Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ssessomabuntu(Humanities)
0
7347
78218
23795
2026-11-10T08:36:41Z
Nassaka32
12002
added a citation
78218
wikitext
text/x-wiki
Lino lye ssessomo ly'amasomo g'obuntu .Gano ge masomo agakwata ku bwo muntunga ennimi oba Sessomanimi(the discipline of lingustics), essomabibuuza, n'amalala<ref>{{Cite web |title=WoodHouse Humanities |url=http://www.arthurchandler.com/woodhouse-humanities |access-date=2026-11-10 |website=Ideas |language=en-US}}</ref>
0m72pq770im0p3xvl8ukrty17yqhm4i
Janet Museveni
0
7883
78225
77994
2026-11-10T11:51:10Z
Lillylove256
10862
ntereezeza ebijuliziddwa ne ku mutindo
78225
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Museveni Janet Kataaha.jpg|thumb|Museveni Janet Kataaha.jpg]]
'''Janet Kainembabazi Museveni''' era amanyiddwa nga Janet Kataaha Museveni (yazaalibwa 24 Ogwomukaaga 1948) [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era [[:en:First_Lady|mukyala wa pulezidenti]] wa [[:en:Uganda|Uganda]] okuva ddala mu 1986. Mukyala mufumbo eri Pulezidenti [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni,]] Pulezidenti wa Uganda aliko mu kaseera kano.<ref>{{Cite web |date=2023-07-18 |title=The First Lady - State House Uganda |url=https://statehouse.go.ug/the-state-house/first-lady/ |access-date=2026-11-03 |language=en-US}}</ref>
Abadde Minisita wa Kabineeti avunaanyizibwa ku Byenjigiriza N'ebyemizannyo mu Kabineeti ya Uganda, okuva nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, mu Paalamenti ey'ekkumi n'emu n'eyekkumi n'ebbiri eza Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle"]. ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 27 May 2026.</ref> Nga wadde obuyigirize bwe buliko akabuzibwa, oluvannyuma yattikirwa ddiguli eyookubiri eya Masters Art in Organisational Leadership and Management ku Yunivasite ya Uganda Christian University, Mukono nga 30 Ogwekkumi 2015.<ref>https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/news/headlines/3693-janets-degree-is-questioned |access-date=2024-04-05 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017100355/https://www.observer.ug/news/headlines/3693-janets-degree-is-questioned |url-status=dead }}</ref> Yawerezaako nga Minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'e Karamoja mu kabineeti ya Uganda okuva nga 27 Ogwokutaano, okutuuka nga 6 Ogwomukaaga mu 2016.<ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Full of List of Ugandan Ministers Appointed by President Museveni |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-of-list-of-ugandan-ministers-appointed-by-president-museveni--1492836 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Museveni names new Cabinet |url=http://newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211084313/http://newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref> Yawerezaako nga Omubaka wa Paalamenti Omulonde eyakiikirirako essaza lya Ruhaama mu Disitulikiti ye [[Ntungamo (disitulikit)|Ntungamo]] wakati wa 2011 ne 2016. Yafulumya ebimukwatako, Olugendo lw'obulamu bwange (''My Life's Journey)'', mu 2011.<ref name="mon---itor">{{Cite web |date=2021-01-10 |title=The world through the Musevenis’ eyes |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/insight/the-world-through-the-musevenis-eyes-1498948 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="ne-wvisi-on">{{Cite web |title=From Ntungamo to State House: The Museveni love story |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/26/759254 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225182721/http://www.newvision.co.ug/D/8/26/759254 |archive-date=2015-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>[[File:Yoweri_Kaguta_Museveni_with_Obamas.jpg|thumb|Janet Museveni ne Yoweri Kaguta Museveni nga bali ne Barrack Obama ne mukyala we Mitchelle Obama]]
== Obulamu bwe n'obufumbo ==
Janet Kainembabazi Kataaha yazaalibwa mu saza lya Kajarra mu Disitulikiti ye Ntungamo<ref>{{Cite web |title=Biography – Janet Museveni |url=https://janetmuseveni.org/biography/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> nga bazadde be yeeyali Edward Birori ne Mrs. Mutesi. Yasomera ku Kyamate Primary School wamu ne Bweranyangi Girls' Senior Secondary School mu Uganda. Yatikirwa ne Diguli ey'okubiri mu By'enjigiriza mu by'okutegeka obukulembezze wamu n'okubudukanya nga 30 Ogwegumi mu 2015 okuva ku Uganda Christian University.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=C. B. |date=2016-05-11 |title=Top prominent UCU alumni......number five will shock you! |url=https://campusbee.ug/news/top-10-prominent-ucu-alumnus/ |access-date=2026-11-10 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref>
Janet Museveni yagenda mu buwangaguse mu 1971 olw'okubeeta nga baali banyagulula eby'amaguzi okuva ku bantu ba Uganda mu kaseera k'olutalo olw'omunda, Idi Amin bweyavirako obukulembezze bwa Milton Obote okugwa nga akozesa amagye okumuwamba. Yafumbirwa Yoweri Museveni imu Gwomunaana miu 1973.<ref name="Butagira2010">http://allafrica.com/stories/201005240504.html</ref> Obukulembezze bwa Idi Amin webwali buvudde mu buyinza mu Gwokuna mu 1979, yakomawo mu Uganda okuva e Tanzania gyeyali abeera mu buwangaguse ne bbaawe.
Mu Gwokubiri mu 1981, Yoweri Museveni yatongoza olutalo lw'obuyekera ku gavumenti ya Obote, Janet Museveni n'abaana bbe basengula nebagenda e [[:en:Nairobi|Nairobi]], mu ggwanga lye [[:en:Kenya|Kenya,]]<nowiki/>ng'eno gyebabeera n'emikwano gya famire okutuuka mu 1983. Mu 1983, bagenda mu kibuga kya [[:en:Gothenburg|Gothenburg,]] e [[:en:Sweden|Sweden]], gyebabeera okutuuka mu Gwokutaano mu 1986, emyezi enna oluvannyuma lwa magye ga Yoweri Museveni aga National Resistance Army okuwamba obuyinza mu [[:en:Kampala|Kampala.]]<ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=A look back at the crucial 1980s polls |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/a-look-back-at-the-crucial-1980s-polls-1486528 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Emirimu gye ==
Janet Museveni yatandikawo ekibiina ky'abakyala mu 1986 ekiyamba okuyamba bamulekwa ekya Uganda Women's Effort to Save Orphans (UWESO), nga kino kya bwanannyini, kyeyagamba kyali kikoleddwa n'obumannyirivu bwe bw'okubeera omunoonyi woobubuddamu. Yatandika okwenyigira mu kakuyege w'okulwanyida akawuka ka siriimu mu Uganda mu myaka gya 1990, n'atandikawo enkolagana n'abasumba nga Martin Ssempa olw'okusomesa munsonga z'obutenyigira mu kwegadanga mu Uganda.<ref>''The Economist'', July 3, 2010, page 45.</ref>
Mu Gwekuminoogumu mu 2005, yalangirira nga bweyali ayagala ekifo ky'obwa Paalamenti mu Saza lya Ruhaama mu kulonda kwabonna okwaliwo mu Gwokubiri mu 2006. Yavuganya mu kifo kino ng'attunka n'eyali ow'ekibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]], Augustine Ruzindana,gweyawangulira ddala nga amusingidde wala. Yaddamu n'alondebwa mu Gwokusatu mu 2011 kukisaja ekyali eky'emyaka emirala etaano.<ref>{{Cite web |date=2021-01-22 |title=United opposition key to unseating Museveni in 2016, says Mao |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/united-opposition-key-to-unseating-museveni-in-2016-says-mao-1561714 |access-date=2026-10-25 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Nga 16 Ogwekumineebiri mu 2009, Janet Museveni yaweebwa eky'okubeeta Minisita Omubeezi Ow'ensonga ze Karamoja, nga kyamuweebwa baawe Pulezidenti Yoweri Museveni.<ref>{{Cite web |title=AfricaNews - Uganda: First lady appointed minister - The AfricaNews articles of paddingtonkenya |url=http://www.africanews.com/site/Uganda_First_lady_appointed_minister/list_messages/23249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090222031330/http://www.africanews.com/site/Uganda_First_lady_appointed_minister/list_messages/23249 |archive-date=2009-02-22 |access-date=2026-11-10 |website=www.africanews.com |language=nl}}</ref>
Oga 27 ngwokutaano mu 2011 yalinyisibwasn'atekebwa ku ky'okubeera [[:en:Karamoja|Minisita w'ensonga z'e Karamoja]], nga ayongerezaako eky'okubeera Minisita Omubeezi ow'ensonga ze Karamoja.<ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-of-list-of-ugandan-ministers-appointed-by-president-museveni--1492836</ref>
Nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, oluvannyuma lwa baabwe okubeera nga yali azeemu okulondebwa nga Pulezidenti, yaweebwa eky'okubeeta Minisita avunaanyizibwa ku By'enjigiriza N'eby'emizannyo<ref name=":1">{{cite web|date=6 June 2016|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf|title=Museveni's new cabinet list At 6 June 2016|access-date=13 June 2016|author=Uganda State House|location=Kampala|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf|url-status=dead}}</ref>.
== Abaana ==
Abaana abana aba Janet ne Yoweri Museveni beebano
* [[:en:Muhoozi_Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] eyazaalibwa mu 1974, nga [[:en:General|General]]<ref>{{Cite web |title=Muhoozi Kainerugaba promoted to Major General |url=https://www.youtube.com/watch?v=DzA5ORGITwc |archive-url=http://web.archive.org/web/20260702140905/https://www.youtube.com/watch?v=DzA5ORGITwc |archive-date=2026-07-02 |access-date=2026-11-10 |language=en}}</ref><ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-muhoozi-to-rank-of-major-general-1650632</ref> mu ggye ly'eggwanga erya[[:en:Uganda_People's_Defence_Force|UPDF]] ng'era Kti ye muduumizi waalyo.<ref name="Butagira2010" /><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Museveni appoints son as force commander |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/museveni-appoints-son-as-force-commander--552192 |access-date=2026-11-10 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
* Natasha Karugire nga yazaalibwa mu 1976. Ono akola misono gyangoye ng'e ra yeebuzibwaako, ng'era mufumbo nga baawe ye Edwin Karugire. Omuwandiisi ow'okulusegere lwa [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] kunsonga z'awaka.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Natasha�s Kaine! |url=http://newvision.co.ug/D/8/217/392752/Diana_Museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100219075224/http://newvision.co.ug/D/8/217/392752/Diana_Museveni |archive-date=2010-02-19 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref>
* Patience Rwabwogo yazaalibwa mu 1978, nga musumba w'e kanisa ya Covenant Nations Church,<ref>{{Cite web |title=covenantnationschurch.org - Registered at Namecheap.com |url=http://covenantnationschurch.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314081509/http://covenantnationschurch.org/ |archive-date=2018-03-14 |access-date=2026-11-10 |website=covenantnationschurch.org}}</ref> e Buziga mu [[:en:Kampala|Kampala]] nga mufumbo ng'era baawe ye Odrek Rwabwogo.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Christians bless Kampala city |url=http://newvision.co.ug/D/8/13/539065/Patience_Rwabogo_Church |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225172952/http://newvision.co.ug/D/8/13/539065/Patience_Rwabogo_Church |archive-date=2010-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref>
* Diana Kamuntu eyazaalibwa mu 1980 nga mufumbo, ng'era omwami we ye Geoffrey Kamuntu.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Diana hangs onto Kamuntu |url=http://newvision.co.ug/D/9/40/393675/Diana_Museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225173102/http://newvision.co.ug/D/9/40/393675/Diana_Museveni |archive-date=2010-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref>
== Obutabo bw'afulumiza ==
*
== Laba ne ==
* [[Paalamenti ya Uganda]]
* Kabineeti ya Uganda
* Gavumenti ya Uganda
* [[Henry Tumukunde]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* Media related to Janet Museveni at Wikimedia Commons
* [http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/ugandaat50/Janet+Museveni++Emerging+from+the+shadows/-/1370466/1458664/-/9ktuixz/-/index.html Eby'ogera ku Janet Museveni mu 2012]
* [http://iisd.ca:8080/ramgen/linkages/sd/ifpri/3museveni.rm Janet Museveni byeyayogera mu kulukungaana lwa IISD olwali mu Kampala mu 2004]
* [https://web.archive.org/web/20090503105619/http://www.independent.co.ug/index.php/cover-story/cover-story/690-family-rule-in-uganda-?showall=1 Famire ya Museveni esinganibwamiu abantu abawerako]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
i9g1d133fv7vnzl0d5dgk6xz6e93d6q
78226
78225
2026-11-10T11:58:11Z
Lillylove256
10862
ntereezeza empandiika
78226
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Museveni Janet Kataaha.jpg|thumb|Museveni Janet Kataaha.jpg]]
'''Janet Kainembabazi Museveni''' era amanyiddwa nga Janet Kataaha Museveni (yazaalibwa 24 Ogwomukaaga 1948) [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era mukyala wa pulezidenti wa [[Uganda]] okuva ddala mu 1986. Mukyala mufumbo eri [[Yoweri Museveni|Yoweri Museveni,]] Pulezidenti wa Uganda aliko mu kaseera kano.<ref>{{Cite web |date=2023-07-18 |title=The First Lady - State House Uganda |url=https://statehouse.go.ug/the-state-house/first-lady/ |access-date=2026-11-03 |language=en-US}}</ref>
Abadde Minisita wa Kabineeti avunaanyizibwa ku Byenjigiriza N'ebyemizannyo mu Kabineeti ya Uganda, okuva nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, mu Paalamenti ey'ekkumi n'emu n'eyekkumi n'ebbiri eza Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle"]. ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 27 May 2026.</ref> Nga wadde obuyigirize bwe buliko akabuzibwa, oluvannyuma yattikirwa ddiguli eyookubiri eya Masters Art in Organisational Leadership and Management ku Yunivasite ya Uganda Christian University, Mukono nga 30 Ogwekkumi 2015.<ref>https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/news/headlines/3693-janets-degree-is-questioned |access-date=2024-04-05 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017100355/https://www.observer.ug/news/headlines/3693-janets-degree-is-questioned |url-status=dead }}</ref> Yawerezaako nga Minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'e Karamoja mu kabineeti ya Uganda okuva nga 27 Ogwokutaano, okutuuka nga 6 Ogwomukaaga mu 2016.<ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Full of List of Ugandan Ministers Appointed by President Museveni |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-of-list-of-ugandan-ministers-appointed-by-president-museveni--1492836 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Museveni names new Cabinet |url=http://newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211084313/http://newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref> Yawerezaako nga Omubaka wa Paalamenti Omulonde eyakiikirirako essaza lya Ruhaama mu Disitulikiti ye [[Ntungamo (disitulikit)|Ntungamo]] wakati wa 2011 ne 2016. Yafulumya ebimukwatako, Olugendo lw'obulamu bwange (''My Life's Journey)'', mu 2011.<ref name="mon---itor">{{Cite web |date=2021-01-10 |title=The world through the Musevenis’ eyes |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/insight/the-world-through-the-musevenis-eyes-1498948 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="ne-wvisi-on">{{Cite web |title=From Ntungamo to State House: The Museveni love story |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/26/759254 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225182721/http://www.newvision.co.ug/D/8/26/759254 |archive-date=2015-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>[[File:Yoweri_Kaguta_Museveni_with_Obamas.jpg|thumb|Janet Museveni ne Yoweri Kaguta Museveni nga bali ne Barrack Obama ne mukyala we Mitchelle Obama]]
== Obulamu bwe n'obufumbo ==
Janet Kainembabazi Kataaha yazaalibwa mu saza lya Kajarra mu [[Ntungamo (disitulikit)|Disitulikiti ye Ntungamo]]<ref>{{Cite web |title=Biography – Janet Museveni |url=https://janetmuseveni.org/biography/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> nga bazadde be yeeyali Edward Birori ne Mrs. Mutesi. Yasomera ku Kyamate Primary School wamu ne Bweranyangi Girls' Senior Secondary School mu Uganda. Yatikirwa ne Diguli ey'okubiri mu By'enjigiriza mu by'okutegeka obukulembezze wamu n'okubudukanya nga 30 Ogwegumi mu 2015 okuva ku [[Uganda Christian University]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=C. B. |date=2016-05-11 |title=Top prominent UCU alumni......number five will shock you! |url=https://campusbee.ug/news/top-10-prominent-ucu-alumnus/ |access-date=2026-11-10 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref>
Janet Museveni yagenda mu buwangaguse mu 1971 olw'okubeeta nga baali banyagulula eby'amaguzi okuva ku bantu ba Uganda mu kaseera k'olutalo olw'omunda, Idi Amin bweyavirako obukulembezze bwa Milton Obote okugwa nga akozesa amagye okumuwamba. Yafumbirwa Yoweri Museveni imu Gwomunaana miu 1973.<ref name="Butagira2010">http://allafrica.com/stories/201005240504.html</ref> Obukulembezze bwa Idi Amin webwali buvudde mu buyinza mu Gwokuna mu 1979, yakomawo mu Uganda okuva e Tanzania gyeyali abeera mu buwangaguse ne bbaawe.
Mu Gwokubiri mu 1981, Yoweri Museveni yatongoza olutalo lw'obuyekera ku gavumenti ya Obote, Janet Museveni n'abaana bbe basengula nebagenda e Nairobi, mu ggwanga lye [[Kenya]], ng'eno gyebabeera n'emikwano gya famire okutuuka mu 1983. Mu 1983, bagenda mu kibuga kya Gothenburg, e Sweden, gyebabeera okutuuka mu Gwokutaano mu 1986, emyezi enna oluvannyuma lwa magye ga Yoweri Museveni aga National Resistance Army okuwamba obuyinza mu [[Kampala|Kampala.]]<ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=A look back at the crucial 1980s polls |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/a-look-back-at-the-crucial-1980s-polls-1486528 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Emirimu gye ==
Janet Museveni yatandikawo ekibiina ky'abakyala mu 1986 ekiyamba okuyamba bamulekwa ekya Uganda Women's Effort to Save Orphans (UWESO), nga kino kya bwanannyini, kyeyagamba kyali kikoleddwa n'obumannyirivu bwe bw'okubeera omunoonyi woobubuddamu. Yatandika okwenyigira mu kakuyege w'okulwanyida akawuka ka siriimu mu Uganda mu myaka gya 1990, n'atandikawo enkolagana n'abasumba nga Martin Ssempa olw'okusomesa munsonga z'obutenyigira mu kwegadanga mu Uganda.<ref>''The Economist'', July 3, 2010, page 45.</ref>
Mu Gwekuminoogumu mu 2005, yalangirira nga bweyali ayagala ekifo ky'obwa Paalamenti mu Saza lya Ruhaama mu kulonda kwabonna okwaliwo mu Gwokubiri mu 2006. Yavuganya mu kifo kino ng'attunka n'eyali ow'ekibiina kya [[Forum for Democratic Change (FDC)|Forum for Democratic Change]], Augustine Ruzindana,gweyawangulira ddala nga amusingidde wala. Yaddamu n'alondebwa mu Gwokusatu mu 2011 kukisaja ekyali eky'emyaka emirala etaano.<ref>{{Cite web |date=2021-01-22 |title=United opposition key to unseating Museveni in 2016, says Mao |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/united-opposition-key-to-unseating-museveni-in-2016-says-mao-1561714 |access-date=2026-10-25 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Nga 16 Ogwekumineebiri mu 2009, Janet Museveni yaweebwa eky'okubeeta Minisita Omubeezi Ow'ensonga ze Karamoja, nga kyamuweebwa baawe Pulezidenti Yoweri Museveni.<ref>{{Cite web |title=AfricaNews - Uganda: First lady appointed minister - The AfricaNews articles of paddingtonkenya |url=http://www.africanews.com/site/Uganda_First_lady_appointed_minister/list_messages/23249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090222031330/http://www.africanews.com/site/Uganda_First_lady_appointed_minister/list_messages/23249 |archive-date=2009-02-22 |access-date=2026-11-10 |website=www.africanews.com |language=nl}}</ref>
Oga 27 ngwokutaano mu 2011 yalinyisibwasn'atekebwa ku ky'okubeera Minisita w'ensonga z'e Karamoja, nga ayongerezaako eky'okubeera Minisita Omubeezi ow'ensonga ze Karamoja.<ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-of-list-of-ugandan-ministers-appointed-by-president-museveni--1492836</ref>
Nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, oluvannyuma lwa baabwe okubeera nga yali azeemu okulondebwa nga Pulezidenti, yaweebwa eky'okubeeta Minisita avunaanyizibwa ku By'enjigiriza N'eby'emizannyo<ref name=":1">{{cite web|date=6 June 2016|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf|title=Museveni's new cabinet list At 6 June 2016|access-date=13 June 2016|author=Uganda State House|location=Kampala|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf|url-status=dead}}</ref>.
== Obulamu bwe obw'omunda ==
Mufumbo eri Yoweri Museveni ng'era amulinamu abaana bana[[Muhoozi Kainerugaba|.]]
* [[Muhoozi Kainerugaba]] eyazaalibwa mu 1974, nga General<ref>{{Cite web |title=Muhoozi Kainerugaba promoted to Major General |url=https://www.youtube.com/watch?v=DzA5ORGITwc |archive-url=http://web.archive.org/web/20260702140905/https://www.youtube.com/watch?v=DzA5ORGITwc |archive-date=2026-07-02 |access-date=2026-11-10 |language=en}}</ref><ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-muhoozi-to-rank-of-major-general-1650632</ref> mu ggye ly'eggwanga erya UPDF ng'era Kti ye muduumizi waalyo.<ref name="Butagira2010" /><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Museveni appoints son as force commander |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/museveni-appoints-son-as-force-commander--552192 |access-date=2026-11-10 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
* Natasha Karugire nga yazaalibwa mu 1976. Ono akola misono gyangoye ng'e ra yeebuzibwaako, ng'era mufumbo nga baawe ye Edwin Karugire. Omuwandiisi ow'okulusegere lwa Pulezidenti wa Uganda kunsonga z'awaka.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Natasha�s Kaine! |url=http://newvision.co.ug/D/8/217/392752/Diana_Museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100219075224/http://newvision.co.ug/D/8/217/392752/Diana_Museveni |archive-date=2010-02-19 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref>
* Patience Rwabwogo yazaalibwa mu 1978, nga musumba w'e kanisa ya Covenant Nations Church,<ref>{{Cite web |title=covenantnationschurch.org - Registered at Namecheap.com |url=http://covenantnationschurch.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314081509/http://covenantnationschurch.org/ |archive-date=2018-03-14 |access-date=2026-11-10 |website=covenantnationschurch.org}}</ref> e Buziga mu Kampala nga mufumbo ng'era baawe ye Odrek Rwabwogo.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Christians bless Kampala city |url=http://newvision.co.ug/D/8/13/539065/Patience_Rwabogo_Church |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225172952/http://newvision.co.ug/D/8/13/539065/Patience_Rwabogo_Church |archive-date=2010-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref>
* Diana Kamuntu eyazaalibwa mu 1980 nga mufumbo, ng'era omwami we ye Geoffrey Kamuntu.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Diana hangs onto Kamuntu |url=http://newvision.co.ug/D/9/40/393675/Diana_Museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225173102/http://newvision.co.ug/D/9/40/393675/Diana_Museveni |archive-date=2010-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref>
== Obutabo bw'afulumiza ==
* {{cite book |year=2011 |title=My Life's Journey |publisher=Fountain Publishers |isbn=978-9970-25-102-5}}
== Laba ne ==
* [[Paalamenti ya Uganda]]
* Kabineeti ya Uganda
* Gavumenti ya Uganda
* [[Henry Tumukunde]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* Media related to Janet Museveni at Wikimedia Commons
* [http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/ugandaat50/Janet+Museveni++Emerging+from+the+shadows/-/1370466/1458664/-/9ktuixz/-/index.html Eby'ogera ku Janet Museveni mu 2012]
* [http://iisd.ca:8080/ramgen/linkages/sd/ifpri/3museveni.rm Janet Museveni byeyayogera mu kulukungaana lwa IISD olwali mu Kampala mu 2004]
* [https://web.archive.org/web/20090503105619/http://www.independent.co.ug/index.php/cover-story/cover-story/690-family-rule-in-uganda-?showall=1 Famire ya Museveni esinganibwamiu abantu abawerako]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
5hoqt4moaztn0fbh7npcmj8kqdd8ak8
Essaza lye Grant, Kentucky
0
9278
78217
56695
2026-11-10T08:32:08Z
Nassaka32
12002
added a citation
78217
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Grant County, Kentucky''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Kentucky]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite web |title=Grant County, Kentucky - Kentucky Atlas and Gazetteer |url=https://kyatlas.com/21081d.html |access-date=2026-11-10 |website=kyatlas.com}}</ref>
{{Amagombolola g’e Kentucky}}
[[Category:Amagombolola g’e Kentucky]]
[[Category:Kentucky, United States]]
[[Category:Ebifo ebisangibwa mu Kentucky]]
[[Category:Kentucky]]
[[Category:Add maps later]]
d6sajng5c837x3ld9jptrbnnfg02ki7
Milly Babalanda
0
12382
78219
70534
2026-11-10T08:37:38Z
Nassaka32
12002
removed external links
78219
wikitext
text/x-wiki
'''Owek. Babirye Milly Babalanda''' yazaalibwa nga 5 Ogwekumineebiri mu 1970 <ref name=":0">{{Cite web |date=June 10, 2021 |title=Who Is Milly Babalanda? From Humble Village Girl To Minister, New Minister For Presidency Narrates Her Journey…. |url=https://www.thegrapevine.co.ug/who-is-milly-babalanda-from-humble-village-girl-to-minister-new-minister-for-presidency-narrates-her-journey/ |access-date=December 5, 2021 |website=Grapevine News |language=en-US |archive-date=December 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205193926/https://www.thegrapevine.co.ug/who-is-milly-babalanda-from-humble-village-girl-to-minister-new-minister-for-presidency-narrates-her-journey/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="babalanda">{{Cite web |title=KAGEYI LUKKA: Count Down 2026: Budiope West, your daughter Milly Babalanda is ready |url=https://www.watchdoguganda.com/op-ed/20240405/167074/kagenyi-lukka-count-down-2026-budiope-west-your-daughter-milly-babalanda-is-ready.html |access-date=June 10, 2024 |website=Watchdog Uganda}}</ref> munnabyabufuzi [[:en:Uganda|Omunnayuganda]]. Yafuuka Minisita w’Obwapulezidenti akubiriza enkiiko za pulezidenti mu [[Cabinet of Uganda|kabineeti ya Uganda]] wansi wa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] mu Gwomukaaka 2021.<ref>{{Cite news|date=June 15, 2021|title=Parliament finally clears Milly Babalanda as new Minister for Presidency|url=http://nilepost.co.ug/2021/06/15/parliament-finally-clears-milly-babalanda-as-new-minister-for-presidency/|access-date=December 5, 2021|website=Nile Post|language=en-US|last1=Admin|first1=NP}}</ref> Kigambibwa y’omu ku baminisita ba pulezidenti abasinga okubeera n'obuyinza.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Pearl Times |date=July 12, 2021 |title=Here's what makes Milly Babirye Babalanda one of the most powerful, influential Museveni ministers |url=https://pearltimes.co.ug/heres-what-makes-milly-babirye-babalanda-one-of-the-most-powerful-influential-museveni-ministers/ |access-date=December 5, 2021 |website=The Pearl Times |language=en-US |archive-date=December 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205193925/https://pearltimes.co.ug/heres-what-makes-milly-babirye-babalanda-one-of-the-most-powerful-influential-museveni-ministers/ |url-status=dead }}</ref> Mu Gwomwenda 2023, yafuna awaadi okuva mu kitongole ky’Amawanga Amagatte eky’awamu ekimannyikiddwa nga UNAIDS olw’omulimu gwe yakola mu kulwanyisa Siriimu n'akawuka akaleeta obulwadde buno mu Uganda. <ref>{{Cite web |date=September 17, 2023 |title=Minister Babalanda receives medal for championing HIV/AIDS fight in Uganda |url=https://www.independent.co.ug/minister-babalanda-receives-medal-for-championing-hiv-aids-fight-in-uganda/ |access-date=November 1, 2023 |website=The Independent}}</ref>
== Obuvo n’okusoma ==
Milly Babalanda yazaalibwa nga 5 Ogwokumineebiri mu 1970 ku kyalo Nalinaibi mu [[:en:Kamuli_District|disitulikiti y’e Kamuli]], nga kitaawe yeeyali Sosani Magunda ne nnyina Namuwaya Ruth. <ref name="babalanda"/> <ref name="family">{{Cite web |last=Reporter |first=Express |date=July 10, 2021 |title=Who Is Milly Babalanda? Here is the Biography of New Minister For Presidency |url=https://dailyexpress.co.ug/2021/07/10/who-is-milly-babalanda-here-is-the-biography-of-new-minister-for-presidency/ |access-date=June 9, 2024 |website=Daily Express |language=en-US}}</ref> Yatuula ebigezo bye ebya P7 mu 1985 ne yeegatta ku Busoga High School okusoma siniya. Oluvannyuma lw'okumaliriza Siniya 4 mu 1989 gy'atakolera bulungi, n'afuuka akunga abantu ku kyalo mu by'obufuzi ku lw'abanabyabufuzi okuva mu ggombolola nga Rt Honorable [[Rebecca Kadaga]].<ref name=":0"/> Yaddayo ku somero n’addamu okutuula Siniya 4 mu 2017 era oluvannyuma n’atuula ku ne Siniya 6 mu 2019 olw’obwetaavu bw’ebisaanyizo by’okusoma okubeera Akulira Abawabuzi ba Pulezidenti.<ref>{{Cite web |last=Writer |first=Secondopinion |date=June 13, 2021 |title=Milly Babirye Babalanda! Minister For Presidency At A Glance |url=https://www.secondopinion.co.ug/milly-babirye-babalanda-minister-for-presidency-at-a-glance/ |access-date=April 1, 2024 |website=THE SECOND OPINION |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 15, 2021 |title=Museveni secretary explains inconsistencies in appointed minister Babalanda’s names |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-secretary-explains-inconsistencies-in-appointed-minister-babalanda-s-names-3437846 |access-date=April 1, 2024 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Emirimu gy’eby'obufuzi ==
Milly Babalanda yalondebwa [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] okubeera omumyuuka w'Omubaka wa Pulezideenti e [[Busia, Yuganda|Busia]] mu 2014. Oluvannyuma yafuuka Omumyuuka w'Akulira Ofiisi y'Ekibiina kya NRM mu ggwanga e Mbuya ekyali kikulemberwa Honorable [[Molly Nawe Kamukama]] . Oluvannyuma lw'okulonda kw'eggwanga mu 2016,Pulezidenti yamulonda okubeera omuwabuzi wa Pulezidenti omukulu ku nsonga z'Eby'obufuzi era Akulira ofiisi ya Ssentebe w'ekibiina kya NRM gy'aweereza okutuuka mu kifo ky'alimu kati.<ref name=":0"/>
== Obulamu bwe ==
Babalanda y'omu kubali [[:en:Seventh-day_Adventist_Church|munzikiriza y'eddini y'Abadiveenti]] wamu ne bba we Samuel Babalanda [[:en:Pastor|omusumba]].<ref name="babalanda"/><ref name="family"/> Balina abaana babiri abazaalibwa. <ref name="family" />
== Ewalala w'oyinza okubigya ==
* Babalanda ku mukutu gwa Twitter
* Paalamenti ya Uganda ey'e 11 (2021-2026)
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
dth1z2oh9a781z7241ojd6stfhnimhw
Yvonne Mpambara
0
13065
78220
70042
2026-11-10T11:37:10Z
Lillylove256
10862
ntereezeza ebijuliziddwa ne ku mutindo
78220
wikitext
text/x-wiki
'''Yvonne Mpambara''' (yazaalibwa c. 1991 ) Munnayuganda munnamateeka era omulwanirizi w’eddembe. Mu 2025, yalangirira okwesimbawo ku bwannamunigina mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda kwa bona okw'obwa Pulezidenti okwa 2026]], wadde nga teyalabikira ku lukalala lw'abesimbawo olw'enkomeredde.
== Obuto n’okusoma kwe ==
Mpambara yazaalibwa [[:en:Kanungu|Kanungu]], akabuga akali mu [[:en:Western_Region,_Uganda|Bugwanjuba]] bwa [[:en:Uganda|Uganda]]; yakulira [[:en:Kabale|Kabale]]. Taata wa Mpambara yafa ng'akyali mwana muto.<ref>{{Cite news |last=Vandyck |first=Charles |date=7 August 2025 |title=What Young Africans Can Learn from Yvonne Mpambara's Bold Bid for Uganda's Presidency |url=https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910164425/https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |archive-date=10 September 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Development Report |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Katungulu |first=Amon |date=11 August 2025 |title=Uganda: Yvonne Mpambara, 33, Enters 2026 Presidential Race |url=https://nilepost.co.ug/politics/279271/yvonne-mpambara-33-enters-2026-presidential-race |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref>
Mpambara yasomera ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] mu [[:en:Kampala|Kampala]], n’atikkirwa [[:en:Bachelor_of_Laws|diguli]] mu mateeka; yeyongerayo n'okusoma nafuna diguli ye ey'okubiri mu mateeka [[:en:Master_of_Laws|LLM]] okuva ku [[:en:University_of_East_London|yunivasite y'e East London]] mu [[:en:United_Kingdom|Bungereza]].<ref name=":0" />
== Omulimu ==
=== Omulimu gw’amateeka ===
Mpambara bwe yakomawo mu Uganda okuva mu misomo, yakola n’ebibiina eby’enjawulo ebivunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu n’ebibiina by’obwannakyewa, omuli SRHR Alliance Uganda, [[:en:Reach_a_Hand_Uganda|Reach a Hand Uganda]], ne African Youth Caucus. Mu 2016, yali omu ku bannakyewa okuva mu kibiina kya Forum for Women in Democracy abakwatibwa wabweru wa [[:en:National_Theatre_of_Uganda|National Theatre of Uganda]]; webali bategese okutambula okugenda mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okwekalakaasa nga bawakanya enteekateeka z’okukyusa ssemateeka wa Uganda okuggyawo ekkomo ku myaka gy’omukulembeze w’eggwanga, ekyandisobozesezza [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] aluddewo, [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]], okuddamu okuvuganya mu bisanja ebirala.<ref>{{Cite news |last=Kasadah |first=Badru |date=13 September 2016 |title=Lifting of age limit: Female activists arrested |url=https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809120448/https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |archive-date=9 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Eagle Online |language=en}}</ref> Ebbago ly’etteeka erirongoosa ssemateeka nnamba 2 2017 lyasembayo okuteekebwako omukono ne lifuuka etteeka nga 27 ogwekkuminebiri 2017.<ref>{{Cite news |date=2017 |title=The Constitution (Amendment) (No. 2) Bill, 2017 |url=https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132411/https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |archive-date=3 October 2024 |access-date=3 January 2026 |work=[[Parliament of Uganda|Parliament of the Republic of Uganda]] |language=en}}</ref>
=== Kampeyini z'obwa Pulezidenti ===
Nga 26 ogwomunaana 2025, Mpambara yalangirira nti yali agenda kwesimbawo ku bwapulezidenti kubwanamunigina mu kulonda kwa bonna okwa 2026.<ref>{{Cite news |last=Kyatusiimire |first=Sharon |date=27 August 2025 |title=A Young Woman with a big Dream: Yvonne Mpambara Wants to be Uganda's First Female President |url=https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103090752/https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=She Voice |language=en}}</ref><ref name=":22">{{Cite news |last=Mawanda Naimanye |first=Andrew Victor |date=17 August 2025 |title=Manifestos Alone Aren't Enough, Says Presidential Hopeful Mpambara |url=https://nilepost.co.ug/news/281202/manifestos-alone-arent-enough-says-presidential-hopeful-mpambara |url-status=live |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref> Abakyala basatu bokka be baali besimbyewo ku bwapulezidenti, nga tewali n’omu ku bo yalondebwa. Ku bakyala 15 abassa omukono ku kiwandiiko ekitongole ekiraga nti baagala okwesimbawo, basatu bokka okuli Mpambara be baafuna emikono egimala okuva mu balonzi okutwalibwa ng’abayinza okwesimbawo mu lukalala olutongole olwafulumizibwa [[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|akakiiko k’ebyokulonda mu Uganda]].<ref name=":22" /><ref name=":32">{{Cite news |last=Mpambara |first=Yvonne |date=5 November 2025 |title=I was trying to run for the presidency in Uganda - yet men still found the audacity to call me 'baby, sweetheart, darling' |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117210757/https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |archive-date=17 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Twongyeirwe |first=Hilda J. |last2=Tusasirwe |first2=Fortunate |date=18 March 2021 |title=Gender Politics in Uganda |url=https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210061128/https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |archive-date=10 December 2023 |access-date=3 January 2026 |work=Vienna Institute for International Dialogue and Cooperation |language=en}}</ref>
Kakuyege wa Mpambara yayimirira ku nfuga etasosola, okutuusa obuweereza n’okutereeza mu mateeka, era n’akkaatiriza embeera ya Uganda ng’omukulembeze w’ekitundu mu [[:en:East_Africa|buvanjuba bwa Afrika]].<ref name=":32" /> Yasaba okugabanya obuyinza okusingawo okuva mu Kampala okulaba [[:en:Regions_of_Uganda|ng’ebitundu]] ne [[:en:Districts_of_Uganda|disitulikiti]] bikiikirirwa bulungi mu kusalawo.<ref>{{Cite news |date=5 September 2025 |title=Youngest Female Presidential Candidate Ever In Uganda's History Joins 2026 Presidential Race |url=https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810125018/https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |archive-date=10 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Watchdog Uganda |language=en}}</ref> Mpambara yavumirira gavumenti okukozesa eby’obugagga n’amateeka gaayo agakosa abantu bowansi, omuli abavuzi ba [[:en:Boda_boda|boda boda]], abakyala, abavubuka, abalema, abaazirwanako, abalimi, abayimbi, bannekolera gyange, abakozi mu mu gig economy n’abasawo abali ku mwanjo. Yalaga amateeka agakugira okufuna obuwereza munsonga z'omukwano n'okuzaala nga gavuddeko omuwendo gw'abavubuka [[:en:Teenage_pregnancy|abafuna embuto]] okweyongera . Mpambara yakozesezza akabonero ka "#ShiftThePower" okutumbula kampeyini ze.<ref name=":22" />
== Kampeyini y'obwanakyemalira ==
Nga 25 September 2025, akakiiko k’ebyokulonda kakakasa abantu munaana abesimbyewo ku bwapulezidenti mu kulonda kwa 2026; tewali bakazi baalondeddwa.<ref name=":32" /><ref>{{Cite news |date=25 September 2025 |title=Uganda Clears Eight Candidates for 2026 Presidential Election |url=https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251105062329/https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |archive-date=5 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[Agence Ecofin|Ecofin Agency]] |language=en}}</ref> Mpambara yatekayo okwemulugunya kwe eri akakiiko, ngalaga nga engeri y'okukakasibwa nga eyesimbyewo wetali "nambulukufu" era nganenya ab'ebyokwerinda okumulemesa nga agezaako okufuna emikono okuva mu disituliki za Uganda ez'enjawulo, ekyetagisa okukakasibwa nga ey'esimbyewo mu butongole, kyeyagamba ekyamuletera okufiirwa "enkumi" z'emikono. Akakiiko k’ebyokulonda tekaawagira kwemulugunya kwa Mpambara, wadde okwemulugunya kw’abakyala abalala abaali besimbyewo.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=Why Uganda's young majority struggles for voice in President Yoweri Museveni's era |url=https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103092512/https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=The Eastleigh Voice |language=en}}</ref>
Oluvanyuma lwa kampeyini ze okuggwa, Mpambara yawandiikira olupapula lw'amawulire olwa Bungereza olwa ''The Guardian'' ekiwandiiko mwe yategeerezza nti yafuna okutulugunyizibwa okuva mu basajja mu kampeyini ze zonna, omuli n'okumusaba okwegatta, kwossa nokuyitibwa "omukessi wa Rwanda" n'okumulumiriza okwegatta ne [[:en:President_of_Rwanda|pulezidenti wa Rwanda]], [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]].<ref name=":32" /><ref name=":1">{{Cite news |date=25 December 2025 |title=We can be heroes: the inspiring people we met around the world in 2025 – part 1 |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103083114/https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Kampeyini eno yagyogerako nga "ekimu kibise. Mpambara yagattako okunenya akakiiko k’ebyokulonda olw’okuwandiisa abo bokka abesimbyewo okuva mu bibiina by’obufuzi ebimaze ebbanga nga biyimiriddewo, ng'ategeeza nti ebibiina ng’ebyo tebiwa bakyala bifo bya buyinza wadde obuyinza, ekibalemesa okwesimbawo ng’abeesimbyewo mu bibiina ebitongole ku bwapulezidenti.<ref name=":32" />
=== Okulwanirira eddembe ly'obuntu okw'omudiringana ===
Oluvanyuma lw’okumaliriza kampeyini ze, Mpambara yatondikawo ekibiina kya Foundation for Female Presidential Aspirants, ekyagendereramu okuwagira abakulembeze abakyala mu Uganda mu biseera eby’omu maaso. Era yalaga ekigendererwa kye eky’okutandikawo ekibiina ky’ebyobufuzi ekya Women Freedom Fighters nga kyabakyala bonna.<ref name=":32" /><ref name=":1" />
== Laba ne ==
* [[:en:2021_Ugandan_general_election|Akalulu ka Uganda aka 2021]]
* [[:en:Nancy_Kalembe|Nancy Kalembe]]
* [[:en:2026_Ugandan_general_election|Akalulu ka Uganda aka 2026]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
cr99ex8e4yhvg0nvc6b2az8m4wnwopa
78221
78220
2026-11-10T11:38:45Z
Lillylove256
10862
Ngasseeko Databox
78221
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q135437535}}
'''Yvonne Mpambara''' (yazaalibwa c. 1991 ) Munnayuganda munnamateeka era omulwanirizi w’eddembe. Mu 2025, yalangirira okwesimbawo ku bwannamunigina mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda kwa bona okw'obwa Pulezidenti okwa 2026]], wadde nga teyalabikira ku lukalala lw'abesimbawo olw'enkomeredde.
== Obuto n’okusoma kwe ==
Mpambara yazaalibwa [[:en:Kanungu|Kanungu]], akabuga akali mu [[:en:Western_Region,_Uganda|Bugwanjuba]] bwa [[:en:Uganda|Uganda]]; yakulira [[:en:Kabale|Kabale]]. Taata wa Mpambara yafa ng'akyali mwana muto.<ref>{{Cite news |last=Vandyck |first=Charles |date=7 August 2025 |title=What Young Africans Can Learn from Yvonne Mpambara's Bold Bid for Uganda's Presidency |url=https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910164425/https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |archive-date=10 September 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Development Report |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Katungulu |first=Amon |date=11 August 2025 |title=Uganda: Yvonne Mpambara, 33, Enters 2026 Presidential Race |url=https://nilepost.co.ug/politics/279271/yvonne-mpambara-33-enters-2026-presidential-race |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref>
Mpambara yasomera ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] mu [[:en:Kampala|Kampala]], n’atikkirwa [[:en:Bachelor_of_Laws|diguli]] mu mateeka; yeyongerayo n'okusoma nafuna diguli ye ey'okubiri mu mateeka [[:en:Master_of_Laws|LLM]] okuva ku [[:en:University_of_East_London|yunivasite y'e East London]] mu [[:en:United_Kingdom|Bungereza]].<ref name=":0" />
== Omulimu ==
=== Omulimu gw’amateeka ===
Mpambara bwe yakomawo mu Uganda okuva mu misomo, yakola n’ebibiina eby’enjawulo ebivunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu n’ebibiina by’obwannakyewa, omuli SRHR Alliance Uganda, [[:en:Reach_a_Hand_Uganda|Reach a Hand Uganda]], ne African Youth Caucus. Mu 2016, yali omu ku bannakyewa okuva mu kibiina kya Forum for Women in Democracy abakwatibwa wabweru wa [[:en:National_Theatre_of_Uganda|National Theatre of Uganda]]; webali bategese okutambula okugenda mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okwekalakaasa nga bawakanya enteekateeka z’okukyusa ssemateeka wa Uganda okuggyawo ekkomo ku myaka gy’omukulembeze w’eggwanga, ekyandisobozesezza [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] aluddewo, [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]], okuddamu okuvuganya mu bisanja ebirala.<ref>{{Cite news |last=Kasadah |first=Badru |date=13 September 2016 |title=Lifting of age limit: Female activists arrested |url=https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809120448/https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |archive-date=9 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Eagle Online |language=en}}</ref> Ebbago ly’etteeka erirongoosa ssemateeka nnamba 2 2017 lyasembayo okuteekebwako omukono ne lifuuka etteeka nga 27 ogwekkuminebiri 2017.<ref>{{Cite news |date=2017 |title=The Constitution (Amendment) (No. 2) Bill, 2017 |url=https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132411/https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |archive-date=3 October 2024 |access-date=3 January 2026 |work=[[Parliament of Uganda|Parliament of the Republic of Uganda]] |language=en}}</ref>
=== Kampeyini z'obwa Pulezidenti ===
Nga 26 ogwomunaana 2025, Mpambara yalangirira nti yali agenda kwesimbawo ku bwapulezidenti kubwanamunigina mu kulonda kwa bonna okwa 2026.<ref>{{Cite news |last=Kyatusiimire |first=Sharon |date=27 August 2025 |title=A Young Woman with a big Dream: Yvonne Mpambara Wants to be Uganda's First Female President |url=https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103090752/https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=She Voice |language=en}}</ref><ref name=":22">{{Cite news |last=Mawanda Naimanye |first=Andrew Victor |date=17 August 2025 |title=Manifestos Alone Aren't Enough, Says Presidential Hopeful Mpambara |url=https://nilepost.co.ug/news/281202/manifestos-alone-arent-enough-says-presidential-hopeful-mpambara |url-status=live |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref> Abakyala basatu bokka be baali besimbyewo ku bwapulezidenti, nga tewali n’omu ku bo yalondebwa. Ku bakyala 15 abassa omukono ku kiwandiiko ekitongole ekiraga nti baagala okwesimbawo, basatu bokka okuli Mpambara be baafuna emikono egimala okuva mu balonzi okutwalibwa ng’abayinza okwesimbawo mu lukalala olutongole olwafulumizibwa [[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|akakiiko k’ebyokulonda mu Uganda]].<ref name=":22" /><ref name=":32">{{Cite news |last=Mpambara |first=Yvonne |date=5 November 2025 |title=I was trying to run for the presidency in Uganda - yet men still found the audacity to call me 'baby, sweetheart, darling' |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117210757/https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |archive-date=17 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Twongyeirwe |first=Hilda J. |last2=Tusasirwe |first2=Fortunate |date=18 March 2021 |title=Gender Politics in Uganda |url=https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210061128/https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |archive-date=10 December 2023 |access-date=3 January 2026 |work=Vienna Institute for International Dialogue and Cooperation |language=en}}</ref>
Kakuyege wa Mpambara yayimirira ku nfuga etasosola, okutuusa obuweereza n’okutereeza mu mateeka, era n’akkaatiriza embeera ya Uganda ng’omukulembeze w’ekitundu mu [[:en:East_Africa|buvanjuba bwa Afrika]].<ref name=":32" /> Yasaba okugabanya obuyinza okusingawo okuva mu Kampala okulaba [[:en:Regions_of_Uganda|ng’ebitundu]] ne [[:en:Districts_of_Uganda|disitulikiti]] bikiikirirwa bulungi mu kusalawo.<ref>{{Cite news |date=5 September 2025 |title=Youngest Female Presidential Candidate Ever In Uganda's History Joins 2026 Presidential Race |url=https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810125018/https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |archive-date=10 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Watchdog Uganda |language=en}}</ref> Mpambara yavumirira gavumenti okukozesa eby’obugagga n’amateeka gaayo agakosa abantu bowansi, omuli abavuzi ba [[:en:Boda_boda|boda boda]], abakyala, abavubuka, abalema, abaazirwanako, abalimi, abayimbi, bannekolera gyange, abakozi mu mu gig economy n’abasawo abali ku mwanjo. Yalaga amateeka agakugira okufuna obuwereza munsonga z'omukwano n'okuzaala nga gavuddeko omuwendo gw'abavubuka [[:en:Teenage_pregnancy|abafuna embuto]] okweyongera . Mpambara yakozesezza akabonero ka "#ShiftThePower" okutumbula kampeyini ze.<ref name=":22" />
== Kampeyini y'obwanakyemalira ==
Nga 25 September 2025, akakiiko k’ebyokulonda kakakasa abantu munaana abesimbyewo ku bwapulezidenti mu kulonda kwa 2026; tewali bakazi baalondeddwa.<ref name=":32" /><ref>{{Cite news |date=25 September 2025 |title=Uganda Clears Eight Candidates for 2026 Presidential Election |url=https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251105062329/https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |archive-date=5 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[Agence Ecofin|Ecofin Agency]] |language=en}}</ref> Mpambara yatekayo okwemulugunya kwe eri akakiiko, ngalaga nga engeri y'okukakasibwa nga eyesimbyewo wetali "nambulukufu" era nganenya ab'ebyokwerinda okumulemesa nga agezaako okufuna emikono okuva mu disituliki za Uganda ez'enjawulo, ekyetagisa okukakasibwa nga ey'esimbyewo mu butongole, kyeyagamba ekyamuletera okufiirwa "enkumi" z'emikono. Akakiiko k’ebyokulonda tekaawagira kwemulugunya kwa Mpambara, wadde okwemulugunya kw’abakyala abalala abaali besimbyewo.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=Why Uganda's young majority struggles for voice in President Yoweri Museveni's era |url=https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103092512/https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=The Eastleigh Voice |language=en}}</ref>
Oluvanyuma lwa kampeyini ze okuggwa, Mpambara yawandiikira olupapula lw'amawulire olwa Bungereza olwa ''The Guardian'' ekiwandiiko mwe yategeerezza nti yafuna okutulugunyizibwa okuva mu basajja mu kampeyini ze zonna, omuli n'okumusaba okwegatta, kwossa nokuyitibwa "omukessi wa Rwanda" n'okumulumiriza okwegatta ne [[:en:President_of_Rwanda|pulezidenti wa Rwanda]], [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]].<ref name=":32" /><ref name=":1">{{Cite news |date=25 December 2025 |title=We can be heroes: the inspiring people we met around the world in 2025 – part 1 |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103083114/https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Kampeyini eno yagyogerako nga "ekimu kibise. Mpambara yagattako okunenya akakiiko k’ebyokulonda olw’okuwandiisa abo bokka abesimbyewo okuva mu bibiina by’obufuzi ebimaze ebbanga nga biyimiriddewo, ng'ategeeza nti ebibiina ng’ebyo tebiwa bakyala bifo bya buyinza wadde obuyinza, ekibalemesa okwesimbawo ng’abeesimbyewo mu bibiina ebitongole ku bwapulezidenti.<ref name=":32" />
=== Okulwanirira eddembe ly'obuntu okw'omudiringana ===
Oluvanyuma lw’okumaliriza kampeyini ze, Mpambara yatondikawo ekibiina kya Foundation for Female Presidential Aspirants, ekyagendereramu okuwagira abakulembeze abakyala mu Uganda mu biseera eby’omu maaso. Era yalaga ekigendererwa kye eky’okutandikawo ekibiina ky’ebyobufuzi ekya Women Freedom Fighters nga kyabakyala bonna.<ref name=":32" /><ref name=":1" />
== Laba ne ==
* [[:en:2021_Ugandan_general_election|Akalulu ka Uganda aka 2021]]
* [[:en:Nancy_Kalembe|Nancy Kalembe]]
* [[:en:2026_Ugandan_general_election|Akalulu ka Uganda aka 2026]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
4fsc0p220ozj5xverrkvij5tdo2748m
78222
78221
2026-11-10T11:39:32Z
Lillylove256
10862
added [[Category:Abantu abazaalibwa mu 1991]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
78222
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q135437535}}
'''Yvonne Mpambara''' (yazaalibwa c. 1991 ) Munnayuganda munnamateeka era omulwanirizi w’eddembe. Mu 2025, yalangirira okwesimbawo ku bwannamunigina mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda kwa bona okw'obwa Pulezidenti okwa 2026]], wadde nga teyalabikira ku lukalala lw'abesimbawo olw'enkomeredde.
== Obuto n’okusoma kwe ==
Mpambara yazaalibwa [[:en:Kanungu|Kanungu]], akabuga akali mu [[:en:Western_Region,_Uganda|Bugwanjuba]] bwa [[:en:Uganda|Uganda]]; yakulira [[:en:Kabale|Kabale]]. Taata wa Mpambara yafa ng'akyali mwana muto.<ref>{{Cite news |last=Vandyck |first=Charles |date=7 August 2025 |title=What Young Africans Can Learn from Yvonne Mpambara's Bold Bid for Uganda's Presidency |url=https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910164425/https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |archive-date=10 September 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Development Report |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Katungulu |first=Amon |date=11 August 2025 |title=Uganda: Yvonne Mpambara, 33, Enters 2026 Presidential Race |url=https://nilepost.co.ug/politics/279271/yvonne-mpambara-33-enters-2026-presidential-race |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref>
Mpambara yasomera ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] mu [[:en:Kampala|Kampala]], n’atikkirwa [[:en:Bachelor_of_Laws|diguli]] mu mateeka; yeyongerayo n'okusoma nafuna diguli ye ey'okubiri mu mateeka [[:en:Master_of_Laws|LLM]] okuva ku [[:en:University_of_East_London|yunivasite y'e East London]] mu [[:en:United_Kingdom|Bungereza]].<ref name=":0" />
== Omulimu ==
=== Omulimu gw’amateeka ===
Mpambara bwe yakomawo mu Uganda okuva mu misomo, yakola n’ebibiina eby’enjawulo ebivunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu n’ebibiina by’obwannakyewa, omuli SRHR Alliance Uganda, [[:en:Reach_a_Hand_Uganda|Reach a Hand Uganda]], ne African Youth Caucus. Mu 2016, yali omu ku bannakyewa okuva mu kibiina kya Forum for Women in Democracy abakwatibwa wabweru wa [[:en:National_Theatre_of_Uganda|National Theatre of Uganda]]; webali bategese okutambula okugenda mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okwekalakaasa nga bawakanya enteekateeka z’okukyusa ssemateeka wa Uganda okuggyawo ekkomo ku myaka gy’omukulembeze w’eggwanga, ekyandisobozesezza [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] aluddewo, [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]], okuddamu okuvuganya mu bisanja ebirala.<ref>{{Cite news |last=Kasadah |first=Badru |date=13 September 2016 |title=Lifting of age limit: Female activists arrested |url=https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809120448/https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |archive-date=9 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Eagle Online |language=en}}</ref> Ebbago ly’etteeka erirongoosa ssemateeka nnamba 2 2017 lyasembayo okuteekebwako omukono ne lifuuka etteeka nga 27 ogwekkuminebiri 2017.<ref>{{Cite news |date=2017 |title=The Constitution (Amendment) (No. 2) Bill, 2017 |url=https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132411/https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |archive-date=3 October 2024 |access-date=3 January 2026 |work=[[Parliament of Uganda|Parliament of the Republic of Uganda]] |language=en}}</ref>
=== Kampeyini z'obwa Pulezidenti ===
Nga 26 ogwomunaana 2025, Mpambara yalangirira nti yali agenda kwesimbawo ku bwapulezidenti kubwanamunigina mu kulonda kwa bonna okwa 2026.<ref>{{Cite news |last=Kyatusiimire |first=Sharon |date=27 August 2025 |title=A Young Woman with a big Dream: Yvonne Mpambara Wants to be Uganda's First Female President |url=https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103090752/https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=She Voice |language=en}}</ref><ref name=":22">{{Cite news |last=Mawanda Naimanye |first=Andrew Victor |date=17 August 2025 |title=Manifestos Alone Aren't Enough, Says Presidential Hopeful Mpambara |url=https://nilepost.co.ug/news/281202/manifestos-alone-arent-enough-says-presidential-hopeful-mpambara |url-status=live |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref> Abakyala basatu bokka be baali besimbyewo ku bwapulezidenti, nga tewali n’omu ku bo yalondebwa. Ku bakyala 15 abassa omukono ku kiwandiiko ekitongole ekiraga nti baagala okwesimbawo, basatu bokka okuli Mpambara be baafuna emikono egimala okuva mu balonzi okutwalibwa ng’abayinza okwesimbawo mu lukalala olutongole olwafulumizibwa [[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|akakiiko k’ebyokulonda mu Uganda]].<ref name=":22" /><ref name=":32">{{Cite news |last=Mpambara |first=Yvonne |date=5 November 2025 |title=I was trying to run for the presidency in Uganda - yet men still found the audacity to call me 'baby, sweetheart, darling' |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117210757/https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |archive-date=17 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Twongyeirwe |first=Hilda J. |last2=Tusasirwe |first2=Fortunate |date=18 March 2021 |title=Gender Politics in Uganda |url=https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210061128/https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |archive-date=10 December 2023 |access-date=3 January 2026 |work=Vienna Institute for International Dialogue and Cooperation |language=en}}</ref>
Kakuyege wa Mpambara yayimirira ku nfuga etasosola, okutuusa obuweereza n’okutereeza mu mateeka, era n’akkaatiriza embeera ya Uganda ng’omukulembeze w’ekitundu mu [[:en:East_Africa|buvanjuba bwa Afrika]].<ref name=":32" /> Yasaba okugabanya obuyinza okusingawo okuva mu Kampala okulaba [[:en:Regions_of_Uganda|ng’ebitundu]] ne [[:en:Districts_of_Uganda|disitulikiti]] bikiikirirwa bulungi mu kusalawo.<ref>{{Cite news |date=5 September 2025 |title=Youngest Female Presidential Candidate Ever In Uganda's History Joins 2026 Presidential Race |url=https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810125018/https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |archive-date=10 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Watchdog Uganda |language=en}}</ref> Mpambara yavumirira gavumenti okukozesa eby’obugagga n’amateeka gaayo agakosa abantu bowansi, omuli abavuzi ba [[:en:Boda_boda|boda boda]], abakyala, abavubuka, abalema, abaazirwanako, abalimi, abayimbi, bannekolera gyange, abakozi mu mu gig economy n’abasawo abali ku mwanjo. Yalaga amateeka agakugira okufuna obuwereza munsonga z'omukwano n'okuzaala nga gavuddeko omuwendo gw'abavubuka [[:en:Teenage_pregnancy|abafuna embuto]] okweyongera . Mpambara yakozesezza akabonero ka "#ShiftThePower" okutumbula kampeyini ze.<ref name=":22" />
== Kampeyini y'obwanakyemalira ==
Nga 25 September 2025, akakiiko k’ebyokulonda kakakasa abantu munaana abesimbyewo ku bwapulezidenti mu kulonda kwa 2026; tewali bakazi baalondeddwa.<ref name=":32" /><ref>{{Cite news |date=25 September 2025 |title=Uganda Clears Eight Candidates for 2026 Presidential Election |url=https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251105062329/https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |archive-date=5 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[Agence Ecofin|Ecofin Agency]] |language=en}}</ref> Mpambara yatekayo okwemulugunya kwe eri akakiiko, ngalaga nga engeri y'okukakasibwa nga eyesimbyewo wetali "nambulukufu" era nganenya ab'ebyokwerinda okumulemesa nga agezaako okufuna emikono okuva mu disituliki za Uganda ez'enjawulo, ekyetagisa okukakasibwa nga ey'esimbyewo mu butongole, kyeyagamba ekyamuletera okufiirwa "enkumi" z'emikono. Akakiiko k’ebyokulonda tekaawagira kwemulugunya kwa Mpambara, wadde okwemulugunya kw’abakyala abalala abaali besimbyewo.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=Why Uganda's young majority struggles for voice in President Yoweri Museveni's era |url=https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103092512/https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=The Eastleigh Voice |language=en}}</ref>
Oluvanyuma lwa kampeyini ze okuggwa, Mpambara yawandiikira olupapula lw'amawulire olwa Bungereza olwa ''The Guardian'' ekiwandiiko mwe yategeerezza nti yafuna okutulugunyizibwa okuva mu basajja mu kampeyini ze zonna, omuli n'okumusaba okwegatta, kwossa nokuyitibwa "omukessi wa Rwanda" n'okumulumiriza okwegatta ne [[:en:President_of_Rwanda|pulezidenti wa Rwanda]], [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]].<ref name=":32" /><ref name=":1">{{Cite news |date=25 December 2025 |title=We can be heroes: the inspiring people we met around the world in 2025 – part 1 |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103083114/https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Kampeyini eno yagyogerako nga "ekimu kibise. Mpambara yagattako okunenya akakiiko k’ebyokulonda olw’okuwandiisa abo bokka abesimbyewo okuva mu bibiina by’obufuzi ebimaze ebbanga nga biyimiriddewo, ng'ategeeza nti ebibiina ng’ebyo tebiwa bakyala bifo bya buyinza wadde obuyinza, ekibalemesa okwesimbawo ng’abeesimbyewo mu bibiina ebitongole ku bwapulezidenti.<ref name=":32" />
=== Okulwanirira eddembe ly'obuntu okw'omudiringana ===
Oluvanyuma lw’okumaliriza kampeyini ze, Mpambara yatondikawo ekibiina kya Foundation for Female Presidential Aspirants, ekyagendereramu okuwagira abakulembeze abakyala mu Uganda mu biseera eby’omu maaso. Era yalaga ekigendererwa kye eky’okutandikawo ekibiina ky’ebyobufuzi ekya Women Freedom Fighters nga kyabakyala bonna.<ref name=":32" /><ref name=":1" />
== Laba ne ==
* [[:en:2021_Ugandan_general_election|Akalulu ka Uganda aka 2021]]
* [[:en:Nancy_Kalembe|Nancy Kalembe]]
* [[:en:2026_Ugandan_general_election|Akalulu ka Uganda aka 2026]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
[[Category:Abantu abazaalibwa mu 1991]]
fz10hq1fe518gt3m2isssgumy5tm07r
78224
78222
2026-11-10T11:45:13Z
Lillylove256
10862
ntereezeza empandiika
78224
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q135437535}}
'''Yvonne Mpambara''' (yazaalibwa c. 1991 ) [[Munnayuganda]] munnamateeka era omulwanirizi w’eddembe. Mu 2025, yalangirira okwesimbawo ku bwannamunigina mu kulonda kwa bona okw'obwa Pulezidenti okwa 2026, wadde nga teyalabikira ku lukalala lw'abesimbawo olw'enkomeredde.
== Obuto n’okusoma kwe ==
Mpambara yazaalibwa [[Kanungu (disitulikit)|Kanungu]], akabuga akali mu Bugwanjuba bwa Uganda; yakulira [[Kabale (disitulikit)|Kabale]]. Taata wa Mpambara yafa ng'akyali mwana muto.<ref>{{Cite news |last=Vandyck |first=Charles |date=7 August 2025 |title=What Young Africans Can Learn from Yvonne Mpambara's Bold Bid for Uganda's Presidency |url=https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910164425/https://developmentreport.online/what-young-africans-can-learn-from-yvonne-mpambaras-bold-bid-for-ugandas-presidency/ |archive-date=10 September 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Development Report |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Katungulu |first=Amon |date=11 August 2025 |title=Uganda: Yvonne Mpambara, 33, Enters 2026 Presidential Race |url=https://nilepost.co.ug/politics/279271/yvonne-mpambara-33-enters-2026-presidential-race |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref>
Mpambara yasomera ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] mu [[Kampala]], n’atikkirwa diguli mu mateeka; yeyongerayo n'okusoma nafuna diguli ye ey'okubiri mu mateeka LLM okuva ku yunivasite y'e East London mu Bungereza.<ref name=":0" />
== Omulimu ==
=== Omulimu gw’amateeka ===
Mpambara bwe yakomawo mu Uganda okuva mu misomo, yakola n’ebibiina eby’enjawulo ebivunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu n’ebibiina by’obwannakyewa, omuli SRHR Alliance Uganda, Reach a Hand Uganda, ne African Youth Caucus. Mu 2016, yali omu ku bannakyewa okuva mu kibiina kya Forum for Women in Democracy abakwatibwa wabweru wa National Theatre of Uganda; webali bategese okutambula okugenda mu [[Paalamenti ya Uganda]] okwekalakaasa nga bawakanya enteekateeka z’okukyusa ssemateeka wa Uganda okuggyawo ekkomo ku myaka gy’omukulembeze w’eggwanga, ekyandisobozesezza Pulezidenti wa Uganda aluddewo, [[Yoweri Museveni]], okuddamu okuvuganya mu bisanja ebirala.<ref>{{Cite news |last=Kasadah |first=Badru |date=13 September 2016 |title=Lifting of age limit: Female activists arrested |url=https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809120448/https://eagle.co.ug/2016/09/13/lifting-age-limit-female-activists-arrested/ |archive-date=9 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Eagle Online |language=en}}</ref> Ebbago ly’etteeka erirongoosa ssemateeka nnamba 2 2017 lyasembayo okuteekebwako omukono ne lifuuka etteeka nga 27 ogwekkuminebiri 2017.<ref>{{Cite news |date=2017 |title=The Constitution (Amendment) (No. 2) Bill, 2017 |url=https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132411/https://bills.parliament.ug/user_bill_stage.php?billid=38 |archive-date=3 October 2024 |access-date=3 January 2026 |work=[[Parliament of Uganda|Parliament of the Republic of Uganda]] |language=en}}</ref>
=== Kampeyini z'obwa Pulezidenti ===
Nga 26 ogwomunaana 2025, Mpambara yalangirira nti yali agenda kwesimbawo ku bwapulezidenti kubwanamunigina mu kulonda kwa bonna okwa 2026.<ref>{{Cite news |last=Kyatusiimire |first=Sharon |date=27 August 2025 |title=A Young Woman with a big Dream: Yvonne Mpambara Wants to be Uganda's First Female President |url=https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103090752/https://www.shevoiceug.org/a-young-woman-with-a-big-dream-yvonne-mpambara-wants-to-be-ugandas-first-female-president/ |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=She Voice |language=en}}</ref><ref name=":22">{{Cite news |last=Mawanda Naimanye |first=Andrew Victor |date=17 August 2025 |title=Manifestos Alone Aren't Enough, Says Presidential Hopeful Mpambara |url=https://nilepost.co.ug/news/281202/manifestos-alone-arent-enough-says-presidential-hopeful-mpambara |url-status=live |access-date=3 January 2026 |work=Nile Post |language=en}}</ref> Abakyala basatu bokka be baali besimbyewo ku bwapulezidenti, nga tewali n’omu ku bo yalondebwa. Ku bakyala 15 abassa omukono ku kiwandiiko ekitongole ekiraga nti baagala okwesimbawo, basatu bokka okuli Mpambara be baafuna emikono egimala okuva mu balonzi okutwalibwa ng’abayinza okwesimbawo mu lukalala olutongole olwafulumizibwa [[Akakiiko k'ebyokulonda mu Uganda|akakiiko k’ebyokulonda mu Uganda]].<ref name=":22" /><ref name=":32">{{Cite news |last=Mpambara |first=Yvonne |date=5 November 2025 |title=I was trying to run for the presidency in Uganda - yet men still found the audacity to call me 'baby, sweetheart, darling' |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117210757/https://www.theguardian.com/global-development/2025/nov/05/in-uganda-men-called-me-baby-sweetheart-darling-i-was-trying-to-run-for-the-presidency |archive-date=17 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Twongyeirwe |first=Hilda J. |last2=Tusasirwe |first2=Fortunate |date=18 March 2021 |title=Gender Politics in Uganda |url=https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210061128/https://www.vidc.org/detail/gender-politics-in-uganda |archive-date=10 December 2023 |access-date=3 January 2026 |work=Vienna Institute for International Dialogue and Cooperation |language=en}}</ref>
Kakuyege wa Mpambara yayimirira ku nfuga etasosola, okutuusa obuweereza n’okutereeza mu mateeka, era n’akkaatiriza embeera ya Uganda ng’omukulembeze w’ekitundu mu buvanjuba bwa Afrika.<ref name=":32" /> Yasaba okugabanya obuyinza okusingawo okuva mu Kampala okulaba ng’ebitundu ne disitulikiti bikiikirirwa bulungi mu kusalawo.<ref>{{Cite news |date=5 September 2025 |title=Youngest Female Presidential Candidate Ever In Uganda's History Joins 2026 Presidential Race |url=https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810125018/https://www.watchdoguganda.com/news/politics/20250722/181557/youngest-female-presidential-candidate-ever-in-ugandas-history-joins-2026-presidential-race.html |archive-date=10 August 2025 |access-date=3 January 2026 |work=Watchdog Uganda |language=en}}</ref> Mpambara yavumirira gavumenti okukozesa eby’obugagga n’amateeka gaayo agakosa abantu bowansi, omuli abavuzi ba boda boda, abakyala, abavubuka, abalema, abaazirwanako, abalimi, abayimbi, bannekolera gyange, abakozi mu mu gig economy n’abasawo abali ku mwanjo. Yalaga amateeka agakugira okufuna obuwereza munsonga z'omukwano n'okuzaala nga gavuddeko omuwendo gw'abavubuka abafuna embuto okweyongera . Mpambara yakozesezza akabonero ka "#ShiftThePower" okutumbula kampeyini ze.<ref name=":22" />
== Kampeyini y'obwanakyemalira ==
Nga 25 September 2025, akakiiko k’ebyokulonda kakakasa abantu munaana abesimbyewo ku bwapulezidenti mu kulonda kwa 2026; tewali bakazi baalondeddwa.<ref name=":32" /><ref>{{Cite news |date=25 September 2025 |title=Uganda Clears Eight Candidates for 2026 Presidential Election |url=https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251105062329/https://www.ecofinagency.com/news/2509-49000-uganda-clears-eight-candidates-for-2026-presidential-election |archive-date=5 November 2025 |access-date=3 January 2026 |work=[[Agence Ecofin|Ecofin Agency]] |language=en}}</ref> Mpambara yatekayo okwemulugunya kwe eri akakiiko, ngalaga nga engeri y'okukakasibwa nga eyesimbyewo wetali "nambulukufu" era nganenya ab'ebyokwerinda okumulemesa nga agezaako okufuna emikono okuva mu disituliki za Uganda ez'enjawulo, ekyetagisa okukakasibwa nga ey'esimbyewo mu butongole, kyeyagamba ekyamuletera okufiirwa "enkumi" z'emikono. Akakiiko k’ebyokulonda tekaawagira kwemulugunya kwa Mpambara, wadde okwemulugunya kw’abakyala abalala abaali besimbyewo.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=Why Uganda's young majority struggles for voice in President Yoweri Museveni's era |url=https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103092512/https://eastleighvoice.co.ke/regional/258390/why-ugandas-young-majority-struggles-for-voice-in-president-yoweri-musevenis-era |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=The Eastleigh Voice |language=en}}</ref>
Oluvanyuma lwa kampeyini ze okuggwa, Mpambara yawandiikira olupapula lw'amawulire olwa Bungereza olwa ''The Guardian'' ekiwandiiko mwe yategeerezza nti yafuna okutulugunyizibwa okuva mu basajja mu kampeyini ze zonna, omuli n'okumusaba okwegatta, kwossa nokuyitibwa "omukessi wa Rwanda" n'okumulumiriza okwegatta ne pulezidenti wa Rwanda [[Paul Kagame]].<ref name=":32" /><ref name=":1">{{Cite news |date=25 December 2025 |title=We can be heroes: the inspiring people we met around the world in 2025 – part 1 |url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103083114/https://www.theguardian.com/global-development/2025/dec/25/inspiring-people-we-met-around-world-2025-part-one |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> Kampeyini eno yagyogerako nga "ekimu kibise. Mpambara yagattako okunenya akakiiko k’ebyokulonda olw’okuwandiisa abo bokka abesimbyewo okuva mu bibiina by’obufuzi ebimaze ebbanga nga biyimiriddewo, ng'ategeeza nti ebibiina ng’ebyo tebiwa bakyala bifo bya buyinza wadde obuyinza, ekibalemesa okwesimbawo ng’abeesimbyewo mu bibiina ebitongole ku bwapulezidenti.<ref name=":32" />
=== Okulwanirira eddembe ly'obuntu okw'omudiringana ===
Oluvanyuma lw’okumaliriza kampeyini ze, Mpambara yatondikawo ekibiina kya Foundation for Female Presidential Aspirants, ekyagendereramu okuwagira abakulembeze abakyala mu Uganda mu biseera eby’omu maaso. Era yalaga ekigendererwa kye eky’okutandikawo ekibiina ky’ebyobufuzi ekya Women Freedom Fighters nga kyabakyala bonna.<ref name=":32" /><ref name=":1" />
== Laba ne ==
* Okulonda kwa bona mu Uganda okwa 2021
* [[Nancy Kalembe]]
* [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|Okulonda kwa bona mu Uganda okwa 2026]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
[[Category:Abantu abazaalibwa mu 1991]]
mq6a3ykrn864leeka5l7an23bqd6l90
Category:Abantu abazaalibwa mu 1991
14
16182
78223
2026-11-10T11:39:58Z
Lillylove256
10862
Ngasseeko amatuluba
78223
wikitext
text/x-wiki
Bano be bantu abazaalibwa mu 1991
keyy7qnhefz55w4li58ejflgskk7hjb