu eya [[:en:City_Oilers|City Oilers]] mu [[Uganda]]. <ref>{{Cite web |last=BigEyeAdmin |date=2014-09-17 |title=National Basketball Teams Named Ahead of Africa Zone 5 Qualifiers |url=https://bigeye.ug/uganda-national-basketball-teams-named-ahead-fiba-africa-zone-5-seniors-qualifiers/ |access-date=2026-10-31 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref>
== Ku mutendera ogw'ensi ==
Lumanyika azannyira ku tiimu ya Uganda mumuzannyo gwensero wakati wamawanga. Lumanyika y'omu ku bazannyi abayamba ttiimu ya Uganda okukiika mu mpaka zamawanga ku ssemazinga Africa eza [[:en:AfroBasket|AfroBasket]] omulundi ogwasooka mu mwaka 2015. Omutindo ogwayolesebwa Lumanyika nabalala nga [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]] gwayamba Uganda okuwangula tiimu ezenjawulo mu mutendera ogwokusunsula nga muzino mwalimu; [[:en:Somalia_national_basketball_team|Somalia]] gyebawangula obugoba 85 ku 74 nga 21 Ogwomwenda 2014. <ref>{{Cite news |title=Lumanyika elevates to new level, Egypt wait |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064415/http://www.monitor.co.ug/Sports/Basketball/Lumanyika-elevates-to-new-level--Egypt-wait/-/690268/2462006/-/a299fmz/-/index.html |archive-date=2016-03-04 |access-date=2026-10-31 |language=en}}</ref> Mu muzannyo wakati wa Uganda ne [[:en:Kenya_national_basketball_team|Kenya]], yateeba obugoba 15 ne 'rebounds' 11. <ref>{{Cite book |date=2026-10-27 |title=FIBA |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=FIBA&oldid=1382233505 |language=en}}</ref> Olwomutindo gwe yayolesa muzokusunsula, Lumanyika yali omu kubazannyi 20 abaalangirirwa nga 6 Ogwomusanvu 2015 okusobola okufunako abo abaali ab'okukiikirira Uganda mu [[:en:AfroBasket_2015|mpaka za AfroBasket 2015]] . <ref>{{Cite web |title=AfroBasket 2015 - Team Profile: Uganda |url=http://www.fiba.com/news/afrobasket-2015--team-profile-uganda |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809111825/http://www.fiba.com/news/afrobasket-2015--team-profile-uganda |archive-date=2015-08-09 |access-date=2026-10-31 |website=FIBA.com |language=en}}</ref>
== Ebirala ebimukwatako ==
Lumanyika asinga kuzannyisa mukono gwa kkono . <ref>http://www.newvision.co.ug/news/660196-basketball-lumanyika-guides-uganda-past-kenyans.html</ref>
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
tvsn10c11oihq9sfq6m9shx1vgtpeww
Alexander David Ssimbwa
0
11458
77857
51257
2026-10-31T15:28:53Z
Jonathan Charvez
11988
conveted reference
77857
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Omulangira Alexander David Ssimbwa''' 21 Ogwokusatu 1934 – 6 Ogwekkuminogumu 2014 yali Munnayuganda omulangira, omukungu era munnakyukakyuka. Yazaalibwa mulangira w'[[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] nga mutabani wa Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] . Mu myaka gya 1960, yakwatibwa mu kiseera [[:en:Mengo_Crisihttps://en.wikipedia.org/wiki/Mengo_Crisis|ka zigizigi e Mengo]] nga kigambibwa nti yali lw'okwogerera Pulezidenti [[Milton Obote]] . Oluvannyuma lw’okuyimbulwa mu kkomera mu 1971, Ssimbwa yaweereza ng’omubaka wa Uganda mu China mu kiseera ky’obufuzi bwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]].
== Ebimukwatako ==
Ssimbwa yazaalibwa mu [[Kampala]] nga 21 Ogwokusatu 1934 mu maka ga Erina Nambawa ne Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] [[Kabaka wa Buganda]] .<ref name="monitor2">{{Cite web |date=January 21, 2021 |title=Kabaka's uncle Prince Ssimbwa passes on |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kabaka-s-uncle-prince-ssimbwa-passes-on-1589972 |website=Monitor}}</ref> Yali mwana wa Kabaka Daudi Cwa II ow’amakumi asatu mu abataano. <ref name="newvision">{{Cite web |title=Buganda Prince's widow accuses lawyer of land grabbing |url=https://www.newvision.co.ug/news/1527741/buganda-prince-widow-accuses-lawyer-land-grabbing#google_vignette |website=New Vision}}</ref> Ssimbwa yali muganda wa Kabaka [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II]] eyali agenda okujja era kojja wa Kabaka [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Muwenda Mutebi II]] eyali agenda okufuuka Kabaka .
Oluvanyuma lw'okwenyigira mu kuwamba gavumenti mu 1966, nga kigambibwa nti yakola olukwe okutta Pulezidenti wa Uganda eyali alwanyisa obwakabaka [[Milton Obote]], Ssimbwa yakwatibwa mu [[:en:Lubiri|Lubiri lw'e Lubiri]],<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Fare thee well soldier and diplomat |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/fare-thee-well-soldier-and-diplomat-1590504 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> y'asibibwa, n'atulugunyizibwa amagye agaali amesimbu eri Obote mu kiseera ky'[[:en:Mengo_Crisis|akatyabaga akaliwo e Mengo]]. Yasalirwa ekibonerezo kya kusibwa emyaka nkaaga mu ena kyokka n’ayimbulwa nga bukyali, mu 1971, mu kiseera ky’obukulembeze bwa Pulezidenti [[Idi Amin]] . <ref>https://hicginewsagency.com/2014/11/06/prince-david-ssimbwa-passes-on-ri-p/</ref>
Mu myaka gya 1980, yeegatta ku lutalo lw’okwenunula mu kiseera [[:en:Ugandan_Bush_War|ky’olutalo lw'omunsiko mu Uganda]] olwaleeta Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] mu buyinza. Mu bukulembeze bwa Museveni, Ssimbwa yaliko omubaka wa Uganda mu China. <ref>{{Cite web |last=Kasozi |first=Ephraim |date=2016-09-26 |title=Uganda: Royal Family Fights Over Ssekabaka Chwa's Land |url=https://allafrica.com/stories/201609260003.html |website=AllAfrica}}</ref>
Oluvannyuma yakuubagana ne gavumenti y’e Mengo ku nsonga z’obwannannyini ku ttaka.<ref>https://allafrica.com/stories/201609260003.html</ref>
Ssimbwa yafuulibwa Knight of the Grand Cross of the [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|Royal Order of Merit of Prince Uchicho]] nga Kabaka [[:en:Julio_Pinedo|Julio I]] owa [[:en:Afro-Bolivians|Afro-Bolivia]] yamufuula Knight of the Grand Cross .<ref>https://www.casarealafroboliviana.org/orden-merito.html</ref>
Yafa nga 6 Ogwekkuminogumu 2014 mu [[Eddwaaliro e Nakasero|ddwaaliro e Nakasero]] . Yaterekebwa mu [[:en:Kasubi_Tombs|masiro ge Kasubi]] .<ref>https://allafrica.com/stories/201411120467.html</ref>
== Ebitiibwa ==
* [[File:Flag_Afrobolivian.svg|30x30px|thumb left]] Knight wa Grand Collar y’Obwakabaka [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|obw’Obwakabaka obw’Omulangira Uchicho]]
== Ebijulizidwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Buganda]]
5pe0cr9j54jkqpvlnv2an24koh4k0uh
77858
77857
2026-10-31T15:29:30Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77858
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Omulangira Alexander David Ssimbwa''' 21 Ogwokusatu 1934 – 6 Ogwekkuminogumu 2014 yali Munnayuganda omulangira, omukungu era munnakyukakyuka. Yazaalibwa mulangira w'[[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] nga mutabani wa Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] . Mu myaka gya 1960, yakwatibwa mu kiseera [[:en:Mengo_Crisihttps://en.wikipedia.org/wiki/Mengo_Crisis|ka zigizigi e Mengo]] nga kigambibwa nti yali lw'okwogerera Pulezidenti [[Milton Obote]] . Oluvannyuma lw’okuyimbulwa mu kkomera mu 1971, Ssimbwa yaweereza ng’omubaka wa Uganda mu China mu kiseera ky’obufuzi bwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]].
== Ebimukwatako ==
Ssimbwa yazaalibwa mu [[Kampala]] nga 21 Ogwokusatu 1934 mu maka ga Erina Nambawa ne Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] [[Kabaka wa Buganda]] .<ref name="monitor2">{{Cite web |date=January 21, 2021 |title=Kabaka's uncle Prince Ssimbwa passes on |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kabaka-s-uncle-prince-ssimbwa-passes-on-1589972 |website=Monitor}}</ref> Yali mwana wa Kabaka Daudi Cwa II ow’amakumi asatu mu abataano. <ref name="newvision">{{Cite web |title=Buganda Prince's widow accuses lawyer of land grabbing |url=https://www.newvision.co.ug/news/1527741/buganda-prince-widow-accuses-lawyer-land-grabbing#google_vignette |website=New Vision}}</ref> Ssimbwa yali muganda wa Kabaka [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II]] eyali agenda okujja era kojja wa Kabaka [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Muwenda Mutebi II]] eyali agenda okufuuka Kabaka .
Oluvanyuma lw'okwenyigira mu kuwamba gavumenti mu 1966, nga kigambibwa nti yakola olukwe okutta Pulezidenti wa Uganda eyali alwanyisa obwakabaka [[Milton Obote]], Ssimbwa yakwatibwa mu [[:en:Lubiri|Lubiri lw'e Lubiri]],<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Fare thee well soldier and diplomat |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/fare-thee-well-soldier-and-diplomat-1590504 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> y'asibibwa, n'atulugunyizibwa amagye agaali amesimbu eri Obote mu kiseera ky'[[:en:Mengo_Crisis|akatyabaga akaliwo e Mengo]]. Yasalirwa ekibonerezo kya kusibwa emyaka nkaaga mu ena kyokka n’ayimbulwa nga bukyali, mu 1971, mu kiseera ky’obukulembeze bwa Pulezidenti [[Idi Amin]] . <ref>{{Cite web |last=Agency |first=HICGI News |date=2014-11-06 |title=Prince David Ssimbwa Passes on-RI.P |url=https://hicginewsagency.com/2014/11/06/prince-david-ssimbwa-passes-on-ri-p/ |access-date=2026-10-31 |website=HICGI News Agency |language=en}}</ref>
Mu myaka gya 1980, yeegatta ku lutalo lw’okwenunula mu kiseera [[:en:Ugandan_Bush_War|ky’olutalo lw'omunsiko mu Uganda]] olwaleeta Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] mu buyinza. Mu bukulembeze bwa Museveni, Ssimbwa yaliko omubaka wa Uganda mu China. <ref>{{Cite web |last=Kasozi |first=Ephraim |date=2016-09-26 |title=Uganda: Royal Family Fights Over Ssekabaka Chwa's Land |url=https://allafrica.com/stories/201609260003.html |website=AllAfrica}}</ref>
Oluvannyuma yakuubagana ne gavumenti y’e Mengo ku nsonga z’obwannannyini ku ttaka.<ref>https://allafrica.com/stories/201609260003.html</ref>
Ssimbwa yafuulibwa Knight of the Grand Cross of the [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|Royal Order of Merit of Prince Uchicho]] nga Kabaka [[:en:Julio_Pinedo|Julio I]] owa [[:en:Afro-Bolivians|Afro-Bolivia]] yamufuula Knight of the Grand Cross .<ref>https://www.casarealafroboliviana.org/orden-merito.html</ref>
Yafa nga 6 Ogwekkuminogumu 2014 mu [[Eddwaaliro e Nakasero|ddwaaliro e Nakasero]] . Yaterekebwa mu [[:en:Kasubi_Tombs|masiro ge Kasubi]] .<ref>https://allafrica.com/stories/201411120467.html</ref>
== Ebitiibwa ==
* [[File:Flag_Afrobolivian.svg|30x30px|thumb left]] Knight wa Grand Collar y’Obwakabaka [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|obw’Obwakabaka obw’Omulangira Uchicho]]
== Ebijulizidwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Buganda]]
gth7gsp8bhwfpapuovofdwnrga40jut
77859
77858
2026-10-31T15:30:53Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77859
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Omulangira Alexander David Ssimbwa''' 21 Ogwokusatu 1934 – 6 Ogwekkuminogumu 2014 yali Munnayuganda omulangira, omukungu era munnakyukakyuka. Yazaalibwa mulangira w'[[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] nga mutabani wa Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] . Mu myaka gya 1960, yakwatibwa mu kiseera [[:en:Mengo_Crisihttps://en.wikipedia.org/wiki/Mengo_Crisis|ka zigizigi e Mengo]] nga kigambibwa nti yali lw'okwogerera Pulezidenti [[Milton Obote]] . Oluvannyuma lw’okuyimbulwa mu kkomera mu 1971, Ssimbwa yaweereza ng’omubaka wa Uganda mu China mu kiseera ky’obufuzi bwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]].
== Ebimukwatako ==
Ssimbwa yazaalibwa mu [[Kampala]] nga 21 Ogwokusatu 1934 mu maka ga Erina Nambawa ne Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] [[Kabaka wa Buganda]] .<ref name="monitor2">{{Cite web |date=January 21, 2021 |title=Kabaka's uncle Prince Ssimbwa passes on |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kabaka-s-uncle-prince-ssimbwa-passes-on-1589972 |website=Monitor}}</ref> Yali mwana wa Kabaka Daudi Cwa II ow’amakumi asatu mu abataano. <ref name="newvision">{{Cite web |title=Buganda Prince's widow accuses lawyer of land grabbing |url=https://www.newvision.co.ug/news/1527741/buganda-prince-widow-accuses-lawyer-land-grabbing#google_vignette |website=New Vision}}</ref> Ssimbwa yali muganda wa Kabaka [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II]] eyali agenda okujja era kojja wa Kabaka [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Muwenda Mutebi II]] eyali agenda okufuuka Kabaka .
Oluvanyuma lw'okwenyigira mu kuwamba gavumenti mu 1966, nga kigambibwa nti yakola olukwe okutta Pulezidenti wa Uganda eyali alwanyisa obwakabaka [[Milton Obote]], Ssimbwa yakwatibwa mu [[:en:Lubiri|Lubiri lw'e Lubiri]],<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Fare thee well soldier and diplomat |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/fare-thee-well-soldier-and-diplomat-1590504 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> y'asibibwa, n'atulugunyizibwa amagye agaali amesimbu eri Obote mu kiseera ky'[[:en:Mengo_Crisis|akatyabaga akaliwo e Mengo]]. Yasalirwa ekibonerezo kya kusibwa emyaka nkaaga mu ena kyokka n’ayimbulwa nga bukyali, mu 1971, mu kiseera ky’obukulembeze bwa Pulezidenti [[Idi Amin]] . <ref>{{Cite web |last=Agency |first=HICGI News |date=2014-11-06 |title=Prince David Ssimbwa Passes on-RI.P |url=https://hicginewsagency.com/2014/11/06/prince-david-ssimbwa-passes-on-ri-p/ |access-date=2026-10-31 |website=HICGI News Agency |language=en}}</ref>
Mu myaka gya 1980, yeegatta ku lutalo lw’okwenunula mu kiseera [[:en:Ugandan_Bush_War|ky’olutalo lw'omunsiko mu Uganda]] olwaleeta Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] mu buyinza. Mu bukulembeze bwa Museveni, Ssimbwa yaliko omubaka wa Uganda mu China. <ref>{{Cite web |last=Kasozi |first=Ephraim |date=2016-09-26 |title=Uganda: Royal Family Fights Over Ssekabaka Chwa's Land |url=https://allafrica.com/stories/201609260003.html |website=AllAfrica}}</ref>
Oluvannyuma yakuubagana ne gavumenti y’e Mengo ku nsonga z’obwannannyini ku ttaka.<ref>https://allafrica.com/stories/201609260003.html</ref>
Ssimbwa yafuulibwa Knight of the Grand Cross of the [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|Royal Order of Merit of Prince Uchicho]] nga Kabaka [[:en:Julio_Pinedo|Julio I]] owa [[:en:Afro-Bolivians|Afro-Bolivia]] yamufuula Knight of the Grand Cross .<ref>{{Cite web |title=Web Oficial de la Casa Real Afroboliviana |url=https://www.casarealafroboliviana.org/orden-merito.html |access-date=2026-10-31 |website=www.casarealafroboliviana.org}}</ref>
Yafa nga 6 Ogwekkuminogumu 2014 mu [[Eddwaaliro e Nakasero|ddwaaliro e Nakasero]] . Yaterekebwa mu [[:en:Kasubi_Tombs|masiro ge Kasubi]] .<ref>https://allafrica.com/stories/201411120467.html</ref>
== Ebitiibwa ==
* [[File:Flag_Afrobolivian.svg|30x30px|thumb left]] Knight wa Grand Collar y’Obwakabaka [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|obw’Obwakabaka obw’Omulangira Uchicho]]
== Ebijulizidwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Buganda]]
heils9sf547x3i2ex7wlbxbyjb396of
77860
77859
2026-10-31T15:31:51Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77860
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Omulangira Alexander David Ssimbwa''' 21 Ogwokusatu 1934 – 6 Ogwekkuminogumu 2014 yali Munnayuganda omulangira, omukungu era munnakyukakyuka. Yazaalibwa mulangira w'[[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] nga mutabani wa Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] . Mu myaka gya 1960, yakwatibwa mu kiseera [[:en:Mengo_Crisihttps://en.wikipedia.org/wiki/Mengo_Crisis|ka zigizigi e Mengo]] nga kigambibwa nti yali lw'okwogerera Pulezidenti [[Milton Obote]] . Oluvannyuma lw’okuyimbulwa mu kkomera mu 1971, Ssimbwa yaweereza ng’omubaka wa Uganda mu China mu kiseera ky’obufuzi bwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]].
== Ebimukwatako ==
Ssimbwa yazaalibwa mu [[Kampala]] nga 21 Ogwokusatu 1934 mu maka ga Erina Nambawa ne Ssekabaka [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Cwa II]] [[Kabaka wa Buganda]] .<ref name="monitor2">{{Cite web |date=January 21, 2021 |title=Kabaka's uncle Prince Ssimbwa passes on |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kabaka-s-uncle-prince-ssimbwa-passes-on-1589972 |website=Monitor}}</ref> Yali mwana wa Kabaka Daudi Cwa II ow’amakumi asatu mu abataano. <ref name="newvision">{{Cite web |title=Buganda Prince's widow accuses lawyer of land grabbing |url=https://www.newvision.co.ug/news/1527741/buganda-prince-widow-accuses-lawyer-land-grabbing#google_vignette |website=New Vision}}</ref> Ssimbwa yali muganda wa Kabaka [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II]] eyali agenda okujja era kojja wa Kabaka [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Muwenda Mutebi II]] eyali agenda okufuuka Kabaka .
Oluvanyuma lw'okwenyigira mu kuwamba gavumenti mu 1966, nga kigambibwa nti yakola olukwe okutta Pulezidenti wa Uganda eyali alwanyisa obwakabaka [[Milton Obote]], Ssimbwa yakwatibwa mu [[:en:Lubiri|Lubiri lw'e Lubiri]],<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Fare thee well soldier and diplomat |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/fare-thee-well-soldier-and-diplomat-1590504 |access-date=2026-10-31 |website=Monitor |language=en}}</ref> y'asibibwa, n'atulugunyizibwa amagye agaali amesimbu eri Obote mu kiseera ky'[[:en:Mengo_Crisis|akatyabaga akaliwo e Mengo]]. Yasalirwa ekibonerezo kya kusibwa emyaka nkaaga mu ena kyokka n’ayimbulwa nga bukyali, mu 1971, mu kiseera ky’obukulembeze bwa Pulezidenti [[Idi Amin]] . <ref>{{Cite web |last=Agency |first=HICGI News |date=2014-11-06 |title=Prince David Ssimbwa Passes on-RI.P |url=https://hicginewsagency.com/2014/11/06/prince-david-ssimbwa-passes-on-ri-p/ |access-date=2026-10-31 |website=HICGI News Agency |language=en}}</ref>
Mu myaka gya 1980, yeegatta ku lutalo lw’okwenunula mu kiseera [[:en:Ugandan_Bush_War|ky’olutalo lw'omunsiko mu Uganda]] olwaleeta Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] mu buyinza. Mu bukulembeze bwa Museveni, Ssimbwa yaliko omubaka wa Uganda mu China. <ref>{{Cite web |last=Kasozi |first=Ephraim |date=2016-09-26 |title=Uganda: Royal Family Fights Over Ssekabaka Chwa's Land |url=https://allafrica.com/stories/201609260003.html |website=AllAfrica}}</ref>
Oluvannyuma yakuubagana ne gavumenti y’e Mengo ku nsonga z’obwannannyini ku ttaka.<ref>https://allafrica.com/stories/201609260003.html</ref>
Ssimbwa yafuulibwa Knight of the Grand Cross of the [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|Royal Order of Merit of Prince Uchicho]] nga Kabaka [[:en:Julio_Pinedo|Julio I]] owa [[:en:Afro-Bolivians|Afro-Bolivia]] yamufuula Knight of the Grand Cross .<ref>{{Cite web |title=Web Oficial de la Casa Real Afroboliviana |url=https://www.casarealafroboliviana.org/orden-merito.html |access-date=2026-10-31 |website=www.casarealafroboliviana.org}}</ref>
Yafa nga 6 Ogwekkuminogumu 2014 mu [[Eddwaaliro e Nakasero|ddwaaliro e Nakasero]] . Yaterekebwa mu [[:en:Kasubi_Tombs|masiro ge Kasubi]] .<ref>{{Cite news |title=Uganda: Buganda's Prince Ssimbwa Goes to Rest |url=http://allafrica.com/stories/201411120467.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20141230105926/http://allafrica.com/stories/201411120467.html |archive-date=2014-12-30 |access-date=2026-10-31 |work=allAfrica.com |language=en}}</ref>
== Ebitiibwa ==
* [[File:Flag_Afrobolivian.svg|30x30px|thumb left]] Knight wa Grand Collar y’Obwakabaka [[:en:Afro-Bolivian_monarchy#Order_of_Merit|obw’Obwakabaka obw’Omulangira Uchicho]]
== Ebijulizidwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Buganda]]
djjnujvsxg5dhcxt7fcc54fyesase7z
Frederick Ngobi Gume
0
11612
77874
70393
2026-10-31T16:01:38Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77874
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Frederick Ngobi Gume''', [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] mu [[Yuganda|Uganda]] . Ye [[:en:Cooperative|Minisita omubeezi ow'ebibiina by'obwegassi]] mu [[Cabinet of Uganda|kabineeti ya Uganda]] . Yalondebwa ku kifo ekyo nga 6 Ogwomukaaga 2016. <ref>{{Cite book |date=2026-09-24 |title=Daily Monitor |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Daily_Monitor&oldid=1376445749 |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu yakola ng’omubaka omulonde akiikirira Essaza ly'e Bulamogi ey'Obukiikakkonobwobuggwanjuba mu Disitulikiti y'e Kaliro mu Paalamenti ey’ekkumi (2016 - 2021). <ref>https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament</ref> Mu 2021 yalondebwa ku kifo kye kimu. <ref>https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/gume-fredrick-ngobi-7443/</ref> <ref>https://theyworkforyou.github.io/uganda-parliament-watch/mp/08b4c874-3452-47f9-b9a8-336ee5a831b9/</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
akkywak2s8dej7k9ow4dzf4di50kypz
77875
77874
2026-10-31T16:02:59Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77875
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Frederick Ngobi Gume''', [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] mu [[Yuganda|Uganda]] . Ye [[:en:Cooperative|Minisita omubeezi ow'ebibiina by'obwegassi]] mu [[Cabinet of Uganda|kabineeti ya Uganda]] . Yalondebwa ku kifo ekyo nga 6 Ogwomukaaga 2016. <ref>{{Cite book |date=2026-09-24 |title=Daily Monitor |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Daily_Monitor&oldid=1376445749 |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu yakola ng’omubaka omulonde akiikirira Essaza ly'e Bulamogi ey'Obukiikakkonobwobuggwanjuba mu Disitulikiti y'e Kaliro mu Paalamenti ey’ekkumi (2016 - 2021). <ref>https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament</ref> Mu 2021 yalondebwa ku kifo kye kimu. <ref>{{Cite web |title=Gume Fredrick Ngobi - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/gume-fredrick-ngobi-7443/ |access-date=2026-10-31 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> <ref>https://theyworkforyou.github.io/uganda-parliament-watch/mp/08b4c874-3452-47f9-b9a8-336ee5a831b9/</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
ifxhjcery9mexcusoa3ez0n8v0gbc78
77876
77875
2026-10-31T16:05:18Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77876
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Frederick Ngobi Gume''', [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] mu [[Yuganda|Uganda]] . Ye [[:en:Cooperative|Minisita omubeezi ow'ebibiina by'obwegassi]] mu [[Cabinet of Uganda|kabineeti ya Uganda]] . Yalondebwa ku kifo ekyo nga 6 Ogwomukaaga 2016. <ref>{{Cite book |date=2026-09-24 |title=Daily Monitor |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Daily_Monitor&oldid=1376445749 |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu yakola ng’omubaka omulonde akiikirira Essaza ly'e Bulamogi ey'Obukiikakkonobwobuggwanjuba mu Disitulikiti y'e Kaliro mu Paalamenti ey’ekkumi (2016 - 2021). <ref>https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament</ref> Mu 2021 yalondebwa ku kifo kye kimu. <ref>{{Cite web |title=Gume Fredrick Ngobi - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/gume-fredrick-ngobi-7443/ |access-date=2026-10-31 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Fredrick Ngobi Gume |url=https://theyworkforyou.github.io/uganda-parliament-watch/mp/08b4c874-3452-47f9-b9a8-336ee5a831b9/ |access-date=2026-10-31 |website=theyworkforyou.github.io}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
3rnpfwz4y7cyfuofww69e6ss1wsltlm
Abdullah Muhammad Mukwaya
0
11856
77836
63995
2026-10-31T14:48:17Z
Jonathan Charvez
11988
converted reference
77836
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Abdullah Muhammad Mukwaya</big>''' Musomesa, mukulembeze wa ddiini era [[Munnayuganda]],nga mu kiseera kino ye Disitulikiti Kaadi mu [[Mbarara (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mbarara]] wansi w’ekitundu ky’e Ankole-Kigezi.<ref>[https://ugandaradionetwork.com/story/ankole-muslim-clerics-call-for-peace-and-reconciliation/ "Ankole Muslim Clerics Call for Peace and Reconciliation :: Uganda Radio Network".] ''ugandaradionetwork.com''.</ref><ref>[http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1479772/muslims-security-conscious "Muslims asked to be security conscious"]. ''www.newvision.co.ug''.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Kaadi: okuva 2019 okutuusa kati ===
Yatongozebwa mu buyinza nga 24 Ogwokuna 2019 nga Pulezidenti wa Uganda, [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]] <ref>Trumpet, Admin (25 April 2019). "[https://trumpetnews.co.ug/president-commends-muslims-unity-in-mbarara/ President Commends Muslims' Unity in Mbarara - Trumpet News".]</ref><ref>Kakeeto, Moses. [https://newz.ug/photo-govt-to-support-muslim-community-museveni/ "Photo: Govt to support Muslim Community-Museveni - Newz Post".]</ref><ref>[https://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1499306/museveni-atenderezza-obumu-bw-abasiraamu "Museveni atenderezza obumu bw'Abasiraamu"]. ''www.bukedde.co.ug''. 27 April 2019.</ref> yeeyali omugenyi omukulu ku mukolo wamu ne Mufuti wa Uganda, Sheikh Shaban Mubajje. Pulezidenti era yasimba ejjinja ku ddwaliro lya Supreme General (Hospital) eribalirirwamu obuwumbi n’obuwumbi, pulojekiti empya mu Munisipaali y’e Mbarara eddukanyizibwa Abasiraamu mu disitulikiti y'e Mbarara.<ref>[https://web.archive.org/web/20190510124445/http://www.nrmnationalchairman.com/nrm-national-chairman-commends-muslims-for-unity/ "NRM National Chairman Commends Muslims for Unity]". 25 April 2019.</ref> Pulezidenti era yawa Mukwaya ekirabo kya kapyata w'emotoka.<ref>[https://www.pmldaily.com/news/2019/10/museveni-officially-delivers-car-to-mbarara-district-khadi.html/ "Museveni officially delivers car to Mbarara district Khadi]". 5 October 2019.</ref> Okutongozebwa kwa Mukwaya kwakulemberwaamu Ssentebe w’akakiiko ka Uganda akookuntikko akakulembera obuyisiraamu ( [[Uganda Muslim Supreme Council]]) Sheikh Ahmed Nyago.<ref>[https://web.archive.org/web/20190426164215/https://www.softpower.ug/museveni-urges-muslims-to-maintain-unity-as-mbarara-gets-new-district-khadhi/ "Museveni Urges Muslims to Maintain Unity as Mbarara Gets New District Khadhi – Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News]". Archived from [https://www.softpower.ug/museveni-urges-muslims-to-maintain-unity-as-mbarara-gets-new-district-khadhi/ the original] on 26 April 2019. Retrieved 26 April 2019.</ref><ref>{{Cite web |last=Unit |first=Pepper Intelligence |date=2023-04-18 |title=TALKING TOUGH! Mbarara Muslims task govt on service delivery, curse area woman Mp |url=https://redpepper.co.ug/talking-tough-mbarara-muslims-task-govt-on-service-delivery-curse-area-woman-mp/129850/ |access-date=2026-10-31 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref><ref>https://ugandaradionetwork.net/story/mbarara-musilm-land-dispute-resolved-after-seven-years/</ref>
Mukwaya yadda mu bigere bya Shiekh [[Ahamed Siraj Kwikiriza|Ahmed Siraj Kwikiriza]] eyafiira mu kabenje k’emmotoka mu Gwomwenda 2017 ku Independence Park bweyali agenda okukulembera okusaala Eid-Adhah ku muzikiti gwa Abubakar mu divizoni y’e Kakoba.<ref>URN. [https://www.observer.ug/fids/news/headlines/54712-mbarara-district-kadhi-dies-in-eid-day-accident/ "Mbarara district Kadhi dies in Eid day accident"]. ''The Observer - Uganda''.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190505152542/https://kmaupdates.com/president-commends-muslims-unity-in-mbarara-district/ "President commends Muslims' unity in Mbarara District – KMAUPDATES]". Archived from [https://kmaupdates.com/president-commends-muslims-unity-in-mbarara-district/ the original] on 5 May 2019. Retrieved 5 May 2019.</ref>
== Obulamu bwe ==
Mukwaya ye taata wa dayirekita wa firimu era omuwandiisi w'ebifaananyi [[Usama Mukwaya]].
== Laba ne ==
* [[Mbarara (disitulikit)|Disitulikiti y'e Mbarara]]
* [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]]
* Uganda Muslim Supreme Council
* Sheikh Ahmed Nyago
* [[Ahamed Siraj Kwikiriza|Sheikh Ahmed Siraj Kwikiriza]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abalamuzi ba Shariya]]
[[Category:Bannayuganda Abasiramu]]
[[Category:Obusiramu mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abakulembeze b'eddini y'obuyisiramu mu Uganda]]
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
rv1meatlyu75pss2e9uieuwim4yjq3c
77837
77836
2026-10-31T14:49:11Z
Jonathan Charvez
11988
converted references
77837
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Abdullah Muhammad Mukwaya</big>''' Musomesa, mukulembeze wa ddiini era [[Munnayuganda]],nga mu kiseera kino ye Disitulikiti Kaadi mu [[Mbarara (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mbarara]] wansi w’ekitundu ky’e Ankole-Kigezi.<ref>[https://ugandaradionetwork.com/story/ankole-muslim-clerics-call-for-peace-and-reconciliation/ "Ankole Muslim Clerics Call for Peace and Reconciliation :: Uganda Radio Network".] ''ugandaradionetwork.com''.</ref><ref>[http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1479772/muslims-security-conscious "Muslims asked to be security conscious"]. ''www.newvision.co.ug''.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Kaadi: okuva 2019 okutuusa kati ===
Yatongozebwa mu buyinza nga 24 Ogwokuna 2019 nga Pulezidenti wa Uganda, [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]] <ref>Trumpet, Admin (25 April 2019). "[https://trumpetnews.co.ug/president-commends-muslims-unity-in-mbarara/ President Commends Muslims' Unity in Mbarara - Trumpet News".]</ref><ref>Kakeeto, Moses. [https://newz.ug/photo-govt-to-support-muslim-community-museveni/ "Photo: Govt to support Muslim Community-Museveni - Newz Post".]</ref><ref>[https://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1499306/museveni-atenderezza-obumu-bw-abasiraamu "Museveni atenderezza obumu bw'Abasiraamu"]. ''www.bukedde.co.ug''. 27 April 2019.</ref> yeeyali omugenyi omukulu ku mukolo wamu ne Mufuti wa Uganda, Sheikh Shaban Mubajje. Pulezidenti era yasimba ejjinja ku ddwaliro lya Supreme General (Hospital) eribalirirwamu obuwumbi n’obuwumbi, pulojekiti empya mu Munisipaali y’e Mbarara eddukanyizibwa Abasiraamu mu disitulikiti y'e Mbarara.<ref>[https://web.archive.org/web/20190510124445/http://www.nrmnationalchairman.com/nrm-national-chairman-commends-muslims-for-unity/ "NRM National Chairman Commends Muslims for Unity]". 25 April 2019.</ref> Pulezidenti era yawa Mukwaya ekirabo kya kapyata w'emotoka.<ref>[https://www.pmldaily.com/news/2019/10/museveni-officially-delivers-car-to-mbarara-district-khadi.html/ "Museveni officially delivers car to Mbarara district Khadi]". 5 October 2019.</ref> Okutongozebwa kwa Mukwaya kwakulemberwaamu Ssentebe w’akakiiko ka Uganda akookuntikko akakulembera obuyisiraamu ( [[Uganda Muslim Supreme Council]]) Sheikh Ahmed Nyago.<ref>[https://web.archive.org/web/20190426164215/https://www.softpower.ug/museveni-urges-muslims-to-maintain-unity-as-mbarara-gets-new-district-khadhi/ "Museveni Urges Muslims to Maintain Unity as Mbarara Gets New District Khadhi – Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News]". Archived from [https://www.softpower.ug/museveni-urges-muslims-to-maintain-unity-as-mbarara-gets-new-district-khadhi/ the original] on 26 April 2019. Retrieved 26 April 2019.</ref><ref>{{Cite web |last=Unit |first=Pepper Intelligence |date=2023-04-18 |title=TALKING TOUGH! Mbarara Muslims task govt on service delivery, curse area woman Mp |url=https://redpepper.co.ug/talking-tough-mbarara-muslims-task-govt-on-service-delivery-curse-area-woman-mp/129850/ |access-date=2026-10-31 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mbarara Muslim Land Dispute Resolved After Seven Years : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/mbarara-musilm-land-dispute-resolved-after-seven-years |access-date=2026-10-31 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref>
Mukwaya yadda mu bigere bya Shiekh [[Ahamed Siraj Kwikiriza|Ahmed Siraj Kwikiriza]] eyafiira mu kabenje k’emmotoka mu Gwomwenda 2017 ku Independence Park bweyali agenda okukulembera okusaala Eid-Adhah ku muzikiti gwa Abubakar mu divizoni y’e Kakoba.<ref>URN. [https://www.observer.ug/fids/news/headlines/54712-mbarara-district-kadhi-dies-in-eid-day-accident/ "Mbarara district Kadhi dies in Eid day accident"]. ''The Observer - Uganda''.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190505152542/https://kmaupdates.com/president-commends-muslims-unity-in-mbarara-district/ "President commends Muslims' unity in Mbarara District – KMAUPDATES]". Archived from [https://kmaupdates.com/president-commends-muslims-unity-in-mbarara-district/ the original] on 5 May 2019. Retrieved 5 May 2019.</ref>
== Obulamu bwe ==
Mukwaya ye taata wa dayirekita wa firimu era omuwandiisi w'ebifaananyi [[Usama Mukwaya]].
== Laba ne ==
* [[Mbarara (disitulikit)|Disitulikiti y'e Mbarara]]
* [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]]
* Uganda Muslim Supreme Council
* Sheikh Ahmed Nyago
* [[Ahamed Siraj Kwikiriza|Sheikh Ahmed Siraj Kwikiriza]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abalamuzi ba Shariya]]
[[Category:Bannayuganda Abasiramu]]
[[Category:Obusiramu mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abakulembeze b'eddini y'obuyisiramu mu Uganda]]
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
hbe6n0a2ktzl2dt3av6vfka7gg8cnmc
Evelyn Nakabira Lagu
0
12263
77878
77207
2026-10-31T16:37:13Z
Berniter
10779
/* Omulimu */
77878
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Evelyn Nakabira Lagu''' Eyali amanyiddwa ennyo nga Evelyn Love oba Evelyn Lagu yali MunnaUganda omuyimbi ow'ettutumu,omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba era yali muzannyi wa firimuYafuna ettutumu olw’eddoboozi lye ery’amaanyi era eddungi, obusobozi bwe okukola obulungi mu kuyimba n'okuzannya firimu, Obuvumu n'obumalirivu bweyalina wadde nga yalina ebimusomoza mumbela y'obulamu.Evelyn Lagu yafa nga 18 Ogwomwenda 2023 (emyaka:41)oluvannyuma lw'okutawannyizibwa obulwadde bw’ensigo.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:0-1</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Atuhairwe |first=Ivan |date=2023-09-18 |title=Evelyn Lagu’s son was ready to donate his kidney to her |url=https://mbu.ug/2023/09/18/evelyn-lagus-son-was-ready-to-donate-his-kidney-to-her/ |access-date=2024-11-30 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Asiteza |first=Remmy |date=2023-09-18 |title=Singer Evelyn Lagu is dead |url=https://dailyexpress.co.ug/2023/09/18/singer-evelyn-lagu-is-dead/ |access-date=2024-11-30 |website=Daily Express |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:3-4</ref>
== Obulamubwe Obw'omunda ==
Evelyn yali amanyiddwa olw'okuba omuntu ow'amaanyi, ow'essuubi era ng'alina okusiima wadde nga yalina ebimusomoza mubulamu bwe.Yali maama nga era alina abaana ,ng'ayambibwako mikwano gye, yasobola okuzimba amaka amalala e Bujjuuko mu Wakiso, ku ntandikwa ya 2023.
== Obutobwe nokusoma kwe ==
Evelyn Nakabira Lagu yazaalibwa Ogwomukaaga 1,1982, mu Disitulikiti y’e Kalungu, mu Uganda.Oluvannyuma lw’okufiirwa bazadde be bombi ku myaka emito, yakuzibwa ssenga we nomwami we, George W. Lubega, yali akolera kkampuni ya UEB era ye yalabirira Eva, ng’amusasulira n’ebisale by’essomero mu Disitulikiti y’e Mityana.Lagu yasomera mu masomero ag’enjawulo, omuli Aga Khan Primary School, Mityana Secondary School, ne Pride Secondary School mu Mityana, gye yasomera emisomo gye egy'omutendera gwa siniya eyokuna.Yamaliriza emisomo gye egyomutendera gwa siniya eyomukaaga 1999 ku ssomero lya St. Peter’s Busubizi.
== Omulimu ==
Omulimu gwa Evelyn Lagu mukuyimba yagutandiika ng'omuyimbi omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba mu bayimbu abamanyiddwa ennyo mu Uganda.okubela omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala kyamuyamba okwongera okumanyika mu by’okuyimba era neyetongola ng'omuyibi eyetengeredde.Amanyiddwa olw’eddoboozi lye ery’amaanyi mukuyimba.Evelyn yafuna ettutumu my kisawe ky'okuyimba mufrobeat, Pop ne Dancehall.Okwongereza ku buwanguzi obw'okuyimba, Evelyn yeenyigira mu kuzannya firimu, n'alabikako mu firimu ez'enjawulo ne ku ttivi
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
6fza4tv8cf3j4desb8f23hj9eqtcha1
77879
77878
2026-10-31T17:31:26Z
Berniter
10779
/* Omulimu */
77879
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Evelyn Nakabira Lagu''' Eyali amanyiddwa ennyo nga Evelyn Love oba Evelyn Lagu yali MunnaUganda omuyimbi ow'ettutumu,omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba era yali muzannyi wa firimuYafuna ettutumu olw’eddoboozi lye ery’amaanyi era eddungi, obusobozi bwe okukola obulungi mu kuyimba n'okuzannya firimu, Obuvumu n'obumalirivu bweyalina wadde nga yalina ebimusomoza mumbela y'obulamu.Evelyn Lagu yafa nga 18 Ogwomwenda 2023 (emyaka:41)oluvannyuma lw'okutawannyizibwa obulwadde bw’ensigo.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:0-1</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Atuhairwe |first=Ivan |date=2023-09-18 |title=Evelyn Lagu’s son was ready to donate his kidney to her |url=https://mbu.ug/2023/09/18/evelyn-lagus-son-was-ready-to-donate-his-kidney-to-her/ |access-date=2024-11-30 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Asiteza |first=Remmy |date=2023-09-18 |title=Singer Evelyn Lagu is dead |url=https://dailyexpress.co.ug/2023/09/18/singer-evelyn-lagu-is-dead/ |access-date=2024-11-30 |website=Daily Express |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:3-4</ref>
== Obulamubwe Obw'omunda ==
Evelyn yali amanyiddwa olw'okuba omuntu ow'amaanyi, ow'essuubi era ng'alina okusiima wadde nga yalina ebimusomoza mubulamu bwe.Yali maama nga era alina abaana ,ng'ayambibwako mikwano gye, yasobola okuzimba amaka amalala e Bujjuuko mu Wakiso, ku ntandikwa ya 2023.
== Obutobwe nokusoma kwe ==
Evelyn Nakabira Lagu yazaalibwa Ogwomukaaga 1,1982, mu Disitulikiti y’e Kalungu, mu Uganda.Oluvannyuma lw’okufiirwa bazadde be bombi ku myaka emito, yakuzibwa ssenga we nomwami we, George W. Lubega, yali akolera kkampuni ya UEB era ye yalabirira Eva, ng’amusasulira n’ebisale by’essomero mu Disitulikiti y’e Mityana.Lagu yasomera mu masomero ag’enjawulo, omuli Aga Khan Primary School, Mityana Secondary School, ne Pride Secondary School mu Mityana, gye yasomera emisomo gye egy'omutendera gwa siniya eyokuna.Yamaliriza emisomo gye egyomutendera gwa siniya eyomukaaga 1999 ku ssomero lya St. Peter’s Busubizi.
== Omulimu ==
Omulimu gwa Evelyn Lagu mukuyimba yagutandiika ng'omuyimbi omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba mu bayimbu abamanyiddwa ennyo mu Uganda.okubela omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala kyamuyamba okwongera okumanyika mu by’okuyimba era neyetongola ng'omuyibi eyetengeredde.Amanyiddwa olw’eddoboozi lye ery’amaanyi mukuyimba.Evelyn yafuna ettutumu my kisawe ky'okuyimba mufrobeat, Pop ne Dancehall.Okwongereza ku buwanguzi obw'okuyimba, Evelyn yeenyigira mu kuzannya firimu, n'alabikako mu firimu ez'enjawulo ne ku ttivi.Obusobozi bweyalina mukuyimba n'okuzannya filimu byamufuula omwagalwa w'abangi mu nsiike ya Uganda ey'ebyamasanyu
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
7824mfid2psae96x773rg4kkq598lr2
77880
77879
2026-10-31T17:36:02Z
Berniter
10779
/* Omulimu */
77880
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Evelyn Nakabira Lagu''' Eyali amanyiddwa ennyo nga Evelyn Love oba Evelyn Lagu yali MunnaUganda omuyimbi ow'ettutumu,omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba era yali muzannyi wa firimuYafuna ettutumu olw’eddoboozi lye ery’amaanyi era eddungi, obusobozi bwe okukola obulungi mu kuyimba n'okuzannya firimu, Obuvumu n'obumalirivu bweyalina wadde nga yalina ebimusomoza mumbela y'obulamu.Evelyn Lagu yafa nga 18 Ogwomwenda 2023 (emyaka:41)oluvannyuma lw'okutawannyizibwa obulwadde bw’ensigo.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:0-1</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Atuhairwe |first=Ivan |date=2023-09-18 |title=Evelyn Lagu’s son was ready to donate his kidney to her |url=https://mbu.ug/2023/09/18/evelyn-lagus-son-was-ready-to-donate-his-kidney-to-her/ |access-date=2024-11-30 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Asiteza |first=Remmy |date=2023-09-18 |title=Singer Evelyn Lagu is dead |url=https://dailyexpress.co.ug/2023/09/18/singer-evelyn-lagu-is-dead/ |access-date=2024-11-30 |website=Daily Express |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:3-4</ref>
== Obulamubwe Obw'omunda ==
Evelyn yali amanyiddwa olw'okuba omuntu ow'amaanyi, ow'essuubi era ng'alina okusiima wadde nga yalina ebimusomoza mubulamu bwe.Yali maama nga era alina abaana ,ng'ayambibwako mikwano gye, yasobola okuzimba amaka amalala e Bujjuuko mu Wakiso, ku ntandikwa ya 2023.
== Obutobwe nokusoma kwe ==
Evelyn Nakabira Lagu yazaalibwa Ogwomukaaga 1,1982, mu Disitulikiti y’e Kalungu, mu Uganda.Oluvannyuma lw’okufiirwa bazadde be bombi ku myaka emito, yakuzibwa ssenga we nomwami we, George W. Lubega, yali akolera kkampuni ya UEB era ye yalabirira Eva, ng’amusasulira n’ebisale by’essomero mu Disitulikiti y’e Mityana.Lagu yasomera mu masomero ag’enjawulo, omuli Aga Khan Primary School, Mityana Secondary School, ne Pride Secondary School mu Mityana, gye yasomera emisomo gye egy'omutendera gwa siniya eyokuna.Yamaliriza emisomo gye egyomutendera gwa siniya eyomukaaga 1999 ku ssomero lya St. Peter’s Busubizi.
== Omulimu ==
Omulimu gwa Evelyn Lagu mukuyimba yagutandiika ng'omuyimbi omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba mu bayimbu abamanyiddwa ennyo mu Uganda.okubela omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala kyamuyamba okwongera okumanyika mu by’okuyimba era neyetongola ng'omuyibi eyetengeredde.Amanyiddwa olw’eddoboozi lye ery’amaanyi mukuyimba.Evelyn yafuna ettutumu my kisawe ky'okuyimba mufrobeat, Pop ne Dancehall.Okwongereza ku buwanguzi obw'okuyimba, Evelyn yeenyigira mu kuzannya firimu, n'alabikako mu firimu ez'enjawulo ne ku ttivi.Obusobozi bweyalina mukuyimba n'okuzannya filimu byamufuula omwagalwa w'abangi mu nsiike ya Uganda ey'ebyamasanyu.
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
f6te9pkd1dawb2xzo6xapsi91zrqg6c
77881
77880
2026-10-31T17:49:23Z
Berniter
10779
/* Omulimu */
77881
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Evelyn Nakabira Lagu''' Eyali amanyiddwa ennyo nga Evelyn Love oba Evelyn Lagu yali MunnaUganda omuyimbi ow'ettutumu,omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba era yali muzannyi wa firimuYafuna ettutumu olw’eddoboozi lye ery’amaanyi era eddungi, obusobozi bwe okukola obulungi mu kuyimba n'okuzannya firimu, Obuvumu n'obumalirivu bweyalina wadde nga yalina ebimusomoza mumbela y'obulamu.Evelyn Lagu yafa nga 18 Ogwomwenda 2023 (emyaka:41)oluvannyuma lw'okutawannyizibwa obulwadde bw’ensigo.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:0-1</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Atuhairwe |first=Ivan |date=2023-09-18 |title=Evelyn Lagu’s son was ready to donate his kidney to her |url=https://mbu.ug/2023/09/18/evelyn-lagus-son-was-ready-to-donate-his-kidney-to-her/ |access-date=2024-11-30 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Asiteza |first=Remmy |date=2023-09-18 |title=Singer Evelyn Lagu is dead |url=https://dailyexpress.co.ug/2023/09/18/singer-evelyn-lagu-is-dead/ |access-date=2024-11-30 |website=Daily Express |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">https://en.wikipedia.org/wiki/Evelyn_Nakabira_Lagu#cite_note-:3-4</ref>
== Obulamubwe Obw'omunda ==
Evelyn yali amanyiddwa olw'okuba omuntu ow'amaanyi, ow'essuubi era ng'alina okusiima wadde nga yalina ebimusomoza mubulamu bwe.Yali maama nga era alina abaana ,ng'ayambibwako mikwano gye, yasobola okuzimba amaka amalala e Bujjuuko mu Wakiso, ku ntandikwa ya 2023.
== Obutobwe nokusoma kwe ==
Evelyn Nakabira Lagu yazaalibwa Ogwomukaaga 1,1982, mu Disitulikiti y’e Kalungu, mu Uganda.Oluvannyuma lw’okufiirwa bazadde be bombi ku myaka emito, yakuzibwa ssenga we nomwami we, George W. Lubega, yali akolera kkampuni ya UEB era ye yalabirira Eva, ng’amusasulira n’ebisale by’essomero mu Disitulikiti y’e Mityana.Lagu yasomera mu masomero ag’enjawulo, omuli Aga Khan Primary School, Mityana Secondary School, ne Pride Secondary School mu Mityana, gye yasomera emisomo gye egy'omutendera gwa siniya eyokuna.Yamaliriza emisomo gye egyomutendera gwa siniya eyomukaaga 1999 ku ssomero lya St. Peter’s Busubizi.
== Omulimu ==
Omulimu gwa Evelyn Lagu mukuyimba yagutandiika ng'omuyimbi omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala mu kuyimba mu bayimbu abamanyiddwa ennyo mu Uganda.okubela omuyimbi eyayambangako abayimbi abalala kyamuyamba okwongera okumanyika mu by’okuyimba era neyetongola ng'omuyibi eyetengeredde.Amanyiddwa olw’eddoboozi lye ery’amaanyi mukuyimba.Evelyn yafuna ettutumu my kisawe ky'okuyimba mufrobeat, Pop ne Dancehall.Okwongereza ku buwanguzi obw'okuyimba, Evelyn yeenyigira mu kuzannya firimu, n'alabikako mu firimu ez'enjawulo ne ku ttivi.Obusobozi bweyalina mukuyimba n'okuzannya filimu byamufuula omwagalwa w'abangi mu nsiike ya Uganda ey'ebyamasanyu.
== Okulwanagan n'obulamu n'enteekateeka z'okumusondera obuyambi ==
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
axpxx9mrln9gp4ys5e3kcrmcl1jfpxp
Patrick Birungi
0
12461
77849
68379
2026-10-31T15:19:14Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77849
wikitext
text/x-wiki
'''Patrick Bitonder Birungi''' munnayuganda [[:en:Economist|omukugu mu by’enfuna]], [[:en:Academic_staff|muby'ensoma]] [[:en:Corporate_executive|n’ebitongole]], akola nga [[:en:Executive_director|dayireta omukulu]] owa [[Uganda Development Corporation]] (UDC), okutandika nga 4 ogw'okuna mu 2019. <ref name="1R">{{Cite web |last=Ismail Musa Ladu |date=4 April 2019 |title=Uganda Development Corporation gets new boss |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Uganda-Development-Corporation-gets-new-boss/688334-5056542-x9y6gcz/index.html |access-date=4 April 2019}}</ref> UDC kkampuni ya gavumenti ya Uganda, eyatandikibwawo mu 1952, erina obuyinza okutumbula ssente mu ggwanga n’okuddukanya ssente za gavumenti mu bizinensi n’amakolero ag’obwannannyini. <ref name="2R">{{Cite web |last=The Report Company |date=13 October 2015 |title=Interview with Fred Ogene, CEO of Uganda Development Corporation |url=http://www.the-report.com/reports/uganda/pearl-of-africa-shines/interview-with-fred-ogene-ceo-of-uganda-development-corporation/ |access-date=4 April 2019 |publisher=Thereport.com}}</ref>
== Obulamu obuto n’okusoma ==
Birungi yazaalibwa nga 1 Gatonya mu 1968 mu [[:en:Toro_sub-region|kitundu ky'e Toro]] . Oluvannyuma lw’okusomera mu masomero ga pulayimale ag’omu kitundu, yeewandiisa mu [[Nyakasura School|essomero lya Nyakasura]] , ery'abawala n'abalenzi, ery’ekisulo, nga lya siniya erisangibwa mu Fort Portal, mu Disitulikiti y’e Kabarole, mu bitundu by'ebugwanjuba bwa Uganda. Yatikkirwa e Nyakasura n'afuna [[:en:High_School_Diploma|Dipulooma ya Siniya]] . <ref name="3R">{{Cite web |last=Patrick Birungi |date=2019 |title=Patrick Birungi: Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/patrick-birungi-90929139 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Linkedin.com]]}}</ref>
Yafuna diguli ye esooka, [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] mu [[:en:Economics|byenfuna]], okuva mu [[Makerere University, Uganda|yuniversite e Makerere]] , [[:en:Public_university|eya gavumenti]] esinga obukadde n'obunene mu Uganda. Diguli ye eyookubiri, [[:en:Master_of_Science|eya sayansi]] mu by’enfuna yagifuna okuva mu [[:en:University_of_Pretoria|yunivasite y’e Pretoria]] mu bukikakkono bwa Afirika. Alina ne diguli ya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Dokita mu bufilosoofo]] mu by’enfuna, nayo yagifuna okuva mu yunivasite y’emu. <ref name="4R">{{Cite web |last=Researchgate |date=2019 |title=Patrick Birungi's Research While Affiliated With National Drug Authority, Uganda And Other Places |url=https://www.researchgate.net/scientific-contributions/48866255_Patrick_Birungi |access-date=4 April 2019}}</ref>
== Omulimu ==
Okutandika mu myaka gya 1990, Birungi yakola ng’omukugu mu by’enfuna mu mirimu egy’enjawulo omuli n’ekitongole [[:en:National_Food_and_Drug_Authority|ekivunaanyizibwa ku ddagala mu ggwanga]] . <ref name="4R">{{Cite web |last=Researchgate |date=2019 |title=Patrick Birungi's Research While Affiliated With National Drug Authority, Uganda And Other Places |url=https://www.researchgate.net/scientific-contributions/48866255_Patrick_Birungi |access-date=4 April 2019}}</ref> Okuva mu 1992 okutuuka mu 2008, yasomesa mu yunivasite e Makerere, n’alinnya ku kifo [[:en:Senior_Lecturer|ky’omusomesa omukulu]], mu kiseera weyaviirayo. Okumala emyaka esatu, wakati wa 2007 ne 2010, yaliko omukugu mu by’enfuna mu ggwanga, mu [[:en:United_Nations_Development_Programme|nteekateeka y’amawanga amagatte ey’enkulaakulana]] (UNDP). <ref name="3R">{{Cite web |last=Patrick Birungi |date=2019 |title=Patrick Birungi: Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/patrick-birungi-90929139 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Linkedin.com]]}}</ref>
Nga tannatuuka ku kifo ky’alimu kati, yamala emyaka kumpi mwenda mu kitongole [[:en:National_Planning_Authority_of_Uganda|ekivunaanyizibwa ku nteekateeka y’eggwanga ekya National Planning Authority of Uganda]], ng’aweereza eyo nga Dayirekita w’okuteekateeka enkulaakulana. <ref name="3R">{{Cite web |last=Patrick Birungi |date=2019 |title=Patrick Birungi: Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/patrick-birungi-90929139 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Linkedin.com]]}}</ref> <ref name="5R">{{Cite web |last=The Independent |date=20 February 2019 |title=Experts call for balanced investment in infrastructure |url=https://www.independent.co.ug/experts-call-for-balanced-investment-in-infrastructure/ |access-date=4 April 2019}}</ref> <ref name="6R">{{Cite web |last=Birungi |first=Patrick |date=25 July 2016 |title=Development Planning in Uganda |url=https://clubrunner.blob.core.windows.net/00000009165/en-ca/files/homepage/development-planning-in-uganda/Development-Planning-in-Uganda--Rotary-club-1.pdf |access-date=6 April 2019 |publisher=Clubrunner.blob.core.windows.net}}</ref>
Ng’ali eyo, yeenyigira butereevu mu kuteekawo enteekateeka y’enkulaakulana y’eggwanga eyasooka (I)(2010–2015) n'eyookubiri (II) (2015–2020). <ref name="7R">{{Cite web |last=Tentena |first=Paul |date=19 July 2018 |title=Why Uganda Can't Attain Middle Income Status By 2020 |url=https://www.busiweek.com/why-uganda-cant-attain-middle-income-status-by-2020/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726222447/http://www.busiweek.com/why-uganda-cant-attain-middle-income-status-by-2020/ |archive-date=26 July 2018 |access-date=4 April 2019}}</ref> <ref name="8R">{{Cite web |last=Agather Atuhaire |date=1 April 2014 |title=We Need to Focus On Implementation: National Planning Authority |url=https://ugandaradionetwork.com/story/we-need-to-focus-on-implementation-national-planning-authority |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Emmanuel Tumusiime-Mutebile]]
* [[Louis Kasekende]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Ebyenfuna bya Uganda]]
== Ebijulizo ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Uganda Development Corporation Omukutu gwa yintaneeti
* [https://www.softpower.ug/poor-fiscal-discipline-and-prioritization-affecting-ugandas-growth-kisamba-mugerwa/ Empisa Embi Ensimbi N'okukulembeza Ebikosa Enkula Ya Uganda -Kisamba Mugerwa] Nga 21 ogw'omusanvu mu 2018.
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
4chzylahzxlc8njc9ziefpa074so6h7
77850
77849
2026-10-31T15:19:52Z
Jonathan Charvez
11988
removed external link
77850
wikitext
text/x-wiki
'''Patrick Bitonder Birungi''' munnayuganda [[:en:Economist|omukugu mu by’enfuna]], [[:en:Academic_staff|muby'ensoma]] [[:en:Corporate_executive|n’ebitongole]], akola nga [[:en:Executive_director|dayireta omukulu]] owa [[Uganda Development Corporation]] (UDC), okutandika nga 4 ogw'okuna mu 2019. <ref name="1R">{{Cite web |last=Ismail Musa Ladu |date=4 April 2019 |title=Uganda Development Corporation gets new boss |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Uganda-Development-Corporation-gets-new-boss/688334-5056542-x9y6gcz/index.html |access-date=4 April 2019}}</ref> UDC kkampuni ya gavumenti ya Uganda, eyatandikibwawo mu 1952, erina obuyinza okutumbula ssente mu ggwanga n’okuddukanya ssente za gavumenti mu bizinensi n’amakolero ag’obwannannyini. <ref name="2R">{{Cite web |last=The Report Company |date=13 October 2015 |title=Interview with Fred Ogene, CEO of Uganda Development Corporation |url=http://www.the-report.com/reports/uganda/pearl-of-africa-shines/interview-with-fred-ogene-ceo-of-uganda-development-corporation/ |access-date=4 April 2019 |publisher=Thereport.com}}</ref>
== Obulamu obuto n’okusoma ==
Birungi yazaalibwa nga 1 Gatonya mu 1968 mu [[:en:Toro_sub-region|kitundu ky'e Toro]] . Oluvannyuma lw’okusomera mu masomero ga pulayimale ag’omu kitundu, yeewandiisa mu [[Nyakasura School|essomero lya Nyakasura]] , ery'abawala n'abalenzi, ery’ekisulo, nga lya siniya erisangibwa mu Fort Portal, mu Disitulikiti y’e Kabarole, mu bitundu by'ebugwanjuba bwa Uganda. Yatikkirwa e Nyakasura n'afuna [[:en:High_School_Diploma|Dipulooma ya Siniya]] . <ref name="3R">{{Cite web |last=Patrick Birungi |date=2019 |title=Patrick Birungi: Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/patrick-birungi-90929139 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Linkedin.com]]}}</ref>
Yafuna diguli ye esooka, [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] mu [[:en:Economics|byenfuna]], okuva mu [[Makerere University, Uganda|yuniversite e Makerere]] , [[:en:Public_university|eya gavumenti]] esinga obukadde n'obunene mu Uganda. Diguli ye eyookubiri, [[:en:Master_of_Science|eya sayansi]] mu by’enfuna yagifuna okuva mu [[:en:University_of_Pretoria|yunivasite y’e Pretoria]] mu bukikakkono bwa Afirika. Alina ne diguli ya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Dokita mu bufilosoofo]] mu by’enfuna, nayo yagifuna okuva mu yunivasite y’emu. <ref name="4R">{{Cite web |last=Researchgate |date=2019 |title=Patrick Birungi's Research While Affiliated With National Drug Authority, Uganda And Other Places |url=https://www.researchgate.net/scientific-contributions/48866255_Patrick_Birungi |access-date=4 April 2019}}</ref>
== Omulimu ==
Okutandika mu myaka gya 1990, Birungi yakola ng’omukugu mu by’enfuna mu mirimu egy’enjawulo omuli n’ekitongole [[:en:National_Food_and_Drug_Authority|ekivunaanyizibwa ku ddagala mu ggwanga]] . <ref name="4R">{{Cite web |last=Researchgate |date=2019 |title=Patrick Birungi's Research While Affiliated With National Drug Authority, Uganda And Other Places |url=https://www.researchgate.net/scientific-contributions/48866255_Patrick_Birungi |access-date=4 April 2019}}</ref> Okuva mu 1992 okutuuka mu 2008, yasomesa mu yunivasite e Makerere, n’alinnya ku kifo [[:en:Senior_Lecturer|ky’omusomesa omukulu]], mu kiseera weyaviirayo. Okumala emyaka esatu, wakati wa 2007 ne 2010, yaliko omukugu mu by’enfuna mu ggwanga, mu [[:en:United_Nations_Development_Programme|nteekateeka y’amawanga amagatte ey’enkulaakulana]] (UNDP). <ref name="3R">{{Cite web |last=Patrick Birungi |date=2019 |title=Patrick Birungi: Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/patrick-birungi-90929139 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Linkedin.com]]}}</ref>
Nga tannatuuka ku kifo ky’alimu kati, yamala emyaka kumpi mwenda mu kitongole [[:en:National_Planning_Authority_of_Uganda|ekivunaanyizibwa ku nteekateeka y’eggwanga ekya National Planning Authority of Uganda]], ng’aweereza eyo nga Dayirekita w’okuteekateeka enkulaakulana. <ref name="3R">{{Cite web |last=Patrick Birungi |date=2019 |title=Patrick Birungi: Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/patrick-birungi-90929139 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Linkedin.com]]}}</ref> <ref name="5R">{{Cite web |last=The Independent |date=20 February 2019 |title=Experts call for balanced investment in infrastructure |url=https://www.independent.co.ug/experts-call-for-balanced-investment-in-infrastructure/ |access-date=4 April 2019}}</ref> <ref name="6R">{{Cite web |last=Birungi |first=Patrick |date=25 July 2016 |title=Development Planning in Uganda |url=https://clubrunner.blob.core.windows.net/00000009165/en-ca/files/homepage/development-planning-in-uganda/Development-Planning-in-Uganda--Rotary-club-1.pdf |access-date=6 April 2019 |publisher=Clubrunner.blob.core.windows.net}}</ref>
Ng’ali eyo, yeenyigira butereevu mu kuteekawo enteekateeka y’enkulaakulana y’eggwanga eyasooka (I)(2010–2015) n'eyookubiri (II) (2015–2020). <ref name="7R">{{Cite web |last=Tentena |first=Paul |date=19 July 2018 |title=Why Uganda Can't Attain Middle Income Status By 2020 |url=https://www.busiweek.com/why-uganda-cant-attain-middle-income-status-by-2020/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726222447/http://www.busiweek.com/why-uganda-cant-attain-middle-income-status-by-2020/ |archive-date=26 July 2018 |access-date=4 April 2019}}</ref> <ref name="8R">{{Cite web |last=Agather Atuhaire |date=1 April 2014 |title=We Need to Focus On Implementation: National Planning Authority |url=https://ugandaradionetwork.com/story/we-need-to-focus-on-implementation-national-planning-authority |access-date=4 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Emmanuel Tumusiime-Mutebile]]
* [[Louis Kasekende]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Ebyenfuna bya Uganda]]
== Ebijulizo ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Uganda Development Corporation Omukutu gwa yintaneeti
* Empisa Embi Ensimbi N'okukulembeza Ebikosa Enkula Ya Uganda -Kisamba Mugerwa Nga 21 ogw'omusanvu mu 2018.
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
08bp1verrzna0gwz2a4ljf92c5pyxby
Geoffrey Kizito
0
13830
77882
77802
2026-11-01T07:37:10Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gwa kiraabu */
77882
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', [[Omupiira ogw'ebigere|muzannyi wa mupiira omukugu era munna]]Uganda nga azannya ng'omuzibizi mu kiraabu [[ya V.League 1]] [[Becamex Ho Chi Minh City]] .
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
nziu2i3hl2mu9q92qvttyhi029azrod
77883
77882
2026-11-01T07:40:01Z
Ssebuufu
9882
Nteereezeaza empandiika entongole
77883
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era munnaUganda nga azannya ng'omuzibizi mu kiraabu [[ya V.League 1]] [[Becamex Ho Chi Minh City]] .
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
m9ib73dpzny3ntz8j3mbtqraf13k3m8
77884
77883
2026-11-01T07:41:00Z
Ssebuufu
9882
77884
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda ng'azannya ng'omuzibizi mu kiraabu [[ya V.League 1]] [[Becamex Ho Chi Minh City]] .
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
rcg6t55lpx232xoa69e7erb3dvtdl13
77885
77884
2026-11-01T07:48:25Z
Ssebuufu
9882
77885
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda azannyire kiraabu ya ng'omuwuwuttanyi azibira mu kiraabu [[ya V.League 1]] [[Becamex Ho Chi Minh City]] .
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
fvz1zqingud35d7esihilzf1fkguloz
77886
77885
2026-11-01T07:48:40Z
Ssebuufu
9882
77886
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda azannyir kiraabu ya ng'omuwuwuttanyi azibira mu kiraabu [[ya V.League 1]] [[Becamex Ho Chi Minh City]] .
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
erdseu7b0jvh4vgf9m6wnxv3dbj3ae6
77887
77886
2026-11-01T07:48:55Z
Ssebuufu
9882
77887
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda azannyira kiraabu ya ng'omuwuwuttanyi azibira mu kiraabu [[ya V.League 1]] [[Becamex Ho Chi Minh City]] .
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
423k1lpk1rrjv8v091tfqeg00m81y42
77888
77887
2026-11-01T07:50:32Z
Ssebuufu
9882
77888
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda azannyira kiraabu ya V.League 2 club Thai Nguyen ng'omuwuwuttanyi azibira
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
5qdc6eck29ujxf6f3rkjwyvw81mf3vq
77889
77888
2026-11-01T07:50:55Z
Ssebuufu
9882
77889
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
bqf0baortm4w0b7k4sec65zbfq1pa4c
77890
77889
2026-11-01T07:51:59Z
Ssebuufu
9882
Ntaddemu ekijuliziddwa
77890
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amanyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi era Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
b6shvgcctd3zc7yk5b1qotl6ff6m51z
77891
77890
2026-11-01T07:52:42Z
Ssebuufu
9882
77891
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirirmu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
tpwi9ypisso2m1ecf415dy1eyy9nuja
77892
77891
2026-11-01T08:17:37Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ensi yonna */
77892
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
mzk24iylo4q2dg1xnmgw01j48tre2qi
77893
77892
2026-11-01T08:19:58Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gya kiraabu */
77893
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira ttiimu y’eggwanga ya Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
m9xnawz3p9gzbe12pnem7bkwumnbogx
77894
77893
2026-11-01T08:21:45Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu ku ttiimu y'eggwanga */
77894
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
6i0pqcooxx5ejhvo8h3wtkiok4eqlbd
77895
77894
2026-11-01T08:22:16Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu ku ttiimu y'eggwanga */
77895
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012. Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
dc3yzbvwflmupyoioqg771h0vmnkv15
77896
77895
2026-11-01T08:23:39Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu ku ttiimu y'eggwanga */
77896
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>https://www.national-football-teams.com/player/48672/Geofrey_Kizito.html</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
9ob1lkq5q0vlfytxo2gxqerppwsn3m4
77897
77896
2026-11-01T08:24:43Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu ku ttiimu y'eggwanga */
77897
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 mu mpaka za mawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
ga8f5i6h2t7ejhg35h7es8fezzylzy4
77898
77897
2026-11-01T08:51:10Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu ku ttiimu y'eggwanga */
77898
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afrika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
rsaj0jxrxb9twukn2wvh2q9peiuwcni
77899
77898
2026-11-01T08:51:30Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu ku ttiimu y'eggwanga */
77899
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[:en:Saigon_FC|Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
sx8pqklhqzapsvzylb9mblumq7ui7m7
77900
77899
2026-11-01T08:57:29Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gya kiraabu */
77900
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ebyomunda ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
rh8udachvyfhrpo73bnm9jiqjr9afs3
77901
77900
2026-11-01T08:59:31Z
Ssebuufu
9882
/* Ebimukwatako ebyomunda */
77901
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
g5oaioqg430cim1z2ggqnpui9m1b8u3
77902
77901
2026-11-01T09:00:59Z
Ssebuufu
9882
Ntaddemu ettuluba
77902
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
p2ykn45u9wi3zbmml7c4uinl4mjhw0x
77903
77902
2026-11-01T09:02:03Z
Ssebuufu
9882
Ntaddemu ettuluba
77903
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
4fqhusxzhi2acckoy9m6arttryjg160
77904
77903
2026-11-01T09:03:29Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
77904
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abasajja abazannyi b'omiipiira]]
ahx04aimvpchmiu8ks1vf27phf9vx0y
77905
77904
2026-11-01T09:06:37Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
77905
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abasajja abazannyi b'omiipiira]]
[[Category:Bannayuganda abasajja bannabyamizannyo ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
1q8zm4e9ng2gafg5njniufbdbi8dxod
77906
77905
2026-11-01T09:15:31Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
77906
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abasajja abazannyi b'omiipiira]]
[[Category:Bannayuganda abasajja bannabyamizannyo ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira abasajja abazannyira e bweru w'eggwanga]]
c7fjsvbmhzdtkhe8a4shcgl3742elmt
77907
77906
2026-11-01T09:17:10Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
77907
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abasajja abazannyi b'omiipiira]]
[[Category:Bannayuganda abasajja bannabyamizannyo ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira abasajja abazannyira e bweru w'eggwanga]]
[[Category:Abazannyi ba kiraabu ya Xuan Thanh Saigon Cement FC]]
6su9rqok0j9xdy9l67zwdh92b766ynz
77908
77907
2026-11-01T09:19:06Z
Ssebuufu
9882
77908
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abasajja abazannyi b'omiipiira]]
[[Category:Bannayuganda abasajja bannabyamizannyo ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira abasajja abazannyira e bweru w'eggwanga]]
[[Category:Abazannyi ba kiraabu ya Xuan Thanh Saigon Cement FC]]
[[Category:Abazannyi ba kiraabu ya Gor Mahia F.C.]]
8mj0pvsd7pyu0va00pci6s1jpfqqbgp
77909
77908
2026-11-01T09:20:54Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
77909
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Geoffrey Baba Kizito''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1993), era amannyiddwa nga '''[[Trần Trung Hiếu]]''', muzannyi wa mupiira ogw'ensimbi Munnayuganda azannyira kiraabu ya [[V.League 2 club Thai Nguyen]] ng'omuwuwuttanyi azibira<ref>{{Soccerway|new_id=kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu gya kiraabu ==
Yazaalibwa mu [[Kampala]] era sizoni ya 2012 ne 2013 yagimala mu [[Vietnam]] ne [[Xuan Thanh Saigon]] . <ref name="NFT">{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> <ref name="SW">{{Soccerway|geoffrey-kizito/224219||accessdate=22 April 2015}}</ref> Ku ntandikwa y'Ogwoluberyeberye 2014 yassa omukono ku ddiiru y'okuzannyira [[Gor Mahia]] bakyampiyoni ba pulimiya e Kenya . <ref>{{cite web |author=Dennis Mabuka |date=2 January 2015 |title=Gor Mahia sign Ugandan Kizito, closing in on Kenga |url=http://www.goal.com/en-ke/news/4539/transfer-zone/2014/01/02/4516146/gor-mahia-sign-ugandan-kizito-closing-in-on-kenga |access-date=22 April 2015 |publisher=Goal.com}}</ref> Yaddayo e Vietnam mu sizoni ya 2015, ne Than Quang Ninh . <ref name="NFT" /> <ref name="SW" /> Mu 2018 yeegatta ku [[Saigon]] . <ref>{{cite web |title=Ngày cuối thị trường chuyển nhượng V.League 2018: CLB TP.HCM tham gia nhiệt tình nhất - Bongdaplus.vn |url=http://bongdaplus.vn/ngay-cuoi-thi-truong-chuyen-nhuong-v-league-2018-clb-tp-hcm-tham-gia-nhiet-tinh-nhat-2220671807.html |website=Bongdaplus}}</ref> Yagenda mu Than Quang Ninh mu sizoni ya 2020.<ref>{{Soccerway|kizito-geoffrey/vgVrQmMC|accessdate=7 October 2026}}</ref>
== Emirimu ku ttiimu y'eggwanga ==
Yazannyira Uganda omupiira gwe ogwasooka mu 2012.<ref>{{NFT player|pid=48672|accessdate=25 July 2019}}</ref> Yalabikira mu ttiimu ya Uganda ey'abasajja 23 ey'ekikopo ky'amawanga ga Afirika eza 2017. <ref>{{cite web |date=4 January 2017 |title=Total Africa Cup of Nations 2017: Uganda Cranes 23 man squad to Gabon named |url=http://www.fufa.co.ug/total-africa-cup-nations-2017-uganda-cranes-23-man-squad-gabon-named/ |publisher=Federation of Uganda Football Associations}}</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Mu 2017 yafuna obutuuze bwa Vietnam, wansi w’erinnya '''Trần Trung Hiếu''' . <ref>{{Cite web |date=25 March 2017 |title=Ngôi sao Uganda thành công dân Việt |url=https://nld.com.vn/news-20170325224337166.htm |website=nld.com.vn}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1993]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abasajja abazannyi b'omiipiira]]
[[Category:Bannayuganda abasajja bannabyamizannyo ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira abasajja abazannyira e bweru w'eggwanga]]
[[Category:Abazannyi ba kiraabu ya Xuan Thanh Saigon Cement FC]]
[[Category:Abazannyi ba kiraabu ya Gor Mahia F.C.]]
[[Category:Abazanyi ba kiraabu ya Saigon FC]]
havsa3uettw2irvklc2uvh6xl7t2s1a