Wikipedia lgwiki https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ebigendererwa by’ensi eby’enkulakulana 0 5909 78319 54869 2026-11-10T23:41:44Z Akandwanaho Micheal 10121 Orthography 78319 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Polio lores134.jpg|thumb|Man on street with atrophy and paralysis of the right leg and foot due to polio]] Ebigendererwa by’ensi eby’ebyenkulaakulana egenda mu maaso byatandikibwawo ekibiina ky’amawanga amagatte. Ebigendererwa by’ensi eby’enkulaakulana egenda mu maaso bimanyiddwa mu butongole ng’ebigendererwa mu kukyusa ensi. Ebigendererwa bino biwerera ddala kkumi na musanvu nga bya kutuukirizibwa mu mwaka gwa 2030 mu nsi yonna. Ebigendererwa bino birina ensonga ezisongeddwako 169 mu byo. Ebigendererwa bino bisangibwa mu kiba ekya 54 mu kiwandiiko ky’amawanga amagatte ekyakolebwa nga 25/09/2015, nga byawomebwamu omutwe ekibiina ky’amawanga amagatte nga kiyita mu nkola ey’okununula ensi nga kiyambibwako amawanga 193 agakirimu wamu n’ekibiina ky’abakozi ba gavumenti mu nsi yonna.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E|title=United Nations Official Document|website=Un.org|accessdate=11 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/66/288&Lang=E |title=United Nations Official Document |website=Un.org |date= |accessdate=2016-10-18}}</ref> Ekiwandiiko ky’ekibiina ky’amawanga amagatte kirambulula endagaano eyakolebwa wakati w’enfugiro ez’enjawulo ku ki ekirina okukolebwa oluvannyuma lwa 2015 ebigendererwa by’ensi yonna eby’enkulakulana ebyasooka (Millennium Development Goals) okubagibwa nga biweddeko. Kino kyali kya kukolebwa nga bazimbira ku mateeka agakkaanyizibwako mu kiwandiiko kino (Resolution A/RES/66/288), ekimanyiddwa nga “Ebiseera Eby’omu maaso bye Twetaaga”. Nga 19/07/2014, ekibinja ky’abantu abaali ab’okukola ku bigendererwa bino okuva mu Lukiiko Ttabamiruka olw’Ekibiina ky’Amawanga amagatte kyaweereza ekiwandiiko ekirimu ebiteeso byakyo eri olukiiko luno. Ekiwandiiko ky’ebiteeso byabwe kyalimu ebigendererwa kkumi na musanvu (17) n’ebitunuuliddwa mu bigendererwa bino kikumi mu nkaaga mu mwenda (169) nga byali bitwaliramu kumpi buli kyetaagisa okusobola okutuuka ku nkulaakulana eno egenda mu maaso / eteddirira. Mu bino mwalimu okukomya enjala n’obwavu, okutumbula eby’obulamu n’ebyenjigiriza , okufuula ebibuga ebifo ebyesiimisa, okumalawo obuzibu bw’enkyukakyuka mu mbeera z’obudde, n’okukuuma zi ssemayanja wamu n’ebibira. Nga 05/12/2014, olukiiko ttabamiruka olw’ekibiina ky’amawanga amagatte lwakkiriza ekyo ekyasalibwawo ssaabawandiisi mu alipoota ye gye yakola oluvannyuma lw’okwekenneenya ebiteeso by’ekibinja ekikozi ekyasalawo ku bigendererwa bino era ne kikakasibwa nti enteekateeka yaakyo y'ejja okugobererwa.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/69/700&Lang=E|title=United Nations Official Document|website=Un.org|accessdate=11 October 2016}}</ref> Enteeseganya wakati w’enfugiro ez’enjawulo ku nteekateeka y’ebyenkulakulana ey’oluvannyuma lwa 2015 zaatandika mu mwezi gwa Gatonnya wa 2015 ne zikoma mu mwezi gwa Muwakanya era mu mwaka gwe gumu. Oluvannyuma lw’enteeseganya zino, ekiwandiiko eky’enkomeredde kyabagibwa mu lukiiko olwatuula okukakasa ebigendererwa bino mu mwezi gwa Mutunda okuva ng’ennaku z’omwezi 25-27 mu 2015, mu kibuga New York mu America. Erinnya ly’enteekateeka eno liri: Okukyusa ensi yaffe: Enteekateeka nnamutayiika ey’enkulaakulana eteddirira eya 2030 (Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development). ==Obuvo== Ebyafaayo by’ebigendererwa by’ensi eby’enkulakulana eteddirira byatandikira mu mwaka gwa 1972, abakulembeze b’amawanga lwe baasisinkana mu kibuga Stockholm mu nsi eya Sweden okuteesa ku bwetoloole bw’omuntu mu lukiiko lw’ekibiina ky’amawanga amagatte olwayitibwa United Nations Conference on the Human Environment, okutunuulira eddembe ly’amaka lye gaba nalyo okubeera mu bwetoloole obulimu obulamu obulungi era obulimu obugabirizi obwa buli ngeri. Mu 1983, ekibiina ky’amawanga amagatte lwe kyasalawo okugunjaawo olukiiko lw’ensi yonna okufaayo ku butonde bw’ensi wamu n’enkulakulana nga wano enkulakulana egenda mu maaso yannyonyolwa ng’obusobozi bw’okutuukiriza ebyetaago ebiriwo kati awatali kwemulugunya ku migigi egijja mu maaso n’obusobozi bwagyo kutuukiriza byetaago byago. Mu 1962 olukiiko lw’amawanga amagatte olwasooka olukwata ku butonde bw’ensi n’enkulakulana lwatuula mu Rio. Mu lukiiko luno enteekateeka eyasooka ku butonde bw’ensi n’enkulakulana yakolebwa era n’etandika okugobererwa ng’enteekateeka nnamba 21. Oluvannyuma lw’emyaka amakumi abiri ng’olukiiko lw’omu Rio lumaze okutuula, wagungibwawo ekirowoozo ekipya ekiyitibwa “Ebiseera by’omu maaso bye Twetaaga” ekyatuukibwako ensi ezirina obwa mmemba mu kibiina kino. Emiramwa emikulu egyateesebwako kwaliko okukendeeza obwavu, okubunyisa amasannyalaze, amazzi n’obuyonjo, eby’obulamu n’obusenze bw’omuntu. Ekiba ekya 246 eky’ekiwandiiko kino kireetawo enkwatagana wakati w’olukiiko olwatuula mu Rio n’ebigendererwa by’ensi yonna eby’ebyenkulakulana (Millennium Development Goals). “ Tukiraba ng’okussaawo ebigendererwa eby’ebyenkulakulana kisobola okuba eky’omugaso okusobola okussaawo enkola ey’ekiruubirirwa era ekwatagana obulungi ku nkulakulana egenda mu maaso. Ebigendererwa birina birambika era n’okukwataganya mu ngeri ey’ekyenknyi ensonga essatu enkulu ez’enkulakulana egenda mu maaso ( obutonde bw’ensi, eby’enfuna n’embeerabantu). Okutondawo ebigendererwa bino tebirina ndaba na maanyi gabadde gateekebwa ku bigenderewa by’ensi yonna eby’ebyenkulakulana. Ekiba ekya 249, kigamba nti enkola eno erina okubeera ng’egattiddwa bulungi era ng’ekwatagana n’enteekateeka y’ebyokukola oluvannyuma lwa 2015. Ebiba bino ebibiri nga bigattiddwa wmu byavaako okuleetebwa kw’enteekateeakay’ebyenkulakulana eyali yetolooolera ku bigendererwa by’ensi yonna eby’enkulakulana (Millennium Development Goals (MDGs),[10] ebyabagibwa mu butongole mu Lukiiko olw’ekibiina ky’amawanga amagatte olwatuula mu 2000, n’endagaano n’ekolebwa mu kiwandiiko ekya “Ebiseera eby’omu maaso bye Twetaaga”. Olukiiko lwa Rio+20 nalwo lwakkiriza nti enkwajjirira y’okubaga “Ebigendererwa by’ensi eby’enkulakulana egenda mu maaso” erina okuba nga yetoloolera ku bukozi, ng’eri mu bufunze era nga nnyangu okutuusa ku balala, mu muwendo omutono ddala, ng’ezzaamu essuubi, etwaliramu ensi zonna era ng’esobola okuteekebwa mu nkola ensi zonna nga tesudde muguluka ebyo ebiriwo mu mawanga ag’enjawulo, obusobozi n’amadaala g’ebyenkulakulana wamu n’okussa ekitiibwa amateeka g’ensi ezo ne bye gatwalanga eby’omuwendo (ebisoosowazibwa). Ebigendererwa by’ensi yonna eby’enkulakulana byali birina okubeera nga bituukibwako mu mwaka gwa 2015. Okusalibwawo okulala kwali kulina okukolebwa okukkiriza okubagwo ebigendererwa ebirala eby’enkulakulana ebyali eby’okuva mu 2015-2030. Okukubaganya ebirowoozo ku nsonga eno kwatandika ng’omwaka gwa 2015 tegunnatuuka era ng’ekibinja y’abantu okuva mu kibiina ky’amawanga amagatte ekyali eky’okubaga enteekateeka ku birina okukolebwa oluvannyuma lwa 2015 kyafulumya alipoota eyasooka eyali eyitibwa Okuzuula Ebiseera Eby’om maaso bye Twetaaga (Realizing The Future We Want).[13] alipoota eno ye yali ekikolebwa ekisooka ku kutuukiriza ebyo ebirambikibwa mu biba ekya 246 ne 249 ebyekiwandiiko ky’Ebiseera eby’omu maaso bye Twetaaga. Alipoota eno yannyonnyola ensonga nnya n’ekitundu ku kirooto ky’ensi yonna ky’erina ku by’enkulakulana egenda mu maaso: okutwaliramu n’enkulakulana mu mbeerabantu, okwesigama ku butonde bw’ensi, okukulakulanya eby’enfuna, emirembe wamu n’obukuumi. Mu birala mwalimu. Mu birala mwalimu olukiiko lwa Ssaabawandiisi w’ekibiina ky’amwanga amagatte olwa waggulu ku nteekateeka y’enkulakulana ey’okubaawo oluvannyuma lwa 2015, nga alipoota yaalwo yaweebwayo eri ssaabawandiisi mu mwaka gwa 2013. ==Ebigendererwa== Nga 25/09/2015, amawanga 193 agatuula kulukiiko ttabamiruka olw’ekibiina ky’amawanga amagatte gassaawo enteekateeka eya 2030 ey’ebyenkulakulana eyali etuumiddwa Okukyusa Ensi yaffe (Transforming our world): Enteekateeka nnamutayiika eya 2030 ey’enkulakulana egenda mu maaso. Oluvannyuma lw’okussibwawo, ebitongole by’ekibiina ky’amawanga amagatte nga bigattiddwa wamu mu kyatuumibwa United Nations Development Group, byasalawo okuwagira enteekateeka eno n’ebintu ebyabwe ebyetongodde, ebibiina eby’obwegassi wamu n’ebitongole eby’ensi yonna. Enkola yaabwe yali emanyiddwa nga Kuyega buli omu “Campaign Everyone”, yaleetera ebigendererwa by’ensi yonna okugaziyizibwa/ okusasaana. Eky’okuwagira enkola eya kakuyege eyeetongodde yawakanyizibwa olw’obutafuna kukakasibwa kuva mu mawanga agalina obwa mmemba mu kibiina, wamu n’ebitongole by’abakozi mu gavumenti eby’enjawulo kko ne gavumenti zonna obulambirira. Kino baakikola nga banenya olukiiko lwa UNDG okwesuulirayo ogwa nnaggamba ku nsonga enkulu ezaalina okubeera nga zoogerwako ndagaano: okuyimirizibwawo. Ebyatunuulirwa ebirala mwalimu nti ebigendererwa by’ensi yonna kimiimo ekitegeeza enkwajjirira endala ez’enjawulo ezitalina kakwate ku kibiina ky’amawanga amagatte. Enteekateeka entongole ekwata ku nkulakulana egenda mu maaso eyassibwawo nga 25/12/2015 erina ebiba 92 ng’ekiba ekikulu eky’amakumi ataano mu ekimu (51) kye kimenya ebigendererwa ekkumi n’omusanvu (17) eby’enkulakulana egenda mu maaso nga muno mwe muli ebitunuuliddwa 169. Mwalimu ebigenederwa bino wammanga: 1.Okumalawo obwavu: okukomya obwavu obwa buli kika mu nsi yonna *Obwavu obuyitiridde bubadde bukendeezeddwako ekitundutundu kyabwo wabula ng’omuntu omu ku buli bantu bataano babeererawo ku $1.25 olunaku. *Obwavu kisukkako ku kubeera nti omuntu talina waggya nsimbi oba ebikozesebwa- bubeeramu obuzibu bw’omuntu okufuna ebyo bye yeetaaga okubeerawo mu bulamu obwa bulijjo okugeza okusoma, enjala, okusosolebwa mu kitundu n’okwawulwa ku balala, wamu n’okulemererwa okwetaba mu kusalawo okukolebwa. *Obutenkanankana mu ntondwa kikoze omulimmu gwa maanyi mu kwongera kubeerawo kw’obwavu n’emitawaana gyabwo. Kireetera abantu okutomera ebizibu eby’enjawulo ng’okufuna embuto ez’amangu, obutaba na ssuubi mu kusoma n’obusobozi bw’okubeera n’ennyingiza y’ensimbi ennungiko. *Abantu ab’emyaka egy’enjawulo bakosebwa mu ngeri za njawulo singa babeera nga balumbiddwa obwavu; obuzibu obusingayo okuba obw’amaanyi bubeera mu baana abato. Bukosa okusoma kwabwe, obulamu, endya n’obukuumi. Era kibakosa mu kulowooza, mu myoyo n’okukulakw’endowooza zaabwe nga kno kireetebwawo embeera eri mu bwetoloole bwabwe eva ku bwavu. 2. Okumalirawo ddala enjala - okukomya enjala, okufuna obukuumi ku mmere n’okwongera ku mutindo gw’endiisa wamu n’okukulakulanya omutindo gw’obulimi obutakosa butonde bwansi era obuyimirizikawo. *Okwetoloola ensi yonna, muntu omu ku bantu mwenda tebalya mmere erimu biriisa omubiri gwe byetaaga, nga bangi ku bano babeera mu nsi ezikyakula. *Obulimi gwe mulimu ogusinga okukolebwa abantu abangi mu nsi yonna, nga buyimirizaawo abantu ebitundu ana ku buli kikumi eby’abantu abali mu nsi yonna. Kwe mukutu gw’ennyingiza ogusinga obunene era oguwa emirimu eriabantu abaavu ab’omu byalo. Ebitundu 43% abeenyigira mu bulimi bakyala mu nsi ezikyakula n’ebitundu 50% mu bitundu ebimu ebya ssemazinga wa Asia ne Africa, wabula nga balinako ebitundu 20% byokka ku ttaka eddamba kwe bakolera. *Endya embi yeereetera kumpi ebitundu 45% ku baana abafa nga bali wansi w’emyaka etaano ku bukadde obusatu mu emitwalo kkumi obw’abaana abafa buli mwaka. 3. Obulamu obulungi n’embeera ematiza – okukakasa obulamu obulungi n’okwongera ku mbeera ennungi mu bantu bonna ab’emyaka gyonna. *Ebikolebwa ebirabikako bkoleddwa okwongera ku buwangaazi bw’abantu n’okukendeeza ku bintu ebimu ebimabnyiddwa nag bye biviirako abaana abato okufa wamu n’abo abafa nga bazaalibwa, era ng’enteekateeka zikoleddwa okusobola okwongeza ku bwangu bw’okufunamu amazzi amayonjo n’obuyonjo bwonna okutwaliza awamu, okukendeeza omusujja gw’ensiri, akafuba, polio n’okusasaana kw’akawuka ka mukenenya. *Ekitundu ku bakyala abali mu ezikyakula bafunye endabirira y’ebyobulamu gye betaaga era nga n’enkola eza kizaala ggumba zeeyongedde kyokka nga’ekiruubirirwa mu kino kikyali kinafu okutuukibwako ng’abakyala obukadde 225 balemereddwa okufunira ddala ekyo kye betaaga mu nkoal eya kizaala ggumba. *Ekiruubirirwa ekikulu kwe kukendeereza ddala omuwendo gw’abafa n’endwadde ezetoloolera ku bujama. 4. Ensoma eri ku mutindo – okussaawo okusoma okwa buli muntu era okw’omutindo n’okukulakulanya emiksa gy’abantu okweyongera mu maaso n’okusoma. *Entambula ennungi mu by’ensoma etuukiddwako okusingira ddala ku ddala erya pulayimale eri abalenzi wamu n’abawala. Wabula okutuuka ku kintu buli kiseera tekitegeeza byanjigiriza ebiri kumutindo, oba kumalako ddaala lya pulayimale mu ssomero. Mu kiseera kino abavubuka obukadde 103 mu nsi yonna bakyafuna obuzibu okubeera n’obukugu bw’ekiyivu obusookerwako, era ng’ebitundu 60% ku bbo bakazi. *Ekiruubirirwa nnamba 1 “omwaka gwa 2030 nga gutuuse, kakas anti abawala n’abalenzi bamalako okusoma ku ddaala erya pulayimale ne sekendule nga bafuna eby’enjigiriza ebiri ku mutindo, ku bwereere awatali kusosolamu. Kino nga kya kuyamba okujjayo omugaso gw’ekigendererwa nnamba- 4 eky’okufunaebyo bye nnyini ebyetaagibwa okuva mu kusoma – nga kino kiraga obumalirivu obw’okutuukiriza ebigendererwa by’okusoma awatali kusosola. 5. Obwenkana ntondwa – okufuna obwenkanyi mu ntondwa n’okuyimusa abakyala bonna n’abaana abawala. *Okuwa abakazi n’abawala omukisa okufuna eby’enjigiriza ebyenkanankana, obujjanjabi, emirimu egitatyoboola kitiibwa kyabwe n’obusosbozi bw’okukiikirirwa mu by’obufuzi ne mu kukola okusalawo kijja kwongera amaanyi mu by’enfuna era n’okugasa embeerabantu n’abntu bonna okutwaliza awamu. *Amawanga 143 gakakasa okussaawo obwenkanyi wakati w’abasajja n’abakazi mu ssemateeka waago owa 2014, amalala 52 gaali tegannafaayo ku nsonga eno. Mu mawanga mangi obusosze mu ntondwa bukyatwalibwa mu maaso nga bayita mu mateeka ne mu nnono z’embeerabantu zaago. *Newankubadde ng’ekigendererwa nnamba 5 kiri obwenkana ntondwa ekiyimirirawo ku bwakyo kyokka- ebigendererwa by’ensi eby’enkulakulana egenda mu maaso bisobola okutuukirizibwa singa abakyala beenyigira butereevu mu buli kigendererwa ekimu kw’ebyo. 6.Amazzi amayonjo n’obuyonjo obwa wamu – okukakasa okubeerawo n’enkwata y’amazzi ennungi wamu n’okukuuma obuyonjo. 7.Okufuna amasannyalaze mu ngeri esoboka – okukakasa nti buli muntu afuna amasannyalaze mu ngeri ennyangu era esoboka. 8.Emirimu egiweesa abagikola ekitiibwa n’enkulakulana y’ebyenfuna – okutumbula eby’enfuna ebigasa abantu bonna era nga bikuumika okumala ekiseera, emirimu egivaamu ekyo omukozi ky’auubira mu bulamba bwakyo, era nga tegiwebuula bagikola eri abantu bonna. 9.Amakolero, obuyiiya n’ebizimbe- okuzimba ebizimbe ebisoboka okuzzibwa obuggya, okutumbula eby’amakolero ebigasa buli muntu era ebitayonoona butnde bwa nsin’okussa amaanyi mu kuyiiya ebintu ebiggya. 10.Okukendeeza ku butenkana mu bantu – okukendeeza obutenkanankana mu nnyingiza z’abantu mu ggwanga n’amawanga. 11.Ebibuga n’ebyalo ebiganya enkulakulana- okufuula ebibuga n’obusenze bw’abantu okuba nga birimu buli kyetaagisa mu kubeerawo kw’omuntu, nga biteefu era nga bisoboka okutereezebwa n’okumkuumibwa. 12.Okusasaanya n’okufulumya ebintu mu ngeri ey’obuvunaanyizibwa – okukakasa nga waliwo enkozesa entuufu ey’ebintu n’emitendera emituufu mwe biyita okufulumizibwa. 13.Okufaayo ku mbeera y’obudde – okusitukiramu okuziyiza enkyukakyuka mu mbeera z;obudde n’ebizivaamu nga bayita mu kussa ekkomo ku bungi bw’ebiteebwa okugenda mu bbanga wamu n’okutumbula enkulakulana ey’okukozesa amaanyi ag’obutonde. 14.Okukozesa ebiramu eby’omu mazzi okwebeezaawo – okukuuma n’okukozesa zi ssemayanja, agayanja wamu n’ebibivaamu okusobola okuleetawo enkulakulana egenda mu maaso. 15.Obulamu obw’okulukalu – okukuuma, okuzzaawo n’okukulakulanya enkozesa entuufu ey’ebiramu eby’okulukalu, okufaayo ku nkozesa y’ebibira , okuziyiza eddungu, okukomya mu bwangu okwonnona ettaka wamu n’kuziyiza okukendeera kw’obungi bw’obulamu ku nsi. 16.Eddembe, obwenkanya n’amatendekero ag’amaanyi – okutumbula emirembe mu mbeerabantu nga mulimu buli kyetaagisa okusobola okuleetawo enkulakulana egenda mu maaso, okuteekawo emikutu gy’obwenkanya eri buli muntu n’okuzimba amatendekero amalungi era agalimu buli kyetaagisa ku madaala gonna. 17.Obw’egassi obw’ebigendererwa – okunyweza engeri z’okussa mu nkola n’okuzza obuggya enkola y’ensi yonna ey’obwegassi okusobola okuleetawo enkulakulana egenda mu maaso. Mu gw’omunaana gwa 2015, waaliwo ebitunuuliddwa 169 ku bigendererwa ebyo n’obubonero 304 obw’okualbika oba nga ddala ebintu ebyo bissibwa mu nkola. ==Enteekateeka y’olugendo lw’enkulakulana okusukka 2015== Okuva lwe kiri nti olukiiko lwa Rio+20 terwalambulula bigendererwa bino na bibikwatako, ekibinja ky’abantu amakumi asatu (30) kyakolebwa nga 22/01/2013, n’okusalawo kw’olukiiko ttabamiruka olw’ekibiina ky’amawangsa amagatte. Abantu bano baaweebwa omulimu gw’okutegeka ekiwandiiko omuli ebyo ebinabeera mu bigendererwa by’ensi eby’enkulakulana egenda mu maaso nga byali bya kugobererwa mu mu lukiiko olw’enkaaga mu omunaana (68) olwali olw’okutuula mu mwezi gw’omwenda 2013 okutuuka mu gw’omwenda 2014. Ekibinja ky’abakozi kyalondanga ba mmemba baakyo nga kisinziira ku bitundu (constituencies) ekyawa omukisa ensi ez’enjawulo okubeera nga zeetaba mu nteekateeka eno. Oluvannyuma lw’entuula 13, ekibinja kino kyawaayo ekiwandiiko kyakyo eky’ebigendererwa ekkumi n’omusanvu eby’enkulakulana egenda mu maaso n’ebyokutunuulira 169 eri olutuula olw’enkaaga mu omunaana olw’olukiiko ttabamiruka olw’ekibiina ky’amawanga amagatte mu mwezi gw’omwenda ogwa 2014. Ekiwandiiko ekyava mu lukiiko lwa Rio+20 kyali kigamba nti, “ku ntandikwa, ekibinja ky’abakozi kijja kusalawo ku ngeri y’okukolamu, omuli n’okussaawo ebirabirwako okukakasa ng’abakwatibwako n’abakugu okuva mu kibiina ky’abakozi ba gavumunti, bannassaayansi n’ekibiina ky’amwanag amagatte n’enkola yaakyo okuba nga beenyigiramu butereevu okusobola okuwa ebirowoozo eby’enjawulo wamu n’obumanyirivu. ==Okuwakanya== Alipoota ey’ekitongole ky’ensi yonna ekinoonyereza ku mmere (International Food Policy Research Institute) eya 2013 yawakanya kaweefube ow’ebigendererwa bino nga kigamba nti tebyalimu bbugumu limala. Mu kifo ky’okuluubirira okukomya obwavu omwaka gwa 2030 we gulituukira, n’okumalawo enjala n’endya embi mu mwaka 2025, nti ebigendererwa bino bissa nnyo essira ku kumalwo enjala n’endya embi nga bya kutuukibwako mu myaka etaano n’okukka wansi mu 2025. Kyesigamya endowooza zaakyo ku nsi nga China, Vietnam, Brazil ne Thailand nga kinnyonnyola emikutu esatu omusobola okuyitibwa okutuuka ku kigendererwa kino okuli: eby’obulimi, obukuumi mu mbeeerabantu n’endya ennongoseemu nga bino bisobola okukola kinnakimu oba okugattibwa awamu. Ebigendererwa by’ensi eby’enkulakulana egenda mu maaso era biwakanyizibwa olw’ensonga nti nabyo bye nnyini bikuubagana olw’ensonga nti mukwagala okulinyisa ebyo eby’enfuna by’amawanga, bajja kumaliriza nga bakuubaganye n’ekigendererwa ky’okutaasa ebiramu ebiri mu butonde bw’ensi. Ekirala kwe kugamba nti ddoola ya America $1.25 tezimala muntu kwebeezaawo mu bulamu obwa bulijjo kyokka nga bagamba nti omuntu asembayo okuba omwavu alina okuba nga waakiri afuna ddoola 5. Ensonga endala yali nti ebiruubirirwa 169 bingi nnyo era nga bisobola okuvaako okuwaba nga bwe kyali ku bigendererwa by’enkulakulana ebyasooka. Alipoota eno era yawakanya ebigendererwa bino olw’obutatunuulira mbeera y’abantu baawansi wabula ne bakulembeza ebitundu ebiri obulungi okubaga ebigendererwa bino. Bannabyanfuna baagamba nti ebigendererwa byonna ebirala biringa ebya bagigibwa okutuukiriza ekigendererwa ekisooka., baakiteebereza nti mu kugezaako okumalawo obwavu n’okutuuka ku bigendererwa ebirala kija kwetaagisa ssente eziri wakati wa US$2 trillion to 3 trillion (obutabalika) buli mwaka mu myaka 15 egijja mu maaso, ekirabika nga tekisoboka. Okukendeera kw’abantu abali mu bwavu obutenkanika kuwakanyizibwa olw’enkulakulana eyatuukawo mu nsi eya China; era ng’okugwa kuno kunenyezebwa okunene kussibwa ku bigendererwa by’ensi yonna eby’enkulakulana ebyasoooka okubagibwa. Ebigedererwa bino era biwakanyizibwa olw’ebizibu ebyajjamu mu kinyusi kyabyo ekikulu eky’”enkulakulana egenda mu maaso” n’okulemererwa okutereeza obungi bw’empewo ya carbon dioxide mu bbanga oba okukuumira obutonnde bw’ensi mu mbeera eyeeyagaza. ==Enkwatagana wakati w’ebitongole== ===Amazzi, n’obuyonjo obw’omuntu n’ensi emwetoolodde=== ====Enkyukakyuka mu mbeera y’obudde==== Amawanga n’ebibiina ebyegattira mu kibiina ky’amawanga amagatte biraze obukwatane wakati w’enkwajjirira y’ebigendererwa by’ensi eby’enkulakulna egenda mu maaso, enzisaamu y’ensimbi mu by’enkulakulana nga birina okumalirizibwa u kibuga Addis Ababa mu mwezi gw’omusanvu gw’omwaka 2015, n’olukiiko lwa COP 21 olwateesa ku nkyukakyuka mu mbeera y’obudde olwatuula mu kibuga kya Bufaransa Paris mu mwezi ogw’ekkumi n’ebiri 2015. Nations and other parties negotiating at the UN have highlighted the links between the post-2015 SDG process, the Financing for Development process to be concluded in Addis Ababa in July 2015, and the COP 21 Climate Change conference in Paris in December 2015.[47] Mu mwezi gw’okutaano ogwa 2015, alipoota yawunzika ng’egamba nti ekyo kyokka ekinaava mu lukiiko olukwata nkyukakyuka mu butonde bw’ensi olw’omu Paris kye kijja okuyamba amawanga okutuuka ku bigendererwa byago ebyenkulakulana egenda mu maaso wamu n’ebyo ebitunuuliddwa mu byo eby’enjawulo. Alipoota eno era egamba nti okusobola okwang'anga enkyukakyuka mu mbeera y’obudde,ebigendererwa bino birina kusooka kutuukibwako; era nti enkulakulana n’embeera y’obudde si byangu kwawula, wamu n’obwavu, obwenkana ntondwa n’amasannyalaze. Ekibiina ky’awanga amagatte kikubiriza ebitongole bya gavumenti okutandika kaweefube ow’okukendeeza ku bulabe eri obutonde bw’ensi. ==Abakyala n’omwenkanonkano ona Omwenkanantondwa== Ng’oggyeko ebigendererwa eby’etongodde ku by’obulamu, obwenkana ntondwa, eby’enjigiriza n’ebirala waliwo endowooza nti singa okuyimusibwa kw’abakyala n’obwenkana ntondwa biba tebisoosowaziddwa, ebigendererwa ebirala byonna biba tebijja kutambula. Ebirowoozo n’obujulizi okuva mu nsonda ez’enjawulo biraga nti obwetabi bw’abakyala mu by’enkulakulana kirina engeri gye kifugamu okukulakulana kw’ensi yonna mu ngeri ezisukkuluma ebyo ebirowoozebwa nti bye bandikoze. ==Okukula mu by’enfuna n’ebizimbe== Olukiiko lw’ensi yonna olwa World Pensions Council (WPC) lugamba nti ebigendererwa bino tebyatunuulira nkwatagana wakati w’enkulakulana ey’ekiseera ekiwanvu wamu n’okusiga ensimbi mu bizimbibwa nga bwe kyali kirina okubeera. ==References== {{Reflist|30em}} 8l6v2d1exf811hxfs78xpelkxe7ufqp Enkulaakulana eyannamaddala 0 5911 78316 35315 2026-11-10T23:30:45Z Akandwanaho Micheal 10121 corrected Orthography 78316 wikitext text/x-wiki [[File:More London Office Development at Dusk, London, UK - Diliff.jpg|thumb|Enkulakulana eyanamaddala ]] Enkulaakulana eya nnamaddala y'enkwajja y'okutuukiriza ebiruubirirwa by'abantu wamu n'okukuuma ebintu by'obutonde okusobola okutumbula mu by'enfuna wamu n'embeera z'abantu. Ekimiimo "enkulaakulana " kyaggyibwa okuva mu "Brundtlant report" eya 1987 ekwata Ku kukuuma ebibira. Endowooza eno bwe yakulaakulanyizibwa n'eryoka ekyusa obwanga olwo essira ne liteekebwa ku nkulaakulana mu by'enfuna ne mu bantu n'okukuuma obwebulungulule olw'emigigi egijja. ==Ebyafaayo== Enkulaakulana ey’ensibo kiyinza okunnyonnyolwa ng’ekikolwa ky'okukuuma ebintu by'omuwendo eby'obutonde oba ebikolebwa abantu nga tusikiza ebintu by'obutonde ebiba bikozeseddwa n’ebyo bwe byenkanya omuwendo oba okusingawo awatali kwonoona butonde.<ref>https://en.wikipedia.org/wik/sustainable_development </ref> "Enkulaakulana eya nnamaddala" yasibukira ku mugendo gwa kaweefube w’Enkwata n’endabirira y’ebibira eyakulaakulanyizibwa ku ssemazinga wa Bulaaya mu kyasa ky'omusanvu n'ekyomunaana nga basinziira ku ngeri okusala embaawo gye kwali kusaanyaawo obutonde. John Evelyn yakinogaanya nti, Okusimba emiti kitwalibwe nga ekintu eky'obuwaze mu nsi yonna okusobola okukendeeza ku ngeri obutonde bw'ensi gye bwali busaanyizibwawo. Oluvannyuma lwa Rachel Carson okufulumya ekiwandiiko mu 1962 ekya "The developing environmental movement", yayogera nnyo ku nkwatagana wakati w'enkulaakulana mu by'enfuna n'engeri obutonde gye bwali busaanyizibwawo. Ebbanga bwe lyagenda liyitawo, Ekitongole ky’Amawanga amagatte mu nsi yonna ekikola ku nsonga z’obwebungulule n’enkulaakulana, kya yateekawo engeri ttaano ez'okukuuma obutonde era omuntu ataazitambulirangako yali wa kuvunaanibwa. Mu 1992, "The united Nations conference on environment and development" kyafulumya " the Earth chater" ekyannyonnyola engeri z'okukuumamu ebintu by'obutonde n'emirembe mu nsi yonna mu kyasa ky'abiri mu ekimu. Mu nteekateeka yaabwe wansi w'akawaayiro ak'abiri mu akamu wansi w'omutwe "Enkulaakulana eya nnamaddala", bannyonnyola nti enkulaakulana eno yalimu okukyusa okuva ku nkola enkadde mu by'enfuna okudda ku nkola empya mu nga kizingiramu okukozesa ebintu ebiri mu bwebulungulule okutuukiriza ebyetaago by'abantu okusobola okufuuka ku nkulaakulana eno. Bwe batyo waaliwo okukkaanya okulaba engeri obutonde gye buyinza okukozesebwamu obulungi okutuuka ku nkulaakulana eno. Ebbanga bwe lizze liyitawo, waliwo kaweefube agenze akolebwa okulaba nga buli kintu ekikolebwa mu nsi kikolebwa mu ngeri etadiibuuda buttoned ate ng’ereetawo enkulaakulana. pqxi9dawcpxxop5yxotopt87jfu2zbr 78317 78316 2026-11-10T23:31:40Z Akandwanaho Micheal 10121 /* */ I improved Orthography 78317 wikitext text/x-wiki [[File:More London Office Development at Dusk, London, UK - Diliff.jpg|thumb|Enkulakulana eya namaddala ]] Enkulaakulana eya nnamaddala y'enkwajja y'okutuukiriza ebiruubirirwa by'abantu wamu n'okukuuma ebintu by'obutonde okusobola okutumbula mu by'enfuna wamu n'embeera z'abantu. Ekimiimo "enkulaakulana " kyaggyibwa okuva mu "Brundtlant report" eya 1987 ekwata Ku kukuuma ebibira. Endowooza eno bwe yakulaakulanyizibwa n'eryoka ekyusa obwanga olwo essira ne liteekebwa ku nkulaakulana mu by'enfuna ne mu bantu n'okukuuma obwebulungulule olw'emigigi egijja. ==Ebyafaayo== Enkulaakulana ey’ensibo kiyinza okunnyonnyolwa ng’ekikolwa ky'okukuuma ebintu by'omuwendo eby'obutonde oba ebikolebwa abantu nga tusikiza ebintu by'obutonde ebiba bikozeseddwa n’ebyo bwe byenkanya omuwendo oba okusingawo awatali kwonoona butonde.<ref>https://en.wikipedia.org/wik/sustainable_development </ref> "Enkulaakulana eya nnamaddala" yasibukira ku mugendo gwa kaweefube w’Enkwata n’endabirira y’ebibira eyakulaakulanyizibwa ku ssemazinga wa Bulaaya mu kyasa ky'omusanvu n'ekyomunaana nga basinziira ku ngeri okusala embaawo gye kwali kusaanyaawo obutonde. John Evelyn yakinogaanya nti, Okusimba emiti kitwalibwe nga ekintu eky'obuwaze mu nsi yonna okusobola okukendeeza ku ngeri obutonde bw'ensi gye bwali busaanyizibwawo. Oluvannyuma lwa Rachel Carson okufulumya ekiwandiiko mu 1962 ekya "The developing environmental movement", yayogera nnyo ku nkwatagana wakati w'enkulaakulana mu by'enfuna n'engeri obutonde gye bwali busaanyizibwawo. Ebbanga bwe lyagenda liyitawo, Ekitongole ky’Amawanga amagatte mu nsi yonna ekikola ku nsonga z’obwebungulule n’enkulaakulana, kya yateekawo engeri ttaano ez'okukuuma obutonde era omuntu ataazitambulirangako yali wa kuvunaanibwa. Mu 1992, "The united Nations conference on environment and development" kyafulumya " the Earth chater" ekyannyonnyola engeri z'okukuumamu ebintu by'obutonde n'emirembe mu nsi yonna mu kyasa ky'abiri mu ekimu. Mu nteekateeka yaabwe wansi w'akawaayiro ak'abiri mu akamu wansi w'omutwe "Enkulaakulana eya nnamaddala", bannyonnyola nti enkulaakulana eno yalimu okukyusa okuva ku nkola enkadde mu by'enfuna okudda ku nkola empya mu nga kizingiramu okukozesa ebintu ebiri mu bwebulungulule okutuukiriza ebyetaago by'abantu okusobola okufuuka ku nkulaakulana eno. Bwe batyo waaliwo okukkaanya okulaba engeri obutonde gye buyinza okukozesebwamu obulungi okutuuka ku nkulaakulana eno. Ebbanga bwe lizze liyitawo, waliwo kaweefube agenze akolebwa okulaba nga buli kintu ekikolebwa mu nsi kikolebwa mu ngeri etadiibuuda buttoned ate ng’ereetawo enkulaakulana. nr0hd6m48ut7mw27flv3ceoafnggrt5 78318 78317 2026-11-10T23:33:20Z Akandwanaho Micheal 10121 /* */ Orthography 78318 wikitext text/x-wiki [[File:More London Office Development at Dusk, London, UK - Diliff.jpg|thumb|Enkulakulana eya namaddala ]] Enkulaakulana eya nnamaddala y'enkwajja y'okutuukiriza ebiruubirirwa by'abantu wamu n'okukuuma ebintu by'obutonde okusobola okutumbula mu by'enfuna wamu n'embeera z'abantu. Ekimiimo "enkulaakulana " kyaggyibwa okuva mu "Brundtlant report" eya 1987 ekwata Ku kukuuma ebibira. Endowooza eno bwe yakulaakulanyizibwa n'eryoka ekyusa obwanga olwo essira ne liteekebwa ku nkulaakulana mu by'enfuna ne mu bantu n'okukuuma obwebulungulule olw'emigigi egijja. ==Ebyafaayo== Enkulaakulana ey’ensibo kiyinza okunnyonnyolwa ng’ekikolwa ky'okukuuma ebintu by'omuwendo eby'obutonde oba ebikolebwa abantu nga tusikiza ebintu by'obutonde ebiba bikozeseddwa n’ebyo bwe byenkanya omuwendo oba okusingawo awatali kwonoona butonde.<ref>https://en.wikipedia.org/wik/sustainable_development </ref> "Enkulaakulana eya nnamaddala" yasibukira ku mugendo gwa kaweefube w’Enkwata n’endabirira y’ebibira eyakulaakulanyizibwa ku ssemazinga wa Bulaaya mu kyasa ky'omusanvu n'ekyomunaana nga basinziira ku ngeri okusala embaawo gye kwali kusaanyaawo obutonde. John Evelyn yakinogaanya nti, Okusimba emiti kitwalibwe nga ekintu eky'obuwaze mu nsi yonna okusobola okukendeeza ku ngeri obutonde bw'ensi gye bwali busaanyizibwawo. Oluvannyuma lwa Rachel Carson okufulumya ekiwandiiko mu 1962 ekya "The developing environmental movement", yayogera nnyo ku nkwatagana wakati w'enkulaakulana mu by'enfuna n'engeri obutonde gye bwali busaanyizibwawo. Ebbanga bwe lyagenda liyitawo, Ekitongole ky’Amawanga amagatte mu nsi yonna ekikola ku nsonga z’obwebungulule n’enkulaakulana, kya yateekawo engeri ttaano ez'okukuuma obutonde era omuntu ataazitambulirangako yali wa kuvunaanibwa. Mu 1992, "The united Nations conference on environment and development" kyafulumya " the Earth chater" ekyannyonnyola engeri z'okukuumamu ebintu by'obutonde n'emirembe mu nsi yonna mu kyasa ky'abiri mu ekimu. Mu nteekateeka yaabwe wansi w'akawaayiro ak'abiri mu akamu wansi w'omutwe "Enkulaakulana eya nnamaddala", bannyonnyola nti enkulaakulana eno yalimu okukyusa okuva ku nkola enkadde mu by'enfuna okudda ku nkola empya mu nga kizingiramu okukozesa ebintu ebiri mu bwebulungulule okutuukiriza ebyetaago by'abantu okusobola okufuuka ku nkulaakulana eno. Bwe batyo waaliwo okukkaanya okulaba engeri obutonde gye buyinza okukozesebwamu obulungi okutuuka ku nkulaakulana eno. Ebbanga bwe lizze liyitawo, waliwo kaweefube agenze akolebwa okulaba nga buli kintu ekikolebwa mu nsi kikolebwa mu ngeri etadiibuuda buttoned ate ng’ereetawo enkulaakulana. cyj329gz6grdcnapbs0xx3j3av8wa2p Enzijanjaba y'Olukusense 0 5983 78291 71881 2026-11-10T20:29:04Z Jonathan Charvez 11988 removed unnecessary bolding 78291 wikitext text/x-wiki __FORCETOC__ [[File:Measles in African Child 3.JPG|thumb|Olunkuse ]] == ENZIJANJABA Y'OLUKUSENSE MU BUGANDA == Obulwadde oluusi buyitibwa Mulangira. Buyitibwa butyo lwa nsonga nti bwatiibwanga nnyo olw'okuba nti bwalinga bwa bulabe nnyo mu Buganda nga n'okwatula erinnya lyabwo kitiisa. Buno bwe bumu ku ndwadde eziyitibwa nnamutta mu nsi yonna. Obulwadde buno bukuba obutulututtu ku mubiri gw'omuntu. Obulwadde buno bwa ngeri bbiri nga waliwo olukusense oluyiwa obutulututtu obutono ate n'obwo obuleeta obutulututtu. Obwo obuyiwa obutulututtu obunene buba bwa bulabe kubanga buleka obukovukovu ku mubiri gw'omuntu. Obulwadde buno businga nnyo mu baana abato wakati w'emyezi omwenda n'emyaka mukaaga. Omwana ayinza okukwatibwa Obulwadde buno singa abeera tagemeddwa bulwadde buno nga abasawo bwe balagira. Waliwo okunoonyereza okwalaga nti abaana abato naddala abali mu masomero busobola okubakwata nga buva ku bannabwe singa bagabana ebintu nga engoye, obuliri n'ebirala. === Obubonero === Omuntu alina Obulwadde buno abeera n'obubonero nga okuyiwa obutulututtu, okwetakulatakula, omusujja, amaaso okukuba akaleka oba okufuuka kyenvunvu. === '''Enzijanjaba''' === Obulwadde buno busobola okukendeezebwa n'okwewalibwa ng'abaana bagemebwa emirundi ebiri nga abasawo bwe bagira. Omuntu akwatiddwa Obulwadde buno talina kubeera mu banne kubanga busobola okukwata abalala. Abantu balina okwewala Okugabana ebintu nga engoye wamu n'ebirala ebikozesebwa ku nsusu. Waliwo eddagala egganda eriyinza okukozesebwa okuvumula Obulwadde buno nga okufumba enkejje, omutulika ne balukandudde olwo omuntu n'aweeba amazzi agavuddemu n'anywa. Obulwadde buno kimu ku biviirako abaana okufuna obulemu ng'obutawulira, okulemererwa okwogera wamu n'okufa kuba olukusense luli Ku lukalala lw'endwadde omukaaga zi nnamutta era nga butta nnyo abaana naddala Ku ssemazinga wa Afrika. Gavumenti ez'enjawulo n'abagabirizi b'obuyambi batadde kaweefube mu kulwanyisa Obulwadde buno nga bayita mu kusimba amalwaliro, okubiriza abazadde okugemesa abaana, okwogerako n'abantu nga babategeeza ku katyabaga k'obulwadde buno. [[Category:Buganda]] h3d0572pprc5dvqqoouyd8sczeo8o4q 78292 78291 2026-11-10T20:29:35Z Jonathan Charvez 11988 removed unnecessary bolding 78292 wikitext text/x-wiki __FORCETOC__ [[File:Measles in African Child 3.JPG|thumb|Olunkuse ]] == ENZIJANJABA Y'OLUKUSENSE MU BUGANDA == Obulwadde oluusi buyitibwa Mulangira. Buyitibwa butyo lwa nsonga nti bwatiibwanga nnyo olw'okuba nti bwalinga bwa bulabe nnyo mu Buganda nga n'okwatula erinnya lyabwo kitiisa. Buno bwe bumu ku ndwadde eziyitibwa nnamutta mu nsi yonna. Obulwadde buno bukuba obutulututtu ku mubiri gw'omuntu. Obulwadde buno bwa ngeri bbiri nga waliwo olukusense oluyiwa obutulututtu obutono ate n'obwo obuleeta obutulututtu. Obwo obuyiwa obutulututtu obunene buba bwa bulabe kubanga buleka obukovukovu ku mubiri gw'omuntu. Obulwadde buno businga nnyo mu baana abato wakati w'emyezi omwenda n'emyaka mukaaga. Omwana ayinza okukwatibwa Obulwadde buno singa abeera tagemeddwa bulwadde buno nga abasawo bwe balagira. Waliwo okunoonyereza okwalaga nti abaana abato naddala abali mu masomero busobola okubakwata nga buva ku bannabwe singa bagabana ebintu nga engoye, obuliri n'ebirala. === Obubonero === Omuntu alina Obulwadde buno abeera n'obubonero nga okuyiwa obutulututtu, okwetakulatakula, omusujja, amaaso okukuba akaleka oba okufuuka kyenvunvu. === Enzijanjaba === Obulwadde buno busobola okukendeezebwa n'okwewalibwa ng'abaana bagemebwa emirundi ebiri nga abasawo bwe bagira. Omuntu akwatiddwa Obulwadde buno talina kubeera mu banne kubanga busobola okukwata abalala. Abantu balina okwewala Okugabana ebintu nga engoye wamu n'ebirala ebikozesebwa ku nsusu. Waliwo eddagala egganda eriyinza okukozesebwa okuvumula Obulwadde buno nga okufumba enkejje, omutulika ne balukandudde olwo omuntu n'aweeba amazzi agavuddemu n'anywa. Obulwadde buno kimu ku biviirako abaana okufuna obulemu ng'obutawulira, okulemererwa okwogera wamu n'okufa kuba olukusense luli Ku lukalala lw'endwadde omukaaga zi nnamutta era nga butta nnyo abaana naddala Ku ssemazinga wa Afrika. Gavumenti ez'enjawulo n'abagabirizi b'obuyambi batadde kaweefube mu kulwanyisa Obulwadde buno nga bayita mu kusimba amalwaliro, okubiriza abazadde okugemesa abaana, okwogerako n'abantu nga babategeeza ku katyabaga k'obulwadde buno. [[Category:Buganda]] s4a57fk93aiahae0watcv4nt7amux8m 78320 78292 2026-11-10T23:46:42Z Akandwanaho Micheal 10121 /* ENZIJANJABA Y'OLUKUSENSE MU BUGANDA */ Orthography 78320 wikitext text/x-wiki __FORCETOC__ [[File:Measles in African Child 3.JPG|thumb|Olunkuse ]] == ENZIJANJABA Y'OLUKUSENSE MU BUGANDA == Obulwadde oluusi buyitibwa Mulangira. Buyitibwa butyo lwa nsonga nti bwatiibwanga nnyo olw'okuba nti bwalinga bwa bulabe nnyo mu Buganda nga n'okwatula erinnya lyabwo kitiisa. Buno bwe bumu ku ndwadde eziyitibwa nnamutta mu nsi yonna. Obulwadde buno bukuba obutulututtu ku mubiri gw'omuntu. Obulwadde buno bwa ngeri bbiri nga waliwo olukusense oluyiwa obutulututtu obutono ate n'obwo obuleeta obutulututtu. Obwo obuyiwa obutulututtu obunene buba bwa bulabe kubanga buleka obukovukovu ku mubiri gw'omuntu. Obulwadde buno businga nnyo mu baana abato wakati w'emyezi omwenda n'emyaka mukaaga. Omwana ayinza okukwatibwa Obulwadde buno singa abeera tagemeddwa bulwadde buno nga abasawo bwe balagira. Waliwo okunoonyereza okwalaga nti abaana abato naddala abali mu masomero busobola okubakwata nga buva ku bannabwe singa bagabana ebintu nga engoye, obuliri n'ebirala. === Obubonero === Omuntu alina Obulwadde buno abeera n'obubonero nga okuyiwa obutulututtu, okwetakulatakula, omusujja, amaaso okukuba akaleka oba okufuuka kyenvunvu. === Enzijanjaba === Obulwadde buno busobola okukendeezebwa n'okwewalibwa ng'abaana bagemebwa emirundi ebiri nga abasawo bwe bagira. Omuntu akwatiddwa Obulwadde buno talina kubeera mu banne kubanga busobola okukwata abalala. Abantu balina okwewala Okugabana ebintu nga engoye wamu n'ebirala ebikozesebwa ku nsusu. Waliwo eddagala egganda eriyinza okukozesebwa okuvumula Obulwadde buno nga okufumba enkejje, omutulika ne balukandudde olwo omuntu n'aweeba amazzi agavuddemu n'anywa. Obulwadde buno kimu ku biviirako abaana okufuna obulemu ng'obutawulira, okulemererwa okwogera wamu n'okufa kuba olukusense luli Ku lukalala lw'endwadde omukaaga zi nnamutta era nga butta nnyo abaana naddala Ku ssemazinga wa Afrika. Gavumenti ez'enjawulo n'abagabirizi b'obuyambi batadde kaweefube mu kulwanyisa obulwadde buno nga bayita mu kuzimba amalwaliro, okukubiriza abazadde okugemesa abaana, okwogerako n'abantu nga babategeeza ku katyabaga k'obulwadde buno. [[Category:Buganda]] ger3xepb6eo0yzc9uxicz1grv8b0lje Ekkuumiro ly'ebisolo ly'e Entebbe 0 7823 78294 33864 2026-11-10T20:37:40Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78294 wikitext text/x-wiki [[File:Ft. Chiswell Animal Park (14176302671).jpg|thumb|Ekumilo lyebissolo]] Ekkuumiro ly'ebisolo ery' entebe lisangibwa mu [[:en:Uganda|Uganda]]. Lyatandikibwawo mu 1951. Ekifo kiri ku ssukweya kiromita 51 (20 sq mi)<ref>{{Cite book |date=2026-11-07 |title=Uganda |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Uganda&oldid=1384281483 |language=en}}</ref>{{Infobox protected area|name=Entebbe Wildlife Sanctuary|alt_name=|iucn_category=VI|location=[[Uganda]]|area={{convert|51|sqkm|sqmi}}}}Entebbe Wildlife Sanctuary == Ekijuliziddwa == {{Reflist}} qbw4351pgk3d3f4or50axpa6lt2jzxg Janet Museveni 0 7883 78328 78226 2026-11-11T03:21:34Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78328 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Museveni Janet Kataaha.jpg|thumb|Museveni Janet Kataaha.jpg]] '''Janet Kainembabazi Museveni''' era amanyiddwa nga Janet Kataaha Museveni (yazaalibwa 24 Ogwomukaaga 1948) [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era mukyala wa pulezidenti wa [[Uganda]] okuva ddala mu 1986. Mukyala mufumbo eri [[Yoweri Museveni|Yoweri Museveni,]] Pulezidenti wa Uganda aliko mu kaseera kano.<ref>{{Cite web |date=2023-07-18 |title=The First Lady - State House Uganda |url=https://statehouse.go.ug/the-state-house/first-lady/ |access-date=2026-11-03 |language=en-US}}</ref> Abadde Minisita wa Kabineeti avunaanyizibwa ku Byenjigiriza N'ebyemizannyo mu Kabineeti ya Uganda, okuva nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, mu Paalamenti ey'ekkumi n'emu n'eyekkumi n'ebbiri eza Uganda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle"]. ''Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 27 May 2026.</ref> Nga wadde obuyigirize bwe buliko akabuzibwa, oluvannyuma yattikirwa ddiguli eyookubiri eya Masters Art in Organisational Leadership and Management ku Yunivasite ya Uganda Christian University, Mukono nga 30 Ogwekkumi 2015.<ref>https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/news/headlines/3693-janets-degree-is-questioned |access-date=2024-04-05 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017100355/https://www.observer.ug/news/headlines/3693-janets-degree-is-questioned |url-status=dead }}</ref> Yawerezaako nga Minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'e Karamoja mu kabineeti ya Uganda okuva nga 27 Ogwokutaano, okutuuka nga 6 Ogwomukaaga mu 2016.<ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Full of List of Ugandan Ministers Appointed by President Museveni |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-of-list-of-ugandan-ministers-appointed-by-president-museveni--1492836 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Museveni names new Cabinet |url=http://newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211084313/http://newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref> Yawerezaako nga Omubaka wa Paalamenti Omulonde eyakiikirirako essaza lya Ruhaama mu Disitulikiti ye [[Ntungamo (disitulikit)|Ntungamo]] wakati wa 2011 ne 2016. Yafulumya ebimukwatako, Olugendo lw'obulamu bwange (''My Life's Journey)'', mu 2011.<ref name="mon---itor">{{Cite web |date=2021-01-10 |title=The world through the Musevenis’ eyes |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/insight/the-world-through-the-musevenis-eyes-1498948 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="ne-wvisi-on">{{Cite web |title=From Ntungamo to State House: The Museveni love story |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/26/759254 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225182721/http://www.newvision.co.ug/D/8/26/759254 |archive-date=2015-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>[[File:Yoweri_Kaguta_Museveni_with_Obamas.jpg|thumb|Janet Museveni ne Yoweri Kaguta Museveni nga bali ne Barrack Obama ne mukyala we Mitchelle Obama]] == Obulamu bwe n'obufumbo == Janet Kainembabazi Kataaha yazaalibwa mu saza lya Kajarra mu [[Ntungamo (disitulikit)|Disitulikiti ye Ntungamo]]<ref>{{Cite web |title=Biography – Janet Museveni |url=https://janetmuseveni.org/biography/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> nga bazadde be yeeyali Edward Birori ne Mrs. Mutesi. Yasomera ku Kyamate Primary School wamu ne Bweranyangi Girls' Senior Secondary School mu Uganda. Yatikirwa ne Diguli ey'okubiri mu By'enjigiriza mu by'okutegeka obukulembezze wamu n'okubudukanya nga 30 Ogwegumi mu 2015 okuva ku [[Uganda Christian University]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=C. B. |date=2016-05-11 |title=Top prominent UCU alumni......number five will shock you! |url=https://campusbee.ug/news/top-10-prominent-ucu-alumnus/ |access-date=2026-11-10 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref> Janet Museveni yagenda mu buwangaguse mu 1971 olw'okubeeta nga baali banyagulula eby'amaguzi okuva ku bantu ba Uganda mu kaseera k'olutalo olw'omunda, Idi Amin bweyavirako obukulembezze bwa Milton Obote okugwa nga akozesa amagye okumuwamba. Yafumbirwa Yoweri Museveni imu Gwomunaana miu 1973.<ref name="Butagira2010">http://allafrica.com/stories/201005240504.html</ref> Obukulembezze bwa Idi Amin webwali buvudde mu buyinza mu Gwokuna mu 1979, yakomawo mu Uganda okuva e Tanzania gyeyali abeera mu buwangaguse ne bbaawe. Mu Gwokubiri mu 1981, Yoweri Museveni yatongoza olutalo lw'obuyekera ku gavumenti ya Obote, Janet Museveni n'abaana bbe basengula nebagenda e Nairobi, mu ggwanga lye [[Kenya]], ng'eno gyebabeera n'emikwano gya famire okutuuka mu 1983. Mu 1983, bagenda mu kibuga kya Gothenburg, e Sweden, gyebabeera okutuuka mu Gwokutaano mu 1986, emyezi enna oluvannyuma lwa magye ga Yoweri Museveni aga National Resistance Army okuwamba obuyinza mu [[Kampala|Kampala.]]<ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=A look back at the crucial 1980s polls |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/a-look-back-at-the-crucial-1980s-polls-1486528 |access-date=2026-10-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == Janet Museveni yatandikawo ekibiina ky'abakyala mu 1986 ekiyamba okuyamba bamulekwa ekya Uganda Women's Effort to Save Orphans (UWESO), nga kino kya bwanannyini, kyeyagamba kyali kikoleddwa n'obumannyirivu bwe bw'okubeera omunoonyi woobubuddamu. Yatandika okwenyigira mu kakuyege w'okulwanyida akawuka ka siriimu mu Uganda mu myaka gya 1990, n'atandikawo enkolagana n'abasumba nga Martin Ssempa olw'okusomesa munsonga z'obutenyigira mu kwegadanga mu Uganda.<ref>''The Economist'', July 3, 2010, page 45.</ref> Mu Gwekuminoogumu mu 2005, yalangirira nga bweyali ayagala ekifo ky'obwa Paalamenti mu Saza lya Ruhaama mu kulonda kwabonna okwaliwo mu Gwokubiri mu 2006. Yavuganya mu kifo kino ng'attunka n'eyali ow'ekibiina kya [[Forum for Democratic Change (FDC)|Forum for Democratic Change]], Augustine Ruzindana,gweyawangulira ddala nga amusingidde wala. Yaddamu n'alondebwa mu Gwokusatu mu 2011 kukisaja ekyali eky'emyaka emirala etaano.<ref>{{Cite web |date=2021-01-22 |title=United opposition key to unseating Museveni in 2016, says Mao |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/united-opposition-key-to-unseating-museveni-in-2016-says-mao-1561714 |access-date=2026-10-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nga 16 Ogwekumineebiri mu 2009, Janet Museveni yaweebwa eky'okubeeta Minisita Omubeezi Ow'ensonga ze Karamoja, nga kyamuweebwa baawe Pulezidenti Yoweri Museveni.<ref>{{Cite web |title=AfricaNews - Uganda: First lady appointed minister - The AfricaNews articles of paddingtonkenya |url=http://www.africanews.com/site/Uganda_First_lady_appointed_minister/list_messages/23249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090222031330/http://www.africanews.com/site/Uganda_First_lady_appointed_minister/list_messages/23249 |archive-date=2009-02-22 |access-date=2026-11-10 |website=www.africanews.com |language=nl}}</ref> Oga 27 ngwokutaano mu 2011 yalinyisibwasn'atekebwa ku ky'okubeera Minisita w'ensonga z'e Karamoja, nga ayongerezaako eky'okubeera Minisita Omubeezi ow'ensonga ze Karamoja.<ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-of-list-of-ugandan-ministers-appointed-by-president-museveni--1492836</ref> Nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, oluvannyuma lwa baabwe okubeera nga yali azeemu okulondebwa nga Pulezidenti, yaweebwa eky'okubeeta Minisita avunaanyizibwa ku By'enjigiriza N'eby'emizannyo<ref name=":1">{{cite web|date=6 June 2016|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf|title=Museveni's new cabinet list At 6 June 2016|access-date=13 June 2016|author=Uganda State House|location=Kampala|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf|url-status=dead}}</ref>. == Obulamu bwe obw'omunda == Mufumbo eri Yoweri Museveni ng'era amulinamu abaana bana[[Muhoozi Kainerugaba|.]] * [[Muhoozi Kainerugaba]] eyazaalibwa mu 1974, nga General<ref>{{Cite web |title=Muhoozi Kainerugaba promoted to Major General |url=https://www.youtube.com/watch?v=DzA5ORGITwc |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702140905/https://www.youtube.com/watch?v=DzA5ORGITwc |archive-date=2026-07-02 |access-date=2026-11-10 |language=en |url-status=live}}</ref><ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-promotes-muhoozi-to-rank-of-major-general-1650632</ref> mu ggye ly'eggwanga erya UPDF ng'era Kti ye muduumizi waalyo.<ref name="Butagira2010" /><ref>{{Cite web |date=2020-07-03 |title=Museveni appoints son as force commander |url=https://nation.africa/kenya/news/africa/museveni-appoints-son-as-force-commander--552192 |access-date=2026-11-10 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> * Natasha Karugire nga yazaalibwa mu 1976. Ono akola misono gyangoye ng'e ra yeebuzibwaako, ng'era mufumbo nga baawe ye Edwin Karugire. Omuwandiisi ow'okulusegere lwa Pulezidenti wa Uganda kunsonga z'awaka.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Natasha�s Kaine! |url=http://newvision.co.ug/D/8/217/392752/Diana_Museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100219075224/http://newvision.co.ug/D/8/217/392752/Diana_Museveni |archive-date=2010-02-19 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref> * Patience Rwabwogo yazaalibwa mu 1978, nga musumba w'e kanisa ya Covenant Nations Church,<ref>{{Cite web |title=covenantnationschurch.org - Registered at Namecheap.com |url=http://covenantnationschurch.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314081509/http://covenantnationschurch.org/ |archive-date=2018-03-14 |access-date=2026-11-10 |website=covenantnationschurch.org}}</ref> e Buziga mu Kampala nga mufumbo ng'era baawe ye Odrek Rwabwogo.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Christians bless Kampala city |url=http://newvision.co.ug/D/8/13/539065/Patience_Rwabogo_Church |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225172952/http://newvision.co.ug/D/8/13/539065/Patience_Rwabogo_Church |archive-date=2010-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref> * Diana Kamuntu eyazaalibwa mu 1980 nga mufumbo, ng'era omwami we ye Geoffrey Kamuntu.<ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Diana hangs onto Kamuntu |url=http://newvision.co.ug/D/9/40/393675/Diana_Museveni |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225173102/http://newvision.co.ug/D/9/40/393675/Diana_Museveni |archive-date=2010-02-25 |access-date=2026-11-10 |website=newvision.co.ug}}</ref> == Obutabo bw'afulumiza  == * {{cite book |year=2011 |title=My Life's Journey |publisher=Fountain Publishers |isbn=978-9970-25-102-5}} == Laba ne == * [[Paalamenti ya Uganda]] * Kabineeti ya Uganda * Gavumenti ya Uganda * [[Henry Tumukunde]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * Media related to Janet Museveni at Wikimedia Commons * [http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/ugandaat50/Janet+Museveni++Emerging+from+the+shadows/-/1370466/1458664/-/9ktuixz/-/index.html Eby'ogera ku Janet Museveni mu 2012] * [http://iisd.ca:8080/ramgen/linkages/sd/ifpri/3museveni.rm Janet Museveni byeyayogera mu kulukungaana lwa IISD olwali mu Kampala mu 2004] * [https://web.archive.org/web/20090503105619/http://www.independent.co.ug/index.php/cover-story/cover-story/690-family-rule-in-uganda-?showall=1 Famire ya Museveni esinganibwamiu abantu abawerako] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] j98wyp1ozawfx1gesj0z2yz869tiasu Grace Kaudha 0 8095 78246 77085 2026-11-10T18:58:18Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78246 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=lg&from=en&page=Grace+Kaudha&targettitle=Grace+Kaudha</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>https://observer.ug/news/headlines/53732-iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * [https://iganga.go.ug/ Iganga District Local Government] 6h4y7gvkorh7muf8le3bcc1rl955065 78247 78246 2026-11-10T18:58:50Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78247 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Grace Kaudha dies {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp |access-date=2026-11-10 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=lg&from=en&page=Grace+Kaudha&targettitle=Grace+Kaudha</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>https://observer.ug/news/headlines/53732-iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * [https://iganga.go.ug/ Iganga District Local Government] fcgysnqj6ziwvgtl0xxz507qioolyf3 78248 78247 2026-11-10T18:59:45Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78248 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Grace Kaudha dies {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp |access-date=2026-11-10 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=e86a71a3951a01ba3ce7b9c65bce1bbd&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dcontributionsmenu%26from%3Den%26page%3DGrace%2BKaudha%26targettitle%3DGrace%2BKaudha%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-11-10 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>https://observer.ug/news/headlines/53732-iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * [https://iganga.go.ug/ Iganga District Local Government] cvtaqehqg6vv6esotq75sxcubswf48i 78249 78248 2026-11-10T19:00:47Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78249 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Grace Kaudha dies {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp |access-date=2026-11-10 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=e86a71a3951a01ba3ce7b9c65bce1bbd&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dcontributionsmenu%26from%3Den%26page%3DGrace%2BKaudha%26targettitle%3DGrace%2BKaudha%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-11-10 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>{{Cite web |last=Team |first=The Observer |date=2017-07-08 |title=Iganga Woman MP passes on at Mulago |url=https://observer.ug/news/iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * [https://iganga.go.ug/ Iganga District Local Government] smpxvy3pdmv9fk00tzmj7dbd60s9ov9 78250 78249 2026-11-10T19:01:28Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78250 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Grace Kaudha dies {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp |access-date=2026-11-10 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=e86a71a3951a01ba3ce7b9c65bce1bbd&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dcontributionsmenu%26from%3Den%26page%3DGrace%2BKaudha%26targettitle%3DGrace%2BKaudha%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-11-10 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>{{Cite web |last=Team |first=The Observer |date=2017-07-08 |title=Iganga Woman MP passes on at Mulago |url=https://observer.ug/news/iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>{{Cite web |last=DANIEL KAZUNGU {{!}} PML Daily Contributing Editor |title=Iganga Woman MP dies - PML Daily |url=https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20250222062437/https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html |archive-date=2025-02-22 |access-date=2026-11-10 |website=www.pmldaily.com |language=en-US}}</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * [https://iganga.go.ug/ Iganga District Local Government] 23qj531ismjmo4thgcltfwq7g3hejzu 78251 78250 2026-11-10T19:04:18Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78251 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Grace Kaudha dies {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp |access-date=2026-11-10 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=e86a71a3951a01ba3ce7b9c65bce1bbd&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dcontributionsmenu%26from%3Den%26page%3DGrace%2BKaudha%26targettitle%3DGrace%2BKaudha%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-11-10 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>{{Cite web |last=Team |first=The Observer |date=2017-07-08 |title=Iganga Woman MP passes on at Mulago |url=https://observer.ug/news/iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>{{Cite web |last=DANIEL KAZUNGU {{!}} PML Daily Contributing Editor |title=Iganga Woman MP dies - PML Daily |url=https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20250222062437/https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html |archive-date=2025-02-22 |access-date=2026-11-10 |website=www.pmldaily.com |language=en-US}}</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * Iganga District Local Government 85lwnafhj8dng2lx6vf2ep04u6wlhba 78326 78251 2026-11-11T02:52:35Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78326 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] '''Grace Kaudha''', era amanyiddwa nga Grace Hailat Kaudha Magumba, (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 14 Ogwekkumi 1986) yali munnabyabufuzi wa Uganda era [[:en:Legislator|omubaka]] eyali akiikirira abakyala mu [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] mu Ppaaliyamenti ya Uganda ey'ekkumi mu mwaka gwa 2016.<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Passes On : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/iganga-woman-mp-passes-on |access-date=2026-10-19 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yali alina akakwate ku kibiina kya [[National Resistance Movement]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2017-07-08 |title=Ugandan Woman MP Kaudha dies after child-birth complications |url=https://www.independent.co.ug/ugandan-woman-mp-kaudha-dies-child-birth-complications/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yafiira mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] e Kawempe ku Lwomukaaga nga ennaku z'omwezi 1 Ogwomusanvu 2017 ku ssaawa munaana<ref>{{Cite web |title=Iganga Woman MP Grace Kaudha dies {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-woman-mp-grace-kaudha-dies-1709570?view=htmlamp |access-date=2026-11-10 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> Kigambibwa nti okufa kwe kwava ku mbeera mu lufuutifuuti eyitibwa [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] eyaleetebwa obuzibu bw'olubuto.<ref name=":0" /> Yaziikibwa ku kyalo Magogo, mu ggombolola y'e Nawaningi, mu disitulikiti y'e Iganga.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=e86a71a3951a01ba3ce7b9c65bce1bbd&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dcontributionsmenu%26from%3Den%26page%3DGrace%2BKaudha%26targettitle%3DGrace%2BKaudha%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-11-10 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> == Obuweereza bwe == Yali mubaka omukyala owa [[Iganga (disitulikit)|disitulikiti y'e Iganga]] eyadda mu bigere bya Kabaale Kwagala Olivia, era yaweereza ku kakiiko k'amateeka, eby'empisa n'ebintu ebiweebwa abantu olw'obuweereza bwabwe. Era yaliko ne ku kakiiko akokola ku by'ekikula ky'abantu, emirimu wamu n'okwekulaakulanya.<ref>{{Cite web |last=Team |first=The Observer |date=2017-07-08 |title=Iganga Woman MP passes on at Mulago |url=https://observer.ug/news/iganga-woman-mp-passes-on-while-giving-birth/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == Yali mukyala wa Ibrahim Tooto era nga alina omwana omu.<ref>{{Cite web |last=DANIEL KAZUNGU {{!}} PML Daily Contributing Editor |title=Iganga Woman MP dies - PML Daily |url=https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222062437/https://www.pmldaily.com/news/2017/07/iganga-woman-mp-dies.html |archive-date=2025-02-22 |access-date=2026-11-10 |website=www.pmldaily.com |language=en-US |url-status=live}}</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka b'olukiiko lwa Uganda olw'ekkumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Olukiiko lwa Uganda olukulu]] * [[National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwamu == <references /> == Emiyungiro gy'obubaka egy'ebweru == * Iganga District Local Government 9gi2oda8x3ieg4fn7g799h2abcxkm63 Maurice Peter Kagimu Kiwanuka 0 8190 78241 70575 2026-11-10T18:45:11Z Jonathan Charvez 11988 coverted reference 78241 wikitext text/x-wiki '''Maurice Peter Kagimu Kiwanuka''' munnabyabufuzi mu Uganda. Ye mutabani w'eyali ssaabalamuzi omugenzi Benedicto Kiwanuka.<ref>{{Cite web |url=https://www.ugandainfo.com/uganda/government/presidents/benedicto-kiwanuka/ |access-date=2026-11-10 |website=www.ugandainfo.com}}</ref> Yali mukiise mu paalamenti ya konsituwense y'e Bukomansimbi [[Masaka (disitulikit)|disitulikiti y'e Masaka]]. Kino kyaliwo nga [[Kalungu (disitulikit)|disitulikiti y'e Kalungu]], [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo]], ne [[Bukomansimbi (disitulikit)|Bukomansimbi District]] tezinnaba kususumbulwa ku disitulikiti y'e [[Masaka (disitulikit)|Masaka]] enkadde. == Obuvo n'ebyensoma bye == Kagimu yazaalibwa Benedicto Kiwanuka Maxensia Zalwango nga 22 Mutunda 1961,<ref>https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents</ref> mu ddwaliro ly'eNakasero mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], era yali wa munaana mu baana bebaazaala.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/kagimu-kiwanuka-sought-priesthood-but-found-politics-1680308</ref>yasomera ku Mugwanya Preparatory School e Kabojja mu 1967 okuva mu kibiina ekisooka okutuuka mu kyokuna.<ref name=":0" /> wabula ebibuuzo ebyakamalirizo eby'ekibiina ekyomusanvu yabituulira ku Savio Junior School e Kisubi mu 1971. Yawandiisibwa mu Nyenga Minor Seminary mu 1974, mu [[Buikwe (disitulikit)|Buikwe]] okuva mu siniya esooka okutuuka mu y'okubiri, era oluvanyuma yeegatta ku Kisubi Seminary okuva mu siniya eyookusatu okutuuka mu yookuna. Yeegatta ku St. Henry’s College Kitovu mu1978, wabula olw'olutalo lwa 1979,<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/war-in-uganda-coverage-of-the-1979-liberation-war-1697838</ref> yamalayo omwaka gumu gwokka oluvannyuma ne yeegatta ku St. Mary’s College Kisubi okumaliriza siniya eyoomukaaga.<ref name=":0" /> Nga amalirizza okusoma siniya, Kagimu yafiirwa ekiruubirirwa kye eky'okusoma obusaaseeredooti kye yava asoma asoma diguli mu by'enfuna e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] wakati wa 1980 okutuusa 1983<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ne diguli mu bwekenneenyi bwabantu n'embeera zaabwe (philosophy) gye yasomera mu Yunivasite ya Urbanian mu Roma e Italy mu mwaka gwa 1984-1987.<ref name=":0" /> Alina ne diguli eyookubiri mu by'enzirukanya ya bizinensi gye yafunira mu University of Liverpool, mu U.K.<ref name=":0" /> == Emirimo gye == Nga avudde e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], yaweebwa omulimo mu banka ya Uganda nga akulira ekiwaayi ekikolagana n'ebyenvungisa ya sente engwira ne mu National Housing and Construction Corporation nga senkula wabula oluvannyuma yaddayo mu busaaseredooti. Oluvannyuma yeegatta ku baminsani b'e Verona abaali mu disitulikiti ye Gulu gye yalabira ensibuko y'omumpembe Kony n'obulumbaganyi bwe obwasooka we yabeerera ku Alokolum Major Seminary mu 1987<ref name=":0" />. Mu 1989, Kagimu yayingira ebyobufuzi<ref name=":0" /> Yawangula ekifo ky'okukiikirira abakiise b'essaza ly'e Bukomansimbi ne yeegatta ku BannaUganda abalala mu kubaga Ssemateega w'eggwanga Uganda empya.<ref name=":0" /> Mu mwaka gwa 2002 okutuusa mu 2006, Yali mukiise mu Paalamenti ya Ugandan okukiikirira konsituwensi y'e Bukomansimbi.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga minisita omubeezi alondoola enkola n'enzirukanya y'emirimu mu ofiisi ya pulezidenti okuva 2001 okutuusa 2006.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga omukiise wa Uganda e [[:en:Switzerland|Switzerland]] era yakola nga omukwanaganya ow'enkalakkalira wa Uganda mu kitongole kya [[:en:United_Nations|United Nations]], ekya [[:en:World_Trade_Organization_Ministerial_Conference_of_2005|World Trade Organisation]] n'ebitongole by'ensi yonna nga birina obusinziiro mu Geneva. Yaweerezaako nga omubaka wa Uganda e Switzerland okutuuka mu January wa 2016 bwe yakyusibwa nazziibwa e Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924134740/https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Kagimu Kiwanuka, Maurice Peter}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] sf9k6jzlg40muqzg2rvzifciylja1v5 78242 78241 2026-11-10T18:45:34Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78242 wikitext text/x-wiki '''Maurice Peter Kagimu Kiwanuka''' munnabyabufuzi mu Uganda. Ye mutabani w'eyali ssaabalamuzi omugenzi Benedicto Kiwanuka.<ref>{{Cite web |url=https://www.ugandainfo.com/uganda/government/presidents/benedicto-kiwanuka/ |access-date=2026-11-10 |website=www.ugandainfo.com}}</ref> Yali mukiise mu paalamenti ya konsituwense y'e Bukomansimbi [[Masaka (disitulikit)|disitulikiti y'e Masaka]]. Kino kyaliwo nga [[Kalungu (disitulikit)|disitulikiti y'e Kalungu]], [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo]], ne [[Bukomansimbi (disitulikit)|Bukomansimbi District]] tezinnaba kususumbulwa ku disitulikiti y'e Masaka enkadde. == Obuvo n'ebyensoma bye == Kagimu yazaalibwa Benedicto Kiwanuka Maxensia Zalwango nga 22 Mutunda 1961,<ref>https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents</ref> mu ddwaliro ly'eNakasero mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], era yali wa munaana mu baana bebaazaala.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/kagimu-kiwanuka-sought-priesthood-but-found-politics-1680308</ref>yasomera ku Mugwanya Preparatory School e Kabojja mu 1967 okuva mu kibiina ekisooka okutuuka mu kyokuna.<ref name=":0" /> wabula ebibuuzo ebyakamalirizo eby'ekibiina ekyomusanvu yabituulira ku Savio Junior School e Kisubi mu 1971. Yawandiisibwa mu Nyenga Minor Seminary mu 1974, mu [[Buikwe (disitulikit)|Buikwe]] okuva mu siniya esooka okutuuka mu y'okubiri, era oluvanyuma yeegatta ku Kisubi Seminary okuva mu siniya eyookusatu okutuuka mu yookuna. Yeegatta ku St. Henry’s College Kitovu mu1978, wabula olw'olutalo lwa 1979,<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/war-in-uganda-coverage-of-the-1979-liberation-war-1697838</ref> yamalayo omwaka gumu gwokka oluvannyuma ne yeegatta ku St. Mary’s College Kisubi okumaliriza siniya eyoomukaaga.<ref name=":0" /> Nga amalirizza okusoma siniya, Kagimu yafiirwa ekiruubirirwa kye eky'okusoma obusaaseeredooti kye yava asoma asoma diguli mu by'enfuna e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] wakati wa 1980 okutuusa 1983<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ne diguli mu bwekenneenyi bwabantu n'embeera zaabwe (philosophy) gye yasomera mu Yunivasite ya Urbanian mu Roma e Italy mu mwaka gwa 1984-1987.<ref name=":0" /> Alina ne diguli eyookubiri mu by'enzirukanya ya bizinensi gye yafunira mu University of Liverpool, mu U.K.<ref name=":0" /> == Emirimo gye == Nga avudde e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], yaweebwa omulimo mu banka ya Uganda nga akulira ekiwaayi ekikolagana n'ebyenvungisa ya sente engwira ne mu National Housing and Construction Corporation nga senkula wabula oluvannyuma yaddayo mu busaaseredooti. Oluvannyuma yeegatta ku baminsani b'e Verona abaali mu disitulikiti ye Gulu gye yalabira ensibuko y'omumpembe Kony n'obulumbaganyi bwe obwasooka we yabeerera ku Alokolum Major Seminary mu 1987<ref name=":0" />. Mu 1989, Kagimu yayingira ebyobufuzi<ref name=":0" /> Yawangula ekifo ky'okukiikirira abakiise b'essaza ly'e Bukomansimbi ne yeegatta ku BannaUganda abalala mu kubaga Ssemateega w'eggwanga Uganda empya.<ref name=":0" /> Mu mwaka gwa 2002 okutuusa mu 2006, Yali mukiise mu Paalamenti ya Ugandan okukiikirira konsituwensi y'e Bukomansimbi.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga minisita omubeezi alondoola enkola n'enzirukanya y'emirimu mu ofiisi ya pulezidenti okuva 2001 okutuusa 2006.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga omukiise wa Uganda e [[:en:Switzerland|Switzerland]] era yakola nga omukwanaganya ow'enkalakkalira wa Uganda mu kitongole kya [[:en:United_Nations|United Nations]], ekya [[:en:World_Trade_Organization_Ministerial_Conference_of_2005|World Trade Organisation]] n'ebitongole by'ensi yonna nga birina obusinziiro mu Geneva. Yaweerezaako nga omubaka wa Uganda e Switzerland okutuuka mu January wa 2016 bwe yakyusibwa nazziibwa e Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924134740/https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Kagimu Kiwanuka, Maurice Peter}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] nlucq3sp6ox4y6t6ikrhnx5ogyq511j 78243 78242 2026-11-10T18:46:08Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78243 wikitext text/x-wiki '''Maurice Peter Kagimu Kiwanuka''' munnabyabufuzi mu Uganda. Ye mutabani w'eyali ssaabalamuzi omugenzi Benedicto Kiwanuka.<ref>{{Cite web |url=https://www.ugandainfo.com/uganda/government/presidents/benedicto-kiwanuka/ |access-date=2026-11-10 |website=www.ugandainfo.com}}</ref> Yali mukiise mu paalamenti ya konsituwense y'e Bukomansimbi [[Masaka (disitulikit)|disitulikiti y'e Masaka]]. Kino kyaliwo nga [[Kalungu (disitulikit)|disitulikiti y'e Kalungu]], [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo]], ne [[Bukomansimbi (disitulikit)|Bukomansimbi District]] tezinnaba kususumbulwa ku disitulikiti y'e Masaka enkadde. == Obuvo n'ebyensoma bye == Kagimu yazaalibwa Benedicto Kiwanuka Maxensia Zalwango nga 22 Mutunda 1961,<ref>{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS TO DIRECTOR-GENERAL OF UNOG {{!}} The United Nations Office at Geneva |url=https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-url=http://web.archive.org/web/20250417102030/https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-date=2025-04-17 |access-date=2026-11-10 |website=The United Nations Office at Geneva |language=en}}</ref> mu ddwaliro ly'eNakasero mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], era yali wa munaana mu baana bebaazaala.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/kagimu-kiwanuka-sought-priesthood-but-found-politics-1680308</ref>yasomera ku Mugwanya Preparatory School e Kabojja mu 1967 okuva mu kibiina ekisooka okutuuka mu kyokuna.<ref name=":0" /> wabula ebibuuzo ebyakamalirizo eby'ekibiina ekyomusanvu yabituulira ku Savio Junior School e Kisubi mu 1971. Yawandiisibwa mu Nyenga Minor Seminary mu 1974, mu [[Buikwe (disitulikit)|Buikwe]] okuva mu siniya esooka okutuuka mu y'okubiri, era oluvanyuma yeegatta ku Kisubi Seminary okuva mu siniya eyookusatu okutuuka mu yookuna. Yeegatta ku St. Henry’s College Kitovu mu1978, wabula olw'olutalo lwa 1979,<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/war-in-uganda-coverage-of-the-1979-liberation-war-1697838</ref> yamalayo omwaka gumu gwokka oluvannyuma ne yeegatta ku St. Mary’s College Kisubi okumaliriza siniya eyoomukaaga.<ref name=":0" /> Nga amalirizza okusoma siniya, Kagimu yafiirwa ekiruubirirwa kye eky'okusoma obusaaseeredooti kye yava asoma asoma diguli mu by'enfuna e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] wakati wa 1980 okutuusa 1983<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ne diguli mu bwekenneenyi bwabantu n'embeera zaabwe (philosophy) gye yasomera mu Yunivasite ya Urbanian mu Roma e Italy mu mwaka gwa 1984-1987.<ref name=":0" /> Alina ne diguli eyookubiri mu by'enzirukanya ya bizinensi gye yafunira mu University of Liverpool, mu U.K.<ref name=":0" /> == Emirimo gye == Nga avudde e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], yaweebwa omulimo mu banka ya Uganda nga akulira ekiwaayi ekikolagana n'ebyenvungisa ya sente engwira ne mu National Housing and Construction Corporation nga senkula wabula oluvannyuma yaddayo mu busaaseredooti. Oluvannyuma yeegatta ku baminsani b'e Verona abaali mu disitulikiti ye Gulu gye yalabira ensibuko y'omumpembe Kony n'obulumbaganyi bwe obwasooka we yabeerera ku Alokolum Major Seminary mu 1987<ref name=":0" />. Mu 1989, Kagimu yayingira ebyobufuzi<ref name=":0" /> Yawangula ekifo ky'okukiikirira abakiise b'essaza ly'e Bukomansimbi ne yeegatta ku BannaUganda abalala mu kubaga Ssemateega w'eggwanga Uganda empya.<ref name=":0" /> Mu mwaka gwa 2002 okutuusa mu 2006, Yali mukiise mu Paalamenti ya Ugandan okukiikirira konsituwensi y'e Bukomansimbi.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga minisita omubeezi alondoola enkola n'enzirukanya y'emirimu mu ofiisi ya pulezidenti okuva 2001 okutuusa 2006.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga omukiise wa Uganda e [[:en:Switzerland|Switzerland]] era yakola nga omukwanaganya ow'enkalakkalira wa Uganda mu kitongole kya [[:en:United_Nations|United Nations]], ekya [[:en:World_Trade_Organization_Ministerial_Conference_of_2005|World Trade Organisation]] n'ebitongole by'ensi yonna nga birina obusinziiro mu Geneva. Yaweerezaako nga omubaka wa Uganda e Switzerland okutuuka mu January wa 2016 bwe yakyusibwa nazziibwa e Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924134740/https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Kagimu Kiwanuka, Maurice Peter}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] h983chp3y1ew5xtbz5bx0daxukc2qmi 78244 78243 2026-11-10T18:46:38Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78244 wikitext text/x-wiki '''Maurice Peter Kagimu Kiwanuka''' munnabyabufuzi mu Uganda. Ye mutabani w'eyali ssaabalamuzi omugenzi Benedicto Kiwanuka.<ref>{{Cite web |url=https://www.ugandainfo.com/uganda/government/presidents/benedicto-kiwanuka/ |access-date=2026-11-10 |website=www.ugandainfo.com}}</ref> Yali mukiise mu paalamenti ya konsituwense y'e Bukomansimbi [[Masaka (disitulikit)|disitulikiti y'e Masaka]]. Kino kyaliwo nga [[Kalungu (disitulikit)|disitulikiti y'e Kalungu]], [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo]], ne [[Bukomansimbi (disitulikit)|Bukomansimbi District]] tezinnaba kususumbulwa ku disitulikiti y'e Masaka enkadde. == Obuvo n'ebyensoma bye == Kagimu yazaalibwa Benedicto Kiwanuka Maxensia Zalwango nga 22 Mutunda 1961,<ref>{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS TO DIRECTOR-GENERAL OF UNOG {{!}} The United Nations Office at Geneva |url=https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-url=http://web.archive.org/web/20250417102030/https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-date=2025-04-17 |access-date=2026-11-10 |website=The United Nations Office at Geneva |language=en}}</ref> mu ddwaliro ly'eNakasero mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], era yali wa munaana mu baana bebaazaala.<ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Kagimu Kiwanuka sought priesthood but found politics |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/kagimu-kiwanuka-sought-priesthood-but-found-politics-1680308 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>yasomera ku Mugwanya Preparatory School e Kabojja mu 1967 okuva mu kibiina ekisooka okutuuka mu kyokuna.<ref name=":0" /> wabula ebibuuzo ebyakamalirizo eby'ekibiina ekyomusanvu yabituulira ku Savio Junior School e Kisubi mu 1971. Yawandiisibwa mu Nyenga Minor Seminary mu 1974, mu [[Buikwe (disitulikit)|Buikwe]] okuva mu siniya esooka okutuuka mu y'okubiri, era oluvanyuma yeegatta ku Kisubi Seminary okuva mu siniya eyookusatu okutuuka mu yookuna. Yeegatta ku St. Henry’s College Kitovu mu1978, wabula olw'olutalo lwa 1979,<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/war-in-uganda-coverage-of-the-1979-liberation-war-1697838</ref> yamalayo omwaka gumu gwokka oluvannyuma ne yeegatta ku St. Mary’s College Kisubi okumaliriza siniya eyoomukaaga.<ref name=":0" /> Nga amalirizza okusoma siniya, Kagimu yafiirwa ekiruubirirwa kye eky'okusoma obusaaseeredooti kye yava asoma asoma diguli mu by'enfuna e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] wakati wa 1980 okutuusa 1983<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ne diguli mu bwekenneenyi bwabantu n'embeera zaabwe (philosophy) gye yasomera mu Yunivasite ya Urbanian mu Roma e Italy mu mwaka gwa 1984-1987.<ref name=":0" /> Alina ne diguli eyookubiri mu by'enzirukanya ya bizinensi gye yafunira mu University of Liverpool, mu U.K.<ref name=":0" /> == Emirimo gye == Nga avudde e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], yaweebwa omulimo mu banka ya Uganda nga akulira ekiwaayi ekikolagana n'ebyenvungisa ya sente engwira ne mu National Housing and Construction Corporation nga senkula wabula oluvannyuma yaddayo mu busaaseredooti. Oluvannyuma yeegatta ku baminsani b'e Verona abaali mu disitulikiti ye Gulu gye yalabira ensibuko y'omumpembe Kony n'obulumbaganyi bwe obwasooka we yabeerera ku Alokolum Major Seminary mu 1987<ref name=":0" />. Mu 1989, Kagimu yayingira ebyobufuzi<ref name=":0" /> Yawangula ekifo ky'okukiikirira abakiise b'essaza ly'e Bukomansimbi ne yeegatta ku BannaUganda abalala mu kubaga Ssemateega w'eggwanga Uganda empya.<ref name=":0" /> Mu mwaka gwa 2002 okutuusa mu 2006, Yali mukiise mu Paalamenti ya Ugandan okukiikirira konsituwensi y'e Bukomansimbi.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga minisita omubeezi alondoola enkola n'enzirukanya y'emirimu mu ofiisi ya pulezidenti okuva 2001 okutuusa 2006.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga omukiise wa Uganda e [[:en:Switzerland|Switzerland]] era yakola nga omukwanaganya ow'enkalakkalira wa Uganda mu kitongole kya [[:en:United_Nations|United Nations]], ekya [[:en:World_Trade_Organization_Ministerial_Conference_of_2005|World Trade Organisation]] n'ebitongole by'ensi yonna nga birina obusinziiro mu Geneva. Yaweerezaako nga omubaka wa Uganda e Switzerland okutuuka mu January wa 2016 bwe yakyusibwa nazziibwa e Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924134740/https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Kagimu Kiwanuka, Maurice Peter}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] 3ra9cdgmxmban0ye98vice2yzh7bisa 78245 78244 2026-11-10T18:47:09Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78245 wikitext text/x-wiki '''Maurice Peter Kagimu Kiwanuka''' munnabyabufuzi mu Uganda. Ye mutabani w'eyali ssaabalamuzi omugenzi Benedicto Kiwanuka.<ref>{{Cite web |url=https://www.ugandainfo.com/uganda/government/presidents/benedicto-kiwanuka/ |access-date=2026-11-10 |website=www.ugandainfo.com}}</ref> Yali mukiise mu paalamenti ya konsituwense y'e Bukomansimbi [[Masaka (disitulikit)|disitulikiti y'e Masaka]]. Kino kyaliwo nga [[Kalungu (disitulikit)|disitulikiti y'e Kalungu]], [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo]], ne [[Bukomansimbi (disitulikit)|Bukomansimbi District]] tezinnaba kususumbulwa ku disitulikiti y'e Masaka enkadde. == Obuvo n'ebyensoma bye == Kagimu yazaalibwa Benedicto Kiwanuka Maxensia Zalwango nga 22 Mutunda 1961,<ref>{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS TO DIRECTOR-GENERAL OF UNOG {{!}} The United Nations Office at Geneva |url=https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-url=http://web.archive.org/web/20250417102030/https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-date=2025-04-17 |access-date=2026-11-10 |website=The United Nations Office at Geneva |language=en}}</ref> mu ddwaliro ly'eNakasero mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], era yali wa munaana mu baana bebaazaala.<ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Kagimu Kiwanuka sought priesthood but found politics |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/kagimu-kiwanuka-sought-priesthood-but-found-politics-1680308 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>yasomera ku Mugwanya Preparatory School e Kabojja mu 1967 okuva mu kibiina ekisooka okutuuka mu kyokuna.<ref name=":0" /> wabula ebibuuzo ebyakamalirizo eby'ekibiina ekyomusanvu yabituulira ku Savio Junior School e Kisubi mu 1971. Yawandiisibwa mu Nyenga Minor Seminary mu 1974, mu [[Buikwe (disitulikit)|Buikwe]] okuva mu siniya esooka okutuuka mu y'okubiri, era oluvanyuma yeegatta ku Kisubi Seminary okuva mu siniya eyookusatu okutuuka mu yookuna. Yeegatta ku St. Henry’s College Kitovu mu1978, wabula olw'olutalo lwa 1979,<ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=War in Uganda: Coverage of the 1979 liberation war |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/war-in-uganda-coverage-of-the-1979-liberation-war-1697838 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> yamalayo omwaka gumu gwokka oluvannyuma ne yeegatta ku St. Mary’s College Kisubi okumaliriza siniya eyoomukaaga.<ref name=":0" /> Nga amalirizza okusoma siniya, Kagimu yafiirwa ekiruubirirwa kye eky'okusoma obusaaseeredooti kye yava asoma asoma diguli mu by'enfuna e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] wakati wa 1980 okutuusa 1983<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ne diguli mu bwekenneenyi bwabantu n'embeera zaabwe (philosophy) gye yasomera mu Yunivasite ya Urbanian mu Roma e Italy mu mwaka gwa 1984-1987.<ref name=":0" /> Alina ne diguli eyookubiri mu by'enzirukanya ya bizinensi gye yafunira mu University of Liverpool, mu U.K.<ref name=":0" /> == Emirimo gye == Nga avudde e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], yaweebwa omulimo mu banka ya Uganda nga akulira ekiwaayi ekikolagana n'ebyenvungisa ya sente engwira ne mu National Housing and Construction Corporation nga senkula wabula oluvannyuma yaddayo mu busaaseredooti. Oluvannyuma yeegatta ku baminsani b'e Verona abaali mu disitulikiti ye Gulu gye yalabira ensibuko y'omumpembe Kony n'obulumbaganyi bwe obwasooka we yabeerera ku Alokolum Major Seminary mu 1987<ref name=":0" />. Mu 1989, Kagimu yayingira ebyobufuzi<ref name=":0" /> Yawangula ekifo ky'okukiikirira abakiise b'essaza ly'e Bukomansimbi ne yeegatta ku BannaUganda abalala mu kubaga Ssemateega w'eggwanga Uganda empya.<ref name=":0" /> Mu mwaka gwa 2002 okutuusa mu 2006, Yali mukiise mu Paalamenti ya Ugandan okukiikirira konsituwensi y'e Bukomansimbi.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga minisita omubeezi alondoola enkola n'enzirukanya y'emirimu mu ofiisi ya pulezidenti okuva 2001 okutuusa 2006.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga omukiise wa Uganda e [[:en:Switzerland|Switzerland]] era yakola nga omukwanaganya ow'enkalakkalira wa Uganda mu kitongole kya [[:en:United_Nations|United Nations]], ekya [[:en:World_Trade_Organization_Ministerial_Conference_of_2005|World Trade Organisation]] n'ebitongole by'ensi yonna nga birina obusinziiro mu Geneva. Yaweerezaako nga omubaka wa Uganda e Switzerland okutuuka mu January wa 2016 bwe yakyusibwa nazziibwa e Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924134740/https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Kagimu Kiwanuka, Maurice Peter}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] 4oj14d7a2m63sq33ab9jpnm02qqiuh9 78332 78245 2026-11-11T04:53:51Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78332 wikitext text/x-wiki '''Maurice Peter Kagimu Kiwanuka''' munnabyabufuzi mu Uganda. Ye mutabani w'eyali ssaabalamuzi omugenzi Benedicto Kiwanuka.<ref>{{Cite web |url=https://www.ugandainfo.com/uganda/government/presidents/benedicto-kiwanuka/ |access-date=2026-11-10 |website=www.ugandainfo.com}}</ref> Yali mukiise mu paalamenti ya konsituwense y'e Bukomansimbi [[Masaka (disitulikit)|disitulikiti y'e Masaka]]. Kino kyaliwo nga [[Kalungu (disitulikit)|disitulikiti y'e Kalungu]], [[Lwengo (disitulikit)|Lwengo]], ne [[Bukomansimbi (disitulikit)|Bukomansimbi District]] tezinnaba kususumbulwa ku disitulikiti y'e Masaka enkadde. == Obuvo n'ebyensoma bye == Kagimu yazaalibwa Benedicto Kiwanuka Maxensia Zalwango nga 22 Mutunda 1961,<ref>{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS TO DIRECTOR-GENERAL OF UNOG {{!}} The United Nations Office at Geneva |url=https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417102030/https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2009/07/new-permanent-representative-uganda-presents |archive-date=2025-04-17 |access-date=2026-11-10 |website=The United Nations Office at Geneva |language=en |url-status=dead}}</ref> mu ddwaliro ly'eNakasero mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], era yali wa munaana mu baana bebaazaala.<ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Kagimu Kiwanuka sought priesthood but found politics |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/kagimu-kiwanuka-sought-priesthood-but-found-politics-1680308 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref>yasomera ku Mugwanya Preparatory School e Kabojja mu 1967 okuva mu kibiina ekisooka okutuuka mu kyokuna.<ref name=":0" /> wabula ebibuuzo ebyakamalirizo eby'ekibiina ekyomusanvu yabituulira ku Savio Junior School e Kisubi mu 1971. Yawandiisibwa mu Nyenga Minor Seminary mu 1974, mu [[Buikwe (disitulikit)|Buikwe]] okuva mu siniya esooka okutuuka mu y'okubiri, era oluvanyuma yeegatta ku Kisubi Seminary okuva mu siniya eyookusatu okutuuka mu yookuna. Yeegatta ku St. Henry’s College Kitovu mu1978, wabula olw'olutalo lwa 1979,<ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=War in Uganda: Coverage of the 1979 liberation war |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/war-in-uganda-coverage-of-the-1979-liberation-war-1697838 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> yamalayo omwaka gumu gwokka oluvannyuma ne yeegatta ku St. Mary’s College Kisubi okumaliriza siniya eyoomukaaga.<ref name=":0" /> Nga amalirizza okusoma siniya, Kagimu yafiirwa ekiruubirirwa kye eky'okusoma obusaaseeredooti kye yava asoma asoma diguli mu by'enfuna e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] wakati wa 1980 okutuusa 1983<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> ne diguli mu bwekenneenyi bwabantu n'embeera zaabwe (philosophy) gye yasomera mu Yunivasite ya Urbanian mu Roma e Italy mu mwaka gwa 1984-1987.<ref name=":0" /> Alina ne diguli eyookubiri mu by'enzirukanya ya bizinensi gye yafunira mu University of Liverpool, mu U.K.<ref name=":0" /> == Emirimo gye == Nga avudde e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], yaweebwa omulimo mu banka ya Uganda nga akulira ekiwaayi ekikolagana n'ebyenvungisa ya sente engwira ne mu National Housing and Construction Corporation nga senkula wabula oluvannyuma yaddayo mu busaaseredooti. Oluvannyuma yeegatta ku baminsani b'e Verona abaali mu disitulikiti ye Gulu gye yalabira ensibuko y'omumpembe Kony n'obulumbaganyi bwe obwasooka we yabeerera ku Alokolum Major Seminary mu 1987<ref name=":0" />. Mu 1989, Kagimu yayingira ebyobufuzi<ref name=":0" /> Yawangula ekifo ky'okukiikirira abakiise b'essaza ly'e Bukomansimbi ne yeegatta ku BannaUganda abalala mu kubaga Ssemateega w'eggwanga Uganda empya.<ref name=":0" /> Mu mwaka gwa 2002 okutuusa mu 2006, Yali mukiise mu Paalamenti ya Ugandan okukiikirira konsituwensi y'e Bukomansimbi.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga minisita omubeezi alondoola enkola n'enzirukanya y'emirimu mu ofiisi ya pulezidenti okuva 2001 okutuusa 2006.<ref name=":0" /> Yaweerezaako nga omukiise wa Uganda e [[:en:Switzerland|Switzerland]] era yakola nga omukwanaganya ow'enkalakkalira wa Uganda mu kitongole kya [[:en:United_Nations|United Nations]], ekya [[:en:World_Trade_Organization_Ministerial_Conference_of_2005|World Trade Organisation]] n'ebitongole by'ensi yonna nga birina obusinziiro mu Geneva. Yaweerezaako nga omubaka wa Uganda e Switzerland okutuuka mu January wa 2016 bwe yakyusibwa nazziibwa e Nigeria.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924134740/https://skaheru.com/flaxing/ambassador-peter-maurice-kagimu-kiwanuka-kiri-wa-nnaku/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{DEFAULTSORT:Kagimu Kiwanuka, Maurice Peter}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] cofn0mn0sd7ine058yap0qmtmamd4bk Apolo Nsibambi 0 8337 78255 70208 2026-11-10T19:27:37Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78255 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Apolo Robin Nsibambi''' (25 Ogwekkumi 1940 – 28 Ogwokutaano 2019) yali Munnayuganda, musomesa era munnabyabufuzi eyaweerezaako nga [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssabaminisita wa Uganda]] ow'omulundi ogw'omunaana okuva 5 Ogwokuna 1999 okutuusa 24 Ogwokutaano 2011, [[:en:Amama_Mbabazi|Amama Mbabazi]] bwe yamuddira mu bigere.<ref>{{cite web |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755640|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207054546/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755640|url-status=dead|archive-date=7 February 2015|title=Nsibambi Speaks Out|date=25 May 2011|newspaper=[[New Vision]]|access-date=28 May 2019|format=Archived from the original on 7 February 2015|author=Raymond Baguma|location=Kampala}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.independent.co.ug/column/interview/6940-uganda-needs-political-hygiene-prof-nsibambi|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207050730/http://www.independent.co.ug/column/interview/6940-uganda-needs-political-hygiene-prof-nsibambi|url-status=dead|archive-date=7 February 2015|title=Uganda Needs Political Hygiene|date=1 December 2012|last=Julius Odeke|first=and Joseph Were|access-date=28 May 2019|newspaper=[[The Independent (Uganda)]]|format=Archived from the original on 7 February 2015}}</ref> Ng'omuyivu mu by'obufuzi, yasomesa Ku Ssettendekero wa Makerere okuva mu myaka gya 1960 era oluvannyuma yakwata ebifo bingi eby'oku ntikko mu by'enjigiriza, omuli [[:en:Dean_(education)|Dean]] of the Faculty of Social Sciences ne Head of the Department of [[:en:Political_science|Political Science]]. Era yali Dayirekita wa Makerere Institute of Social Research wakati wa 1994 ne 1996. Ng'oggyeeko eby'enjigiriza, Nsibambi yaweereza mu [[:en:Politics_of_Uganda|gavumenti]] nga [[:en:Ministry_of_Public_Service_(Uganda)|Minisita w'abakozi ba gavumenti]] (1996-1998) ne [[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita w'ebyenjigiriza n'emizannyo]] (1998-1999) nga tannalondebwa ku bwa [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita]]. Okuva mu 2003 okutuuka mu 2007, yafuuka [[:en:Chancellor|Chansala]] wa [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] eyasooka atali mukulembeze w'eggwanga. Nsibambi yatwalibwa nnyo nga munnabyabufuzi omugezi, era mu kiseera kye nga [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita]] yannyonnyola [[:en:Makerere_University|Makerere]] nga [[:en:Intellectual_giftedness|ekibinja ky'amagezi]] eri omusomi munne [[:en:Ali_Mazrui|Ali Mazrui]]. Ajjukirwa olw'ebyo bye yakola mu buweereza bwa gavumenti n'[[:en:Higher_education_in_the_United_States|ebyenjigiriza ebya waggulu]] mu Uganda.<ref>{{Cite web|title=Rt. Hon. Apolo Robin Nsibambi - Chancellor (2003-2007) {{!}} Makerere University|url=https://mak.ac.ug/chancellor/rt-hon-apolo-robin-nsibambi-chancellor-2003-2007|access-date=2025-08-22|website=mak.ac.ug|archive-date=2025-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127051806/https://mak.ac.ug/chancellor/rt-hon-apolo-robin-nsibambi-chancellor-2003-2007|url-status=dead}}</ref><ref name="AboutR">{{cite web |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1501054/life-times-prof-apolo-nsibambi|title=The Life And Times of Prof. Apolo Nsibambi|newspaper=[[New Vision]]|author=Administration|date=28 May 2019|access-date=28 May 2019|location=Kampala}}</ref><ref>{{Cite web |last=Writer|first=Secondopinion|date=2019-05-29|title=Museveni eulogizes Nsibambi: He contributed to Uganda’s development, streamlined salary issues at Makerere - THE SECOND OPINION|url=https://www.secondopinion.co.ug/president-museveni-eulogizes-nsibambi-contributed-ugandas-development-streamlined-salary-issues-makerere/,%20https://www.secondopinion.co.ug/president-museveni-eulogizes-nsibambi-contributed-ugandas-development-streamlined-salary-issues-makerere/|access-date=2025-08-22|language=en-US}}</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Apolo Robin Nsibambi yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1940.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S80iBQAAQBAJ&q=Apolo+Nsibambi+25+October+1940&pg=PR1|title=National Integration in Uganda 1962-2013|author=Nsibambi, Apolo Robin|date=20 October 2014|publisher=Fountain Publishers|isbn=9789970253647|format=Book}}</ref> Yali omu ku baana 12 abaazaalibwa Eva Bakaluba ne Semyoni Nsibambi, omukulembeze wa [[:en:Balokole|Balokole]] oba "East African Revival".<ref>{{Cite book |date=2025-07-21 |title=East African Revival |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=East_African_Revival&oldid=1301822961 |language=en}}</ref> Apolo Nsibambi yasomera ku [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] mu misomo gye egya siniya . Yatikkirwa ddiguli mu by'ensimbi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in economics, okuva ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]]. Yafuna diguli ey'okubiri mu byobufuzi eya Master of Arts in political science okuva mu [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]] mu Amerika. Diguli ya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] yo ate yagifunira mu [[:en:University_of_Nairobi|University of Nairobi]]. == Emirimu gye == Nsibambi yaweerezaako ng'omukulu w'ebbanguliro lya Social Science ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] okuva 1978 okutuusa 1983 n'okuva 1985 okuttuka mu 1987. Yalondebwa okuba akulira dipaatimenti ya Political Science ku Ssettendekero wa Makerere mu 1987, ekifo kye yalimu okutuusa mu 1990. Yali dayirekita wa Makerere Institute of Social Research okuva 1994 okutuusa 1996. Wakati wa 1996 ne 1998, Yaweereza nga minisita w'abakozi ba gavumenti mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]. Mu 1998 yalondebwa nga [[:en:Minister_of_Education|minisita w'eby'enjigiriza n'emizannyo]] ,nga yaweereza mu ttuluba eryo okutuusa mu 1999 bweyalondebwa nga [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita n'okubeera omukulembeze wa bizinensi za gavumenti mu Paalamenti]]. Nsibambi era yaweerezaako nga Chancellor wa Ssettendekero wa Makerere okuva mu 2003 okutuusa mu Gwekkumi 2007. Yasomesaako ku Yunivasite mu myaka gya 1960 nga yafuuka mukwano gwa [[:en:Paul_Theroux|Paul Theroux]], eyabuuzanga Nsibambi ku bifo gye yatambuliranga ''[[:en:Dark_Star_Safari|Dark Star Safari]]''.<ref>{{Cite web |url=http://mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |title=Archive copy |access-date=2025-11-03 |archive-date=2019-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601163939/https://www.mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Makerere University |date=2012 |title=Professor Apolo Robin Nsibambi: Former Chancellor, Makerere University |url=http://mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |access-date=6 February 2015 |publisher=[[Makerere University]] |archive-date=1 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601163939/https://www.mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |url-status=dead }}</ref> Mu 1999,Apollo Nsibambi ye yawa okwogera okukulu mu ttabamiruka w’ekibiina kya UNAA mu kibuga Atlanta ekya Georgia.<ref name="UNAA_PastConventions2">{{cite web |title=Past UNAA Conventions |url=https://unaaonline.org/past-unaa-conventions/ |access-date=2026-02-18 |website=Ugandan North American Association (UNAA)}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Yawasa Esther Nsibambi mu Gwokusatu wa 2003 oluvannyuma lw’okufa kwa mukyala we eyasooka Rhoda mu Gwekkuminebiri wa 2001.<ref>{{cite web |date=2 December 2001 |title=Museveni Mourns Nsibambi's Wife |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1020440/museveni-mourns-nsibambi-eur-wife |access-date=29 May 2019 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}</ref> Yali taata w'abaana bana abawala, omu [[Anglican]] eyafa nga 28 Ogwokutaano 2019, ku myaka 78.<ref>{{cite web |date=2 December 2001 |title=Museveni Mourns Nsibambi's Wife |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1020440/museveni-mourns-nsibambi-eur-wife |access-date=29 May 2019 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2019/05/28/uganda-s-ex-prime-minister-nsibambi-dies// |title=Archive copy |access-date=2022-11-26 |archive-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610152916/https://www.softpower.ug/ugandas-former-prime-minister-apolo-nsibambi-dies/ |url-status=dead }}</ref> == Laba na bino == * Ba Ssaabaminisita ba Uganda<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Prime_ministers_of_Uganda</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abazaalibwa mu 1940]] [[Category:Ba Katikkiro ba Yuganda]] [[Category:Abasomerako e Makerere University]] [[Category:Abasomerako e King's College Budo]] [[Category:Ba Chancellor ba Makerere University]] [[Category:Abasomerako ku University y'e Nairobi]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] a0wfyiqlfrzuq48opo138uvrtsbwuxj 78256 78255 2026-11-10T19:29:03Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78256 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Apolo Robin Nsibambi''' (25 Ogwekkumi 1940 – 28 Ogwokutaano 2019) yali Munnayuganda, musomesa era munnabyabufuzi eyaweerezaako nga [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssabaminisita wa Uganda]] ow'omulundi ogw'omunaana okuva 5 Ogwokuna 1999 okutuusa 24 Ogwokutaano 2011, [[:en:Amama_Mbabazi|Amama Mbabazi]] bwe yamuddira mu bigere.<ref>{{cite web |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755640|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207054546/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755640|url-status=dead|archive-date=7 February 2015|title=Nsibambi Speaks Out|date=25 May 2011|newspaper=[[New Vision]]|access-date=28 May 2019|format=Archived from the original on 7 February 2015|author=Raymond Baguma|location=Kampala}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.independent.co.ug/column/interview/6940-uganda-needs-political-hygiene-prof-nsibambi|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207050730/http://www.independent.co.ug/column/interview/6940-uganda-needs-political-hygiene-prof-nsibambi|url-status=dead|archive-date=7 February 2015|title=Uganda Needs Political Hygiene|date=1 December 2012|last=Julius Odeke|first=and Joseph Were|access-date=28 May 2019|newspaper=[[The Independent (Uganda)]]|format=Archived from the original on 7 February 2015}}</ref> Ng'omuyivu mu by'obufuzi, yasomesa Ku Ssettendekero wa Makerere okuva mu myaka gya 1960 era oluvannyuma yakwata ebifo bingi eby'oku ntikko mu by'enjigiriza, omuli [[:en:Dean_(education)|Dean]] of the Faculty of Social Sciences ne Head of the Department of [[:en:Political_science|Political Science]]. Era yali Dayirekita wa Makerere Institute of Social Research wakati wa 1994 ne 1996. Ng'oggyeeko eby'enjigiriza, Nsibambi yaweereza mu [[:en:Politics_of_Uganda|gavumenti]] nga [[:en:Ministry_of_Public_Service_(Uganda)|Minisita w'abakozi ba gavumenti]] (1996-1998) ne [[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita w'ebyenjigiriza n'emizannyo]] (1998-1999) nga tannalondebwa ku bwa [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita]]. Okuva mu 2003 okutuuka mu 2007, yafuuka [[:en:Chancellor|Chansala]] wa [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] eyasooka atali mukulembeze w'eggwanga. Nsibambi yatwalibwa nnyo nga munnabyabufuzi omugezi, era mu kiseera kye nga [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita]] yannyonnyola [[:en:Makerere_University|Makerere]] nga [[:en:Intellectual_giftedness|ekibinja ky'amagezi]] eri omusomi munne [[:en:Ali_Mazrui|Ali Mazrui]]. Ajjukirwa olw'ebyo bye yakola mu buweereza bwa gavumenti n'[[:en:Higher_education_in_the_United_States|ebyenjigiriza ebya waggulu]] mu Uganda.<ref>{{Cite web|title=Rt. Hon. Apolo Robin Nsibambi - Chancellor (2003-2007) {{!}} Makerere University|url=https://mak.ac.ug/chancellor/rt-hon-apolo-robin-nsibambi-chancellor-2003-2007|access-date=2025-08-22|website=mak.ac.ug|archive-date=2025-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127051806/https://mak.ac.ug/chancellor/rt-hon-apolo-robin-nsibambi-chancellor-2003-2007|url-status=dead}}</ref><ref name="AboutR">{{cite web |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1501054/life-times-prof-apolo-nsibambi|title=The Life And Times of Prof. Apolo Nsibambi|newspaper=[[New Vision]]|author=Administration|date=28 May 2019|access-date=28 May 2019|location=Kampala}}</ref><ref>{{Cite web |last=Writer|first=Secondopinion|date=2019-05-29|title=Museveni eulogizes Nsibambi: He contributed to Uganda’s development, streamlined salary issues at Makerere - THE SECOND OPINION|url=https://www.secondopinion.co.ug/president-museveni-eulogizes-nsibambi-contributed-ugandas-development-streamlined-salary-issues-makerere/,%20https://www.secondopinion.co.ug/president-museveni-eulogizes-nsibambi-contributed-ugandas-development-streamlined-salary-issues-makerere/|access-date=2025-08-22|language=en-US}}</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Apolo Robin Nsibambi yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1940.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S80iBQAAQBAJ&q=Apolo+Nsibambi+25+October+1940&pg=PR1|title=National Integration in Uganda 1962-2013|author=Nsibambi, Apolo Robin|date=20 October 2014|publisher=Fountain Publishers|isbn=9789970253647|format=Book}}</ref> Yali omu ku baana 12 abaazaalibwa Eva Bakaluba ne Semyoni Nsibambi, omukulembeze wa [[:en:Balokole|Balokole]] oba "East African Revival".<ref>{{Cite book |date=2025-07-21 |title=East African Revival |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=East_African_Revival&oldid=1301822961 |language=en}}</ref> Apolo Nsibambi yasomera ku [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] mu misomo gye egya siniya . Yatikkirwa ddiguli mu by'ensimbi eya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in economics, okuva ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]]. Yafuna diguli ey'okubiri mu byobufuzi eya Master of Arts in political science okuva mu [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]] mu Amerika. Diguli ya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] yo ate yagifunira mu [[:en:University_of_Nairobi|University of Nairobi]]. == Emirimu gye == Nsibambi yaweerezaako ng'omukulu w'ebbanguliro lya Social Science ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] okuva 1978 okutuusa 1983 n'okuva 1985 okuttuka mu 1987. Yalondebwa okuba akulira dipaatimenti ya Political Science ku Ssettendekero wa Makerere mu 1987, ekifo kye yalimu okutuusa mu 1990. Yali dayirekita wa Makerere Institute of Social Research okuva 1994 okutuusa 1996. Wakati wa 1996 ne 1998, Yaweereza nga minisita w'abakozi ba gavumenti mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]. Mu 1998 yalondebwa nga [[:en:Minister_of_Education|minisita w'eby'enjigiriza n'emizannyo]] ,nga yaweereza mu ttuluba eryo okutuusa mu 1999 bweyalondebwa nga [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita n'okubeera omukulembeze wa bizinensi za gavumenti mu Paalamenti]]. Nsibambi era yaweerezaako nga Chancellor wa Ssettendekero wa Makerere okuva mu 2003 okutuusa mu Gwekkumi 2007. Yasomesaako ku Yunivasite mu myaka gya 1960 nga yafuuka mukwano gwa [[:en:Paul_Theroux|Paul Theroux]], eyabuuzanga Nsibambi ku bifo gye yatambuliranga ''[[:en:Dark_Star_Safari|Dark Star Safari]]''.<ref>{{Cite web |url=http://mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |title=Archive copy |access-date=2025-11-03 |archive-date=2019-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601163939/https://www.mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Makerere University |date=2012 |title=Professor Apolo Robin Nsibambi: Former Chancellor, Makerere University |url=http://mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |access-date=6 February 2015 |publisher=[[Makerere University]] |archive-date=1 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601163939/https://www.mak.ac.ug/governance/former-chancellors/professor-apolo-robin-nsibambi-former-chancellor |url-status=dead }}</ref> Mu 1999,Apollo Nsibambi ye yawa okwogera okukulu mu ttabamiruka w’ekibiina kya UNAA mu kibuga Atlanta ekya Georgia.<ref name="UNAA_PastConventions2">{{cite web |title=Past UNAA Conventions |url=https://unaaonline.org/past-unaa-conventions/ |access-date=2026-02-18 |website=Ugandan North American Association (UNAA)}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Yawasa Esther Nsibambi mu Gwokusatu wa 2003 oluvannyuma lw’okufa kwa mukyala we eyasooka Rhoda mu Gwekkuminebiri wa 2001.<ref>{{cite web |date=2 December 2001 |title=Museveni Mourns Nsibambi's Wife |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1020440/museveni-mourns-nsibambi-eur-wife |access-date=29 May 2019 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}</ref> Yali taata w'abaana bana abawala, omu [[Anglican]] eyafa nga 28 Ogwokutaano 2019, ku myaka 78.<ref>{{cite web |date=2 December 2001 |title=Museveni Mourns Nsibambi's Wife |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1020440/museveni-mourns-nsibambi-eur-wife |access-date=29 May 2019 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2019/05/28/uganda-s-ex-prime-minister-nsibambi-dies// |title=Archive copy |access-date=2022-11-26 |archive-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610152916/https://www.softpower.ug/ugandas-former-prime-minister-apolo-nsibambi-dies/ |url-status=dead }}</ref> == Laba na bino == * Ba Ssaabaminisita ba Uganda<ref>{{Cite book |date=2024-05-03 |title=Category:Prime ministers of Uganda |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Prime_ministers_of_Uganda&oldid=1221997286 |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abazaalibwa mu 1940]] [[Category:Ba Katikkiro ba Yuganda]] [[Category:Abasomerako e Makerere University]] [[Category:Abasomerako e King's College Budo]] [[Category:Ba Chancellor ba Makerere University]] [[Category:Abasomerako ku University y'e Nairobi]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] 7aga7nqcr4krp29flm12p2gxpkzmazz Denis Obua (omukubi w'omupiira) 0 8475 78275 55263 2026-11-10T20:10:47Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78275 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8521&Itemid=80</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=6660&Itemid=80</ref><ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8436&Itemid=80</ref> <ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8435&Itemid=80</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> k2tvgnju4bd3ixc4fji9c9jegqdfp9k 78276 78275 2026-11-10T20:12:41Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78276 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=6660&Itemid=80</ref><ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8436&Itemid=80</ref> <ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8435&Itemid=80</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> ntr9gug4nf2redmzoq0gwv6n45cd2h5 78277 78276 2026-11-10T20:14:29Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78277 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=6660&Itemid=80</ref><ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8436&Itemid=80</ref> <ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8435&Itemid=80</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> 5w22uk7wbw0mduden1i2wa88l3c45l8 78278 78277 2026-11-10T20:17:03Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78278 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8436&Itemid=80</ref> <ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8435&Itemid=80</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> 5erbldag7np36v1pqh2jy8u0ugmkqz1 78279 78278 2026-11-10T20:18:41Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78279 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8435&Itemid=80</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> 9ues69lmhaynwdncn19mx3iun9ughwj 78280 78279 2026-11-10T20:19:22Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78280 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> 90675n65pgt2zff0wfrempvcgxru048 78281 78280 2026-11-10T20:20:05Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78281 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4059679.stm</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> itaalulm5jxyiegb0dgnvoqib49ob49 78282 78281 2026-11-10T20:20:47Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78282 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4276737.stm</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> ob9q2rowxws3ntit0kd4r03vfo5pks8 78283 78282 2026-11-10T20:21:41Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78283 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4397367.stm</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> hwuz8tz316m87d2z2ipx37bv2yb20k4 78284 78283 2026-11-10T20:23:04Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78284 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite news |date=2005-04-01 |title=Cecafa boss stays in jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4397367.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite web}}http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/4450035.stm</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> k4mjtrna2irh4p2ed9ivgdotbed0gjg 78285 78284 2026-11-10T20:23:42Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78285 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite news |date=2005-04-01 |title=Cecafa boss stays in jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4397367.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite news |date=2005-04-15 |title=Cecafa boss out of jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4450035.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> ss5qu256xkopfzm58m9u3f3upw4m642 78286 78285 2026-11-10T20:24:19Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78286 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite news |date=2005-04-01 |title=Cecafa boss stays in jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4397367.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite news |date=2005-04-15 |title=Cecafa boss out of jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4450035.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web |title=IGG Names Top FUFA Brass In Sh333m Scam |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-date=2012-09-12 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> gei0ids4erp0aobzkz7djh6j7emaa49 78287 78286 2026-11-10T20:25:04Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78287 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite news |date=2005-04-01 |title=Cecafa boss stays in jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4397367.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite news |date=2005-04-15 |title=Cecafa boss out of jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4450035.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web |title=IGG Names Top FUFA Brass In Sh333m Scam |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-date=2012-09-12 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web |title=Seguridad {{!}} Junta Andalucia {{!}} Reforma {{!}} Comunidad Madrid {{!}} Map {{!}} Dgt at Cecafa.net |url=http://www.cecafa.net/component/content/article/23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23 |archive-date=2011-07-23 |access-date=2026-11-10 |website=www.cecafa.net}}</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite news}}http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/-/690266/911894/-/14qvbebz/-/index.html</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> 1j9liy5rce73p9ex4vd3rzyg736a1ix 78288 78287 2026-11-10T20:25:46Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78288 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite news |date=2005-04-01 |title=Cecafa boss stays in jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4397367.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite news |date=2005-04-15 |title=Cecafa boss out of jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4450035.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web |title=IGG Names Top FUFA Brass In Sh333m Scam |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-date=2012-09-12 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web |title=Seguridad {{!}} Junta Andalucia {{!}} Reforma {{!}} Comunidad Madrid {{!}} Map {{!}} Dgt at Cecafa.net |url=http://www.cecafa.net/component/content/article/23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23 |archive-date=2011-07-23 |access-date=2026-11-10 |website=www.cecafa.net}}</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite web |date=2021-02-10 |title=Football legend Obua dies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/football-legend-obua-dies-1472502 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791</ref> po9aebkzvwglty46rf86uijwja9dcf7 78289 78288 2026-11-10T20:26:48Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78289 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Denis Obua''' yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947, n'afa mu mwezi ogw'okutaano ng'enaku z'omwezi 4 mu mwaka gwa 2010, nga yali munayuganda eyali [[:en:Association_football|azannyira ekibiina ekifuga]] omupiira gwa Uganda, wamu n'okubeera nga yakidukanyako, yazannya nga ku wiingi ya kono mu ttiimu ya [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda]] wakati w'omwaka gwa 1968 ne 1977, ate oluvannyuma n'akola n'omukulembezze oba pulezidenti w'ekibiina ekidukanya omuzannyo gw'om,upiira mu Uganda oba kiyite [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|Federation of Uganda Football Associations]] (FUFA) wamu n'okubeera nga yeyali ssentebe w'akakiiko akatwala omuzannyo g'omupiira mu buvanjuba wamu ne mu masekati ga Afrika kebayita [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA). == Ttiimu z'azannyiddemu == === Mu kiraabuClub career === Denis Otim Obua yazaalibwa ng'enaku z'omwezi 13 mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1947 mu kyalo kya Akol mu [[:en:Amolatar_District|disitulikiti y'e Amolatar]] mu Uganda. Yasomera ku Boroboro Junior School ne Manjasi High School, ery'e [[:en:Tororo|Tororo]], nga mu mwaka gwa 1967, ekitone kye kyazulibwa era kiraabu ya [[:en:Coffee_United_FC|Coffee United FC]] neemutwala. Omwaka ogwaddako yeegata ku[[:en:Police_FC_(Uganda)|Police FC]], ng'eno yakolera ngayo emirumu ebiri okwali ogw'okuzannya omupiira wamu n'okubeera omusirikale wa poliisi. Mu mwakwa gwa 1977, Obua yeyali asinze okulengera akatimba mu liigi, nga yateeba ggoolo 24, wabula nga kiraabu ya Police FC yasalibwako, neddayomu kibinja kyawnsi kunkomerero lya sizoni ya 1978, ekyamuletera okwegata ku [[:en:Maroons_FC|Maroon FC]] ey'e [[:en:Maroons_FC|Luzira]]<ref name="legend">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref name="daughter">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira kiraabu ya Maroons sizoni emu yokka. Kuba mu mwaka gwa 1979 mu mwezi ogw'okuna, nakyemalira wa Uganda, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], yagibwa muntebe, nga mukaseera akaddako akaataali katebenkevu, abazannyi abasinga okuva mu kiraabu ya [[:en:Simba_FC|Simba FC]], ttiimu ebiseera ebyo eyali ejjude abazannyi abaali bakola mu magye, bonna baakwatibwa. Okwewala entuuko y'emu, Obua n'abazannyi abawerako abalala, badukira mu ggwanga lya Kenya, gyebatandika okuzannyira [[:en:Luo_Union_F.C.|Luo Union]]. Yakomawo mu Uganda mu mwaka gwa 1980 n'addamu okwegata ku Police FC, wabula nga yelemererwa okufuna omutindo gwe era n'awumula. Mu mnwaka gwa 1983, yakomawo okuva mu kuwumula, neyeegata ku [[:en:Villa_SC|Villa SC]], abaali baakawangula ekikopo kya ne liigi ya [[:en:Ugandan_Premier_League|Uganda eyababinywera]] mu myaka egyali gisembyeyo.<ref name="legend">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref><ref name="villa">{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Obua yazannyira Villa mu mipiira gyombi egy'omwetoloolo gw'empaka ezaaliwo mu mwaka gwa [[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983 ezetabwamu kiraabu empanguzi okuva kulukalo lwa Afrika oba ziyite 'African Cup of Champions Clubs']], wabula ng'omupiira ogusooka ogw'oluzannya kwa 'quarter-finals', yafuna obuvune mu mbeera eyaviirako ebiuseera bye eby'okuzannya omupiira okubeera nga byakomekerera. Yali mu baala erimu mu bitundu by'e [[:en:Kamwokya|Kamwokya]] bweyalumbibwa abasajja abaali balina emundu, abaatandika okufukumula amasasi mu baali bazze okwesanyusa oba bakasitoma. Obua yakubwa esasi mu lubuto, wadde nga yatwaliba mu ggwanga lya Bugirimaani ey'omubugwanjuba 'West Germany, teyasobola kuddamu kuzannya.<ref name="villa">{{Cite web}}http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=8437&Itemid=80</ref> === Ku mutendera gw'egwanga === Denis Obua yayitibwa ku ttiimu y'eggwanga mu mwaka gwa 1967, era oluvannyuma neyeenywereza mu kifo ky'oludda lwa wiingi eya kkono. Mu mwaka ggwa 1968, yalondebwa okukiikirira Obuvanjuba bwa Afrika mu mizannyo gyebaali bagenda okuzannya nga battunka ne kiraabu okuva mu Bungereza eya [[:en:West_Bromwich_Albion|West Bromwich Albion]]. Nga bazannya Zanzibar mu mizannyo gy'omwaka gwa 1969 egya [[:en:CECAFA_Cup|East Africa Challenge Cup]], yateeba ggoolo nnya nga Uganda ewangula 7–1,nga y'omu kubaali ku ttiimu ya Uganda eyawangula ng'ebikopo ebyetabwamu amawanga okuva mu buvanjuba bwa Afrika wamu ne mu masekati oba ky'oyinza okuyita CECAFA Cup-.<ref name="legend" /> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Africa_Cup_of_Nations|mpaka ezeebatwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika oba AFCON]] wa [[:en:1968_African_Cup_of_Nations|1968]], [[:en:1974_African_Cup_of_Nations|1974]] wamu ne w'omwaka gwa [[:en:1976_African_Cup_of_Nations|1976]], naateeba n'e ggoolo emu mu mpaka zino ku ggoolo ebiri Uganda zeyafuna ng'empaka zinateera okukomekerezebwa, wabula nga yasilibwa okuva ku ttiimu mu mpaka za [[:en:1978_African_Cup_of_Nations|AFCON wa 1978]] Uganda bweyatuuka ku luzannya olw'akamalirizo oba luyite fayinolo.<ref name="legend" /><ref name="villa" /> Denis Obua atwalibwa okubeera omu kubaannyi abaali basinga okuzannya nga bayita mu namba 11 oba ku wiingi eya kono mu Uganda.<ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-11-09 |title=Uganda Observer - News, comment, sports, business, lifestyle and entertainment from Uganda |url=https://observer.ug/ |access-date=2026-11-10 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ng'omukulembezze == Mu mwaka gwa 1984, Obua yatandika omulimu omupya ng'omutendesi, wabula nga yali wakiseera, ne kiraabu ye enkadde gyebayita, Police FC.Mu mwaka gwa 1995, yafuuka omutendesi omujuvu. Wansi w'obukulembezze bwe ,kiraabu eno yasobola okusumusibwa n'ekomawo mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera]] oluvannyuma lw'emyaka 19 nga teriiwo. Ku mutendera gw'eggwanga, Obua yatendekako ttiimu ya Uganda ey'abavubuka [[:en:1991_All-Africa_Games|mu mizannyo egyetabwamu amawanga g'okusemazinga wa Afrika gonna mu mwaka gwa 1991, oba giyite 'All-Africa Games,]] ate mu mwaka gwa 1995 yadukanyako ttiimu ya Uganda ey'okubiri oba giyite 'Uganda 'B' team' eyatuuka ku luannya olw'akamalirizo mu mpaka z'omwaka gwa 1995 ezetabwamu amawanga g'omubuvanjuba n'ogumasekati ga Afrika oba z'oyinza okuyita [[:en:CECAFA_Cup|CECAFA Cup]].<ref name="legend" /> Mu mwaka gwa 1998, yaweebwa omulimu gw'okutendeka ttiimu y'eggwanga, naye n'akigaana. Wabula mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwka ogwo, yeesimbawo era n'awangula eky'obwa puleidenti wa FUFA. Mu mwaka gwa 2001,yalondebwa ku kisanja ekirala, nga mu mwaka gwa 2003 yasobola okufuuka [[:en:Council_for_East_and_Central_Africa_Football_Associations|ssentebe w'ekibiina ky'akakiiko akadukanya omupiira mu buvanjuba wamu ne mmasekati ga Afrika oba kayite Council for East and Central Africa Football Associations]] (CECAFA).<ref name="villa" /> Okutandika n'omwaka gwa 2004 nga gukomekereza, Obua yeenyigira mu kutabanguko obwali mukudukanya ekibiina kya FUFA. Ng'enaku z'omwezi 30, mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2004, yalangirira mu kakiiko akakulu ng'ekisanja kyako bwekyali kiweddeko , ekyavirako obutakaanya n'eyadira Obua mu bigere ku ky'obwa pulezidenti bwa FUFA , [[:en:Twaha_Kakaire|Twaha Kakaire]].<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Obua yalangiriza ng'okulonda okupya bwekwali kugenda okubeerawo mu mwezi ogw'okubiri, mu mwaka gwa 2005, wabula ng'ebula enaku mbala okulonda kuno kubeerewo, eyali minisita w'eby'emizannyo mu Uganda yawera ekibiina kino ekya FUFA, nga bagamba bakyanoonyereza ku byali bikikwatako.<ref>{{Cite news |date=2004-12-01 |title=Confusion reigns in Uganda |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4059679.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Waayita wiiki biri, Obua n'alangirira nga bweyali agenda okulekulira nga pulezidenti wa FUFA .<ref>{{Cite news |date=2005-02-18 |title=Uganda FA boss quits |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4276737.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Ekibiina ky'abawagizi b'omupiira okuva mu Uganda kyateeka Obua ku niinga nga balumiriza Obua n'eyali saabawandiidi w'ekibiina , nga webaali babuzizaawo ssente webaali bakyali mu ofiiisi. Obua yali agenze mu ggwanga lya Kenya ku mirimu gya CECAFA , okumulumiriza kuno bwekwavaayo, nga bweyakomawo mu [[:en:Kampala|Kampala]], yakwatibwa olw'okulemererwa okugenda mu kkooti.<ref>{{Cite news |date=2005-04-01 |title=Cecafa boss stays in jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4397367.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> n'amala wiiki bbiri ng'ali mu kkomera.<ref>{{Cite news |date=2005-04-15 |title=Cecafa boss out of jail |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4450035.stm |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Mu kaseera katono, Obua yali omu kubakungu ba FUFA e 17 abaamenyebwa kaliiso liios wa gavumenti 'Inspector General of Government' olw'okubeera nga baali bakozesezza buli ensiimbi ezaali zaabaweebwa; e 17 baalagirwa okukomawo ssente zino mu FUFA oba bakangavulwe.<ref>{{Cite web |title=IGG Names Top FUFA Brass In Sh333m Scam |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912161847/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/136576 |archive-date=2012-09-12 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Obua yasigala akola nga ssentebe w'akakiiko kya CECAFA okutuuka ekisanja kye bwekyagwako mu mwaka gwa 2007; yaweebwa eky'okubeera ssentebe w'alukungaana lwa CECAFA mu mwaka gwa 2007 nga yasigala nga memba ow'ekitiibwa okutuusa bweyafa.<ref>{{Cite web |title=Seguridad {{!}} Junta Andalucia {{!}} Reforma {{!}} Comunidad Madrid {{!}} Map {{!}} Dgt at Cecafa.net |url=http://www.cecafa.net/component/content/article/23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723040455/http://www.cecafa.net/component/content/article/23 |archive-date=2011-07-23 |access-date=2026-11-10 |website=www.cecafa.net}}</ref> == Famire == Denis Obua yali abaana 18 nga taata, era omu kubatabani bbe [[:en:David_Obua|David]] yaliko omusambi wa ttiimu y'eggwanga, nga yazannyirako ne kiraabu ya [[:en:Heart_of_Midlothian_F.C.|Hearts]] mu liigi ya [[:en:Scottish_Premier_League|Scotland eyababiywera oba giyite Scottish Premier League]]. Mutabani we omulala, Eric, yazannyirako [[:en:SC_Villa|SC Villa]] mu [[:en:Ugandan_Super_League|liigi yababinywera eya Uganda emannyikiddwa nga Ugandan Super League]], ate ow'okusatu gwebayita Kevin, azannyira esomero lye erya, St Mary's Secondary School erisingaanibwa e Kitende.<ref>{{Cite web |date=2021-02-10 |title=Football legend Obua dies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/football-legend-obua-dies-1472502 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> Muwala we, Sarah Desire Birungi, ye kapiteeni wa kiraabu emannyikiddwa nga [[:en:National_Insurance_Corporation|National Insurance Corporation]] ey'okubaka mu liigi ya netball eya Uganda.<ref name="daughter" /><ref>{{Cite web |title=New Vision Online : National Insurance crowned champions |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103105407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/699791 |archive-date=2009-11-03 |access-date=2026-11-10 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> gooizw3wplmciz95lcs04st6dl48efz Grace Kesande Bataringaya 0 9767 78327 61163 2026-11-11T02:52:42Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78327 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Grace Kesande Bataringaya''' (yazaalibwa nga 4 Ogwomwenda 1970) Munnayuganda, munnabyabufuzi era mubaka mu Paalamenti. Mu 2011, yalondebwa ng'akiikirira Disitulikit y'e [[:en:Rubirizi_District|Rubirizi]] mu Paalamenti.<ref>https://www.ec.or.ug/pub/General%20election%20Report%202010-2011.pdf</ref><ref>https://www.weinformers.com/tag/the-area-mp-grace-kesande-bataringaya/</ref> Mmemba mu kibiina ky'ebyobufuzi ekiri mu buyinza ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]].<ref>https://observer.ug/news/headlines/56437-age-limit-how-your-mp-voted</ref> == Emisomo gye == Yamaliriza emisom gye gya [[:en:Primary_school|primary level]] mu 1983 ku Kyanamira primary school, Mu 1987 yamaliriza ebigezo bye ebya [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|Uganda Certificate of Education]] (UCE) ku Hornyby girls secondary school e [[:en:Kabale|Kabale]]. Ebigezo bye ebya siniya ebimanyikiddwa nga [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Uganda Advanced Certification of Education]] (UACE) yabimaliriza mu 1990 ku Seseme girls secondary school mu [[:en:Kisoro|Kisoro]]. Mu 1993 yatikkirwa okuva ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] ne Diguli eya [[:en:Bachelor's_degree|bachelor's degree]] of Arts in [[:en:Social_science|Social science]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=212 |access-date=2023-03-24 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428095054/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=212 |url-status=dead }}</ref> mu [[:en:Kampala|Kampala]]. == Obuvunaanyizibwa obulala == Ye Dayilekita alimu buyinza mu kitongole kya Livelihood Community Volunteer Initiative for Development<ref>{{Cite web |url=http://www.covoiduganda.net/ |title=Archive copy |access-date=2020-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218232817/http://www.covoiduganda.net/ |archive-date=2020-02-18 |url-status=dead}}</ref> (COVOID), ekitongole ky'obwannakyewa ekikolera mu Disitulikiti y'e Rubirizi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://croozefm.com/20-hiv-patients-receive-treatment/ |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015162105/https://croozefm.com/20-hiv-patients-receive-treatment/ |url-status=dead }}</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] 6lechv7vs0gcmhenbufrddwtxaozj5p Santa Anzo 0 10142 78293 44312 2026-11-10T20:34:13Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78293 wikitext text/x-wiki '''Santa Anzo''' ye [[:en:Model_(person)|munayuganda omwolesi w'emisono]], [[:en:Fashion_designer|omutunzi w'emisono]] era [[:en:Businesswoman|mukyala musuubuzi]].ye mutandisi era avunaanyizibwa ku nkola y'emirimu mu kitongole ekya ''Arapapa Fashion House'', ekisangibwa mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda. Era ye mutandisi era Pulezidenti wa ''Uganda International Fashion Week'', omwoleso gw'engoye ogubeerawo buli mwaka. == Ebyafaayo n'okusoma == Santa Anzo yazaalibwa mu Uganda, awo nga mu 1975. Bazadde balina ensibuko mu [[:en:Moyo_District|disitulikiti y'e Moyo]], mu [[:en:West_Nile_sub-region|kitundu ky'e West Nile]] mu Uganda.<ref name="4R" /> Yasomera ku Old Kampala Primary School, nga tannaba kukyuuusibwa kudda ku Bat Valley Primary School، gye yafuna ebbaluwa ye ey'okusoma Primary School Leaving Certificate. Mu kusoma kwe okwa O-Level, yagenda mu ''Madhvani College'', mu Wairaka, [[:en:Jinja_District|Jinja District]]. Yasomera ku ''Progressive Secondary School'', mu [[Bweyogerere]], [[:en:Wakiso_District|Wakiso District]], gye yamaliriza emisomo gye egya A-level n'afuna [[:en:High_School_Diploma|dipulooma ye eya High School]]. Oluvannyuma yaweebwa ekifo mu ''Dolphins Fashion School'', mu Kampala, gye yamaliriza n'attikirwa [[:en:Fashion_design|dipulooma mu Fashion Design]]. == Emirimu == Mu 1995, Muky. Anzo yafuna omulimu ng'omuweereza mu Kampala Casino. Era yakwasibwa omulimu ng'omwolesi w'emisono mu kifo kye kimu era n'akola ng'omwolesi w'emisono awatali kuweerreza mu baala. Mu 1999, yasisinkana [[Sylvia Owori]] era bombi baatandikawo ''Ziper Models'', nga Anzo y'akolanga kitunzi ate Owori ng'ayavunaanyizibwa ku ngeri emirimu gyegikolebwamu. Anzo yakola nga kitunzi, atendeka abolesi b'emisono era omwanjuzi w'emisono. Yakolanga ku by'ensimbi, awamu n'ebivulu by'engoye. Enkolagana yabwe yamala emyezi 16, nga Anzo tannava mu Ziper Models. Mu 2001 Anzo yava mu Ziper Models n'atandikawo Arapapa. Arapapa kitegeeza [[:en:Butterfly|ekiwojjolo]] mu [[:en:Ma'di_language|lulimi lwe olu Madi]]. Oluvannyuma lw'emyaka ebiri, yatongozza Uganda International Fashion Week.<ref name="1R" /> Alaze emisono gye mu myoleso egy'enjawulo omuli Fashion for Peace initiative, Kenya Fashion Week, Mozambique Fashion Week, Swahili Fashion Week mu Dar-es-Salaam, [[Tanzania]], Africa Fashion Exchange, mu Durban, South Africa, n'ebirala. == Awaadi n'ebitiibwa == * Ekifo eky'okubiri ekya East African Designer of the year award mu Swahili Fashion Week, mu Deesemba 2012, mu Nairobi, Kenya. * Omwogezi mu lukungaana olwasooka olwa Fashionprenuer olwategekebwa Abryanz Style & Fashion Awards (ASFAs), mu Okitobba 2018, mu Kampala, Uganda. * Ekirabo kya Presidential Transformers Appreciation Award ekyasooka, mu Deesemba 2016, mu Kampala, Uganda. * Ebirabo bya Pioneer Ground Breaking by Uganda Women Entrepreneur's Association, ICON ne International Labour Organization.<ref name="8R" /> * Yalagibwa ku Africa Fashion Exchange 2018 mu Durban, South Africa. * Lifetime Fashion Icon Achievement Award 2015.<ref name="8R" /> * Mu 2014, omukulembeze w'akakiiko k'ebyokwerinda ak'ekibiina ky'amawanga amagatte, yalonda Santa Anzo ng'omu ku bakazi 87 abaasinga okuwanirira obuwanvu mu Uganda, n'asiimibwa olw'ekifo eky'omugaso kye yakola mu kutandikawo emirimu gy'okwambala n'okukuba ebifaananyi mu Uganda.<ref name="8R" /> == Laba era == * [[Anita Beryl]] * [[Patricia Akello]] == Ebyawandiikibwa == {{Reflist}} == Enkolagana ez'ebweru == * Santa Anzo: Untold story a7ezz32t9dbcu6pkzqqk6lzavsseyhm Grace Oburu 0 10528 78257 61721 2026-11-10T19:35:04Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78257 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Grace Oburu''' Munnayuganda eyaliko Mmemba wa Paalamenti owa [[Tororo (disitulikit)|Disitulikitti ye Tororo]].<ref>{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Will Minister Opendi retain her Tororo woman MP seat? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/will-minister-opendi-retain-her-tororo-woman-mp-seat--3229858 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/creating-wealth-one-cow-at-a-time-1470776</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1222003</ref> Pulezidenti Museveni yamulonda nga Commissioner wa Judicial Service Commission mu Gwokubiri mu mwaka gwa 2012.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/odoki-reappointment-illegal-says-ogoola-1550724</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-ogoola-to-head-new-judicial-commission-1503056</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] 68ozk0s8bz2sp43dryy583uewl4eymo 78258 78257 2026-11-10T19:36:43Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78258 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Grace Oburu''' Munnayuganda eyaliko Mmemba wa Paalamenti owa [[Tororo (disitulikit)|Disitulikitti ye Tororo]].<ref>{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Will Minister Opendi retain her Tororo woman MP seat? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/will-minister-opendi-retain-her-tororo-woman-mp-seat--3229858 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Creating wealth, one cow at a time |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/creating-wealth-one-cow-at-a-time-1470776 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1222003</ref> Pulezidenti Museveni yamulonda nga Commissioner wa Judicial Service Commission mu Gwokubiri mu mwaka gwa 2012.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/odoki-reappointment-illegal-says-ogoola-1550724</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-ogoola-to-head-new-judicial-commission-1503056</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] 01umdneu05g6ywltj4194le1xm5nnnd 78259 78258 2026-11-10T19:37:45Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78259 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Grace Oburu''' Munnayuganda eyaliko Mmemba wa Paalamenti owa [[Tororo (disitulikit)|Disitulikitti ye Tororo]].<ref>{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Will Minister Opendi retain her Tororo woman MP seat? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/will-minister-opendi-retain-her-tororo-woman-mp-seat--3229858 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Creating wealth, one cow at a time |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/creating-wealth-one-cow-at-a-time-1470776 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1222003</ref> Pulezidenti Museveni yamulonda nga Commissioner wa Judicial Service Commission mu Gwokubiri mu mwaka gwa 2012.<ref>{{Cite web |date=2021-01-22 |title=Odoki reappointment illegal, says Ogoola |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/odoki-reappointment-illegal-says-ogoola-1550724 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-ogoola-to-head-new-judicial-commission-1503056</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] 2xwth104ixex19ezaolmnqoktfs5nfc 78260 78259 2026-11-10T19:38:21Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78260 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Grace Oburu''' Munnayuganda eyaliko Mmemba wa Paalamenti owa [[Tororo (disitulikit)|Disitulikitti ye Tororo]].<ref>{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Will Minister Opendi retain her Tororo woman MP seat? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/will-minister-opendi-retain-her-tororo-woman-mp-seat--3229858 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Creating wealth, one cow at a time |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/creating-wealth-one-cow-at-a-time-1470776 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1222003</ref> Pulezidenti Museveni yamulonda nga Commissioner wa Judicial Service Commission mu Gwokubiri mu mwaka gwa 2012.<ref>{{Cite web |date=2021-01-22 |title=Odoki reappointment illegal, says Ogoola |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/odoki-reappointment-illegal-says-ogoola-1550724 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Museveni appoints Ogoola to head new judicial commission |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-ogoola-to-head-new-judicial-commission-1503056 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] m8fknmrr61obd4zhjjfmr1i2xqdea78 Sam Egesa 0 10840 78238 72295 2026-11-10T18:41:29Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78238 wikitext text/x-wiki   '''Samuel George Bogere Egesa''' [[:en:Bishop|mulabirizi]] [[:en:Anglican|ow'Enzikiriza y'Obukulisitaayo]] mu [[:en:Anglican_Church_of_Uganda|Uganda]]:<ref>{{Cite web |title=Dioceses - The Anglican Communion Office |url=https://www.anglicancommunion.org/dioceses/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> okuva mu 2013 y'abadde [[:en:Bishop_of_Bukedi|Omulabirizi wa Bukedi]].<ref>{{Cite web |url=https://churchofuganda.org/info/rev-canon-samuel-george-bogere-egesa-elected-as-3rd-bishop-of-bukedi-diocese |title=Archive copy |access-date=2024-09-02 |archive-date=2020-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229091025/https://churchofuganda.org/info/rev-canon-samuel-george-bogere-egesa-elected-as-3rd-bishop-of-bukedi-diocese |url-status=dead }}</ref> Egesa yazaalibwa ku kyalo Izira, mu muluka gw'e Nakavule, mu ggombolola ly'e Kapyanga, mu [[:en:Bugiri_District|Disitulikiti y'e Bugiri]]. Yasomera ku Nanfugaki Primary School, Jinja Secondary School wamu n'etendekero lya [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]]. [[:en:Ordained|Yakakasibwa]] okubeera omutuukirivu atukiridde mu 1997, era n'awereza mu [[:en:Iganga|Iganga]].<ref>[https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/22088-from-church-teacher-to-bishop-egesa The Observer (Uganda)]</ref> Omulimu Egesa gweyasembayo okukola nga tanafuuka mulabirizi gwali gwa kubeera muwandiisi w'Essaza nga ayambako [[:en:Michael_Kyomya|Michael Kyomya, ku Ssaza lya Busoga]].<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1287246/christians-tasked-join-politics</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} [[Category:Eddiini mu Buganda]] p1vzuzhpzo4sgep1voyul3hpi09lr82 78239 78238 2026-11-10T18:42:04Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78239 wikitext text/x-wiki   '''Samuel George Bogere Egesa''' [[:en:Bishop|mulabirizi]] [[:en:Anglican|ow'Enzikiriza y'Obukulisitaayo]] mu [[:en:Anglican_Church_of_Uganda|Uganda]]:<ref>{{Cite web |title=Dioceses - The Anglican Communion Office |url=https://www.anglicancommunion.org/dioceses/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> okuva mu 2013 y'abadde [[:en:Bishop_of_Bukedi|Omulabirizi wa Bukedi]].<ref>{{Cite web |url=https://churchofuganda.org/info/rev-canon-samuel-george-bogere-egesa-elected-as-3rd-bishop-of-bukedi-diocese |title=Archive copy |access-date=2024-09-02 |archive-date=2020-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229091025/https://churchofuganda.org/info/rev-canon-samuel-george-bogere-egesa-elected-as-3rd-bishop-of-bukedi-diocese |url-status=dead }}</ref> Egesa yazaalibwa ku kyalo Izira, mu muluka gw'e Nakavule, mu ggombolola ly'e Kapyanga, mu [[:en:Bugiri_District|Disitulikiti y'e Bugiri]]. Yasomera ku Nanfugaki Primary School, Jinja Secondary School wamu n'etendekero lya [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]]. [[:en:Ordained|Yakakasibwa]] okubeera omutuukirivu atukiridde mu 1997, era n'awereza mu [[:en:Iganga|Iganga]].<ref>[https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/22088-from-church-teacher-to-bishop-egesa The Observer (Uganda)]</ref> Omulimu Egesa gweyasembayo okukola nga tanafuuka mulabirizi gwali gwa kubeera muwandiisi w'Essaza nga ayambako [[:en:Michael_Kyomya|Michael Kyomya, ku Ssaza lya Busoga]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Christians tasked to join politics |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} [[Category:Eddiini mu Buganda]] qc3jqcgg30fjdfszz1i31p9v5lchyey David Sejusa 0 10941 78322 77235 2026-11-11T01:35:43Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78322 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''David Sejusa''' yazaalibwa nga 13 Ogwekuminoogumu mu 1954<ref>{{Cite web |title=General David Sejusa (Tinyefuza) {{!}} Profile {{!}} Africa Confidential |url=https://www.africa-confidential.com/profile/id/3473/David_Sejusa |access-date=2026-10-22 |website=www.africa-confidential.com |language=en}}</ref> Ono era amanyiddwa nga David Tinyefuza munamateeka munna Uganda, [[munnamaggye]] eyaganyukira ku ddaala lya genero mu 2022.<ref>{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2022-09-01 |title=Inside Sejusa’s 26 year quest to retire from the army |url=https://nilepost.co.ug/news/142109/inside-sejusas-26-year-quest-to-retire-from-the-army |access-date=2026-10-22 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Sejusa yawereza eggwanga lye mu buvunannyizibwa obwenjawulo okuli okuba omukwanaganya w'ensonga zonna ezikwatagana n'obukesi (2005-2013), okuba omuwabuzi wa [[Pulezidenti wa Uganda]] [[Yoweri Museveni]] avunaanyizibwa ku nsoga z'ekijaasi 2013, mmemba wakakiiko ak'okuntiko ak'eggye lya UPDF,<ref>https://web.archive.org/web/20140810145836/http://www.kigalipost.com/?Uganda-charges-four-in-alleged</ref> [[Omubaka wa paalamenti|omubaka wa palamenti]] akiikirira amaggye g'eggwanga aga [[Uganda People's Defence Force]]. Yafunamu obutakaanye ne Museveni n'atandikawo ekibiina kya [[Freedom and Unity Front]] bweyali mubuwangaguse mu ggwanga lya [[Bugereza]] oluvannyuma lw'okubeera nga baali bamulumiriza olw'okubeera nga yali ayagala kutandikawo olutalo mu ggwanga nga lwagala kugyako gavumenti eyali mubuyinza<ref>https://web.archive.org/web/20140810145836/http://www.kigalipost.com/?Uganda-charges-four-in-alleged</ref> ng'eno yali alina enteekateeka ez'okumamulako gavumenti ya Museveni.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ugandan General David Sejusa Tinyefuza Prepares Rebellion From Kigali, Rwanda |url=http://www.afroamerica.net/AfricaGL/2013/09/30/ugandan-general-david-sejusa-tinyefuza-prepares-rebellion-from-kigali-rwanda//index.html |access-date=2026-10-22 |website=www.afroamerica.net}}</ref> == Obulamu bwe == Tinyefuza yasomerako ku Nyakasura High School. Alina Diguli mu By'okubeera nga yakuguka mu by'amateeka wamu ne Diguli ey'okubiri mu by'Amateeka okuva kutendekero ly'e [[Makerere University, Uganda|Makerere University]]. Yasomerako ne kutendekero eribangula banamateeka eriyitibwa Law Development Centre gyeyafunira dipulooma mu by'okwenyigira mu by'amateeka, gyeyalekulira okugenda ku by'okutendekebwa mu by'abanamaggye e Tanzania. Yaliko omukulembezze w'abayizi kutendekero ly'e Makerere University. Yafuna empapula eziraga nga bweyakuguka mu by'okuduumira amaggye gawagulu okuva kutendekero ly'amaggye eriyitibwa [[Uganda Senior Command and Staff College]] erisinganibwa e [[Kimaka]] mu [[Jinja]] mu [[Uganda]]. Alina ne satifikeeti mu by'okumannya ebya tekinologiya gyeyafuna okuva mutendekero erimu mu Canada. Yasomerako ne kutendekero eribangula abasirikale ba poliisi mu Tanzania wamu ne koosi y'abalina obukugu mu kuduumira.<ref name="parliament.go.ug">http://www.parliament.go.ug/index.php?option=com_wrapper&Itemid=37</ref> Yawasa Juliet Tinyefuza.<ref name="parliament.go.ug" /> === Okukyusa erinya === Nga 17 Ogwokubiri mu 2012, David Tinyefuza mubutongole yakyusa erinya lye nebatandika okumuyita David Sejusa. Yagamba nti Sejusa linya lya famire ng'era lino lisinganibwa kuzimu kumpapula zze ez'obuyigirize, wabula nga yali yalesonyiwa mu biseera byeyali musomero ng'akyali ku ddaala lya sekondale, wabula nga yali akyasobola okuddamu okulikozesa nga buli omu bwegwali ewaabwe nga webaali bamuyita. Yayongerako: "Tewali kinkyusa kuddamu kweyita linya lyange eryaddala. Bantu nga mwe benkola nabo abatamannyi nti lino lyali linya lyange, wabula ng'akululiridde mu myaka bebaali batera okumpita bwebatyo. Wabula nga okuva n'olunaku lwolwaleero okumpita nga Gen. David Sejusa." Erinya Sejusa liri mu [[:en:Luganda|Luganda]] ng'era kino bakivunula nti sirina kyenyiza kwejusa. Nga kino kitegeeza ekintu kyekimu mu [[:en:Ankole|Banyankole]] okwefanannyiriza Tinyefuza, nga kino kyeyagamba nti kyekyamuvirako okubeera nga yali afunye endabika empya. == Emirimu gye mu maggye == Mukusooka okutuuka mu 1981, David Tinyefuza yalu musirikale wa poliisi n'ekitongole kya [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]] nga yali akola nga omumyuka w'eyali akulira poliisi. Mu 1981, yafuuka omulwanyi mu lutalo lwa [[:en:Uganda_Bush_War|Uganda olwali munsiko]] wakati w'amaggye g'ekibiina kya [[:en:Uganda_National_Liberation_Army|Uganda National Liberation Army]] (UNLA) agaali aga [[:en:Milton_Obote|Militon Obote]], n'aga [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]] (NRA) agaali aga [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]], okuva mu 1981 okutuuka mu 1986. Okumala emyaka 10, oluvannyuma lw'amaggye ga NRA okubeera nga gaali gawangudde mu 1986, yakolako nga omu kubaali ku kakiiko k'ekibiina kya National Resistance Army Council (NRAC) wamu n'akakiiko akakulu aka National Executive Committee (NEC). Wakati wa 1989 ne 1992, yawerezaako nga Minisita Omubeezi Ow'eby'okwerinda. Mu 1993, yaweebwa omulimu gw'okubeera Omuwabuzi wa Pulezidenti ku by'Eddembe n'Eby'okwerindahegyeyawereza okutuuka mu 1997 Yaweebwa eky'okubeera eyali akulira Abawabuzi ba Pulezidenti, n'okukwanaganya Eby'obwanbega mu 2005, ekifo kyeyalimu okutuusa mu 2013.<ref name=":0" /><ref name="parliament.go.ug" /> Nga 31 Ogwomunaana mu 2022, Sejusa ne ba genero abalal 34 baawumuzibwa okuva mu maggye g'eggwanga aga UPDF == Eby'obufuzi == Ekibiina kyatandikibwaawo mu 2013 <ref name="voanews1">{{Cite web |last=Butty |first=James |date=2013-11-20 |title=Ugandan President Accused of Subverting East African Community |url=https://www.voanews.com/a/sejusa-says-museveni-subverting-east-african-community/1793733.html |access-date=2026-10-22 |website=Voice of America |language=en}}</ref> nga okulangirira okutongole kwakolebwa oluvannyuma mu Londona , ekibuga kya Bungereza, ng'eno eyali genero, David Sejusa gyeyali mu [[:en:Exile|buwangaguse]]. Sejusa yagamba ku Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] nti: "Abadde n'obudde obumala. Asobola okulekulira n'agenda. netutandika enteekateeka empya ey'okudaabulula eggwanga n'okuliwonya. Ng'era tuli mu kweteekateeka, tuli mu kutandika eteeka lya semateeka nga lino yalyonoona." Sejusa yeegaana okubeera nga yali ayagala kyakubeera pulezidenti era n'agamba nti, byakumala budde nabiseera okwesimba ku Museveni okusinziira kunteekateeka eriwo. Eyezi ebiri egyasooka, Museveni yategeeza Sejusa agezeeko okumugya muntebe y'obwa pulezidenti, wabula n'ayongererako nti buli akozesa obutabanguko agya kuyimirizibwa. "Sejusa bw'abeera ayagala okukozesa amaanyi, mumuleke ajje." Sejusa yadda ebibuuzo by'okubeera oba yali ayagala okukozesa amaanyi okuleetawo enkyuka kyuka n'agamba: "Siky'amannyi nti twagala okukikola. Naye bw'asigala ng'ayagala okuleeta obutabanguko n'okumalako emirembe eri abantu, ffe tugya kuba twetaasa." Oluvannyuma lw'okumenyeka kw'enteekateela mu Gwokutaano 2013 eyali ku mutabani wa Pulezidenti wa Uganda [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni,]] [[:en:Muhoozi_Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]], nga bamulumiriza okubeera nga baali bamunyigira ku liiso, ng'ra nga yeeyali agenda okudfira kitaawe mu bigere nga pulezidenti, ekintu Kainerugaba kyeyegaana,Yatandikawo ekibiina kya [[:en:Freedom_and_Unity_Front|Freedom and Unity Front]].<ref>{{Cite web |last=Reuters |title=Dissident Ugandan general launches new party |url=https://www.aljazeera.com/news/2013/12/14/dissident-ugandan-general-launches-new-party |access-date=2026-10-22 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Sejusa mu kusooka yali yakuba omulanga eri Bannayuganda okwezimba n'amannyi kubasobozese okumamulako Museveni. Yayongerako, mu wiiki eyagoberera bweyali ayolekera nga Omubaka wa Paalamenti eyali akiikirira amaggye, nti "tewali alina kukiteeka mundowooza zze nti Museveni bagya kumugya mu buyinza nga bakozesa kulonda."<ref>{{Cite web |url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article48897 |title=Archive copy |access-date=2013-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140120054255/http://sudantribune.com/spip.php?article48897 |archive-date=2014-01-20 |url-status=dead}}</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Bannayuganda bannamagye]] kr9xfam3q37fxwhj3sdluxlq3abxod9 Nakasero Market 0 11013 78314 64595 2026-11-10T20:55:36Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78314 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akatale ka Nakasero''' oba '''Nakasero Market''' kamu ku butale mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], akasangibwa wansi w’olusozi Nakasero. Mu katale kano mutundibwamu emmere ensu nga yakava mu nnimiro, engoye, engatto, ebyuma eby’amasannyalaze n'ebirala. <ref>[http://www.ugandatravelguide.com/nakasero-hill.html Uganda Travel Guide]</ref> Akatale ka Nakasero ka}}sangibwa mita 50 okuva ku luguudo Entebbe Road mu kibuga kampala wakati. kano era kekamu ku butale obusinga obunene mu kibuga Kampala.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pulse.ug/lifestyle/top-5-famous-markets-in-kampala-and-what-they-are-famous-for/6wfx6tb |access-date=2024-09-18 |archive-date=2024-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918130124/https://www.pulse.ug/lifestyle/top-5-famous-markets-in-kampala-and-what-they-are-famous-for/6wfx6tb |url-status=dead }}</ref> == Ebyafaayo == Akatale ka [[:en:Nakasero|Nakasero]] kaatandika mu mwaka 1895 nga kasooka kubeera mu [[:en:Lubiri|Lubiri]] . Oluvannyuma mu 1905, Akatale kano kaasengulwa n'ekajjibwa mu lubiri nekatwaliibwa mu kitundu ekiyitibwa Kagugube okumpi ne Makerere era wano nga kaali mu kyangaala kuba ekifo ekyo tekyali kizimbe<ref>{{Cite web |url=http://www.livinginkampala.com/area-guides/living-in-nakasero/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-18 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925225913/https://www.livinginkampala.com/area-guides/living-in-nakasero/ |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma akatale kajjibwa e Kagugube mu mwaka 1927 nekateekebwa wakati mu kibuga Kampala wekali ne leero era ke katale akasinga obukadde mu kibuga [[Kampala]]. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Monteith |first=William |date=2016-01-22 |title=A ‘Market for the People’? Changing structures of governance and participation in a Ugandan marketplace |url=https://www.researchgate.net/publication/291531381_A_%27Market_for_the_People%27_Changing_structures_of_governance_and_participation_in_a_Ugandan_marketplace |journal=Development |volume=58 |pages=58–64 |doi=10.1057/dev.2015.17}}</ref> Mu katale ka Nakasero mukolerwamu abantu abasoba mu 10,000 abakola emirimu egyenjawulo omuli obusuubuzi bwebyamaguzi, abatessi b'emigugu, abasabaaza abantu, abawooza b'omusolo nabalala era nga bano ba mu bitundu bya Uganda ebyenjawulo kwossa naabo abava mu mawanga g'obuvanjuba bwa [[Afirika]] .<ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal|issue=86–94}}</ref> == Enzimba == Akatale ka Nakasero kaawuddwamu ebitundu bibiri;waliwo ekitundu ekitali kizimbe era nga wano abasuubuzi batuula mu bu manvuli nebanjala ebyamaguzi byabwe nga ebiseera ebisinga biba birime nga enyanya, obutunda entula, nebirala. Mu kitundu ekirala ekyakatale kano abasuubuzi bakolera mu kizimbe ekikadde era nga bano abasinga batunda bintu byeyambisibwa mu kuzimba, engoye, ebintu ebyettanirwa abalambuzi nebirala ebiringa ebyo. <ref>{{Cite web |url=http://fortuneofafrica.com/ug/nakasero-market/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-18 |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214193819/http://fortuneofafrica.com/ug/nakasero-market/ |url-status=dead }}</ref> == Obwannannyini == Akatale ka Nakasero kaddukanyizibwa kampuni eyitibwa Nakasero Market Vendors and Traders Association, Ltd.<ref>https://diiuganda.org/nakasero-market/</ref> == Ebyamaguzi ebitundibwa mu katale e Nakasero == * [[:en:Fruits|Ebibala]] * [[Enva|Enva endirwa]] * [[:en:Meat|Ennyama]] * [[:en:Poultry|Ebinyonyi]] * Eby’okwambala * Ebyamasanyalaze * [[Matoke|Matooke]] * [[:en:Egg_(food)|Amaji]] * [[:en:Coffee|Emmwanyi]] * [[:en:Spices|Ebirungo ebikozesebwa mu kufumba]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == lex9qheu26nfh09fkac8eweyp5rmr0w 78315 78314 2026-11-10T20:56:15Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78315 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Akatale ka Nakasero''' oba '''Nakasero Market''' kamu ku butale mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]], akasangibwa wansi w’olusozi Nakasero. Mu katale kano mutundibwamu emmere ensu nga yakava mu nnimiro, engoye, engatto, ebyuma eby’amasannyalaze n'ebirala. <ref>[http://www.ugandatravelguide.com/nakasero-hill.html Uganda Travel Guide]</ref> Akatale ka Nakasero ka}}sangibwa mita 50 okuva ku luguudo Entebbe Road mu kibuga kampala wakati. kano era kekamu ku butale obusinga obunene mu kibuga Kampala.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pulse.ug/lifestyle/top-5-famous-markets-in-kampala-and-what-they-are-famous-for/6wfx6tb |access-date=2024-09-18 |archive-date=2024-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918130124/https://www.pulse.ug/lifestyle/top-5-famous-markets-in-kampala-and-what-they-are-famous-for/6wfx6tb |url-status=dead }}</ref> == Ebyafaayo == Akatale ka [[:en:Nakasero|Nakasero]] kaatandika mu mwaka 1895 nga kasooka kubeera mu [[:en:Lubiri|Lubiri]] . Oluvannyuma mu 1905, Akatale kano kaasengulwa n'ekajjibwa mu lubiri nekatwaliibwa mu kitundu ekiyitibwa Kagugube okumpi ne Makerere era wano nga kaali mu kyangaala kuba ekifo ekyo tekyali kizimbe<ref>{{Cite web |url=http://www.livinginkampala.com/area-guides/living-in-nakasero/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-18 |archive-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925225913/https://www.livinginkampala.com/area-guides/living-in-nakasero/ |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma akatale kajjibwa e Kagugube mu mwaka 1927 nekateekebwa wakati mu kibuga Kampala wekali ne leero era ke katale akasinga obukadde mu kibuga [[Kampala]]. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Monteith |first=William |date=2016-01-22 |title=A ‘Market for the People’? Changing structures of governance and participation in a Ugandan marketplace |url=https://www.researchgate.net/publication/291531381_A_%27Market_for_the_People%27_Changing_structures_of_governance_and_participation_in_a_Ugandan_marketplace |journal=Development |volume=58 |pages=58–64 |doi=10.1057/dev.2015.17}}</ref> Mu katale ka Nakasero mukolerwamu abantu abasoba mu 10,000 abakola emirimu egyenjawulo omuli obusuubuzi bwebyamaguzi, abatessi b'emigugu, abasabaaza abantu, abawooza b'omusolo nabalala era nga bano ba mu bitundu bya Uganda ebyenjawulo kwossa naabo abava mu mawanga g'obuvanjuba bwa [[Afirika]] .<ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal|issue=86–94}}</ref> == Enzimba == Akatale ka Nakasero kaawuddwamu ebitundu bibiri;waliwo ekitundu ekitali kizimbe era nga wano abasuubuzi batuula mu bu manvuli nebanjala ebyamaguzi byabwe nga ebiseera ebisinga biba birime nga enyanya, obutunda entula, nebirala. Mu kitundu ekirala ekyakatale kano abasuubuzi bakolera mu kizimbe ekikadde era nga bano abasinga batunda bintu byeyambisibwa mu kuzimba, engoye, ebintu ebyettanirwa abalambuzi nebirala ebiringa ebyo. <ref>{{Cite web |url=http://fortuneofafrica.com/ug/nakasero-market/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-18 |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214193819/http://fortuneofafrica.com/ug/nakasero-market/ |url-status=dead }}</ref> == Obwannannyini == Akatale ka Nakasero kaddukanyizibwa kampuni eyitibwa Nakasero Market Vendors and Traders Association, Ltd.<ref>{{Cite web |title=Nakasero Market |url=https://diiuganda.org/nakasero-market/ |access-date=2026-11-10 |website=Development Initiatives International |language=en-US}}</ref> == Ebyamaguzi ebitundibwa mu katale e Nakasero == * [[:en:Fruits|Ebibala]] * [[Enva|Enva endirwa]] * [[:en:Meat|Ennyama]] * [[:en:Poultry|Ebinyonyi]] * Eby’okwambala * Ebyamasanyalaze * [[Matoke|Matooke]] * [[:en:Egg_(food)|Amaji]] * [[:en:Coffee|Emmwanyi]] * [[:en:Spices|Ebirungo ebikozesebwa mu kufumba]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == bn5conf14y9ts9u3vycoei1dg1qxe69 Gomesi 0 11115 78254 71879 2026-11-10T19:20:33Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78254 wikitext text/x-wiki {{Databox}} == Ebyafaayo == '<nowiki/>''Gomesi,Busuuti''' oba '''Bodingi''',''''' kyambalo ekitwalibwa nga ekitongole eky'ebyobuwangwa mu bakyaala mu Buganda kwossa n'ebitundu bya Uganda ebitali bimu. Olugoye luno lujjira mu langi ezenjawulo era nga lukolebwa mu matiiriyo ez'enjawulo. Yadde nga entunga ya gomesi nemisono jizze gyikyuuka n'emiremembe nga bwejizze, gomesi esiggadde nga kyambalo kiganzi nnyo ku mikolo egy'obuwangwa era nga kyambalo kisigadde nga kiwanvu era nga kisibwako ekiwuzi ekiyitibwa ekitambaala mu kiwato okuggumila. <ref name="UG Pulse">[https://web.archive.org/web/20070126111608/http://www.ugpulse.com:80/articles/daily/Heritage.asp eb/20070126111608/http://www.ugpulse.com:80/articles/daily/Heritage.asp]</ref> == Ensibuko == Bannabyafaayo n'abanoonyereza abasinga ensibuko ya gomesi bagiteeka kuntandikwa y'emyaka gya 1905. Kigambibwa nti Olugoye luno lwayiyizibwa omutunzi w'engoye n'emisono nga yali muyindi, eyamanyibwa nga <u>Caetano Gomes</u>, mu kiseera Uganda nga ekyaali twaale lya Bungereza. Erinnya Gomesi oba Gomasi kigambibwa nti lyaava ku linnya lya Gomes ono eyayiiya ekyambalo kino. Kyokka yadde olugoye luno telwasooka kubeera luganzi okutuusa Nnabagereka (Mukyala wa Kabaka) wa [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Daudi Chwa II]] , lwe yalwambala ku kutikkirwa kwa bba nga awezezza emyaka 18 (Chwa yafuuka kabaka wa Buganda nga wa mwaaka 1) mu 1914.<ref>{{Cite book |last=Reid |first=Richard J. |date=2017 |title=A history of modern Uganda |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1107671126 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-06720-2 |location=Cambridge, United Kingdom}}</ref> Bannabyafaayo abalala bagamba nti Gomesi yasibuka ku nnyambala eyasooka, ey’ekinnansi mu Uganda eyitibwa olubugo olwayambalwanga okuva mu myaaka gya 600 AD.<ref>{{Cite web |url=https://www.nnabagereka.org/history-of-the-gomesi-busuuti/ |title=Archive copy |access-date=2025-02-03 |archive-date=2025-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208053423/https://www.nnabagereka.org/history-of-the-gomesi-busuuti/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1" /> Gomesi oluvannyuma yafuuka ekyambalo ekitabula mu bulamu bw'omukyaala. Gomesi eyambalwa mu bulamu obwabulijjo, ku mikolo ne mumbeera ezabulijjo era nga ennyambala esobola okukozesebwa okwawula omukolo omuntu kwalaga. Okugeza engeri omuntu gyasibamu gomesi nga agenda ku kwanjula eyawukana n'engeri gy'agisiba nga agenda okuziika.<ref name=":4" /> Gomesi lugoye luwanvu okutuukira ddala wansi kubigere era lujjira mu langi ez'enjawulo. Mu musono gwa gomesi, etungibwa nemikono nga mimpi nga giriko amajolobera n'okuwundibwa ku bibegaabega okulabika nga bikukunalidde bulungi waggulu mu mbeera ey'okwesimba. Gomesi era tebaako kitoji yadde amapeesa ag'obusimba era nga amapeesa gaayo gaba ku kifuba ku luuyi olwa kkono era nga tegatera kusukka abiri(2). Mu kwambalwa, gomesi eyambalirwamu ekikooyi ekisibwa n'ekiwuzi okujjayo ekiwato ky'omwambazi. == Laba ne == * * <references responsive="" /> [[Category:Buganda]] 7gzujfsyrcr46fqsch7d4r4zl4euiic Entebbe Cricket Oval 0 11225 78324 64152 2026-11-11T02:17:21Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78324 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{Infobox cricket ground|ground_name=Entebbe Cricket Oval|nickname=|country=Uganda|image=|location=[[Entebbe]], Uganda|establishment=|seating_capacity=|end1=|end2=|international=true|firstt20idate=10 September|firstt20iyear=2021|firstt20ihome=Uganda|firstt20iaway=Kenya|lastt20idate=17 September|lastt20iyear=2021|lastt20ihome=Uganda|lastt20iaway=Kenya|firstwt20idate=9 December|firstwt20iyear=2023|firstwt20ihome=Kenya|firstwt20iaway=Zimbabwe|lastwt20idate=17 December|lastwt20iyear=2023|lastwt20ihome=Uganda|lastwt20iaway=Zimbabwe|date=17 December 2023|source=https://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/533111.html Cricinfo}} '''Entebbe Cricket Oval''' kisaawe okuzannyirwa omuzannyo gwa kya kuliketi, e [[Entebbe|Ntebbe]] ekibuga ekisinganibwa mu Uganda.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://sportsoceanuganda.com/2021/08/28/cricket-cranes-baby-cricket-cranes-in-camp-ahead-of-september-events/ |access-date=2025-07-10 |archive-date=2023-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401065543/https://sportsoceanuganda.com/2021/08/28/cricket-cranes-baby-cricket-cranes-in-camp-ahead-of-september-events/ |url-status=dead }}</ref> Mu Gwomunaana 2021, kino ky'ekifo ewazannyibwa empaka za 2021–22 Uganda Tri-Nation Series omwali ttiimu za Uganda ez'e Kenya ne Nigeria.<ref name="series">{{Cite web |url=https://kenya-cricket.com/2021/08/22/kenya-selects-interim-squad-ahead-of-uganda-tie/ |title=Archive copy |access-date=2021-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822215250/https://kenya-cricket.com/2021/08/22/kenya-selects-interim-squad-ahead-of-uganda-tie/ |archive-date=2021-08-22 |url-status=dead}}</ref><ref>https://czarsportzauto.com/uganda-to-host-kenya-and-nigeria-for-one-day-and-t20i-tri-series-in-september-2021/</ref> Ekifo kino kikozeseddwa mu kutegeka emizannyo gya T20I egiwera 10, n'okutuusa kati, nga ttiimu eba ezannya okusooka erina okuwangula emizannyo mukaga, ng'ate ezannya ogw'okubiriyawangula emizannyo esatu. Omuwendo gw'omuzannyo oguba gusooka guberako enziruka 138. == Laba ne == * [[Ekisaawe kya Lugogo Stadium|Lugogo Cricket Oval]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://cricketerstales.com/cricket-stadiums/entebbe-cricket-oval-pitch-report/ Cricketerstales] * [https://web.archive.org/web/20210910144410/https://www.crichq.com/grounds/6869 CricHQ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210910144410/https://www.crichq.com/grounds/6869|date=10 September 2021}} [[Category:Ebifo ewazannyirwa omuzannyo gwa Cricket mu Uganda]] [[Category:Ebifo ewazannyirwa eby'emizannyo mu Uganda]] j58nug4sy2jsa6rmj9yoh04e9kk6sxc John Wills 0 11306 78310 72344 2026-11-10T20:51:16Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78310 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox vcard" |- class="infobox-subheader role" colspan="2" ! colspan="2" class="infobox-above n" style="font-size:125%;color: #202122; background-color: #DFB0DF;" |<div class="fn" style="display:inline">John Willis</div> |- class="mw-file-description" href="./File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg" | colspan="2" class="infobox-subheader role" | yali [[:en:Bishop_of_Uganda|Mulabirizi wa Uganda]] |- class="infobox-data label" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption"> John Willis, ekifaananyi kyakubiddwa c. 1910–15</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Obulabirizi | class="infobox-data label" | [[:en:Diocese_of_Uganda|Obulabirizi bwa Uganda]] |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" | Mu ofiisi | class="infobox-data" | 1912–1934 |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Eyasooka | class="infobox-data" | [[:en:Alfred_Tucker|Alfred Tucker]] |- style="display:none" ! class="infobox-label" scope="row" | Omusika waakyo | class="infobox-data" | [[Cyril Stuart|Cyril Stuart, omuwandiisi w’ebitabo]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ebiwandiiko ebirala (s) | class="infobox-data" | omuyambi w’omulabirizi mu [[:en:Diocese_of_Leicester|kibuga Leicester]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color: #202122; background-color:#DDDDDD;" | Ebikwata ku muntu |- ! class="infobox-label" scope="row" | Okuzaalibwa | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1872-01-08</span> )</span> 8 Ogusooka 1872 |- ! class="infobox-label" scope="row" | Yafa | class="infobox-data" | 12 Ogwekkuminogumu 1954 <span style="display:none">(1954-11-12)</span> (emyaka&nbsp;82) . |} '''John Jamieson Willis''' CBE (8 Ogwekkuminogumu 1872 – 12 Ogwekkuminogumu 1954) yali mulabirizi w'aba Polotesitanti, [[:en:Bishop_of_Uganda|Omulabirizi wa Uganda]] okuva mu 1912 okutuuka mu 1934 n’oluvannyuma n’afuuka [[:en:Assistant_Bishop_of_Leicester|omumyuka w'omulabirizi mu Leicester]] . <ref>{{Cite book |date=2026-02-05 |title=Who's Who |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Who%27s_Who&oldid=1336752285 |language=en}}</ref> Ye ne [[:en:William_George_Peel|William George Peel]] [[:en:Bishop_of_Mombasa|Omulabirizi w'e Mombasa]] bavunaanibwa olw'okugoberera endowooza n'enzikiriza saako [[:en:Kikuyu_controversy|olw'obutakkanya bw'aba kikuyu]] . == Ebikwata ku bulamu bwe == Yazaalibwa nga 8 Ogwekkuminogumu1872, mutabani ow'okubiri eri Sir William Willis, omubalirizi w'ebitabo omukulu ow’amagye g’oku mazzi, era muzzukulu wa [[:en:Joseph_Tucker_(Royal_Navy_official)|Joseph Tucker]], [[:en:Surveyor_of_the_Navy|kalabaalaba w'okuzimba amaato amalwanyi ag’oku mazzi]] <ref>Haileybury Register". Haileybury and Imperial Service College</ref> <ref>Alumni Cantabrigienses, Volume 2: From 1752 to 1900, Part 6: Square- Zupitza, pg 507</ref> Willis yasomera ku [[:en:Haileybury_and_Imperial_Service_College|Haileybury]] ne [[:en:Pembroke_College,_Cambridge|Pembroke College, Cambridge]], gye yafunira diguli ye eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] (BA) mu 1894, [[:en:Master_of_Arts_(Oxbridge_and_Dublin)|Cambridge Master of Arts]] (MA Cantab) mu 1899, ne [[:en:Doctor_of_Divinity|Doctor of Divinity]] (DD) mu 1912. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |access-date=2025-07-30 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415024237/https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Times</ref> Yatuuzibwa mu 1895 <ref>"The Clergy List, Clerical Guide and Ecclesiastical Directory" London, John Phillips, 1900</ref> era n’atandika omulimu ogw'okuweereza ng'[[:en:Curate|omuyambi wa kabona]] mu [[:en:Great_Yarmouth|Great Yarmouth]] . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Malden</ref> Oluvannyuma yatandika okuweereza okumala ebbanga ng’omuminsani wa [[:en:Church_Mission_Society|CMS]] okumala ebbanga eliwerako mu Afrika okukkakkana ng’afuuse [[:en:Archdeacon|Ssaabalabirizi]] w’e [[:en:Kavirondo|Kavirondo]] nga tannalondebwa ku bw'[[:en:Episcopate|Obulabirizi]] mu 1912. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Times</ref> <ref>http://archives.lambethpalacelibrary.org.uk:8080/Archives/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Persons&dsqSearch=Code==%27NA2585%27&dsqCmd=Show.tcl</ref> Mu 1934 yaddayo e Bungereza okubeera Omuyambi w’Omulabirizi w’e Leicester. Yafa nga 12 Ogwekkuminogumu 1954. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * Ebifaananyi bya John Jamieson Willis ku National Portrait Gallery, London {{S-start}} {{S-rel|ac}} {{S-bef|before=[[Alfred Tucker]]}} {{S-ttl|title=[[Bishop of Uganda]]|years=1912&ndash;1934}} {{S-aft|after=[[Cyril Stuart]]}} {{S-end}}{{Bishops of Uganda}}  [[Category:Eddiini mu Buganda]] r5uwtsa0j8ov9h7mkdtulznc28pvt1l 78311 78310 2026-11-10T20:51:51Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78311 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox vcard" |- class="infobox-subheader role" colspan="2" ! colspan="2" class="infobox-above n" style="font-size:125%;color: #202122; background-color: #DFB0DF;" |<div class="fn" style="display:inline">John Willis</div> |- class="mw-file-description" href="./File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg" | colspan="2" class="infobox-subheader role" | yali [[:en:Bishop_of_Uganda|Mulabirizi wa Uganda]] |- class="infobox-data label" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption"> John Willis, ekifaananyi kyakubiddwa c. 1910–15</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Obulabirizi | class="infobox-data label" | [[:en:Diocese_of_Uganda|Obulabirizi bwa Uganda]] |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" | Mu ofiisi | class="infobox-data" | 1912–1934 |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Eyasooka | class="infobox-data" | [[:en:Alfred_Tucker|Alfred Tucker]] |- style="display:none" ! class="infobox-label" scope="row" | Omusika waakyo | class="infobox-data" | [[Cyril Stuart|Cyril Stuart, omuwandiisi w’ebitabo]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ebiwandiiko ebirala (s) | class="infobox-data" | omuyambi w’omulabirizi mu [[:en:Diocese_of_Leicester|kibuga Leicester]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color: #202122; background-color:#DDDDDD;" | Ebikwata ku muntu |- ! class="infobox-label" scope="row" | Okuzaalibwa | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1872-01-08</span> )</span> 8 Ogusooka 1872 |- ! class="infobox-label" scope="row" | Yafa | class="infobox-data" | 12 Ogwekkuminogumu 1954 <span style="display:none">(1954-11-12)</span> (emyaka&nbsp;82) . |} '''John Jamieson Willis''' CBE (8 Ogwekkuminogumu 1872 – 12 Ogwekkuminogumu 1954) yali mulabirizi w'aba Polotesitanti, [[:en:Bishop_of_Uganda|Omulabirizi wa Uganda]] okuva mu 1912 okutuuka mu 1934 n’oluvannyuma n’afuuka [[:en:Assistant_Bishop_of_Leicester|omumyuka w'omulabirizi mu Leicester]] . <ref>{{Cite book |date=2026-02-05 |title=Who's Who |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Who%27s_Who&oldid=1336752285 |language=en}}</ref> Ye ne [[:en:William_George_Peel|William George Peel]] [[:en:Bishop_of_Mombasa|Omulabirizi w'e Mombasa]] bavunaanibwa olw'okugoberera endowooza n'enzikiriza saako [[:en:Kikuyu_controversy|olw'obutakkanya bw'aba kikuyu]] . == Ebikwata ku bulamu bwe == Yazaalibwa nga 8 Ogwekkuminogumu1872, mutabani ow'okubiri eri Sir William Willis, omubalirizi w'ebitabo omukulu ow’amagye g’oku mazzi, era muzzukulu wa [[:en:Joseph_Tucker_(Royal_Navy_official)|Joseph Tucker]], [[:en:Surveyor_of_the_Navy|kalabaalaba w'okuzimba amaato amalwanyi ag’oku mazzi]] <ref>Haileybury Register". Haileybury and Imperial Service College</ref> <ref>Alumni Cantabrigienses, Volume 2: From 1752 to 1900, Part 6: Square- Zupitza, pg 507</ref> Willis yasomera ku [[:en:Haileybury_and_Imperial_Service_College|Haileybury]] ne [[:en:Pembroke_College,_Cambridge|Pembroke College, Cambridge]], gye yafunira diguli ye eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] (BA) mu 1894, [[:en:Master_of_Arts_(Oxbridge_and_Dublin)|Cambridge Master of Arts]] (MA Cantab) mu 1899, ne [[:en:Doctor_of_Divinity|Doctor of Divinity]] (DD) mu 1912. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |access-date=2025-07-30 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415024237/https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite book |date=2026-11-04 |title=The Times |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Times&oldid=1383783101 |language=en}}</ref> Yatuuzibwa mu 1895 <ref>"The Clergy List, Clerical Guide and Ecclesiastical Directory" London, John Phillips, 1900</ref> era n’atandika omulimu ogw'okuweereza ng'[[:en:Curate|omuyambi wa kabona]] mu [[:en:Great_Yarmouth|Great Yarmouth]] . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Malden</ref> Oluvannyuma yatandika okuweereza okumala ebbanga ng’omuminsani wa [[:en:Church_Mission_Society|CMS]] okumala ebbanga eliwerako mu Afrika okukkakkana ng’afuuse [[:en:Archdeacon|Ssaabalabirizi]] w’e [[:en:Kavirondo|Kavirondo]] nga tannalondebwa ku bw'[[:en:Episcopate|Obulabirizi]] mu 1912. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Times</ref> <ref>http://archives.lambethpalacelibrary.org.uk:8080/Archives/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Persons&dsqSearch=Code==%27NA2585%27&dsqCmd=Show.tcl</ref> Mu 1934 yaddayo e Bungereza okubeera Omuyambi w’Omulabirizi w’e Leicester. Yafa nga 12 Ogwekkuminogumu 1954. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * Ebifaananyi bya John Jamieson Willis ku National Portrait Gallery, London {{S-start}} {{S-rel|ac}} {{S-bef|before=[[Alfred Tucker]]}} {{S-ttl|title=[[Bishop of Uganda]]|years=1912&ndash;1934}} {{S-aft|after=[[Cyril Stuart]]}} {{S-end}}{{Bishops of Uganda}}  [[Category:Eddiini mu Buganda]] 34fnybgx9quzw6tvcds8m5cxnxwx0uc 78312 78311 2026-11-10T20:52:26Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78312 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox vcard" |- class="infobox-subheader role" colspan="2" ! colspan="2" class="infobox-above n" style="font-size:125%;color: #202122; background-color: #DFB0DF;" |<div class="fn" style="display:inline">John Willis</div> |- class="mw-file-description" href="./File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg" | colspan="2" class="infobox-subheader role" | yali [[:en:Bishop_of_Uganda|Mulabirizi wa Uganda]] |- class="infobox-data label" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption"> John Willis, ekifaananyi kyakubiddwa c. 1910–15</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Obulabirizi | class="infobox-data label" | [[:en:Diocese_of_Uganda|Obulabirizi bwa Uganda]] |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" | Mu ofiisi | class="infobox-data" | 1912–1934 |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Eyasooka | class="infobox-data" | [[:en:Alfred_Tucker|Alfred Tucker]] |- style="display:none" ! class="infobox-label" scope="row" | Omusika waakyo | class="infobox-data" | [[Cyril Stuart|Cyril Stuart, omuwandiisi w’ebitabo]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ebiwandiiko ebirala (s) | class="infobox-data" | omuyambi w’omulabirizi mu [[:en:Diocese_of_Leicester|kibuga Leicester]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color: #202122; background-color:#DDDDDD;" | Ebikwata ku muntu |- ! class="infobox-label" scope="row" | Okuzaalibwa | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1872-01-08</span> )</span> 8 Ogusooka 1872 |- ! class="infobox-label" scope="row" | Yafa | class="infobox-data" | 12 Ogwekkuminogumu 1954 <span style="display:none">(1954-11-12)</span> (emyaka&nbsp;82) . |} '''John Jamieson Willis''' CBE (8 Ogwekkuminogumu 1872 – 12 Ogwekkuminogumu 1954) yali mulabirizi w'aba Polotesitanti, [[:en:Bishop_of_Uganda|Omulabirizi wa Uganda]] okuva mu 1912 okutuuka mu 1934 n’oluvannyuma n’afuuka [[:en:Assistant_Bishop_of_Leicester|omumyuka w'omulabirizi mu Leicester]] . <ref>{{Cite book |date=2026-02-05 |title=Who's Who |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Who%27s_Who&oldid=1336752285 |language=en}}</ref> Ye ne [[:en:William_George_Peel|William George Peel]] [[:en:Bishop_of_Mombasa|Omulabirizi w'e Mombasa]] bavunaanibwa olw'okugoberera endowooza n'enzikiriza saako [[:en:Kikuyu_controversy|olw'obutakkanya bw'aba kikuyu]] . == Ebikwata ku bulamu bwe == Yazaalibwa nga 8 Ogwekkuminogumu1872, mutabani ow'okubiri eri Sir William Willis, omubalirizi w'ebitabo omukulu ow’amagye g’oku mazzi, era muzzukulu wa [[:en:Joseph_Tucker_(Royal_Navy_official)|Joseph Tucker]], [[:en:Surveyor_of_the_Navy|kalabaalaba w'okuzimba amaato amalwanyi ag’oku mazzi]] <ref>Haileybury Register". Haileybury and Imperial Service College</ref> <ref>Alumni Cantabrigienses, Volume 2: From 1752 to 1900, Part 6: Square- Zupitza, pg 507</ref> Willis yasomera ku [[:en:Haileybury_and_Imperial_Service_College|Haileybury]] ne [[:en:Pembroke_College,_Cambridge|Pembroke College, Cambridge]], gye yafunira diguli ye eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] (BA) mu 1894, [[:en:Master_of_Arts_(Oxbridge_and_Dublin)|Cambridge Master of Arts]] (MA Cantab) mu 1899, ne [[:en:Doctor_of_Divinity|Doctor of Divinity]] (DD) mu 1912. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |access-date=2025-07-30 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415024237/https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite book |date=2026-11-04 |title=The Times |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Times&oldid=1383783101 |language=en}}</ref> Yatuuzibwa mu 1895 <ref>"The Clergy List, Clerical Guide and Ecclesiastical Directory" London, John Phillips, 1900</ref> era n’atandika omulimu ogw'okuweereza ng'[[:en:Curate|omuyambi wa kabona]] mu [[:en:Great_Yarmouth|Great Yarmouth]] . <ref>{{Cite book |date=2026-02-08 |title=Richard Malden |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Malden&oldid=1337284583 |language=en}}</ref> Oluvannyuma yatandika okuweereza okumala ebbanga ng’omuminsani wa [[:en:Church_Mission_Society|CMS]] okumala ebbanga eliwerako mu Afrika okukkakkana ng’afuuse [[:en:Archdeacon|Ssaabalabirizi]] w’e [[:en:Kavirondo|Kavirondo]] nga tannalondebwa ku bw'[[:en:Episcopate|Obulabirizi]] mu 1912. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Times</ref> <ref>http://archives.lambethpalacelibrary.org.uk:8080/Archives/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Persons&dsqSearch=Code==%27NA2585%27&dsqCmd=Show.tcl</ref> Mu 1934 yaddayo e Bungereza okubeera Omuyambi w’Omulabirizi w’e Leicester. Yafa nga 12 Ogwekkuminogumu 1954. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * Ebifaananyi bya John Jamieson Willis ku National Portrait Gallery, London {{S-start}} {{S-rel|ac}} {{S-bef|before=[[Alfred Tucker]]}} {{S-ttl|title=[[Bishop of Uganda]]|years=1912&ndash;1934}} {{S-aft|after=[[Cyril Stuart]]}} {{S-end}}{{Bishops of Uganda}}  [[Category:Eddiini mu Buganda]] 4o6imghnv168dvf2qnjfqx2awp4oq4i 78313 78312 2026-11-10T20:52:59Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78313 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox vcard" |- class="infobox-subheader role" colspan="2" ! colspan="2" class="infobox-above n" style="font-size:125%;color: #202122; background-color: #DFB0DF;" |<div class="fn" style="display:inline">John Willis</div> |- class="mw-file-description" href="./File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg" | colspan="2" class="infobox-subheader role" | yali [[:en:Bishop_of_Uganda|Mulabirizi wa Uganda]] |- class="infobox-data label" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:John_Jamieson_Willis_(1872-1954)_oval_portrait.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption"> John Willis, ekifaananyi kyakubiddwa c. 1910–15</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Obulabirizi | class="infobox-data label" | [[:en:Diocese_of_Uganda|Obulabirizi bwa Uganda]] |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" | Mu ofiisi | class="infobox-data" | 1912–1934 |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Eyasooka | class="infobox-data" | [[:en:Alfred_Tucker|Alfred Tucker]] |- style="display:none" ! class="infobox-label" scope="row" | Omusika waakyo | class="infobox-data" | [[Cyril Stuart|Cyril Stuart, omuwandiisi w’ebitabo]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | Ebiwandiiko ebirala (s) | class="infobox-data" | omuyambi w’omulabirizi mu [[:en:Diocese_of_Leicester|kibuga Leicester]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color: #202122; background-color:#DDDDDD;" | Ebikwata ku muntu |- ! class="infobox-label" scope="row" | Okuzaalibwa | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1872-01-08</span> )</span> 8 Ogusooka 1872 |- ! class="infobox-label" scope="row" | Yafa | class="infobox-data" | 12 Ogwekkuminogumu 1954 <span style="display:none">(1954-11-12)</span> (emyaka&nbsp;82) . |} '''John Jamieson Willis''' CBE (8 Ogwekkuminogumu 1872 – 12 Ogwekkuminogumu 1954) yali mulabirizi w'aba Polotesitanti, [[:en:Bishop_of_Uganda|Omulabirizi wa Uganda]] okuva mu 1912 okutuuka mu 1934 n’oluvannyuma n’afuuka [[:en:Assistant_Bishop_of_Leicester|omumyuka w'omulabirizi mu Leicester]] . <ref>{{Cite book |date=2026-02-05 |title=Who's Who |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Who%27s_Who&oldid=1336752285 |language=en}}</ref> Ye ne [[:en:William_George_Peel|William George Peel]] [[:en:Bishop_of_Mombasa|Omulabirizi w'e Mombasa]] bavunaanibwa olw'okugoberera endowooza n'enzikiriza saako [[:en:Kikuyu_controversy|olw'obutakkanya bw'aba kikuyu]] . == Ebikwata ku bulamu bwe == Yazaalibwa nga 8 Ogwekkuminogumu1872, mutabani ow'okubiri eri Sir William Willis, omubalirizi w'ebitabo omukulu ow’amagye g’oku mazzi, era muzzukulu wa [[:en:Joseph_Tucker_(Royal_Navy_official)|Joseph Tucker]], [[:en:Surveyor_of_the_Navy|kalabaalaba w'okuzimba amaato amalwanyi ag’oku mazzi]] <ref>Haileybury Register". Haileybury and Imperial Service College</ref> <ref>Alumni Cantabrigienses, Volume 2: From 1752 to 1900, Part 6: Square- Zupitza, pg 507</ref> Willis yasomera ku [[:en:Haileybury_and_Imperial_Service_College|Haileybury]] ne [[:en:Pembroke_College,_Cambridge|Pembroke College, Cambridge]], gye yafunira diguli ye eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] (BA) mu 1894, [[:en:Master_of_Arts_(Oxbridge_and_Dublin)|Cambridge Master of Arts]] (MA Cantab) mu 1899, ne [[:en:Doctor_of_Divinity|Doctor of Divinity]] (DD) mu 1912. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |access-date=2025-07-30 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415024237/https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=WLS891JJ&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite book |date=2026-11-04 |title=The Times |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Times&oldid=1383783101 |language=en}}</ref> Yatuuzibwa mu 1895 <ref>"The Clergy List, Clerical Guide and Ecclesiastical Directory" London, John Phillips, 1900</ref> era n’atandika omulimu ogw'okuweereza ng'[[:en:Curate|omuyambi wa kabona]] mu [[:en:Great_Yarmouth|Great Yarmouth]] . <ref>{{Cite book |date=2026-02-08 |title=Richard Malden |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_Malden&oldid=1337284583 |language=en}}</ref> Oluvannyuma yatandika okuweereza okumala ebbanga ng’omuminsani wa [[:en:Church_Mission_Society|CMS]] okumala ebbanga eliwerako mu Afrika okukkakkana ng’afuuse [[:en:Archdeacon|Ssaabalabirizi]] w’e [[:en:Kavirondo|Kavirondo]] nga tannalondebwa ku bw'[[:en:Episcopate|Obulabirizi]] mu 1912. <ref>{{Cite book |date=2026-11-04 |title=The Times |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Times&oldid=1383783101 |language=en}}</ref> <ref>http://archives.lambethpalacelibrary.org.uk:8080/Archives/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Persons&dsqSearch=Code==%27NA2585%27&dsqCmd=Show.tcl</ref> Mu 1934 yaddayo e Bungereza okubeera Omuyambi w’Omulabirizi w’e Leicester. Yafa nga 12 Ogwekkuminogumu 1954. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * Ebifaananyi bya John Jamieson Willis ku National Portrait Gallery, London {{S-start}} {{S-rel|ac}} {{S-bef|before=[[Alfred Tucker]]}} {{S-ttl|title=[[Bishop of Uganda]]|years=1912&ndash;1934}} {{S-aft|after=[[Cyril Stuart]]}} {{S-end}}{{Bishops of Uganda}}  [[Category:Eddiini mu Buganda]] 5fr7t9wfb3pp47b7ozhgmnd2xrqs0z8 Nakibinge owa Buganda 0 11315 78295 71685 2026-11-10T20:38:53Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78295 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch||image=|name=Ssekabaka Nakibinge Kagali|succession=[[Kabaka of Buganda]]|reign=1524 – 1554|coronation=|predecessor=[[Kayima of Buganda]]|successor=[[Mulondo of Buganda]]|spouse=1. Lady Nabitaba<br/>2. Lady Najjemba<br/>3. Lady Nalunga<br/>4. Naabakyaala Namulondo, the [[Nnabagereka of Buganda|Nnabagereka]]<br/>5. Lady Nasuuna<br/>6. Lady Bukirwa<br/> 7. Lady Nannono<br/>8. Lady Kabejja|royal house=|father=[[Kayima of Buganda]]|mother=|birth_date=|birth_place=[[Uganda]]|death_date=1554|death_place=Busajja|place of burial=Kongojje, Busiro}}'''Nakibinge Kagali''' yali [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka]] ow’omunaana mu [[:en:Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]], wakati wa 1524 ne 1554 AD. <ref>{{Cite journal |last=Reid |first=Richard |date=1997 |title=The Reign of Kabaka Nakibinge: Myth or Watershed? |url=https://www.jstor.org/stable/3172031 |journal=History in Africa |publisher=Cambridge University Press |volume=24 |pages=287–297 |doi=10.2307/3172031 |issn=0361-5413}}</ref> == Okutuuzibwa ku ntebe y’obwakabaka == Ye yali mutabani wa [[:en:Kayima_of_Buganda|Kabaka Kayima Sendikaddiwa]] omukulu eyalamula okuva mu 1494 okutuuka mu 1524. Kabaka Nakibinge [[wiktionary:ascend|yasikira]] ku [[:en:Throne|Nnamulondo]] oluvanyuma lwa kitaawe [[:en:Death|okuseerera]] (afudde) mu 1524. [[:en:Capital_(political)|Olubiri]] lwe y'aluteeka ku lusozi Bumbu. <ref name="The Customs of the Baganda">Kaggwa, Apollo; Kalibala, Ernest B. (1934). ''The Customs of the Baganda''. p.&nbsp;23.</ref> Mu kiseera kye eky'obukulembeze, Nakibinge yakola obulumbaganyi ku Bulemezi, ekyazuukusa Omukama w’e Bunyoro. Mu myaka egyaddirira, olutalo lwagenda mu maaso, era obulumbaganyi obw’amaanyi obw’Abanyoro bwawaliriza Nakibinge okunoonya obuyambi bw’amagye okuva mu bizinga by’e Ssesse. Wabula amaanyi agakozesebwa bannamaggye galeetera Nakibinge obuwanguzi naye nga bw'ali bw'akaseera katono. <ref>Buliggwanga, E. M. (2006). ''Ekitabo ky'ekika ky'emmamba''. New Era Printers & Stationers, pp.70-76.</ref> Wadde nga beeyongera okuyingira mu ttaka ly’e Bunyoro, Abanyoro baddamu okwegatta ne bagoba eggye lya Nakibinge okuva e Bunyoro. Abanyoro bagoba amagye ge nga bayita mu Bulemezi, Kyaddondo ne Mawokota. <ref>Winyi, KW‘Tito Gabafusa. "The Kings of Bunyoro-Kitara." UJ 3 (1935): 155-60.</ref> == Obulamu bwe obw’obufumbo == Yawasa abakyala munaana: * Nabitaba muwala wa Ndugwa ow'ekika ky'e Lugave * Najjemba muwala wa Semwanga ow’ekika ky’e Ngonge * Nalunga muwala wa Lusundo, ow’ekika ky’e Nvuma * Nabakyaala Namulondo, Naabagareka, mwannyina wa Gunju, ow'ekika kya Butiko * Nasuuna muwala wa Nankere ow’ekika kya Mamba * Bukirwa, Nanzigu, muwala wa Sekayiba, ow’ekika ky’e Mbogo * Nannono muwala wa Seggirinya ow'ekika ky'Engo. Nannono yakola ng'[[:en:Regent|omukuuma ddamula]] oluvannyuma lw’okufa kwa bba okumala ebbanga lya myezi kkumi na munaana * Kabejja == Ensonga endala == Yazaala abaana bana ab’obulenzi n’abawala babiri: # [[:en:Mulondo_of_Buganda|Kabaka Mulondo Sekajja]], Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Namulondo # [[:en:Jemba_of_Buganda|Kabaka Jemba Busungwe]], Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Najjemba # [[:en:Suuna_I_of_Buganda|Kabaka Suuna I Kisolo]], Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Nassuuna # Omulangira Nzigu, nga nnyina yali Bukirwa # Omumbejja Batenga, nga nnyina yali Namulondo # Omumbejja Nnono, nga nnyina yali Nannono. Yazaalibwa era n'afiirawo mu 1555. Yafa nga muto. == Emyaka gye egisembayo == Kabaka Nakibinge yattibwa mu [[:en:Battle|lutabaalo]] lw'eyalimu n'[[:en:Banyoro|’Abanyoro]], e Busajja, mu 1554. [[:en:Burial|Yaterekebwa]] (yaziikibwa) e Kongojje mu Busiro. <ref>https://web.archive.org/web/20130615070042/http://www.buganda.com/kings.htm</ref> Okusinziira ku mukugu wa Buganda mu byafaayo Semakula Kiwanuka, okufa kwa Nakibinge kulaga enkomerero y'olulyo lwa "Babito" mu Buganda, era lwalangirira omulembe omupya.   == Obusika bwa Nnamulondo == {{s-start}} {{succession box|title=[[King of Buganda]]|before=[[Kayima of Buganda|Kayima Sendikaddiwa]]|after=[[Mulondo of Buganda|Mulondo Sekajja]]|years=c.1524-c.1554}} {{s-end}} == Laba ne == * [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka wa Buganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'aby’ebweru wa Wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130615070042/http://www.buganda.com/kings.htm Olukalala lwa Bassekabaka ba Buganda] Byaterekebwa {{DEFAULTSORT:Nakibinge Of Buganda}} [[Category:Bassekabaka ba Buganda]] [[Category:Buganda]] 18etld0q2a80olt2scbwxyj55reye9q 78296 78295 2026-11-10T20:39:29Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78296 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch||image=|name=Ssekabaka Nakibinge Kagali|succession=[[Kabaka of Buganda]]|reign=1524 – 1554|coronation=|predecessor=[[Kayima of Buganda]]|successor=[[Mulondo of Buganda]]|spouse=1. Lady Nabitaba<br/>2. Lady Najjemba<br/>3. Lady Nalunga<br/>4. Naabakyaala Namulondo, the [[Nnabagereka of Buganda|Nnabagereka]]<br/>5. Lady Nasuuna<br/>6. Lady Bukirwa<br/> 7. Lady Nannono<br/>8. Lady Kabejja|royal house=|father=[[Kayima of Buganda]]|mother=|birth_date=|birth_place=[[Uganda]]|death_date=1554|death_place=Busajja|place of burial=Kongojje, Busiro}}'''Nakibinge Kagali''' yali [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka]] ow’omunaana mu [[:en:Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]], wakati wa 1524 ne 1554 AD. <ref>{{Cite journal |last=Reid |first=Richard |date=1997 |title=The Reign of Kabaka Nakibinge: Myth or Watershed? |url=https://www.jstor.org/stable/3172031 |journal=History in Africa |publisher=Cambridge University Press |volume=24 |pages=287–297 |doi=10.2307/3172031 |issn=0361-5413}}</ref> == Okutuuzibwa ku ntebe y’obwakabaka == Ye yali mutabani wa [[:en:Kayima_of_Buganda|Kabaka Kayima Sendikaddiwa]] omukulu eyalamula okuva mu 1494 okutuuka mu 1524. Kabaka Nakibinge [[wiktionary:ascend|yasikira]] ku [[:en:Throne|Nnamulondo]] oluvanyuma lwa kitaawe [[:en:Death|okuseerera]] (afudde) mu 1524. [[:en:Capital_(political)|Olubiri]] lwe y'aluteeka ku lusozi Bumbu. <ref name="The Customs of the Baganda">Kaggwa, Apollo; Kalibala, Ernest B. (1934). ''The Customs of the Baganda''. p.&nbsp;23.</ref> Mu kiseera kye eky'obukulembeze, Nakibinge yakola obulumbaganyi ku Bulemezi, ekyazuukusa Omukama w’e Bunyoro. Mu myaka egyaddirira, olutalo lwagenda mu maaso, era obulumbaganyi obw’amaanyi obw’Abanyoro bwawaliriza Nakibinge okunoonya obuyambi bw’amagye okuva mu bizinga by’e Ssesse. Wabula amaanyi agakozesebwa bannamaggye galeetera Nakibinge obuwanguzi naye nga bw'ali bw'akaseera katono. <ref>Buliggwanga, E. M. (2006). ''Ekitabo ky'ekika ky'emmamba''. New Era Printers & Stationers, pp.70-76.</ref> Wadde nga beeyongera okuyingira mu ttaka ly’e Bunyoro, Abanyoro baddamu okwegatta ne bagoba eggye lya Nakibinge okuva e Bunyoro. Abanyoro bagoba amagye ge nga bayita mu Bulemezi, Kyaddondo ne Mawokota. <ref>Winyi, KW‘Tito Gabafusa. "The Kings of Bunyoro-Kitara." UJ 3 (1935): 155-60.</ref> == Obulamu bwe obw’obufumbo == Yawasa abakyala munaana: * Nabitaba muwala wa Ndugwa ow'ekika ky'e Lugave * Najjemba muwala wa Semwanga ow’ekika ky’e Ngonge * Nalunga muwala wa Lusundo, ow’ekika ky’e Nvuma * Nabakyaala Namulondo, Naabagareka, mwannyina wa Gunju, ow'ekika kya Butiko * Nasuuna muwala wa Nankere ow’ekika kya Mamba * Bukirwa, Nanzigu, muwala wa Sekayiba, ow’ekika ky’e Mbogo * Nannono muwala wa Seggirinya ow'ekika ky'Engo. Nannono yakola ng'[[:en:Regent|omukuuma ddamula]] oluvannyuma lw’okufa kwa bba okumala ebbanga lya myezi kkumi na munaana * Kabejja == Ensonga endala == Yazaala abaana bana ab’obulenzi n’abawala babiri: # [[:en:Mulondo_of_Buganda|Kabaka Mulondo Sekajja]], Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Namulondo # [[:en:Jemba_of_Buganda|Kabaka Jemba Busungwe]], Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Najjemba # [[:en:Suuna_I_of_Buganda|Kabaka Suuna I Kisolo]], Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Nassuuna # Omulangira Nzigu, nga nnyina yali Bukirwa # Omumbejja Batenga, nga nnyina yali Namulondo # Omumbejja Nnono, nga nnyina yali Nannono. Yazaalibwa era n'afiirawo mu 1555. Yafa nga muto. == Emyaka gye egisembayo == Kabaka Nakibinge yattibwa mu [[:en:Battle|lutabaalo]] lw'eyalimu n'[[:en:Banyoro|’Abanyoro]], e Busajja, mu 1554. [[:en:Burial|Yaterekebwa]] (yaziikibwa) e Kongojje mu Busiro. <ref>{{Cite web |title=Ba Kabaka ba Buganda |url=http://www.buganda.com/kings.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615070042/http://www.buganda.com/kings.htm |archive-date=2013-06-15 |access-date=2026-11-10 |website=www.buganda.com}}</ref> Okusinziira ku mukugu wa Buganda mu byafaayo Semakula Kiwanuka, okufa kwa Nakibinge kulaga enkomerero y'olulyo lwa "Babito" mu Buganda, era lwalangirira omulembe omupya.   == Obusika bwa Nnamulondo == {{s-start}} {{succession box|title=[[King of Buganda]]|before=[[Kayima of Buganda|Kayima Sendikaddiwa]]|after=[[Mulondo of Buganda|Mulondo Sekajja]]|years=c.1524-c.1554}} {{s-end}} == Laba ne == * [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka wa Buganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'aby’ebweru wa Wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130615070042/http://www.buganda.com/kings.htm Olukalala lwa Bassekabaka ba Buganda] Byaterekebwa {{DEFAULTSORT:Nakibinge Of Buganda}} [[Category:Bassekabaka ba Buganda]] [[Category:Buganda]] ew2595h9ir2492gn8dubud2xhuept6d Onesimus Asiimwe 0 11326 78252 38506 2026-11-10T19:06:42Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78252 wikitext text/x-wiki '''Onesimus Asiimwe''' (yazaalibwa Ogw'okuna 24, 1965) <ref name=":0">{{Cite book |date=2026-08-29 |title=Benon Magezi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Benon_Magezi&oldid=1371916942 |language=en}}</ref> Munnayuganda omusomesa era [[:en:Anglican_bishop|Omulabirizi]] . Aweerezza ng'omulabirizi owa [[:en:List_of_Anglican_bishops_in_Uganda|6 mu Bulabirizi bwa North Kigezi]]<ref>{{Citation|title=List of Anglican bishops in Uganda|date=2025-06-19|work=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Anglican_bishops_in_Uganda&oldid=1296320930|access-date=2025-06-19|language=en}}https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Anglican_bishops_in_Uganda</ref>bulabirizi <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Anglican_bishops_in_Uganda</ref> mu [[:en:Church_of_Uganda|Kkanisa ya Uganda]] okuva lwe yatuuzibwa nga 12, Ogwokusatu 2023. <ref name=":0" /> Yadda mu bigere by'Omulabirizi [[:en:Benon_Magezi|Benon Magezi]], eyafa mu June 2021. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Benon_Magezi</ref> == Obulamu obuto n’okusoma == Asiimwe yazaalibwa e Mparo, mu Disitulikiti y’e Rukiga (mu kiseera ekyo yali kitundu kya Kigezi), mu Uganda, nga April 24, 1965. Yali muto mu baana kkumi n’omu abaazaalibwa Omusomi Omulayiki Samwiri ne Samalie, <ref name=":1" /> abaakwata ku nkuza ye ey’Ekikristaayo. Yabatizibwa nga June 6, 1965, <ref name=":1" /> n’akakasibwa nga September 13, 1984. ibnbmbrxicb70m3onk1r64e8udq495j 78253 78252 2026-11-10T19:10:50Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78253 wikitext text/x-wiki '''Onesimus Asiimwe''' (yazaalibwa Ogw'okuna 24, 1965) <ref name=":0">{{Cite book |date=2026-08-29 |title=Benon Magezi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Benon_Magezi&oldid=1371916942 |language=en}}</ref> Munnayuganda omusomesa era [[:en:Anglican_bishop|Omulabirizi]] . Aweerezza ng'omulabirizi owa [[:en:List_of_Anglican_bishops_in_Uganda|6 mu Bulabirizi bwa North Kigezi]]<ref>{{Citation|title=List of Anglican bishops in Uganda|date=2025-06-19|work=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Anglican_bishops_in_Uganda&oldid=1296320930|access-date=2025-06-19|language=en}}https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Anglican_bishops_in_Uganda</ref>bulabirizi <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Anglican_bishops_in_Uganda</ref> mu [[:en:Church_of_Uganda|Kkanisa ya Uganda]] okuva lwe yatuuzibwa nga 12, Ogwokusatu 2023. <ref name=":0" /> Yadda mu bigere by'Omulabirizi [[:en:Benon_Magezi|Benon Magezi]], eyafa mu June 2021. <ref>{{Cite book |date=2026-08-29 |title=Benon Magezi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Benon_Magezi&oldid=1371916942 |language=en}}</ref> == Obulamu obuto n’okusoma == Asiimwe yazaalibwa e Mparo, mu Disitulikiti y’e Rukiga (mu kiseera ekyo yali kitundu kya Kigezi), mu Uganda, nga April 24, 1965. Yali muto mu baana kkumi n’omu abaazaalibwa Omusomi Omulayiki Samwiri ne Samalie, <ref name=":1" /> abaakwata ku nkuza ye ey’Ekikristaayo. Yabatizibwa nga June 6, 1965, <ref name=":1" /> n’akakasibwa nga September 13, 1984. 2pfqc4vywhg46adkn5bkyjlzwp4xy3w Kwagalana Group 0 11723 78261 66716 2026-11-10T19:45:00Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78261 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/</ref> <ref>https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/</ref> <ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html#google_vignette</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy</ref> naddala ng'ekitongole <ref>https://www.rupareliafoundation.org/about-us/</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} qq6d8u7exz1judsz9muoyrxnkp57bhr 78262 78261 2026-11-10T19:46:03Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78262 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/</ref> <ref>https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/</ref> <ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html#google_vignette</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy</ref> naddala ng'ekitongole <ref>https://www.rupareliafoundation.org/about-us/</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} 1jaa8r836v59fohngd4fqwphe9zcw48 78263 78262 2026-11-10T19:48:22Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78263 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/</ref> <ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html#google_vignette</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy</ref> naddala ng'ekitongole <ref>https://www.rupareliafoundation.org/about-us/</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} 6knc5vmjdw4377irtqy04k1kycjgi1o 78264 78263 2026-11-10T19:56:40Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78264 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html#google_vignette</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy</ref> naddala ng'ekitongole <ref>https://www.rupareliafoundation.org/about-us/</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} opwrf9mk5i0xfrrv7o18dkcysz34i1z 78265 78264 2026-11-10T19:57:32Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78265 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html#google_vignette</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>https://www.rupareliafoundation.org/about-us/</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} g90hq0q43nscugk5gvi6mxtxdiem9da 78266 78265 2026-11-10T19:58:12Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78266 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>https://www.rupareliafoundation.org/about-us/</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} i9to3ixytpekyzr5d6h7reyuzeqot7y 78267 78266 2026-11-10T19:59:18Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78267 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} cbo44y2nzzacw18qu8idh2uv1ww7uri 78268 78267 2026-11-10T20:00:20Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78268 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519075/kwagalana-donates-pick-fight-covid-19</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} 9hx9lqchg6ifsjmvv0377zumisn9ap4 78269 78268 2026-11-10T20:01:00Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78269 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kwagalana Group donates pick-up in fight against COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> <ref name="auto">https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} iy8zosqlrg3bw74lw9yyvl833gszays 78270 78269 2026-11-10T20:01:48Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78270 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kwagalana Group donates pick-up in fight against COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web |last=TheSpyUganda |date=2020-05-20 |title=Kwagalana Group Donates Brand New 4x4 Truck To COVID-19 Task Force - TheSpy |url=https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} mpdbpr21jiir2a6w6jddhf8micnn9xb 78271 78270 2026-11-10T20:02:39Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78271 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kwagalana Group donates pick-up in fight against COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web |last=TheSpyUganda |date=2020-05-20 |title=Kwagalana Group Donates Brand New 4x4 Truck To COVID-19 Task Force - TheSpy |url=https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=MAN OF STEEL: How Steel & Tube Industries’ Joseph Yiga hot-rolled himself from an ordinary hardware retailer to a UGX427.2 bn a year steel magnate - CEO East Africa |url=https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} n5q1rykvsdwj795rc5isk6kfjlcet6w 78272 78271 2026-11-10T20:03:32Z Jonathan Charvez 11988 converted references 78272 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kwagalana Group donates pick-up in fight against COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web |last=TheSpyUganda |date=2020-05-20 |title=Kwagalana Group Donates Brand New 4x4 Truck To COVID-19 Task Force - TheSpy |url=https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=MAN OF STEEL: How Steel & Tube Industries’ Joseph Yiga hot-rolled himself from an ordinary hardware retailer to a UGX427.2 bn a year steel magnate - CEO East Africa |url=https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>{{Cite web |last=Nantaba |first=Agnes |date=2017-09-06 |title=PROFILE: Sarah Nkonge has formula for success |url=https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>http://legacygroupug.com/about-us/</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} j3sjprwhm5zposvvb372bufchkg9h95 78273 78272 2026-11-10T20:04:22Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78273 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kwagalana Group donates pick-up in fight against COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web |last=TheSpyUganda |date=2020-05-20 |title=Kwagalana Group Donates Brand New 4x4 Truck To COVID-19 Task Force - TheSpy |url=https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=MAN OF STEEL: How Steel & Tube Industries’ Joseph Yiga hot-rolled himself from an ordinary hardware retailer to a UGX427.2 bn a year steel magnate - CEO East Africa |url=https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>{{Cite web |last=Nantaba |first=Agnes |date=2017-09-06 |title=PROFILE: Sarah Nkonge has formula for success |url=https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>{{Cite web |title=TOTO12 ㊙ Link Resmi Optimal Permainan Slot Online Gacor Dengan Layanan QRIS 5K Terpercaya |url=https://legacygroupug.com/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=TOTO12 |language=id}}</ref> <ref>https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} 0s9rvjiexkofgaxy716ocws4f83it4y 78274 78273 2026-11-10T20:05:35Z Jonathan Charvez 11988 converted reference 78274 wikitext text/x-wiki '''Kwagalana Group''' kibiina kya ky'abasuubuzi abaami n'abakyala abagagga mu Uganda. Okugatta awamu, ekibiina kino kikulemberwa [[:en:Godfrey_Kirumira|Godfrey Kirumira]] kyali kibalirirwamu ssente ezisoba mu kawumbi ka UGX1,000/USD272 mu mwaka gwa 2009. <ref>https://allafrica.com/stories/200903090500.html</ref> Ekibiina kino kyatandikibwawo mu 2002 <ref>{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-12-05 |title=Kwagalana Group Members Appraisal Raises Fear |url=https://chimpreports.com/7244-kwagalana-group-members-appraisal-raises-fear/ |access-date=2026-11-10 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> ekibinja ky’abasajja abagagga, kyokka okuva olwo obwammemba bw'eyongera okulinnya era ky'egattibwako bannabizinensi abalala abawerako nga [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] owa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaaziga]], [[:en:Hamis_Kiggundu|Dr. Hamis Kiggundu]] owa [[:en:Ham_Group|Ham Group]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-15 |title=Agric. & Environment: Hamis Kiggundu expresses displeasure over felling of city trees |url=https://www.newvision.co.ug/category/agriculture/hamis-kiggundu-expresses-displeasure-over-fel-NV_190204_112026 |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> n'abaggagga abalala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2024-08-18 |title=Tycoon Sudhir, businessmen grace Speaker Among Bukedea sports facility launch |url=https://eagle.co.ug/2024/08/18/tycoon-sudhir-businessmen-grace-speaker-among-bukedea-sports-facility-launch/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sudhir Ruparelia |url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/ |access-date=2026-11-10 |website=Forbes |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssegawa |first=Mike |date=2021-06-16 |title=What Gen Katumba Wamala told ‘Billionaires’ Club’ Kwagalana who paid him visit at his palatial Najjera home |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210616/115783/what-gen-katumba-wamala-told-billionaires-club-kwagalana-who-paid-him-visit-at-his-palatial-najjera-home.html |access-date=2026-11-10 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>   == Obuzirakisa == Ekibiina kya Kwagalana Group kimanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’obuzirakisa mu bammemba baakyo. <ref>{{Cite web |url=https://kwagalanagroup.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916062735/https://kwagalanagroup.com/ |url-status=dead }}</ref> Bammemba b’ekibiina kino babadde bamanyiddwa olw'okuyamba mu bitundu n’enkulaakulana y’eggwanga nga bayita mu bizinensi n’obuzirakisa. [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir Ruparelia]] <ref>{{Cite web |title=uganda’s wealthiest man talks philanthropy |url=https://www.civsourceafrica.com/ugandas-wealthiest-man-talks-philanthropy |access-date=2026-11-10 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> naddala ng'ekitongole <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://www.rupareliafoundation.org/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=Ruparelia Foundation |language=en-US}}</ref> kigasizza abaana n’abakyala abawerako. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2022-01-06 |title=Hundreds of Orphans reap big from Ruparelia Foundation‘s End Of Year donation drive |url=https://eagle.co.ug/2022/01/06/hundreds-of-orphans-reap-big-from-ruparelia-foundations-end-of-year-donation-drive/ |access-date=2026-11-10 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Mu kiseera kya nnawoookera w'ekirwadde kya COVID-19, ekibiina kya Kwagalana Group kyawaayo emmotoka ekika ky'akabangali eri minisitule y’ebyobulamu okuyambako mu kutambuza ebintu mu malwaliro ag'enjawulo. Kino ky'aliwo oluvannyuma lw'omulanga gw'okuwaayo obuyambi ogw’okubibwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kwagalana Group donates pick-up in fight against COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-10 |website=New Vision}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web |last=TheSpyUganda |date=2020-05-20 |title=Kwagalana Group Donates Brand New 4x4 Truck To COVID-19 Task Force - TheSpy |url=https://www.spyuganda.com/kwagalana-group-donates-brand-new-4x4-truck-to-covid-19-task-force/ |access-date=2026-11-10 |language=en-GB}}</ref> Bammemba nabo baawaayo obuyambi ssekinnoomu ku nsonga y’emu. <ref name="auto" /> == Mu kisaawe kya bizinensi == Bammemba ba Kwagalana Group balina bizinensi eziwerako mu Uganda, omuli wooteeri, Kkampuni z'amafuta, amasomero, amakampuni agasuubula ettaka n’amalala. Mu zin mulimu; Kkampuni ya [[:en:Godfrey_Kirumira|Kirumira's]] Bargary Company Limited ekola ku mafuta, ne wooteri saako n'amayumba agapangisibwa n'amasomer ebya [[:en:Sudhir_Ruparelia|Sudhir's]] etc. Ba mmemba abalala mu kibiina kya Kwagalana Group mulimu [[:en:Joseph_Magandaazi_Yiga|Joseph Magandaazi Yiga]] nnannyini kkampuni y'emitayimbwa eya Steel and Tube Industries <ref>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=MAN OF STEEL: How Steel & Tube Industries’ Joseph Yiga hot-rolled himself from an ordinary hardware retailer to a UGX427.2 bn a year steel magnate - CEO East Africa |url=https://www.ceo.co.ug/man-of-steel-how-steel-tube-industries-joseph-yiga-hot-rolled-himself-from-an-ordinary-hardware-retailer-to-a-ugx427-2-bn-a-year-steel-magnate/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> [https://www.dispatch.ug/2021/02/15/pope-francis-knights-eight-ugandans-for-their-distinguished-services/] Dr Sarah Nkonge, alina ebizimbe by'amaduuka (arcades) eziwerako mu Kampala ne Jinja. Era ye mukyala eyasooka okulondebwa ku bwa Loodi Meeya wa Kampala City. <ref>{{Cite web |last=Nantaba |first=Agnes |date=2017-09-06 |title=PROFILE: Sarah Nkonge has formula for success |url=https://www.independent.co.ug/profile-sarah-nkonge-formula-success/ |access-date=2026-11-10 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Mwami Ben Kavuya, Proprietor Legacy Group <ref>{{Cite web |title=TOTO12 ㊙ Link Resmi Optimal Permainan Slot Online Gacor Dengan Layanan QRIS 5K Terpercaya |url=https://legacygroupug.com/about-us/ |access-date=2026-11-10 |website=TOTO12 |language=id}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-30 |title=Uganda Gov't to acquire shares in businessman, Ben Kavuya’s USD12.7 mn medical glove-making firm - CEO East Africa |url=https://www.ceo.co.ug/uganda-govt-to-acquire-shares-in-businessman-ben-kavuyas-usd12-7-mn-medical-glove-making-firm/ |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}</ref> ne [[:en:Hamis_Kiggundu|Hamis Kiggundu]] nnannyini Ham Enterprises, saako ne bammemba abalala. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} iul8m8flw5vbd1v3povqekyuzwrq5jo Eagle Air 0 11753 78323 54785 2026-11-11T01:48:19Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78323 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Eagle Air''' [[:en:Airline|kkampuni ya nnyonyi]] esangibwa e [[Kampala]], mu Uganda. Ekola ng'egobererwa obudde obubeera bigitereddwaawo, n'ennyonyi ezitegekeddwa n'ebiwandiiko ebigobererwa okwetoloola amawanga G'omubuvanjuba n'amasekkati ga Afrika. <ref name="1R">{{Cite web |last=John Vianney Nsimbe |date=1 June 2009 |title=Our charters fly across East and Central Africa |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=3583:our-charters-fly-across-east-and-central-africa |access-date=4 May 2019}}</ref> Ekifo kyayo ekikulu kiri ku [[:en:Entebbe_International_Airport|kisaawe ky'ennyonyi Entebbe ennyonyi wezituukira okuva munsi]] yonna, era nga kirina n'ekifo eky'okubiri ku [[:en:Arua_Airport|kisaawe ky'ennyonyi mu Arua]], mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiika ddyo]] bw'eggwanga. <ref name="2R">{{Cite web |date=2019 |title=About Eagle Air (Uganda) |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/eagle-air-uganda-h7 |access-date=4 May 2019 |publisher=Centre for Aviation (CAPA)}}</ref> == Ebikikwatako == Kampuni y'ennyonyi eno yatandikibwaawo mu Gwomukaaga gwa 1994 n’etandika okukola mu Gwekuminoogumu mu 1994. [[File:Eagle_Air_L-410.jpg|thumb|Ennyonyi ya Eagle Air [[:en:Let_L-410_Turbolet|Let L410UVP-E9 Turbolet]] ku [[:en:Gulu_Airport|kisaawe ky'ennyonyi e Gulu]]]] Mu 2006, kampuni y'ennyonyi eno yatandika okutambuza emirim mu kuumiro ly'ebisolo mu Uganda. <ref name="NPR">{{Cite web |last=Nakaweesi |first=Dorothy |title=Uganda: Eagle Air to Fly to Tourist Destinations |url=http://allafrica.com/stories/200607100725.html |access-date=4 May 2019 |website=[[AllAfrica.com]]}}</ref> Mu mwaka gwe gumu, [[South Sudan]] yawera Eagle Air okukolera ku kisaawe ky’ennyonyi e [[:en:Yei,_South_Sudan|Yei]], ng’erumiriza nti yamenya amateeka g’eggwanga agafuga ennyonyi. <ref name="BanR">{{Cite web |date=12 December 2006 |title=South Sudan bans Ugandan airline from Yei |url=http://www.sudantribune.com/spip.php?page=imprimable&id_article=19229 |access-date=4 May 2019 |website=[[Sudan Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213090033/http://www.sudantribune.com/spip.php?page=imprimable&id_article=19229 |archive-date=13 December 2017 |url-status=dead}}</ref> Mu 2008, kampuni eno yayimiriza emirimu gyayo okumala akaseera olw’ebula ly’amafuta mu Uganda, eryali liva ku [[:en:2007–08_Kenyan_crisis|butabanguko mu by'obufuzi]] mu Kenya, oluvannyuma lw’okulonda kwa pulezidenti okwaliwo mu 2007. <ref>{{Cite web |last=Jaramogi |first=Patrick |date=3 January 2008 |title=Uganda: Domestic Flights Halted Over Fuel Scarcity |url=http://allafrica.com/stories/200801040006.html |access-date=4 May 2019 |website=[[AllAfrica.com]]}}</ref> == Empeereza == Eagle Air ewa ennyonyi ezigobererwa endagiriro ezitegekeddwa n'ezipangisibwa ezigenda mu ggwanga n’ebifo ebimu eby’omu kitundu, omuli n’okukola safaali z’ennyonyi okugenda mu maluudiro g'ebisolo mu Uganda. Ng’oggyeeko ekyo, kiwa ennyonyi ezipangisiddwa mu kitundu ky'Omubuvanjuba wamu ne Masekati ga Afrika. <ref name="ServR">{{Cite web |date=10 April 2017 |title=About Eagle Air Uganda |url=https://guide2uganda.ug/eagle-air/ |access-date=4 May 2019 |publisher=Guide2Uganda |archive-date=20 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220180221/http://guide2uganda.ug/eagle-air/ |url-status=dead }}</ref> == Ebifo we bagenda == Okusinziira ku mukutu gyabwe, okuva mu Gwokutaano mu 2019 Eagle Air Uganda ekola empeereza eza bulijjo okutuuka mu bifo bino wamanga: <ref name="DestR">{{Cite web |date=2019 |title=Eagle Air Uganda Flight Schedules |url=https://www.eagleair-ug.com/schedules/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112175255/https://www.eagleair-ug.com/schedules/ |archive-date=12 January 2022 |access-date=4 May 2019 |publisher=Eagle Air Uganda}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Eggwanga ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ekibuga ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ekisaawe eky'ennyonyi ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ebiwandiiko ! class="unsortable" style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ebiwandiiko ebijuliziddwa |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Adjumani]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Adjumani | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="DestR"/> |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Arua]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Arua||{{Airline hub}} | align="center" | <ref name="DestR" /> |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Chobe]] | Ekisaawe ky'ennyonyi ekya Chobe Safari Lodge | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="DestR" /> |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Entebbe]] / [[Kampala]] | Ekisaawe ky'ennyonyi Entebbe||{{Airline hub}} | align="center" | <ref name="DestR" /> |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Gulu]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Gulu | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="DestR" /> |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Pakuba]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Pakuba | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="DestR" /> |- | [[South Sudan]] | Juba | Ekisaawe ky'ennyonyi e Juba | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="DestR" /> |- | [[South Sudan]] | Yei | Ekisaawe ky'ennyonyi e Yei | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="DestR" /> |- |} == Ennyonyi ezitambula == Okuva mu Gusooka mu 2025, ennyonyi za Eagle Air zirimu: <ref name="FltR">{{Cite web |date=2019 |title=Eagle Air Uganda: Our Fleet |url=https://www.eagleair-ug.com/our-fleet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112173748/https://www.eagleair-ug.com/our-fleet/ |archive-date=12 January 2022 |access-date=4 May 2019 |publisher=Eagle Air Uganda}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" |+Ennyonyi za Eagle Air (Uganda). ! rowspan="2" | Ennyonyi ! rowspan="2" style="width:30pt;" |Ezitambula ! rowspan="2" style="width:30pt;" | Ebiragiro ! colspan="4" | Abasaabaze ! rowspan="2" | Ebiwandiiko |- ! style="width:30px;" | <abbr title="First class">F</abbr> ! style="width:30px;" | <abbr title="Business class">C. C</abbr> ! style="width:30px;" | <abbr title="Economy class">Y</abbr> ! style="width:30px;" | Okugatta |- | Leka L-410 Turbolet |{{center|3}} | 0. | 0. | 0. | 19. | 19. | <ref name="FltR"/> |- | Cessna 206. Omuwandiisi w’ebitabo |{{center|1}} | 0. | 0. | 0. | 4. 4. | 4. 4. | <ref name="FltR" /> |- ! Okugatta ! 4. 4. ! ! colspan="5" | |} == Obubenje n’ebibaddewo == * Akabenje k’ennyonyi ya Eagle Air mu 2001 mu buvanjuba bwa [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]], katta abakulembeze b’abayeekera ba Congo babiri, kapiteeni w'ennyonyi ya Eagle Air, omuserikale asooka n’abantu abalala babiri, omugatte gwabafiirawo negubeera gw'abantu mukaaga. <ref name="9R">{{Cite web |last=Nakazibwe |first=Carolyne |date=18 December 2001 |title=Uganda: Eagle Air Pilots' Burial Today |url=http://allafrica.com/stories/200112180291.html |access-date=4 May 2019 |website=[[AllAfrica.com]]}}</ref> * Mu Gusooka gwa 2025, ennyonyi [[:en:Beechcraft_1900|ekika kya Beechcraft 1900]] eddukanyizibwa kampuni ya Eagle Air ku lwa Light Air Services [[:en:2025_Light_Air_Services_Beechcraft_1900_crash|yagwa]] nga wayiseewo akaseera katono oluvannyuma lw'okusimbula okuva mu [[:en:Unity_oilfield|kifo ky’amafuta]] mu [[South Sudan]], n’etta abantu amakumi abiri ku abiri mw'omu abaali mu nnyonyi. <ref>{{Cite web |date=2025-01-29 |title=Plane crashes in South Sudan, killing 20, official says |url=https://www.reuters.com/world/africa/plane-crash-south-sudans-unity-state-kills-18-uns-radio-miraya-reports-2025-01-29/ |access-date=2025-01-29 |website=[[Reuters]]}}</ref> == Laba nebino == * [[:en:List_of_airlines_of_Uganda|Olukalala lwa kampuni z'ennyonyi mu Uganda]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist|2}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://www.flyeagleuganda.com/ Omukutu gwa Eagle Air Uganda] * [http://www.airlineroutemaps.com/Africa/Eagle_Air_Uganda.shtml Maapu eraga entambula y'ennyonyi za Eagle Air mu Uganda] q8e1gcyau900igw197aqe7zjectmjto Luyimbazi Elias Nalukoola 0 11782 78330 72156 2026-11-11T04:31:05Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78330 wikitext text/x-wiki   '''Luyimbazi Elias Nalukoola''' [[:en:Lawyer|Munnamateeka]] , era [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] Munnayuganda. Yakola nga [[:en:Member_of_parliament|omubaka mu Palamenti]] ow'ekitundu kya [[:en:Kawempe|Kawempe North]] mu [[:en:Kampala|Kampala]] <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/why-nup-s-nalukoola-won-kawempe-north-by-election-4964060</ref> okuva nga 13 Gwokusatu okutuuka nga 26 Ogwokutaano 2025, <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/court-cancels-nalukoola-s-election-as-kawempe-north-mp-5057452</ref> <ref>https://chimpreports.com/breaking-court-nullifies-kawempe-north-mp-nalukoolas-election-orders-fresh-poll/</ref> ekyaddirirwa omulamuzi Namanya Bernard okusazaamu okulonda ng'alangirira nti ekifo kino kikalu. <ref>http://mbu.ug/2025/05/26/elias-luyimbazi-election-nullified-kampala/</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/nups-nalukoola-loses-kawempe-mp-seat-court-or-NV_211500</ref> Yayingira ofiisi oluvannyuma lw’okulangirirwa akakiiko k’ebyokulonda ng’omuwanguzi mu kulonda okw’okuddira mu kifo n'obululu 17,764 nga Ogwokusatu 13, 2025 okwakolebwa oluvannyuma lw’okufa kw’eyali omubaka wa Palamenti, [[:en:Muhammad_Ssegirinya|Muhammad Ssegirinya]], mu Gwolubereberye, 2025. <ref name=":0">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-s-nalukoola-sues-govt-over-torture-by-jatt-operatives-4961514</ref> <ref>https://chimpreports.com/nups-elias-luyimbazi-nalukoola-wins-kawempe-north-by-election/</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-s-nalukoola-wins-kawempe-north-mp-by-election-4964240</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/elias-nalukoola-s-journey-to-become-mp-elect--4965388 |title=Archive copy |access-date=2025-09-04 |archive-date=2025-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317010757/https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/elias-nalukoola-s-journey-to-become-mp-elect--4965388 |url-status=dead }}</ref> == Obuto bwe n’okusoma kwe == Elias Nalukoola yasomerako ku ssomero lya Kawempe Isalmic School, Kyerima Umea Primary School, ne Kawempe Muslim Primary School nga eno gyeyasomera pulayimale. <ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.matookerepublic.com/20250314/who-is-nups-elias-nalukoola-the-winner-of-the-kawempe-north-by-election-he-once-dropped-out-of-school-in-senior-two-due-to-a-lack-of-school-fees-and-tried-to-pursue-a-career-in-music-as/ |title=Archive copy |access-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250314062858/https://www.matookerepublic.com/20250314/who-is-nups-elias-nalukoola-the-winner-of-the-kawempe-north-by-election-he-once-dropped-out-of-school-in-senior-two-due-to-a-lack-of-school-fees-and-tried-to-pursue-a-career-in-music-as/ |archive-date=2025-03-14 |url-status=dead}}</ref> Oluvannyuma yeegatta ku St. Paul SS Mpererwe oluvannyuma nadda ku Kawempe Muslim Secondary School okusoma okumaliriza siniya eyomukaaga. <ref name=":2" /> Yafuna diguli mu mateeka okuva mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’eMakerere]] ne dipulooma mu by’amateeka okuva mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC). <ref name=":2" /> Elias yatandika omulimu gwe ogw’amateeka mu 2014 mu Mayanja, Nakibuule and Co. Advocates ng’omuyambi mu by’amateeka nga tannatandikawo kitongole kye eky’obwannannyini. <ref name=":1">https://umlas.org/luyimbazi-elias-nalukoola/</ref> == Omulimu gwe ogw’amateeka == Nalukoola, ng’omulwanirizi w’eddembe ly’obuntu, yafuna okumanyika ng’omulwanirizi w’eddembe ly’obuntu olw’okulwanirira n’obuvumu n’okwogera obulungi okutaasa abantu abassibwa wansi. <ref name=":1" /> Enkola ye ey’amateeka essira esinga kulissa ku ddembe ly’abantu n’amateeka agakwata ku ssemateeka, okugonjoola obutabanguko mu bibiina, eby’obusuubuzi n’okutunda ettaka. Yeetaba mu misango mingi omuli n’okukaayana mu [[:en:Supreme_Court_of_Uganda|kkooti ensukkulumu eya Uganda]] . <ref name=":1" /> Yali mu ttiimu y’abalamuzi eyawakanya ennongoosereza mu nnyingo 102(b) eya Ssemateeka wa Uganda, eyaggyawo ekkomo ku myaka gy’abeesimbyewo ku bwa pulezidenti. Ono era abadde akola kinene mu kuwolereza abasiraamu abateeberezebwa okuba nga bavunaanibwa okwenyigira mu ttemu ly’abakulembeze b’eddiini y'Abasiraamu. <ref name=":1" /> == Omulimu gwe ogw’ebyobufuzi == Nga tannafuna kifo mu palamenti, Nalukoola yaliko omumyuka wa Sipiika wa Divizoni y’e Kawempe okuva mu 2006 okutuuka mu 2011. <ref name=":2" /> Era yaliko n’ekifo ky’omuwabuzi w’amateeka mu ggwanga mu kibiina kya Democratic Party (DP) mu Uganda ekifo kye yalekulira mu 2023 nga tannafuuka muwabuzi mu kibiina kya bannamawulire ekya Uganda Journalists Association (UJA). <ref name=":2" /> <ref>https://nilepost.co.ug/news/236121/city-lawyer-luyimbazi-vows-to-unseat-ssegirinya-for-kawempe-north-seat</ref> Mu Gwokubiri gwa 2025, yalondebwa ekibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform (NUP)]] ng’omukwasi wa bendera mu kalulu ka Kawempe North, oluvannyuma lw’okufa kw’omubaka [[:en:Muhammad_Ssegirinya|Muhammad Ssegirinya]] . <ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/kawempe-byelection-ecs-byabakama-orders-impou-NV_206759</ref> <ref>https://nilepost.co.ug/top-stories/242114/lawyer-nalukoola-takes-nup-flag-for-kawempe-north-by-election</ref> Mu kulonda kwe, Nalukoola yafuna okusoomoozebwa, omuli okuwamba omuyambi we n’okuyingirirwa ab’ebyokwerinda. <ref>https://www.newvision.co.ug/category/politics/nup-plots-90-victory-in-kawempe-north-byelect-NV_204794</ref> Wadde nga waliwo ebizibu bino, yafuna okusunsulwa kwe n’oluvannyuma n’awangula akalulu ak’okuddira omuntu mu kifo nga 13 Ogwokusatu, 2025 ng’avuganya n’abavuganya abalala 9 (Namabi Faridah Kigongo (NRM), Hanifah Karadi Murerwa (Bwannamunigina), Sadat Mukiibi aka Kalifa Aganaga (FDC), Henry Mubiru Kasacca (DP) ) n’abalala. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> <ref>{{Cite web |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/nup-names-elias-nalukoola-for-kawempe-north-by-election-4922882 |title=Archive copy |access-date=2025-09-04 |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401002656/https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/nup-names-elias-nalukoola-for-kawempe-north-by-election-4922882 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/category/politics/how-much-does-it-take-to-be-an-mp-NV_205226</ref> <ref name=":4">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kawempe-north-by-election-why-nrm-s-nambi-withdrew-vote-recount-petition-4978552#summary</ref> == Obulamu bwe obw’obuntu == Elias Nalukoola amanyiddwa nnyo olw’okwewaayo ennyo ku eddembe ly’obuntu n’obwenkanya. Yali omu ku baatandikawo kkampuni ya Nalukoola, Kakeeto Advocates & Solicitors era akola nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Buganda Cultural and Development Foundation (BUCADEF). Era yeetaba mu bukiiko bw’amasomero obw’enjawulo era yeenyigira mu kwogera okuzimba abantu. <ref name=":1" /> Yategeka n'empaka za Nalukoola Kawempe North Sports Tournament 2024-2025 ezaatandika nga 22 Ogwekkumineebiri, 2024. <ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2024-12-16 |title=Elias Luyimbazi Nalukoola: Vocal legal expert-cum-politician preaches sports development in Kawempe North |url=https://kawowo.com/2024/12/16/elias-luyimbazi-nalukoola-vocal-legal-expert-cum-politician-preaches-sports-development-in-kawempe-north/ |access-date=2025-03-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> == Ebimwogerwako == Okusinziira ku Kawaayiro 59 ak'etteeka ly'okulonda kw'olukiiko lw'eggwanga, 2005, ekiraga nti oluvannyuma lw'okulonda, [[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|Akakiiko k'ebyokulonda]] kajja kulangirira mu buwandiike n'okufulumya ebivudde mu kulonda mu ssaawa 48 oluvannyuma lw'okumaliriza okulonda.<ref name=":5">{{Cite web |date=2025-03-26 |title=MP-elect Nalukoola to be sworn in today- Speaker Among |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-elect-nalukoola-to-be-sworn-in-today-speaker-among-4978778 |access-date=2025-03-30 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ekkubo Nalukoola lye yatambuliramu n'afuuka mmemba wa palamenti lyalabika ng'eryali ezzibu ennyo kubanga akakiiko k'ebyokulonda kaalabika ng'akalemereddwa okumaliriza ensonga eyo ey'okufulumya erinnya lye mu butongole oluvannyuma lw'obuwanguzi bwe. Newankubadde yalangirirwa ng’omuwanguzi, era akakiiko okukkakkana nga kamulangiridde ng'omuwanguzi mu ssaawa 18 zokka ng’ebifo eby’okulonda biggaddwa, omutendera omukulu ddala ogw’okwongera erinnya lye mu lupapula lwa National Gazette gwasigala nga tegutuukiridde. <ref>{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Nalukoola election win gazetted hours after protest meeting with EC |url=https://www.independent.co.ug/nalukoola-election-win-gazetted-hours-after-protest-meeting-with-ec/ |access-date=2025-03-30 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Ensonga eno yamulemesa okusobola okugenda mu maaso n’omukolo gw’okulayira. Embeera eno yaleetera Nalukoola n’abamu ku bakiise ba [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) okugenda mu maaso ne battunka n’[[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|akakiiko k’ebyokulonda]] era nga baamaliriza babawakanyizza mu lukungaaga nga bagezaako okuzuula lwaki waaliwo okulwawo okutaali kwa bulijjo ku nsonga eyali ey'obwerufu. <ref name=":5"/> Nga 20 Ogwokusatu, 2025, eyeesimbawo ku bendera ya National Resistance Movement (NRM) mu kulonda kw’e Kawempe North, Muky Faridah Nambi yawaaba ng’ayita mu bannamateeka be Atwijukire Dennis Advocates, yawandiika nga asaba Ssaabalamuzi w’e Kawempe wabeewo okuddamu okubala obululu kye yaggyayo nga 25 Ogwokusatu, 2025 oluvannyuma lw’[[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|akakiiko k’ebyokulonda]] okuwandiika ebyava mu kulonda nga Nalukoola nga yeeyali omuwanguzi. <ref name=":4" /> Nalukoola oluvannyuma yalayizibwa ng'omubaka wa Kawempe North mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu nga 26 Ogwokusatu, 2025. Omukolo gw’okulayira gwakolebwa Sipiika [[:en:Anita_Among|Anita Among]] mu ofiisi ye, anti Palamenti yali mu luwummula mu kiseera ekyo. <ref name=":5"/> <ref>{{Cite web |title=Speaker swears in MP Nalukoola {{!}} Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/news/3650/speaker-swears-mp-nalukoola |access-date=2025-03-30 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Kino kyaliwo oluvannyuma lw’okufuna empuliziganya entongole okuva mu [[:en:Electoral_Commission_of_Uganda|kakiiko k’ebyokulonda]] wamu ne kkopi y’ebyava mu kulonda. <ref name=":5" /> <ref>{{Cite web |last=Nabakooza |first=Shamim |date=2025-03-26 |title=PHOTOS: Nalukoola Sworn In as Kawempe North MP |url=https://nilepost.co.ug/news/250164/nalukoola-sworn-in-as-kawempe-north-mp-in-speakers-chambers |access-date=2025-03-30 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 March 2025 |title=New Vision - Latest News |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/nalukoola-sworn-in-as-new-kawempe-north-mp-NV_207668 |access-date=2025-03-30 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] [[Category:Buganda]] oj0q5egepx9m2412sg72sg9nnua1vhu Eunice Lubega Posnansky 0 11817 78227 68186 2026-11-10T15:42:22Z Lillylove256 10862 ntereezeza ebijuliziddwa ne ku mutindo 78227 wikitext text/x-wiki '''Eunice Lubega Posnansky''' ye mukazi Omufirika eyasooka okutikkirwa mu yunivasite y’e Makerere. Mu 1955, yali mutandisi mu kusomesa abakazi mu [[Uganda]] era yaweereza ng’omukuumi w’etterekero ly’ebitabo. Era akola mu by'enjigiriza n'okukulakulanya amaterekero g'ebitabo mu [[Ghana]] ne [[Amerika]]. == Obuvo n’obuyigirize bwe == Eunice Lubega Posnansky yazaalibwa mu Uganda, yali musomesa era mukuumi w'etterekero ly'ebitabo era nga ye mukazi Omufirika eyasooka okufuna diguli mu [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] mu 1955, era yasoma eby'enjigiriza mu Yunivasite ya Oxford. Mu 1967 yafuna diguli mu by'okukuuma etterekero ly'ebitabo okuva e Ghana.<ref name=":0">{{Cite web |title=Eunice Posnansky Obituary (2003) - Los Angeles, CA - Los Angeles Times |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/latimes/name/eunice-posnansky-obituary?id=27627461 |access-date=2026-11-10 |website=Legacy.com}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Eunice Lubega is why we should be ashamed by how little we know about ourselves |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/eunice-lubega-is-why-we-should-be-ashamed-by-how-little-we-know-about-ourselves-4503844 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Mildred Europa |date=2019-03-10 |title=This Ugandan became the first female graduate in East and Central Africa |url=https://face2faceafrica.com/article/rejected-from-maths-class-for-being-a-woman-this-ugandan-became-the-first-female-graduate-in-east-and-central-africa |access-date=2026-11-10 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> == Omulimu == Eunice ye yali omukulembeze wa Afrika eyasooka okukulembera kibiina ekigatta abakyala ba yunivasite ekya Uganda Association of University Women era mu 1965 ye eyali Ssenkulu w’ebyenjigiriza by’abakyala.<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Eunice Lubega is why we should be ashamed by how little we know about ourselves |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/eunice-lubega-is-why-we-should-be-ashamed-by-how-little-we-know-about-ourselves-4503844 |access-date=2025-04-06 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/eunice-lubega-is-why-we-should-be-ashamed-by-how-little-we-know-about-ourselves-4503844 "Eunice Lubega is why we should be ashamed by how little we know about ourselves"]. ''Monitor''. 2024-01-26<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-04-06</span></span>.</cite></ref> Eunice yali asomesa mu [[Gayaza High School]], Lubiri secondary school, era yaliko omuyambi w’omukuumi w’etterekero ly'ebitabo mu yunivasite y’e Ghana, yakolerako mu matterekero g’ebitabo agawerako mu California UCLA okuva mu 1977 era yasomesa mu Los Angeles Unified School District okutuusa lwe yawummula mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |title=Eunice Posnansky Obituary (2003) - Los Angeles, CA - Los Angeles Times |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/latimes/name/eunice-posnansky-obituary?id=27627461 |access-date=2025-04-06 |website=Legacy.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.legacy.com/us/obituaries/latimes/name/eunice-posnansky-obituary?id=27627461 "Eunice Posnansky Obituary (2003) - Los Angeles, CA - Los Angeles Times"]. ''Legacy.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-04-06</span></span>.</cite></ref> == Laba ne == * [[Merrick Posnansky]] * [[Rhoda Kalema]] * Sarah Ntiro * [[Joyce Mpanga]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://www.researchgate.net/publication/254927732_Africa_and_Archaeology_Empowering_an_Expatriate_Life_review Afirika n’eby'obuwangwa: Okussa amaanyi mu obulamu obugwira (okwekkaanya)] * [https://news.mak.ac.ug/wp-content/uploads/2023/09/Makerere-Sarah-Ntiro-Annual-Public-Lecture-31stAug2023-HRH-Sylvia-Nagginda-Keynote.pdf Makerere-Sarah-Ntiro-Omusomo-ogw'olukale-Omwaka-31stAug2023-VC-Prof-Barnabas-Nawangwe-Ebigambo.pdf] rbc1qca7d5is1033huldedublsb5vvp 78228 78227 2026-11-10T15:43:31Z Lillylove256 10862 ntereezeza ebijuliziddwa 78228 wikitext text/x-wiki '''Eunice Lubega Posnansky''' ye mukazi Omufirika eyasooka okutikkirwa mu yunivasite y’e Makerere. Mu 1955, yali mutandisi mu kusomesa abakazi mu [[Uganda]] era yaweereza ng’omukuumi w’etterekero ly’ebitabo. Era akola mu by'enjigiriza n'okukulakulanya amaterekero g'ebitabo mu [[Ghana]] ne [[Amerika]]. == Obuvo n’obuyigirize bwe == Eunice Lubega Posnansky yazaalibwa mu Uganda, yali musomesa era mukuumi w'etterekero ly'ebitabo era nga ye mukazi Omufirika eyasooka okufuna diguli mu [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] mu 1955, era yasoma eby'enjigiriza mu Yunivasite ya Oxford. Mu 1967 yafuna diguli mu by'okukuuma etterekero ly'ebitabo okuva e Ghana.<ref name=":0">{{Cite web |title=Eunice Posnansky Obituary (2003) - Los Angeles, CA - Los Angeles Times |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/latimes/name/eunice-posnansky-obituary?id=27627461 |access-date=2026-11-10 |website=Legacy.com}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Eunice Lubega is why we should be ashamed by how little we know about ourselves |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/eunice-lubega-is-why-we-should-be-ashamed-by-how-little-we-know-about-ourselves-4503844 |access-date=2026-11-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Mildred Europa |date=2019-03-10 |title=This Ugandan became the first female graduate in East and Central Africa |url=https://face2faceafrica.com/article/rejected-from-maths-class-for-being-a-woman-this-ugandan-became-the-first-female-graduate-in-east-and-central-africa |access-date=2026-11-10 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> == Omulimu == Eunice ye yali omukulembeze wa Afrika eyasooka okukulembera kibiina ekigatta abakyala ba yunivasite ekya Uganda Association of University Women era mu 1965 ye eyali Ssenkulu w’ebyenjigiriza by’abakyala.<ref name=":1" /> Eunice yali asomesa mu [[Gayaza High School]], Lubiri secondary school, era yaliko omuyambi w’omukuumi w’etterekero ly'ebitabo mu yunivasite y’e Ghana, yakolerako mu matterekero g’ebitabo agawerako mu California UCLA okuva mu 1977 era yasomesa mu Los Angeles Unified School District okutuusa lwe yawummula mu 1994.<ref name=":0" /> == Laba ne == * [[Merrick Posnansky]] * [[Rhoda Kalema]] * Sarah Ntiro * [[Joyce Mpanga]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://www.researchgate.net/publication/254927732_Africa_and_Archaeology_Empowering_an_Expatriate_Life_review Afirika n’eby'obuwangwa: Okussa amaanyi mu obulamu obugwira (okwekkaanya)] * [https://news.mak.ac.ug/wp-content/uploads/2023/09/Makerere-Sarah-Ntiro-Annual-Public-Lecture-31stAug2023-HRH-Sylvia-Nagginda-Keynote.pdf Makerere-Sarah-Ntiro-Omusomo-ogw'olukale-Omwaka-31stAug2023-VC-Prof-Barnabas-Nawangwe-Ebigambo.pdf] e352qsbk212jqzqnmhv0t013wzjrj5m Hudson Mukasa 0 11913 78290 72107 2026-11-10T20:27:43Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78290 wikitext text/x-wiki   '''Hudson Mukasa''' munnamaggye ali ku ddaala lya [[mmeeja generali]] mu ggye lya [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF). Okuva mu Mwezi ogwomukaaga 2016, y'abadde munamaggye aweereza n'e [[Yuganda|kitebe kya Uganda]] e [[Kenya]], ng’asinziira mu Nairobi. Nga tannatuuka awo, yaweerezaako nga munnamaggye aweeraza ku kitebe kya Uganda e [[Burundi]], ekisangibwa mu [[Bujumbura]] . <ref name="1R">{{Cite web |last=Risdel Kasasira |first=and Job Bwire |date=7 June 2016 |title=Museveni reshuffles military advisers |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-reshuffles-military-advisors/-/688334/3237172/-/52x0y8z/-/index.html |access-date=27 March 2019}}</ref> <ref name="2R">{{Cite web |last=Charles Etukuri |date=7 June 2016 |title=Museveni Reshuffles Defence Attachés, Military Advisers |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426415/museveni-reshuffles-defence-attaches-military-advisers |access-date=27 March 2019}}</ref> == Obuvo bwe n’okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[ttundutundu lya Buganda]] ekya Uganda mu 1963. Yasoma kkoosi y'amaggye esookerwako (Millitary zadet course ) ku [[ttendekero lya Tanzania ery'amaggye]] mu [[Monduli]] , mu myakaya gye'kinaana nga giggwako (In the late 1980). Olwo yazzaako okusoma mu kkoosi y'ekinnamaggye ey'abakulu and n'okuduumira ku ntandikwa y’emyaka gya 1990, mu [[Ghana]] .N'era yatikkirwa mu kkoosi y'emisomo gy'eggwanga egy'obukodyo,obuyiiya,obutetenkanya n'okulowooza amangu ekirina okuddako (National Strategic Studies Course) ku [[ttendekero ly'eggwanga ery'obukuumi. e Kenya]]. <ref name="3R">{{Cite web |last=[[Ibrahim Ssemujju Nganda]] |date=10 September 2010 |title=How Brig. Mukasa got caught with hand in till |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=1052:how-brig-mukasa-got-caught-with-hand-in-till |access-date=27 March 2019 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327172454/https://www.observer.ug/component/content/article?id=1052:how-brig-mukasa-got-caught-with-hand-in-till |url-status=dead }}</ref> == Omulimu gw’amagye == Mukasa yeegatta ku ggye lya [[National Resistance Army]] eryeyubula nerifuuka Uganda People's Defence Forces, mu 1983. Aweerezzaako mu buvunanyizibwa obw'obuduumizi obw'enjawulo mu ggye lya UPDF, omuli n'okukola ng'omuduumizi w'ekibinja ky'eggye lya UPDF ekyokubiri, ekisangibwa e Makenke, mu [[Mbarara]], mu [[ttundutundu ly'obugwanjuba]] bwa Uganda, okuva mu 2005 okutuuka mu 2008. Olwo era yaduumirako ekibinja kya UPDF eky'okutaano, mu 2008. Mu kiseera ekyo ekibinja ekyokutaano kyali kisinziira mu [[Lira,]] mu [[ttundutundu lya Lango]], [[mu ttundutundu ly'obukiika kkono bwa Uganda]]. <ref name="3R"/> N'emabegako aweerezaako ng'omutendesi w'ekibinja ekyokubiri ow'ebikwekweto .Okuva mu 1997 okutuuka mu 2003, yeeyali muduumizi w'ekibinja ky'amaggye (Brigade commander) nnamba 503 ekisinziira mu [[Kitgum]], mu bukiikakkono bwa Uganda. Ekibinja kyamaggye kino kyali kimu ku maggye agatambula UPDF ge yatandikawo okulwanyisa eggye ly'abayeekera li [[Lord's Resistance Army]] , ku nsalo ya Sudan ne Uganda. <ref name="4R">{{Cite web |last=Grace Matsiko |first=and Risdel Kasasira |date=19 August 2008 |title=Gen. Museveni fires Brigadier over 250m |url=https://www.monitor.co.ug/News/Education/688336-747580-kf9o3m/index.html |access-date=27 March 2019 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327164058/https://www.monitor.co.ug/News/Education/688336-747580-kf9o3m/index.html |url-status=dead }}</ref> Nga 28 Omwezi ogwokusatu 2020, yakuzibwa okuva ku ddaala lya Brigadier okudda ku lya Major General. <ref name="5R">{{Cite web |last=Javira Ssebwami |date=28 March 2020 |title=Museveni promotes intelligence chief Brigadier Kandiho, 11 others to Major General |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/03/breaking-museveni-promotes-intelligence-chief-brig-kandiho11-others-to-major-general.html |access-date=29 March 2020 |publisher=PML Daily |place=Kampala}}</ref> == Okusika omuguwa == Mu 2008, bwe yali aweereza ng'omuduumizi w'ekibinja kya UPDF ekyokutaano, ekisinziira mu Lira, Uganda, Brigadier Hudson Mukasa yateekebwa mu by'okubba ensimbi za Uganda obukadde bibiri ataano mu mukaaga (USH 256 Million) nga zaabalirwamu ensimbi za ddoola za Amerika emitwalo kkumi mwenkumi bbiri mu bina -US$102,400 mu kiseera ekyo ezaali ez'okusasula emisaala gy'abasajja n'abakazi abaali wansi w'obuduumizi bwe . <ref name="3R"/> Yayimirizibwa, wamu ne bannamaggye abalala bataano mu kibinja kye, okunoonyereza okw'ekinnamaggye bwekwali kukolebwa. <ref name="4R"/> Brigadier Mukasa yanoonya sente ze ngomuntu era mangu nnyo nazzaayo ssente. <ref name="3R"/> <ref name="6R">{{Cite web |last=Alex Nsubuga |first=and Andrew Bagala |date=5 September 2008 |title=Uganda: Brigadier Mukasa Returns Stolen Shs256 Million |url=https://allafrica.com/stories/200809050348.html |access-date=27 March 2019}}</ref> == Laba ne == * [[Dick Olum]] * [[David Muhoozi]] * [[Michael Kabango]] * [[Katumba Wamala]] == Ebijuliziddwa == # {{cite web |last=Risdel Kasasira |first=and Job Bwire |date=7 June 2016 |title=Museveni reshuffles military advisers |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-reshuffles-military-advisors/-/688334/3237172/-/52x0y8z/-/index.html |access-date=27 March 2019 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}} # {{cite web |author=Charles Etukuri |date=7 June 2016 |title=Museveni Reshuffles Defence Attachés, Military Advisers |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426415/museveni-reshuffles-defence-attaches-military-advisers |access-date=27 March 2019 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |author=[[Ibrahim Ssemujju Nganda]] |date=10 September 2010 |title=How Brig. Mukasa got caught with hand in till |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=1052:how-brig-mukasa-got-caught-with-hand-in-till |access-date=27 March 2019 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]] |location=Kampala |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327172454/https://www.observer.ug/component/content/article?id=1052:how-brig-mukasa-got-caught-with-hand-in-till |url-status=dead }} # {{cite web |last=Grace Matsiko |first=and Risdel Kasasira |date=19 August 2008 |title=Gen. Museveni fires Brigadier over 250m |url=https://www.monitor.co.ug/News/Education/688336-747580-kf9o3m/index.html |access-date=27 March 2019 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327164058/https://www.monitor.co.ug/News/Education/688336-747580-kf9o3m/index.html |url-status=dead }} # {{cite web |author=Javira Ssebwami |date=28 March 2020 |title=Museveni promotes intelligence chief Brigadier Kandiho, 11 others to Major General |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/03/breaking-museveni-promotes-intelligence-chief-brig-kandiho11-others-to-major-general.html |access-date=29 March 2020 |publisher=PML Daily |place=Kampala}} # {{cite web |last=Alex Nsubuga |first=and Andrew Bagala |date=5 September 2008 |title=Uganda: Brigadier Mukasa Returns Stolen Shs256 Million |url=https://allafrica.com/stories/200809050348.html |access-date=27 March 2019 |newspaper=[[Daily Monitor]] Via [[AllAfrica.com]] |location=Kampala}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Omukutu gwa Minisitule y'ebyokwerinda mu Uganda [[Category:Buganda]] nyg7wp34fw9arb0hp5prz0nz9ewj6nt Paul D'Arbela 0 12131 78240 68360 2026-11-10T18:44:13Z Jonathan Charvez 11988 removed externa link 78240 wikitext text/x-wiki   '''Paul George D'Arbela''' munnayuganda omusawo, [[mukugu mu kujanjaba emitima, emisuwa eminene n'obusuwa obutono]], [[Musomesa mu matendekero aga waggulu|musomesa ku matendekero aga waggulu]] era munoonyereza mu [[busawo n'obujanjabi]] Okusinziira ku alipoota eyafulumizibwa mu 2008, pulofeesa wa bujanjabi era nga ye [[mukulembeze]] w’emisomo egigatta ku ddigulu esooka ku ttendekero lya Mother Kevin Postgraduate Medical School , erisangibwa mu [[Eddwaaliro ly'e Nsambya|ddwaaliro lya St. Francis Hospital Nsambya]] mu Nsambya, ekiriraanye[[Kampala]] . <ref name="Sons">{{Cite web |last=Kavuma |first=Richard |date=19 June 2008 |title=Kisubi Sons Come Home |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=250 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924054616/https://www.observer.ug/component/content/article?id=250 |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 August 2015}}</ref> == Okusoma kwe == D'Arbela yasomera ku [[Namilyango Junior School]] okuva mu kibiina kya pulayimale esooka (P.1) okutuuka mu kibiina kya pulayimale eyokuna (P.4). Yasomera ku ssomero lya St. Peter's School Nsambya ku P5. Yakyuka n’agenda mu ssomero lya Nkokonjeru Primary School wakati mu kibiina ekyokutaano (P5) . Omwaka ogwaddako, yatwalibwa n’agenda mu Jinja, gye yabuuka ekibiina kya pulayimale eyoomukaaga (P6). Yasomera ekibiina ekyomusanvu (P.7) n'ekyomunaana (P.8) ku Jinja College. <ref name="BioR">{{Cite web |last=Muniini K. Mulera |date=8 July 2024 |title=Doctors D'Arbela And Owor, Our Unsung Heroes Turn Ninety |url=https://blog.mulerasfireplace.com/engage/doctors-d-arbela-and-owor-our-unsung-heroes-turn-ninety-22981 |access-date=5 January 2025 |website=MeleraFireplace.com}}</ref> Mu 1951, yaweebwa ekifo ku [[St. Mary's College Kisubi]], ku misomo gye egya siniya, okuva mu siniya esooka ( S.1 ) okutuuka mu siniya eyomukaaga (S.6.) <ref>{{Cite web |last=Patrick Jaramogi |date=10 June 2008 |title=St. Mary's Kisubi Honours Four Old Boys |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/19/632710 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173152/http://www.newvision.co.ug/D/8/19/632710 |archive-date=14 July 2014 |access-date=10 June 2014 |website=[[New Vision]]}}</ref> Ng'ali e Kisubi, yabeeranga mu Lourdel Hall. <ref>{{Cite web |last=Kituuka |first=William |date=4 August 2014 |title=Lourdelian Mathias Kiggundu And Co-Sponsor of The Sports' Bull Will Be Missed As Lourdel Celebrates 2014 Sports Victory In September |url=http://hecarethforyou.blogspot.com/2014/08/lourdelian-mathias-kiggundu-and-co.html |access-date=11 August 2015 |publisher=Hecarethforyou.blogspot.com}}</ref> Okuva e Kisubi, yayingira ebbanguliro lya yunivasite y'e Makerere ery'obusawo okusoma obusawo mu 1957. Yatikkirwa [[ddiguli esooka ey'obusawo n'olulongoosa]] mu 1962. Oluvannyuma yagenda e London, Bungereza, okweyongerayo ku misomo ku [[bbanguliro lya Royal Postgraduate Medical School]] ne [[Hammersmith Hospital]] . Ng'ali eyo, yafuuka [[mmemba w'ekibiina ki Royal College of Physicians]] ekya Bungereza, ngakuguka mu kujanjaba emitima emisuwa eminene n'obusuwa obutono. Oluvannyuma, yalondebwa okuba [[omusawo akakasiddwa okusomera wansi w'abakugu ow'ettendekero lya Royal College of Physician]]. <ref name="BioR">{{Cite web |last=Muniini K. Mulera |date=8 July 2024 |title=Doctors D'Arbela And Owor, Our Unsung Heroes Turn Ninety |url=https://blog.mulerasfireplace.com/engage/doctors-d-arbela-and-owor-our-unsung-heroes-turn-ninety-22981 |access-date=5 January 2025 |website=MeleraFireplace.com}}</ref> == Obumanyirivu mu mirimu == D'Arbela yali musomesa ate oluvannyuma n'abeera omusomesa omukulu mu bbanguliro ly'obusawo ku yunivasite y'e Makerere, okuva ku nkomerero y'emyaka gya 1960 okutuuka mu 1978, ng'aweereza nga akulira ekitongole okumala ekiseera ekyo ekisinga obungi. Mu kiseera kye kimu yakola ng'omusawo [[W'emitimi nemisuwa ey'ebuuzibwako|w'emitima nemisuwa ey'ebuuzibwako]] n'oluvannyuma ng'[[omusawo w'emitima omukulu eyeebuuzibwako]] ku [[ddwaliro ly'eggwanga ekkulu ery'e Mulago]] , eddwaaliro lya yunivasite y’e Makerere erisomesebwamu abayizi abasoma obusawo. Oluvannyuma lw’okuva e Makerere, D’Arbela yatandika okukola emirimu egy’obwannannyini nobuweereza obw'okwebuzibwako [[Eddwaliro lya Lubaga Hospital|ddwaaliro e Lubaga]] . Mu 1982, yava mu Uganda n’agenda mu k[[uwummulako okuva ku mirimu]] ku [[tteendekero lye gye yasomera]] mu London mu Bungereza. <ref name="BioR">{{Cite web |last=Muniini K. Mulera |date=8 July 2024 |title=Doctors D'Arbela And Owor, Our Unsung Heroes Turn Ninety |url=https://blog.mulerasfireplace.com/engage/doctors-d-arbela-and-owor-our-unsung-heroes-turn-ninety-22981 |access-date=5 January 2025 |website=MeleraFireplace.com}}</ref> Bwe yava mu Bungereza, yakkiriza omulimu mu [[Saudi Arabia]], gye yakolera okutuusa mu 2006, lwe yakomawo e Uganda. Okuva lwe yakomawo mu Uganda aweerezza nga omukulu w’eddwaliro eryakuguka mu kujanjaba emitima erya Heart Center Limited mu Nakasero Kampala. <ref>{{Cite web |last=Newvision Archive |date=14 October 2007 |title=What Is A Pacemaker? |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/34/592003 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071022033457/http://newvision.co.ug/D/9/34/592003 |archive-date=22 October 2007 |access-date=11 August 2015}}</ref>Afulumiza ebizuuliddwa mu kunoonyereza kwe mu butabo bungi obuwandiika ku by'obusawo n'obujanjabi n'ebirala ebikebereddwa n'ebisomwamu abakugu. Yalondebwa okuba pulofeesa w'obusawo era akulira emisomo gya ddiguli eziddirira ddiguli esooka mu [[Bbabguliro ly'abasawo erya yunivasite ya Uganda matyrs univwerrsit|bbabguliro ly'abasawo erya yunivasite ya Uganda matyrs univwersit]]<nowiki/>y mu 2010. <ref>{{Cite web |last=Ssenkabirwa |first=Al Mahdi |date=5 April 2010 |title=Nkozi Links Up With Nsambya Hospital |url=http://www.monitor.co.ug/News/Education/-/688336/892812/-/112puu1/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611020259/https://www.monitor.co.ug/News/Education/-/688336/892812/-/112puu1/-/index.html |archive-date=11 June 2011 |access-date=10 June 2014}}</ref> == Amaka == Nga 14 Omwezi ogwekkuminoogumu 1970, Paul D'Arbela yawasa ''Maria Vera Kangoggo Samali Muliira'' (1946 - 2019), omukozi w'ensonga z'abantu era gweyazaala naye abaana musanvu. <ref>{{Cite web |last=Mazinga |first=Mathias |date=13 December 2019 |title=Maria D'Arbela Loved People And Environment |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512054/maria-arbela-loved-people-environment |access-date=14 December 2019}}</ref> == Ebijuliziddwa == # {{cite web |last=Kavuma |first=Richard |date=19 June 2008 |title=Kisubi Sons Come Home |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=250 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924054616/https://www.observer.ug/component/content/article?id=250 |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 August 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)|The Observer]] |location=Kampala}} # {{cite web |author=Muniini K. Mulera |date=8 July 2024 |title=Doctors D'Arbela And Owor, Our Unsung Heroes Turn Ninety |url=https://blog.mulerasfireplace.com/engage/doctors-d-arbela-and-owor-our-unsung-heroes-turn-ninety-22981 |access-date=5 January 2025 |work=MeleraFireplace.com |location=Toronto, Canada}} # {{cite web |author=Patrick Jaramogi |date=10 June 2008 |title=St. Mary's Kisubi Honours Four Old Boys |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/19/632710 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714173152/http://www.newvision.co.ug/D/8/19/632710 |archivedate=14 July 2014 |access-date=10 June 2014 |work=[[New Vision]] |location=Kampala, Uganda}} # {{cite web |last=Kituuka |first=William |date=4 August 2014 |title=Lourdelian Mathias Kiggundu And Co-Sponsor of The Sports' Bull Will Be Missed As Lourdel Celebrates 2014 Sports Victory In September |url=http://hecarethforyou.blogspot.com/2014/08/lourdelian-mathias-kiggundu-and-co.html |accessdate=11 August 2015 |publisher=Hecarethforyou.blogspot.com}} # {{cite web |last=Newvision Archive |date=14 October 2007 |title=What Is A Pacemaker? |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/34/592003 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022033457/http://newvision.co.ug/D/9/34/592003 |archivedate=22 October 2007 |accessdate=11 August 2015 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Ssenkabirwa |first=Al Mahdi |date=5 April 2010 |title=Nkozi Links Up With Nsambya Hospital |url=http://www.monitor.co.ug/News/Education/-/688336/892812/-/112puu1/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611020259/https://www.monitor.co.ug/News/Education/-/688336/892812/-/112puu1/-/index.html |archive-date=11 June 2011 |accessdate=10 June 2014 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Mazinga |first=Mathias |date=13 December 2019 |title=Maria D'Arbela Loved People And Environment |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1512054/maria-arbela-loved-people-environment |access-date=14 December 2019 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}{{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Uganda Martyrs University Egguddewo Essomero ly'obusawo [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] hihm7hie1go402xbtk37jq2wllg01un Peter Mugyenyi 0 12243 78334 75591 2026-11-11T06:08:37Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78334 wikitext text/x-wiki [[category: Munnayuganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] '''Peter Ndimbirwe Mugyenyi''' Munnayuganda omusawo, [[:en:HIV/AIDS|munoonyereza wa siriimu]], [[:en:Administrator_(business)|addukanya eby’obujjanjabi]] era muwandiisi. Ye dayirekita omukulu era omu ku baatandikawo ekitongole kya [[:en:Joint_Clinical_Research_Centre|Joint Clinical Research Center]], era nga ky'ekitongole ekikulembedde mu kujjanjaba [[:en:HIV/AIDS|siriimu]] mu Africa. <ref name="WHO">{{Cite web |title=WHO {{!}} Peter Mugyenyi |url=http://www.who.int/world-health-day/previous/2006/doctors/uga/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228154552/http://www.who.int/world-health-day/previous/2006/doctors/uga/en/ |archive-date=2013-12-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.who.int}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Mugyenyi yazaalibwa mu [[:en:Rukungiri_District|Disitulikiti y’e Rukungiri]] mu [[:en:Western_Region,_Uganda|Ttundutundu ly'obugwanjuba]] bwa Uganda, okuliraana 1949. Yasomerako mu [[:en:Kings_College_Budo|Kings College Budo]], essomero lya siniya ery'abawala n'abalenzi essomero ly'ekisulo, bwe yali tannaweebwa kifo mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] okusoma obusawo bw’abantu. Yatikkirwa diguli esooka eya [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|Bachelor of Medicine ne Bachelor of Surgery]] . Oluvannyuma lw’okusoma e Makerere, yalina okuva mu ggwanga ku ntandikwa y’emyaka gya 1970, ng’adduka poliisi ya [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] ey’ekyama. Yasenguka n’agenda mu Bungereza, gye yafunira [[:en:Pediatrics|Dipulooma mu by’obulamu bw’abaana]], ekitiibwa kya Fellow of the Royal College of Physicians of Ireland n’ekya Fellow of the Royal College of Physicians of Edinburgh. Mu 2003, yaweebwa diguli ya [[:en:Doctor_of_Science|Doctor of Science]], okuva mu [[:en:Mbarara_University|yunivasite ya Mbarara]] mu Uganda. <ref name="Chancellor">{{Cite web |url=http://www.must.ac.ug/about-must/governance/chancellor |title=Archive copy |access-date=2025-10-17 |archive-date=2015-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728152903/http://www.must.ac.ug/about-must/governance/chancellor |url-status=dead }}</ref> == Omulimu gwe mu Bungereza == Bwe yali mu Bungereza, yafuuka [[:en:Pediatrician|omusawo w’abaana]] omukugu ey'ebuuzibwako. Wabula ku ntandikwa y’emyaka gya 1990, yaddayo ky'eyagalire mu Uganda gy’azaalibwa okuyambako eggwanga lye okulwanyisa ekirwadde kya mukenenya, ekyali kikyeyongera mu kiseera ekyo. Embeera y’emirimu yali mbi nnyo ate ng’omusaala, katundu katono ku nsimbi ze yali yafuna mu Bungereza. Yalina okutendekebwa okupya mu by’obulwadde bwa siriimu. <ref name="FIRE">{{Cite web |title=THE CONTRIBUTORS {{!}} Fire in the Blood |url=https://fireintheblood.com/the-contributors |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017001756/https://fireintheblood.com/the-contributors |archive-date=2018-10-17 |access-date=2026-09-26 |website=Fire in the Blood |language=en}}</ref> == Obukulembeze mu lutalo lw'okujjanjaba akawuka ka siriimu mu Africa == Y’omu ku bantu abamanyiddwa abaasooka mu basawo mu nsi yonna okugamba nti [[:en:Ethnic_groups_of_Africa|Abafirika]] basobola, era bajja, okugoberera obulungi enkola z’[[:en:Antiretroviral_treatment|obujjanjabi obulwanyisa akawuka]] . Mu kiseera ekyo abantu batono abaali bakkiriza nti ekyo kyandibaddewo. Ebyafaayo bimukakasizza nti mutuufu. Mu 1992, Mugyenyi yali omu ku baatandikawo era n’afuuka [[:en:Medical_Director|Medical Director]] wa Joint Clinical Research Centre, ekifo ekisinga obunene mu Afrika ekijjanjaba n’okunoonyereza ku mukenenya. Amanyiddwa ng’omu ku bakulembedde mu kunoonyereza ku siriimu mu nsi yonna. <ref name="FIRE" /> Mu 2002, yalagira okusindikibwa kw'eddagala lya siriimu ku ssente entono okuva e Buyindi, ng’amenya obutereevu amateeka ga Uganda agakwata ku nsonga z'abakkirizibwa okulitumya, n’asomooza ab’obuyinza okumukwata n’agaana okuva ku kisaawe okutuusa ng’eddagala lino likkiriziddwa okuyingira mu ggwanga n’okuweebwa n’obukakafu nti n’eryali ligenda okuyingizibwa mu biseera eby’omu maaso nalyo lyali ly'akukkirizibwa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2024)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Ekikolwa kino kyaviirako kumpi mu kiro kimu omuwendo gw’abantu abakozesa eddagala lya ARVs mu Uganda okweyongera emirundi kkumi, era ne kisobola okukomya okuziyiza eddagala lya mukenenya erya bulijjo ery’ebbeeyi entono okuyingira mu Afrika. Leero kumpi Abafirika bonna abali ku ddagala lya ARV bamira eddagala lya generics, ng’erisinga obungi ku lyo likyava Buyindi. Mugyenyi era yakola kinene eky’okwebuuza ku bantu mu kuteekawo enteekateeka ya [[:en:PEPFAR|PEPFAR]] (‘President’s Emergency Plan for AIDS Relief’), eyalangirirwa mu kwogera kwa Pulezidenti [[:en:George_W._Bush|George W. Bush]] okwa 2003 okwa [[:en:State_of_the_Union|State of the Union]]. Mugyenyi yali atudde ku mabbali ga [[:en:Laura_Bush|Laura Bush]] ng’okulangirira kuno kukolebwa, era Pulezidenti Bush n’amujuliza mu kwogera kwe. Okuva olwo PEPFAR etadde obukadde n’obukadde bw’Abafirika ku bujjanjabi obuziyiza siriimu era n'okutaasa obulamu, era abantu bangi bagitunuulira ng’omukululo ogumu ogusinga obulungi mu bisanja ebibiri George W. Bush bye yamala mu [[:en:White_House|White House]] . <ref name="FIRE" /> Mu Gwomwenda 2003, Mugyenyi yasiimibwa ekibiina ekigatta abasawo mu nsi yonna mu kujjanjaba mukenenya era n’aweebwa awaadi ya Hero in Medicine Award. <ref>{{Cite web |title=Dr. Peter Mugyenyi receives the coveted Hero in Medicine Award {{!}} Management Sciences for Health |url=http://www.msh.org/news-events/stories/dr-peter-mugyenyi-receives-the-coveted-hero-in-medicine-award |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142919/http://www.msh.org/news-events/stories/dr-peter-mugyenyi-receives-the-coveted-hero-in-medicine-award |archive-date=2015-04-02 |access-date=2026-09-26 |website=www.msh.org |language=en |url-status=dead}}</ref> Mu Gwokubiri 2014, yalondebwa nga Dayirekita eyeetongodde, ku Board ya [[:en:Cipla|Cipla]], kkampuni y’eddagala ey’e Buyindi ng’erina ekkolero erikola eddagala lya Siriimu mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref>{{Cite web |url=http://www.cipla.com/CiplaSite/Media/Images/Press-Release-Appointment-of-Dr-Mugyenyi-final-12th-Feb-Final-draft.pdf?ext=.pdf |title=Archive copy |access-date=2025-10-17 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923203637/http://www.cipla.com/CiplaSite/Media/Images/Press-Release-Appointment-of-Dr-Mugyenyi-final-12th-Feb-Final-draft.pdf?ext=.pdf |url-status=dead }}</ref> Yakola nga Chancellor wa [[:en:Mbarara_University_of_Science_and_Technology|Mbarara University of Science and Technology]], <ref>http://allafrica.com/stories/200808220102.html</ref> emu ku yunivasite za gavumenti munaana eza Uganda okuva nga 22 Ogwomunaana 2008 okutuuka nga 28 Ogwekkumi 2017. <ref name="Chancellor" /> <ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2017-10-29 |title=Prof Olweny is new Mbarara University Chancellor |url=https://www.independent.co.ug/prof-olweny-new-mbarara-university-chancellor/ |access-date=2026-09-26 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Obuwandiisi bwe == Ekitabo kya Mugyenyi eky’naanyi ekyafulumizibwa mu 2008 ekya ''Genocide by Denial: How Profiteering from HIV/AIDS Killed Millions'' <ref>{{Cite book |last=Mugyenyi |first=Peter |date=2008 |title=Genocide by denial: how profiteering from HIV/AIDS killed millions |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-9970027538 |publisher=Fountain Publishers ; Distributed by Michigan State Univ. Press |isbn=978-9970-02-753-8 |location=Kampala : East Lansing, MI}}</ref> kiraga engeri gavumenti z’amawanga g’obugwanjuba ne kkampuni z’eddagala gye zaalondoola mu ngeri ey’obusaasizi okufa kw’obukadde n’obukadde bw’Abafirika abaali batayinza kugula ddagala lyabwe eribalagirwa. Ekitabo ekyaddiirira ekitabo ekyasooka, ekya ''A Cure Too Far: The Struggle to End HIV/AIDS'', kyafulumizibwa ku ntandikwa ya 2013. <ref>http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=640136&CatID=435</ref> Omulimu gwa Mugyenyi mu lutalo lw’okulwanirira eddagala eriweweeza ku siriimu mu bungi mu Afrika gulagibwa mu firimu eyafulumizibwa mu 2013 eyitibwa ''[[:en:Fire_in_the_Blood_(2013_film)|Fire in the Blood]]'', <ref>https://www.imdb.com/name/nm2438287/?ref_=ttfc_fc_cl_t2</ref> era yayitibwa ba pulodyusa okubeera omugenyi ow’ekitiibwa firimu eno bwe yasooka okulabika mu [[:en:Sundance_Film_Festival|kivvulu kya Sundance Film Festival]] ekya 2013 mu [[:en:Park_City,_Utah|Park City]], Utah, mu [[Amerika]]. Okulabika kwe kwaleetawo abantu abawerako okumumanya mu Sundance. <ref name="FIRE" /> == Laba ne == * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Abakulembeze ba Yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_hospitals_in_Uganda|Amalwaliro ga Uganda]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == 6sf3tgtqqvj63d2lo0kpwazq33cbfbe Sharifu Kiragga Tusuubira 0 12305 78335 77402 2026-11-11T07:13:45Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78335 wikitext text/x-wiki   '''Sharifu Kiragga Tusuubira''' (yazaalibwa 4 January 1991) mulwanirizi wa [[:en:Sickle_cell|sickle cell]] mu Uganda.<ref name=":3">Uganda young leaders-US Embassy, Kampala. [https://ug.usembassy.gov/ambassador-malac-parliament-speaker-rebecca-kadaga-flag-off-2017-yali-washington-mandela-fellows-uganda/ "Speaker of Parliament, Uganda and US Ambassador to Uganda flag off, Mandela Fellows" ] 15 June 2017,</ref> Asinga kumanyibwa olw’omulimu gwe yakola mu kutandikawo okukebera obulwadde obuyitibwa sickle cell mu kitundu. Enteekateeka esobozesa abantu okwenyigira mu kukebera sickle cell ne bafuna ebyavaamu amangu ddala okuva mu nsalo z’ebyalo byabwe.<ref name=":4">{{Cite web |date=21 July 2020 |title=Your mail: Well done, Sharifu Tusuubira! |url=https://www.observer.ug/viewpoint/65768-your-mail-well-done-sharifu-tusuubira |access-date=2021-03-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":1">Young African Leaders Initiative [https://yali.state.gov/yali-voices-sharifu-tusuubira-champions-cause-living-sickle-cell-disease/ "YALI Voices Podcast: Sharifu Tusuubira champions the cause of those living with sickle cell disease"] December 2018,</ref> == Ebikwata ku bulamu bwe == Sharifu yazaalibwa nga 4 gwoluberyerye 1991, mu Kampala mu maka ga Ashadu Zizinga Magatto ( ''d.'' 2020), omulambuzi w’ebyobulamu ne Ritah Bazanya, omuserikale wa poliisi. Sharifu muzzukulu wa Taibu Magatto, Katambala (Chief) eyasooka owa Butambala, essaza lyokka eryaweebwa abasiraamu ba Uganda Gavumenti ya Bungereza eya Imperial mu [[:en:Buganda_Agreement_(1900)|ndagaano ya Buganda]] eya 1900 . Sharifu yafuna diguli ye eyasooka mu tekinologiya wa biomedical laboratory okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] mu 2012. Oluvannyuma yagenda mu maaso n’afuna diguli eyookubiri mu biomedical laboratory science and management okuva mu yunivasite y’emu. Mu 2017, yasomera mu ttendekero ly’obukulembeze bw’abantu mu [[:en:Kansas_State_University|Kansas State University]].<ref>, Staley School of Leadership Studies [https://www.k-state.edu/today/announcement/?id=35106 "Staley School of Leadership Studies to host Mandela Washington Fellows"] 13 June 2017,</ref><ref>[https://blogs.k-state.edu/leadership/2017/10/12/mandela-washington-fellows-2017-civic-leadership-institute/ Mandela Washington Fellows: 2017 Civic Leadership Institute] 12 October 2017,</ref> Yali mukulembeze owo kuntiko eyasooka mu kitongole kya Uganda Sickle Cell Rescue Foundation (USCRF) ekitongole ekitakola magoba wabula ekikola okutumbula okumanyisa abantu, n’okulwanyisa eddwadde ya nalubiri mu Uganda (ekifo kye yalimu okutuusa mu ogwomusavu 2019)<ref>The International Research & Exchanges Board [https://web.archive.org/web/20191231162213/https://www.irex.org/people/sharifu-kiragga-tusuubira "Sharifu Kiragga Tusuubira"] March 2017</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">Global Thinkers Forum [http://globalthinkersmentors.org/sharifu-tusuubira-1 "Leaders of Tomorrow - Sharifu Tusuubira"] October 2018</ref> Mu 2024, yatikkirwa mu [[:en:University_of_Kansas|yunivasite y'e Kansas]].<ref>{{Cite web |date=2020-03-06 |title=Jayhawk Impact Awards |url=http://silc.ku.edu/jayhawk-impact-awards |access-date=2021-03-01 |website=Student Involvement & Leadership Center |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-04-29 |title=Sharifu Kiragga Tusuubira |url=https://eeb.ku.edu/sharifu-kiragga-tusuubira |access-date=2020-06-23 |website=Department of Ecology & Evolutionary Biology |language=en |archive-date=2020-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530165612/http://eeb.ku.edu/sharifu-kiragga-tusuubira |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Peterson {{!}} @lucyepeterson |first=Nicole Asbury {{!}} @NicoleAsbury & Lucy |date=14 July 2020 |title=ICE rescinds policy mandating international students take in-person instruction |url=https://www.kansan.com/news/ice-rescinds-policy-mandating-international-students-take-in-person-instruction/article_2f3b4aa6-c60b-11ea-8787-37f07a65805b.html |access-date=2021-03-01 |website=The University Daily Kansan |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812150919/https://www.kansan.com/news/ice-rescinds-policy-mandating-international-students-take-in-person-instruction/article_2f3b4aa6-c60b-11ea-8787-37f07a65805b.html |archive-date=2020-08-12 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-05 |title=2019-20 Leader Quest Profiles |url=https://iss.ku.edu/2019-20-leader-quest-profiles |access-date=2021-03-03 |website=International Support Services |language=en |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303213617/http://iss.ku.edu/2019-20-leader-quest-profiles |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Conde {{!}} @Chris_Conde_ |first=Lucy Peterson {{!}} @lucyepeterson & Chris |date=27 October 2020 |title=An already vulnerable group: Graduate students navigate fresh anxiety due to COVID-19 pandemic |url=https://www.kansan.com/news/student_life/an-already-vulnerable-group-graduate-students-navigate-fresh-anxiety-due-to-covid-19-pandemic/article_01f90cc6-0e50-11eb-bbe2-a753a21cd072.html |access-date=2021-03-01 |website=The University Daily Kansan |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105181702/https://www.kansan.com/news/student_life/an-already-vulnerable-group-graduate-students-navigate-fresh-anxiety-due-to-covid-19-pandemic/article_01f90cc6-0e50-11eb-bbe2-a753a21cd072.html |archive-date=2020-11-05 |url-status=dead}}</ref> Ye mmemba ku lukiiko olufuzi olw'ekitongole ki Uriel Owens Sickle Cell Disease Association mu Midwest.<ref>{{Cite web |title=The Board |url=https://www.sicklecellmidwest.org/the-board |access-date=2020-09-14 |website=sicklecellmidwest |language=en |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927090443/https://www.sicklecellmidwest.org/the-board |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=18 August 2020 |title=Episode 56 Sickle Cell Disease: Invisible Illness, Enduring Strength – This Podcast Will Kill You |url=http://thispodcastwillkillyou.com/2020/08/18/episode-56-sickle-cell-disease-invisible-illness-enduring-strength/ |access-date=2021-03-01 |language=en-US}}</ref> == Okitongole ky'eddwadde ya nalubiri == Sharifu Kiragga Tusuubira wa maanyi nnyo era omulwanirizi w’eddembe ly’abalwadde ba Nalubiri n’abalema mu Uganda. Okubunyisa amawulire kwe kwatandika ng’ali ku yunivasite y’e Makerere, oluvannyuma lw’akaseera k’okumenya omutima ku buntu omukyala gwe yali ayagala ennyo mwe yamugaana olw’obulwadde bwa nalubiri. Kino kyakubiriza Sharifu okwenyigira mu nsonga eno n’okukyusa embeera eriwo ku ngeri sickle cell gye yatunuulirwamu.<ref>The Sickle Cell Warrior Diary [https://medium.com/@thewarriordiaries/the-journey-of-hope-from-wandegeya-to-america-sharifu-tusuubira-b24c3aefcfc3 "The journey of HOPE from Wandegeya to America"] 27 September 2019,</ref><ref name=":4"/> Sharifu abadde awanirira abantu abalina obulwadde bwa nalubiri okuba n’eddembe ly’okulowooza okwetongodde, okwetaba mu mirimu gy’omukitundu oba mu kitongole n’okunyumirwa enkizo ze zimu ng’abantu ‘aba bulijjo mu Uganda.<ref>The Daily Monitor [https://www.monitor.co.ug/Magazines/HealthLiving/Hope-for-sickle-cells-patients/689846-3282908-2e3i30/index.html "Hope for Sickle Cell patients"] 7 July 2016,</ref><ref>The Daily Monitor [https://web.archive.org/web/20200328133655/https://www.monitor.co.ug/Magazines/HealthLiving/Medical-options-for-people-with-sickle-cell-anaemia/689846-2429224-1407nqs/index.html "Medical Options for people living with sickle cell"] 14 August 2014,</ref><ref>Uganda Sickle Cell Rescue Foundation [https://web.archive.org/web/20251008123650/https://www.uscrfuganda.org/my-burden-is-my-purpose-without-it-i-wouldnt-be/ "My burden is my purpose"] 4 September 2017,</ref><ref>Biomedical Central Public health [https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-018-5496-4 "Knowledge, perception and practices towards sickle cell disease"] 27 April 2018,</ref><ref>Adolescent health medicine and therapeutics [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6778728/ "To Join Or Not To Join? A Case Of Sickle Cell Clubs, Stigma And Discrimination In Secondary Schools In Butambala District, Uganda"] 2 October 2019,</ref><ref>{{Cite web |last=Ninsiima |first=Charlotte |date=2016-04-20 |title=Time to focus on sickle cell tragedy in Uganda |url=https://www.independent.co.ug/time-to-focus-on-sickle-cell-tragedy-in-uganda/ |access-date=2021-03-01 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Nga abeera ne ddwadde ya nalubiri, Sharifu awa emboozi esooka okuyita mu by’ayitamu mu bulamu okukola ku nsonga z’okulabirira, enneeyisa, okuvumwavumwa, n’okusosolwa mu bantu abalina obulwadde bwannalubiri mu bitundu eby’enjawulo. Sharifu yatuuka ku bantu abasoba mu 60,150, n’atandikawo emikutu gy’obuyambi 18 n’okuwandiisa 20,153 okwetoloola Uganda.<ref name=":0"/> Yali ku ttiimu eyali emabega w’emisinde gy’amazaalibwa ga Kabaka egy’okulwanirira eddwade ya nalubiri mu Uganda(2017-2019), kaweefube ono agenderera okuyingiza abantu mu lutalo lw’okulwanirira eddwade ya nalubiri ate nga basonda ssente okuwagira enteekateeka z'eddwade eno.<ref>{{Cite web |url=https://www.health.go.ug/2019/12/02/ministry-of-health-receives-sickle-cell-test-kits-from-the-kabaka-birthday-run-2019/ |title=Ministry of Health receives sickle cell kits from Birthday run |access-date=2025-10-23 |archive-date=2024-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528151009/https://www.health.go.ug/2019/12/02/ministry-of-health-receives-sickle-cell-test-kits-from-the-kabaka-birthday-run-2019/ |url-status=dead }}</ref> Mu kitundu kyonna, Sharifu yakola kinene mu okulwanirira ekitongole ky'eddwadde ya nalubiri.<ref>Betty Amamukirori [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1424076/businessmen-contribute-sh50m-sickle-cell-fight "Businessmen contribute sh50m towards sickle cell fight"] ''New Vision Uganda'' 8 May 2016</ref><ref>John Muto-Ono P [http://www.blackstarnews.com/health/health/uganda-moves-to-fight-sickle-cell-disease-one-testing-site-serving "Uganda moves to fight sickle cell disease"] ''Blackstar news, Uganda'' 21 June 2016</ref> Sharifu yayamba nnyo mu kutongoza omukago gwa East Africa Sickle Cell Alliance. Ono y’omu ku baatandikawo ekibiina kya Pan African Sickle Cell Federation International, ekikola okutumbula enkola y’okubunyisa amawulire agakwata ku sickle cell okwetoloola Afrika yonna. <ref>Gilmore Tee Show. Cliff Central. South Africa [https://iono.fm/e/573872?fbclid=IwAR1lyGw_uNynvBaINU99uzisXJaL1prWlADfxRnyw6w6yUmcrO1TOjOEWdU "World Sickle Cell Day"] 22 Jun 2018</ref> Mu 2017, Sharifu yalondebwa nga [[:en:Young_African_Leaders_Initiative|Mandela Washington]] Fellow, ng'omu ku [[:en:Young_African_Leaders_Initiative|kaweefube w'abakulembeze b'abavubuka mu Afrika]] wansi w'ekitongole [[:en:United_States_Department_of_State|ky'ensonga z'ebweru ekya Amerika]].<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.mandelawashingtonfellowship.org/ |website=mandelawashingtonfellowship.org}}</ref> == Omulimu gwe == sharifu yatandika omulimu mu 2009 mu [[Makerere University, Uganda|Makerere Yunivasite]] kusomero lya Veterinary Medicine Animal Resource and Biosecurity gye yakolera ng’omuyambi w’okunoonyereza okutuusa mu 2010. Oluvannyuma n’agenda n’akola nga Biomedical laboratory technologist mu yunivasite n’ekitongole kye kimu okuva mu 2010 okutuuka mu 2012. Mu 2012, yakolera mu Central Public health laboratory, [[Minisitule Evunaanyizibwa ku By'obulamu mu Uganda|Minisitule y’ebyobulamu]]. Mu 2013, yakwata omulimu gwa omukulu owo kuntiko mu kitongole kya Uganda Sickle Cell Rescue Foundation, Kampala. Mu mwaka gwe gumu, era n’atwala omulimu gw’omuyambi wa Pulofeesa mu Institute of Allied Health Sciences ku [[:en:Clarke_International_University|yunivasite ya Clarke International]] mu Kampala.<ref>{{Cite web |last=CIU |date=28 February 2018 |title=Public Lecture; "Dare to Dream" |url=https://www.ciu.ac.ug/news/public-lecture-dare-to-dream |access-date=2021-03-02 |website=Clarke International University - Lead • Innovate • Transform |language=en-gb |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410110553/https://ciu.ac.ug/news/public-lecture-dare-to-dream |archive-date=2021-04-10 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=CIU |date=3 July 2018 |title=Connecting classroom theory to real life skills application through community based initiatives |url=https://www.ciu.ac.ug/news/connecting-classroom-theory-to-real-life-skills-application-through-community-based-initiatives |access-date=2021-03-02 |website=Clarke International University - Lead • Innovate • Transform |language=en-gb |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410123402/https://ciu.ac.ug/news/connecting-classroom-theory-to-real-life-skills-application-through-community-based-initiatives |archive-date=2021-04-10 |url-status=dead}}</ref> == Engule == Sharifu ye yasooka okufuna engule ya Clarke International University nga omuntu asinga okulambula abantu mukitundu mu mwaka gwa 2018. Mu 2020, Sharifu yafuna engule ya International Sickle Cell Advocate eyo mwaka (2020) mu mpaka za Sickle Cell Advocates Awards ezo mwaka, ez'omulundi ogw’omusanvu nga zaategekebwa Sickle Cell 101.<ref>{{Cite web |title=SCAY Awards {{!}} Sickle Cell 101 |url=https://www.sc101.org/scay/scay2020/ |access-date=2020-07-09 |website=Sickle Cell 101 9/19 |language=en |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111013948/https://www.sc101.org/scay/scay2020/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=2020 SCAY Awards {{!}} Sickle Cell 101 |url=https://www.sc101.org/scay/scay2020/ |access-date=2020-07-11 |website=Sickle Cell 101 9/19 |language=en |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111013948/https://www.sc101.org/scay/scay2020/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":4"/> yasomebwa mu bakulembeze 100 ebasooka abasinga ku nsonga eno mu 2021 okuva [[:en:Global_Thinkers_Forum|Global Thinkers Forum]].<ref>{{Cite web |title=100 Social Impact Leaders - Our 10th Anniversary Publication |url=https://www.globalthinkersforum.org/news-and-resources/resources/100-social-impact-leaders |access-date=2021-03-25 |website=Global Thinkers Forum |language=en}}</ref> yasunsulwa okuvuganya mu mpaka ez'engule ya Young Alum asinga mu mpaka za Alumni Impact Awards ezaatongozebwa ekitongole kya US Mission Uganda. <ref>{{Cite web |last=Uganda |first=U. S. Mission |date=2023-01-21 |title=United States Embassy Honors Ugandan Exchange Program Alumni {{!}} January 21, 2023 |url=https://ug.usembassy.gov/united-states-embassy-honors-ugandan-exchange-program-alumni-january-21-2023/ |access-date=2023-01-28 |website=U.S. Embassy in Uganda |language=en-US}}</ref> == Ebijjuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wa bweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20241208025132/http://sharifutusuubira.com/ "Sharifu K Tusuubira"] Omukutu omutongole * [https://www.mandelawashingtonfellowship.org/fellow/sharifu-kiragga-tusuubira/ "IREX Sharifu K Tusuubira"] Ebikwata ku bulamu bw'omuntu * [http://www.globalthinkersforum.org/people/sharifu-tusuubira/ "Olukiiko lw'abalowooza mu nsi yonna - Sharifu Tusuubira"] Profile * [https://ideasforus.org/wp-content/uploads/2019/01/Soluti "okusosola mu sickle cell"] Pulojekiti * [https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32357-2/fulltext "Ekitabo ky'okufa kwa Dr. Lawrence Kaggwa"] The Lancet [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Buganda]] q5x9jv73ykp4zp32uunwe7b6xzmrp6d Krasnodar 0 12462 78329 44215 2026-11-11T04:16:45Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78329 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''{{PAGENAME}}'''</big></big><br />''Краснодар'' |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Krasnodar.svg|right|100px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|80px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|250px]] |} '''Krasnodar''', ekibuga ekisinga obunene mu bukiikaddyo bwa [[Rwasha]]. * Awamu: 339.31 km²<ref>{{cite web|url=https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|title=История города|work=krd.ru|accessdate=2025-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|archivedate=2024-12-14|language=ru}}</ref> * Abantu: 1,154,885 (2025)<ref>{{cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|accessdate=2025-11-30|work=rosstat.gov.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250505020344/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|archive-date=2025-05-05|url-status=dead}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * {{cite web|url=https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|title=Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia|date=2024-12-27|work=hedclub.com|accessdate=2025-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621043553/https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|archivedate=2025-06-21|language=en}} {{stub}} [[Category:Rwasha]] qhwwe27226vvi41dw1w14l7c0jg7qjh Goretti Masadde 0 12828 78325 74093 2026-11-11T02:52:24Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78325 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Goretti Masadde''' y'akulira ekitongole kya y’akulira ekitongole kya Uganda Instituteya banka n'ebyensimbi ekisangibwa mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.Yatanfdika omurimu gwe mu ssomero lino mu mwezi ogwokusatu mu mwaka gwa 2020. Mukiseera kyekimu aweereza nga dayirekita wa ''Nutreal Limited'', ekola n'okusasaanya emmere ey'akawoowoennungi,kkampuni gye yatandikawo mu 2010.<ref name="1R"/><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816071231/http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |archive-date=16 August 2021 |url-status=dead}}</ref> == Okusoma == Yasomera mu ssomero [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|lya Mount Saint Mary's College Namagunga]] okusoma mu mutendera ogwa A-Level. Yasomera mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadde mu Uganda era esinga obunene, n’afuna diguli ye esooka Bachelor of Science mu [[:en:Food_science|Food Science and Technology]] . Era alina [[:en:Marketing|diguli eyookubiri mu by’okutunda]], ewereddwa [[:en:The_Chartered_Institute_of_Marketing|The Chartered Institute of Marketing]], mu Bungereza.<ref name="1R"/><ref name="2R"/> == Obumanyirivu mu mirimu == Ekifo kye yasooka okufuna ng'amaze okutikkirwa mu yunivasite y'e Makerere yali ya [[:en:Brewer|Brewer]] mu kkampuni ya ''Uganda Breweries Limited'' eya [[:en:Diageo|Diageo]] eya Uganda . Bwe yali eyo, yaweereza nga brand manager wa ''Bell Lager'' . Kigambibwa nti ye mukyala eyasooka okukola omwenge mu Uganda ne mu buvanjuba bwa Afrika, mu kiseera ekyo. <ref name="2R"/> Yakola nga Dayirekita w’okutunda, empuliziganya n’okutunda mu ''Program For Accessible Health Communication and Education (PACE)'', [[:en:Non-government_organisation|ekitongole kya Uganda ekitali kya gavumenti]] (NGO), ekyegatta ku [[:en:Population_Services_International|Population Services International]] . Goretti yaweereza ng’akulira empuliziganya y’ebitongole mu [[:en:Global_Trust_Bank_(Uganda)|Global Trust Bank]] wakati wo mwaka gwa 2008 n'omwaka gwa 2011. Okuva eyo, yakolera era akulira empuliziganya y’ebitongole n’okutumbula ebintu mu [[I&M Bank Uganda|Orient Bank]] okuva mu mwaka gwa 2011 okutuuka mu mwaka ogwa 2013. <ref name="1R"/><ref name="2R"/> Okumala ekiseera yaweereza ng’omuwi w’amagezi ku mirimu gy’obwannannyini mu ''More Limited'', ng’essira aliteeka ku bifo ebitunda wamu n’empuliziganya. Okuva mu mwaka gwa 2010 okutuuka mu mwaka gwa 2013, yaweerezaako nga Pulezidenti w’ekibiina ''ekigatta abantu mu Uganda ekya Public Relations Association of Uganda'' (PRAU), ekibiina ekigatta abakugu mu by’amakolero eri abakozi ba PR mu Uganda. Yaweereza nga pulezidenti omukyala eyasooka mu kibiina ekyo.<ref name="1R"/><ref name="2R"/> Mu mwaka gwa 2010, Goretti ne ''Dorothy Nakimbugwe'', omusomesa mu kitongole kya tekinologiya w'emmere n'endya mu yunivasite y'e Makerere, baatandikawo kkampuni ya Nutreal Uganda Limited ekola "emmere ey'ebbeeyi, ey'obuyiiya erimu ebiriisa". Goretti aweereza nga dayirekita w’ekitongole ekyo.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R"/> Nga 16 mu mwezi ogwokusatu mu mwaka gwa 2020, Goretti yatandika emirimu ng'akulira ekitongole kya Uganda Institute ya banka n'ebyensimbi, ng'adda mu bigere bya Anthony A. Mulindwa, eyaweereza ng'akulira UIBFS okuva mu mwezi ogwokubiri mu mwaka gwa 2016.<ref name="1R"/> == Ebirala by’olina okulowoozaako == Goretti mmemba mu kibiina kya Rotary Club ekya Kisugu–Victoria View, mu [[:en:Makindye_Division|Divizoni y’e Makindye]] mu Kampala . Maama mufumbo alina abaana basatu, abawala babiri n’omulenzi omu.<ref name="3R">https://kisuguvictoriaview.org/our-members/member-profiles/</ref> == Laba ne == * [[Anne Juuko (Munnabyanfuna)|Anne Juuko]] * [[Sarah Arapta|Sarah Arapta, omuwandiisi w’ebitabo]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] jy3pzg66de5oztgdlaack8hwzghuwt9 Lyrical G 0 13115 78331 77120 2026-11-11T04:31:34Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78331 wikitext text/x-wiki '''Jeff Kintu''', amanyiddwa ennyo n'erinnya lye erya siteegi '''Lyrical G''', muyimbi munna Uganda, omuwandiisi w'ennyimba, pulodyusa wa likodi, era muyimbi. <ref name="observer">{{cite web |title=Lyrical G now drops grown-man view |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=24035%3Alyrical-g-now-drops-grown-man-view&catid=42%3Asizzling-entertainment&Itemid=74 |accessdate=1 January 2015}}</ref> Mu mwaka gwa 2016, yalondebwa mu bayimbi abasinga okuyimba hip hop aba MTV Base okuva mu [[Yuganda|Uganda]] . <ref>{{Cite web |title=have your say: are these uganda's #hottestmcs? {{!}} MTV Africa |url=http://www.mtvbase.com/news/have-your-say-are-these-ugandas-hottestmcs/1gy3ze |access-date=2020-01-20 |website=www.mtvbase.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402081427/http://www.mtvbase.com/news/have-your-say-are-these-ugandas-hottestmcs/1gy3ze |archive-date=2019-04-02 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssejjombwe |first=Isaac |title=I am the best hip hop artiste – Lyrical G – Sqoop – Its deep |url=https://www.sqoop.co.ug/201911/features/i-am-the-best-hip-hop-artiste-lyrical-g.html |access-date=2020-01-20 |language=en-US |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028225712/https://www.sqoop.co.ug/201911/features/i-am-the-best-hip-hop-artiste-lyrical-g.html |url-status=dead }}</ref> Ebirabo by’asinga okusiimibwa mulimu Ekirabo ky’Obuwanguzi mu Bulamu mu mpaka za [[MTN Uganda|MTN UG]] Hiphop Awards ez'omwaka gwa 2020 ez’omulundi ogw’okuna, <ref>{{Cite web |date=2020-03-02 |title=MTN UG Hip Hop Awards 2020: All the winners |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/mtn-ug-hip-hop-awards-2020-all-winners |access-date=2020-03-04 |website=Music In Africa |language=en}}</ref> era n'awangula engule ya Lyricist Of The Year (2022), eya Pearl of Africa Music (PAM) Awards omuli Best Hiphop Artiste Of The Year (Omwka gwa 2005 ne 2006) <ref name="bigeye">{{cite web |title=Lyrical G |url=http://music.bigeye.ug/bio/artist/16/aka/lyrical-g/ |accessdate=1 January 2015 |archive-date=8 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908131812/http://music.bigeye.ug/bio/artist/16/aka/lyrical-g/ |url-status=dead }}</ref> == Obutobwe nokusoma kwe == Lyrical G yazaalibwa nga 8 Omwezi gwokusatu 1978.Pulayimale yagisomela ku Nakasero Primary School ne Budo Junior School okusoma pulayimale. Siniya yajisomela ku St Charles Lwanga SS Kasasa ne Katikamu SDA . Oluvannyuma yeewandiisa mu [[Nkumba University|Yunivasite y’e Nkumba]] gye yatikkirwa, ng’amaze Diguli mu by’obusuubuzi . <ref name="chimpreports">{{cite web |date=2012-07-18 |title=Meet Lyrical G – Uganda's Hip Hop Sensation |url=http://chimpreports.com/5093-meet-lyrical-g-ugandas-hip-hop-sensation/ |accessdate=1 January 2015}}</ref> == Ennyimba == Lyrical G yatandika omulimu gwe ogwa Rap mu myaka gya 1990 mu biseera bye ebya siniya, ng’ayimba mu bivvulu eby’enjawulo. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Yatongoza oluyimba lwe olwasooka ‘Ato’oba’ ng’ali wamu n’ekibina kye eky’ayitibwa Bataka Underground mu mwezi gwo kusatu mummwaka gwa 1999. Mu mwaka gwe gumu, ekibina kyatongoza oluyimba lwabwe olw’okubiri ‘Ssesetula’, olwatongozebwa ku Power FM. Yagenda mu maaso n’okuyimba ne Bataka Underground okutuusa lwe ye, wamu ne muganda we omuto AKay47 n’emikwano gyabwe, bwe batandikawo Urban Thugz (eyamala n’efuuka Urban Life) mu mwaka gwa 2000.Yakwata oluyimba lwe olwasooka "Nothing Compares" ne Urban Life mu 2001 oluvannyuma lw’okuwangula omukisa gw’okukola rikoodi eyo’okuba omuyimbi oba ekibinja ekipya ekisinga obulungi ku Sanyu FM Music Carnival. Nothing Compares’ lwafulumizibwa mu mwezi gwokubili wo mwaka gwa 2002 ku Sanyu FM.<ref>{{Cite web |title=Urban Life |url=https://musicinafrica.net/node/7981 |access-date=2026-10-20 |language=en-US}}</ref> Ku nkomerero y’omwaka ogwo,nga ayambibwako omuyimbi/pulodyusa wa Uganda omututumufu Steve Jean, Lyrical G yagenda mu maaso n’okukola omulimu gw’okuyimba yekka <ref name="musicuganda">{{cite web |title=Lyrical G |url=http://www.musicuganda.com/Lyrical%20G.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031317/http://www.musicuganda.com/Lyrical%20G.html |archive-date=4 March 2016 |accessdate=1 January 2015}}</ref>Kino kyandimufudde omuyimbi asinga mu East Africa chati olwe nnyimba ze ez’omutindo ogwa waggulu ng'afuna obuwanguzi obw'omuddiring'anwa okuva ku alubamu ye eyasooka eya 'Live From East Africa'. Lyrical G yakolako n'omuyimbi wa South Africa Proverb, TID okuva e [[Tanzania]], Mas Law owa [[Great Britain|Bungereza]], Typical Fefe , Tyonne okuva e Barbados ne Outrageous Records e [[South Africa]] . <ref name="news">{{cite web |title=Lyrical G: Rap In Uganda Nolonger About Positivity, It's For Money |url=http://news.ugo.co.ug/lyrical-g-rap-uganda-nolonger-positivity-money/ |accessdate=1 January 2015}}</ref> Katalogu ya Lyrical G erimu alubaamu kuminemu eza situdiyo. "Live From East Africa" eyafulumizibwa mu mwaka gwa 2004, "Narudi" mu mwaka gwa 2006, "Esooka era esinga obututumufu " mu mwaka gwa 2007, "Tha GMC Project" eyafulumizibwa mu mwaka gwa 2009, "Simple & Plain",mu mwaka gwa 2010,"1st & Flow Most 2:Back 2 Basics"(2012),"Grown Man Talk", mwaka gwa 2013 ,"Feel Good Music", mu mwaka gwa 2014, "Geezy", 2019, 'OG', 2023., <ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2019-10-15 |title=Rapper Lyrical G releases 9th studio album |url=https://bigeye.ug/rapper-lyrical-g-releases-9th-studio-album/ |access-date=2020-01-20 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-10-15 |title=Lyrical G breathes again with brand new 15-track album dubbed 'Geezy' |url=https://mbu.ug/2019/10/15/lyrical-g-breathes-again-with-brand-new-15-track-album-dubbed-geezy/ |access-date=2020-01-20 |website=MBU |language=en-US}}</ref> n'oluyimba olwafuluma gye buvuddeko "Black Boy",2026. == Eby’ennyimba == === Enyimba ===   === Albums Zeyakolako ===   * At'oba (w/ Bataka wansi w'ettaka), 1999 * Ssesetula (w/ Bataka wansi w’ettaka), 1999 * Si Kirungi (w/ Steve Jean) 2003 * Ekibiina kya East Africa Party, 2003 * Raw Steez, 2004. Omuwandiisi w’ebitabo * Tha Akasolya (w/ Steve Jean), 2004 * Okwetaaga 2 Okumanya (w/ Obsessions ), 2004 * Mwaniriziddwa 2 Kampala (w/ Ngoni, Michael Ross, Benon ne Vamposs, Saba Saba, Chagga, Papito), 2005 * Lwakutaano (w/ Dorothy), 2005 * Narudi, 2005. Omuwandiisi w’ebitabo * Maama Afirika (w/ Hiphop Allstarz), 2005 * Hey U, 2006. Ebiwandiiko * Olunaku olupya ennyo (w/ Hiphop Allstarz), 2006 * Obuyiiya Bw'Olutalo (w/ [[Silas Babaluku Balabyekkubo|Babaluku]] ), 2007 * Kazanyo (w/ Omuyimbi Omunene), 2007 * Okudda Ku Kiddamu, 2008 * Oluyimba, 2009 * Ebizibu, 2009 * Kale Fly, 2010 * Kyana Kiwala, 2010. Omuwandiisi w’ebitabo * Ekibuga Kla, 2010 * Bonna IC (w/ Mun G ), 2012 * Twist Dat Spit (w/ Omulangira Omukambwe), 2012 * Kirowoozeeko, 2012 * Taata Ayagala U, 2013 * Funa Ya Hustle Ku (w/ [[Omutukuvu Nelly-Sade|Omutukuvu Nelly-sade]] ), 2013 * Hey Gal, 2013. Omuwandiisi w’ebitabo * Babiri, 2014. Omuntu w’abantu * Wulira Mulungi Omuziki, 2014 * Omukwano ogw’enjawulo (w/ Foever & Nemesis), 2014 * UG Cypher 2 (w/ [[Navio (akuba ennyimba z'okufubutuka ebigambo)|Navio]], 3 Card, Nelly- sade, Ninja-C, [[Ruyonga]], [[Enyma|Enygma]], Mith, BigTril, Mun G, Tucker HD, [[Flex D'Paper|Flex D’Paper]] ), 2015 * Gangsta (w/ Deejay Crim & T-Bro), 2018 * Never Gon Change (w/ Yuda Okumanya), 2018 * Float, 2018 * Tha Obulamu (Kubaala) (w/ Eky'enjawulo), 2019 * Atamukutte, 2019, Omuwandiisi w’ebitabo * Tuli Majje (w/ Oki Foever, Omulyango oguyingira mu Ossie, Eazy Tex, B-Ssente & 207), 2019 * Kikuume nga kyaka, 2019 * Been Bout My Thang (w/ [[GNL Zamba]] ), 2020. Omuntu w'abantu * Twebaza, 2020. Omuntu w’abantu * Omukuumi w'Ow'oluganda (w/A Few Good Friends), 2020 * Teyamanyangako Obulumi * Okuteeka Obutabanguko Mu Maka Ku Lockdown(w/Code 9), 2020 * Webale Taata (w/Julius Sese), 2021 * MTN Omuwandiisi w’ebitabo ow’olugero (w/ [[Navio (akuba ennyimba z'okufubutuka ebigambo)|Navio]] & [[Silas Babaluku Balabyekkubo|Babaluku]] ),2021 * Oluyimba lw'aba Honorables, 2022 * Sikyasaaga, 2022. Omuwandiisi w’ebitabo * Nga Eriko Nayo (w/Stone Age UG), 2022 * Kika (w/Tryton Muzik), 2022. Omuwandiisi w’ebitabo * N था (Ekiyungo ky'omukwano), 2022 * Bulamu Bwo (w/ [[Rhymer (rapper)|Rhymer]] ) * OG, 2023 * Linda (w/Judah Rapknowledge & Mateke omulungi emirundi ebiri), 2024 * Ebiwandiiko & Amaloboozi Cypher (w / Ebiwandiiko & Amaloboozi Allstars),2025 * Ayo (w/Af3kuru),2025 == Engule n'okusiimibwa == * MTN UG Hiphop Awards Lyricist Of The Year 2022 Empaka za MTN Uganda Hip Hop Awards 2022 Abawanguzi bonna * MTN UG Hiphop Awards 2021 Omuyimbi Asinga: KozNEfekt (Atamukutte) * Omuwanguzi w'engule ya MTN UG Hiphop Lifetime Achievement Awards 2020 MTN UG Hip Hop Awards 2020: Abawanguzi bonna * Engule ya Pearl of Africa Music(PAM) Awards Single ya Hip Hop esinga 2005(Maama Africa ft UG Hiphop Allstars) 2005 Abawanguzi & Abasunsuddwa * Pearl of Africa Music(PAM) Awards Omuyimbi Asinga mu Hip Hop 2005 2006 Abawanguzi & Abasunsuddwa * Empaka za Pearl of Africa Music(PAM) Awards Omuyimbi Asinga mu Hip Hop 2006 2006 Abawanguzi * Pearl of Africa Music(PAM) Awards Omuyimbi asinga okuyimba mu 2006(Hey U ft Pinky 2006 Abawanguzi... * Pearl Of Africa Music Hip hop Omuyimbi Asinga Omwaka Yalondebwa: 2004, 2005, 2006 & 2007 * Pearl Of Africa Music Hip Hop Single Of The Year Okusunsulwa:East Africa Party(2004), Narudi(2005), Maama Afirika ft The Uganda Hiphop Allstars(2005), Hey U(2006), Olunaku Olupya ft Olunaku Lwa Uganda Hiphop Allstars(2006), Art Of War(2007) * Buzz Awards Omuyimbi asinga mu Hood Rapper mu mwaka Nominee:2007 & 2008 * MTN UG Hiphop Awards 2019 Vidiyo Y'omwaka: Gangsta w/Dj Crim & T-Bro <ref>{{Cite web |last=urbanhype |date=2020-03-02 |title=MTN UG Hip-Hop Awards 2020 Winners |url=https://urbanhype.net/mtn-ug-hip-hop-awards-2020-winners/ |access-date=2020-03-04 |website=UrbanHype |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-02-29 |title=The Fourth MTN Uganda Hip Hop Awards |url=https://www.theclancompany.com/the-fourth-mtn-uganda-hip-hop-awards/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-03-04 |website=The Clan - Further Beyond}}</ref> * MTN UG Hiphop Awards 2021 Album Ey'omwaka: GEEZY, Producer W'omwaka: Atamukutte * MTN UG Hiphop Awards 2022 Lyricist Of The Year, Oluyimba Lw'Omwaka Olukubiriza: Teyabangako Obulumi. * Club UG Hiphop Awards 2023 Central Rapper Of The Year, Oluyimba Olukubiriza: Webale Taata. == Ebijuliziddwa wabweu wa wikipedia == ehikt1fteyg9bef219ocymih5dtcrov Bethwell Allan Ogot 0 13264 78321 68428 2026-11-11T00:59:09Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78321 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Bethwell Allan Ogot''' (3 Ogwomunaana 1929 – 30 Ogwolubereberye 2025) yali Munnakenya munnabyafaayo era munnabyanjigiriza era nga yakuguka mu byafaayo bya Africa, enkola z'okunoonyereza, n'ebiwandiikiddwa. Ekimu ku biwandiiko bye kyatandika n'okugamba nti "okunyumya olugero lw'ebyo eby'emabega okusobola okulaga entuuko eteewalika, kyetaago ekifaanagana n'okukola ebikozesebwa, eri abantu mu nsi yonna. Okutuuka awo, tuyinza okugamba nti omuntu, mu butonde bwe, munnabyafaayo". <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Bethwell+Allan+Ogot#:~:text=View-,Ogot%20Bethwell%2C%20A.%20(2005).%20History%20as%20Destiny%20and%20History%20as%20Knowledge%3A%20Being%20Reflections%20on%20the%20Problems%20of%20Historicity%20and%20Historiography.%20Kisumu%3A%20Anyange%20Press.,-Issues</ref> Ogot yali Akulira ettendekero lya [[:en:Moi_University|Moi University]] okutuuka ku ntandikwa ya 2013. <ref>{{Cite web |url=http://www.mu.ac.ke/administration/chancellor/chancellorhome.html |title=Archive copy |access-date=2026-05-05 |archive-date=2010-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204084823/http://www.mu.ac.ke/administration/chancellor/chancellorhome.html |url-status=dead }}</ref> == Ebimukwatako == Ogot, Munnakenya [[:en:Luo_peoples|Omuluo]], eyazaalibwa nga 3 Ogwomunaana, 1929 mu kifo kye Gem mu [[:en:Siaya_County|Ssaza ly'e Siaya]], mu Kenya. <ref>{{Cite web |date=3 August 2019 |title=Prof Ogot hits 90, busy as ever reading, researching and writing Bethwell Allan Ogot celebrates his 90th birthday today. |url=https://www.facebook.com/breakingkenyanews/photos/a.533873823481891/1364282100441055/?type=3 |access-date=1 January 2024 |website=Breaking Kenya News on Facebook}}</ref> Mu 1959 yawasa [[:en:Grace_Ogot|Grace Emily Akinyi]], munnabyabufuzi, omuwandiisi, era omukugu mu by'obulamu. Oluvannyuma yaweereza gavumenti ya Kenya nga Minisita omubeezi ow’ebyobuwangwa n’eby'empeereza by’abantu. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kisumu</ref> Ogot yasomerako ku [[:en:Ambira|Ambira]], [[:en:Maseno_School|Maseno School]], [[:en:Makerere_University_College|Makerere University College]], ne [[:en:University_of_St_Andrews|Yunivasite ya St Andrews]] ne [[:en:School_of_Oriental_and_African_Studies|School of Oriental and African Studies]] mu [[:en:University_of_London|yunivasite ya London]] . Bwe yali asoma e [[:en:London|London]], yaweereza ng’omukulembeze w’ekibiina ekigatta abayizi e Kenya, gye yayambako bannaggwanga lya Kenya, naddala omugenzi [[:en:Jaramogi_Oginga_Odinga|Jaramogi Oginga Odinga]] mu nteeseganya ezaaliwo mu 1960 ezaali eza Lancaster ez’ameefuga ga Kenya. <ref>http://www.dailykenya.blogspot.com/2012/08/prof-bethwell-allan-ogot-ebs.html</ref> <ref>https://african-studies.uonbi.ac.ke/basic-page/prof-bethwell-allan-ogot</ref> Ogot yatandika obulamu bwe obw’okusoma n’okunoonyereza mu yunivasite ng’omusomesa mu Yunivasite y’e Makerere, era okukkakkana ng’afuuse Ssentebe w’ekitongole ky’ebyafaayo ekya Ssettendekero, e Nairobi, mu kiseera kino ayitibwa [[:en:University_of_Nairobi|University of Nairobi]] (UoN). Mu UoN yatandikawo era n’alungamya ekitongole ekinoonyereza ku nkulaakulana oba Institute of Development Studies (IDS) n’ettendekero lya Institute of African Studies (IAS). Era yaweerezaako ng’Omukulu w’Essomero lya School of Arts and Social Sciences n’Omumyuka w’Omumyuka wa Chancellor Academics. Yali Pulezidenti w'akakiiko ka ssaayansi ak'ensi yonna akaateekateeka [[:en:General_History_of_Africa|ebyafaayo eby'awamu mu Africa]] ebya [[:en:UNESCO|UNESCO]]. Yakola ennongoosereza mu lufulumya olw'okutaano olw’ekitabo kya UNESCO ekya ''History of Africa'', era n’akubiriza akakiiko akaali kalabirira okufulumya ''Ebyafaayo'' byonna . Yali mmemba w'akakiiko k'ensi yonna aka UNESCO akakola [[:en:History_of_Humanity|ku byafaayo by'obuntu]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2025)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Okuva mu Yunivasite University of Nairobi, Ogot yalondebwa Pulezidenti [[:en:Jomo_Kenyatta|Jomo Kenyatta]], okuweereza nga mmemba w’olukiiko olufuzi olw’omukago gwa [[:en:East_African_Community|East African Community]] (EAC), wakati wa 1975 ne 1977. <ref>https://www.jstor.org/stable/43860344</ref> Yali Pulezidenti w’ekibiina ekinoonyereza ku by’edda ekya [[:en:PanAfrican_Archaeological_Association|Pan African Archaeological Association,]] okuva mu 1977 okutuuka mu 1983. <ref>{{Cite web |url=http://www.panafprehistory.org/en/static/previous-congress-proceedings |title=Archive copy |access-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201122650/http://www.panafprehistory.org/en/static/previous-congress-proceedings |archive-date=2022-12-01 |url-status=dead}}</ref> Wakati wa 1978 ne 1980 Ogot yaweereza mu ttendekero lya International Louis Leakey Memorial Institute for African Pre-History (TILLMIAP), ekyali ekitundu ekikulu ku National Museums of Kenya (NMK), nga dayirekita waakyo eyasooka. Yaweereza mu ttendekero lya [[:en:Kenyatta_University|Kenyatta University]] nga Pulofeesa, ate mu Kenya Post and Telecommunications yaweereza nga ssentebe. Yali Chancellor wa [[:en:Moi_University|Moi University]], ey'omu [[:en:Eldoret|Eldoret]], okutuuka mu 2013. Okutuusa lwe yafa mu 2025, yasigaza ekitiibwa ekya Pulofeesa wa [[:en:Maseno_University|Maseno University]] eyawummula, wabula ate bwe yali nga tannaba kufuuka Ccansala wa Moi University, yali Director of Post-Graduate Studies. <ref>https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&dq=when+was+Bethwell+Allan+Ogot+appointed+as+a+member+of+the+east+african+community&pg=RA4-PA8</ref> <ref>https://books.google.com/books?id=5yqH2WDRT-EC&q=when+was+Bethwell+Allan+Ogot+appointed+as+a+member+of+the+east+african+community</ref> Bwe yali Chancellor wa Moi University, yakola butaweera ne Pulezidenti [[:en:Mwai_Kibaki|Mwai Kibaki]], ne Minisitule y’ebyenjigiriza ebya waggulu eya Kenya, omwali Professor David Some ne [[:en:Richard_Mibey|Richard Mibey]] nga bakola ng'abamyuka ba Ccansala, ne Samuel Gudu, Margarete Kamar ne Bob Wishitemi okubeera abalaba ssemateeka wa [[:en:Masinde_Muliro_University_of_Science_and_Technology|Masinde Muliro University of Science and Technology]] bwakwatibwa, mu Narok University, [[:en:Karatina_University|Karatina University]], Kabianga University, [[:en:University_of_Eldoret|University of Eldoret]], Rongo University College ne Odera Akango’ College, eryali ettendekero wansi wa yunivasite ya Moi. <ref>https://books.google.com/books?id=HPvSAAAAMAAJ&q=when+was+Bethwell+Allan+Ogot+appointed+as+a+member+of+the+east+african+community</ref> Ogot yafa oluvannyuma lw'okulwalira akaseera akatono nga 30 Ogwolubereberye 2025, ku myaka 95. <ref>https://www.tuko.co.ke/kenya/577275-bethwell-allan-ogot-renowned-kenyan-scholar-dies-95-short-illness/</ref> == Awaadi n'ebirabo bye yafuna == * [[:en:Distinguished_Africanist_Award|Distinguished Africanist Award]] (2001) of the [[:en:African_Studies_Association|African Studies Association]], eweebwa buli mwaka ng’esiima obuweereza obw’amaanyi obw’obulamu bwe bwonna mu misomo gya Africa. * Omudaali gwa Zaabu ogwamuweebwa aba UNESCO * Omudaali gwa Averos * [[:en:State_Commendations_of_Kenya|Elder of the Burning Spears]] (EBS) . * Hon.D.Litt eyamuweebwa Yunivasite ya Kenyatta * Mu mwaka gwa 2012, ekibiina ekigatta abanoonyereza mu Afrika ekya African Studies Association (ASA) kyatandikawo ekirabo kya Bethwell A. Ogot Book Prize, ekirabo ekiweebwa buli mwaka mu lukiiko lwa ASA eri omuwandiisi w’ekitabo ekisinga obulungi ku by’okunoonyereza ku buvanjuba bwa Africa * Ekirabo kya Grieve Prize in Moral Philosophy okuva mu yunivasite ya St Andrews. == Bye yakola ebyalondebwamu == * Omuwandiisi era omutereeza wa, ''East Africa, Past and Present'', 1964. * With F. B. Welbourn, ''A Place to Feel at Home'', 1966. (Okusoma okwakolebwa kkanisa bbiri ez'etogodde mu Bugwanjuba bwa Kenya) * ''History of the Southern Luo: Volume I, Migration and Settlement, 1500–1900'' (Series: Peoples of East Africa), [[:en:East_African_Publishing_House|East African Publishing House]], [[:en:Nairobi|Nairobi]], 1967. (Apparently Vol II never published) * Omuwandiisi era omutereeza ng'akola wamu ne J. A. Kieran, ''Zamani: A Survey of East African History'' ([[:en:Nairobi|Nairobi]]: East African Publishing House Ltd, 1968. Reprint with corrections, 1969.   * Omuwandiisi era omutereeza , ''Politics and Nationalism in Colonial Kenya: Proceedings of the 1971 Conference of the Historical Association of Kenya – HADITH 4'', Nairobi: East African Publishing House), 1971 * Omuwandiisi era omutereeza ng'akola wamu ne William R. Ochieng', ''Decolonization and Independence in Kenya, 1940–93'', London: [[:en:James_Currey|James Currey]], 1995,  . * ''Building on the Indigenous: Selected Essays 1981–1998''. Kisumu: Anyange Press, 1999 * Omuwandiisi era omutereeza ng'akola wamu ne Toyin Falola ne E. S. Atieno Odhiambo, ''The Challenges of History and Leadership in Africa: The Essays of Bethwell Allan Ogot'' ([[:en:Trenton,_New_Jersey|Trenton]] and [[:en:Asmara|Asmara]]: Africa World Press, 2002.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-59221-005-8|<bdi>1-59221-005-8</bdi>]]. * ''History as Destiny and History as Knowledge: Being Reflections on the Problems of Historicity and Historiography''. Kisumu: Anyange Press, 2005 * ''My Footprints on the Sands of Time: An Autobiography'', [[:en:Trafford_Publishing|Trafford Publishing]], 2006.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-4120-0340-7|<bdi>1-4120-0340-7</bdi>]] * ''A History of the Luo-Speaking Peoples of East Africa''. Kisumu: Anyange Press, 2009 * ''Liberty or Death: Southern Sudan's March to Independence''. Nairobi: The Regal Press Kenya Ltd, 2010.<ref>{{Cite web |url=http://catalog.jhia.ac.ke/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1330&query_desc=su:South+Sudan |title=Archive copy |access-date=2026-05-07 |archive-date=2023-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930021757/http://catalog.jhia.ac.ke/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1330&query_desc=su:South+Sudan |url-status=dead }}</ref> * ''Who, if Anyone Owns the Past? Reflections on the Meaning of "Public History"''. Kisumu: Anyange Press, 2010. * ''My Footprints on the Sands of Time: An Autobiography''. Kisumu: Anyange Press, 2011. == Laba ne == * [[:en:Luo_people_of_Kenya_and_Tanzania|Abantu b’e Kenya, Tanzania ne Uganda Luo]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Bethwell Allan Ogot at IMDb [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] qw2euhio0p72qpfq5908z5d2ugjtdmo Sula Matovu 0 13820 78336 72789 2026-11-11T07:40:33Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78336 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sula Matovu''' (yazaalibwa 17 Ogwomusanvu 1992) [[:en:Ugandan|Munnayuganda omuzannyi w'omupiira,]] azannya ng[[:en:Striker_(association_football)|'omuteebi]] era [[:en:Midfielder|omuwuwuttanyi]] mu [[:en:Mirbat_SC|Mirbat SC]] mu [[:en:Oman_Professional_League|Liigi y'e Oman]] ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu y'eggwanga lya Uganda]]. <ref>{{cite web |date=24 February 2014 |title=Cranes Squad for Zambia friendly named |url=http://www.fufa.co.ug/cranes-squad-for-zambia-friendly-named/ |accessdate=24 February 2014 |publisher=fufa.co.ug}}</ref> == Omulimu gwa kiraabu == === Omulimu gwe yasooka okukola === Matovu yatandika okuzannya ng’akyali mu ssomero nga tannaba kwegatta ku ttendekero ly’omupiira erya Proline FC mu 2007. Bwe yali mu ttendekero lino yalaga obusobozi obw’ekitalo n’omutindo omunene era ne yeegatta ku Nalubaale Buikwe<ref>{{cite web |title=Nalubaale v Police: Battle of left-footers |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/715380 |accessdate=6 April 2010 |publisher=newvision.co.ug}}</ref> mu [[:en:Uganda_Super_League|Liigi ya Uganda ey'okuntikko]]. Oluvannyuma lwa sizoni emu yeegatta ku Proline FC gye yateebira buli kiseera mu Liigi ya Uganda ey'okuntikko olw’obukodyo bwe obw’amaanyi, sipiidi gye yali akozesa okuggyako abantu (okusala), muyizzi tasubwa mu kukuba ennyanda ku goolo n'engeri gye yali asazaamu emipiira ey'ekikugu, okusiba omupiira n'obukakkamu, okusala n'okugabira banne obulungi mu mizannyo byasikiriza eyali omutendesi wa ttiimu y'eggwanga [[:en:Bobby_Williamson|Bobby Williamson]] okumuyita okuzannyira Uganda. Yazannyirako ne ttiimu y'abali wansi w'emyaka 20, ne y'abali wansi wa 23<ref>{{cite web |title=U-21 team strong, says Coach Anyau |url=http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/750052/ |accessdate=24 March 2011 |publisher=newvision.co.ug}}</ref> <ref>{{cite web |date=24 February 2014 |title=Cranes Squad for Zambia friendly named |url=http://www.fufa.co.ug/cranes-squad-for-zambia-friendly-named/ |accessdate=24 February 2014 |publisher=fufa.co.ug}}</ref><ref>{{cite web |title=FROM THE DUGOUT: Why Cranes need professionals in Tanzania fro |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/SportsColumnists/AllanSsekamatte/-/805420/1061036/-/w6hise/-/index.html |accessdate=27 November 2010 |publisher=monitor.co.ug}}</ref><ref>{{cite web |title=Cranes will qualify-Bobby Williamson |url=http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/720471 |accessdate=23 May 2010 |publisher=newvision.co.ug}}</ref><ref>{{cite web |title=Sula Matovu |url=http://www.goal.com/en-ng/people/uganda/85133/sula-matovu/national |accessdate=24 February 2013 |publisher=goal.com}}</ref> === Saint George F.C (ku bbanja) === Mu mwezi Ogusooka 2011, Matovu yeegatta ku ttiimu ya [[:en:Ethiopian|Ethiopia]] eya [[:en:Saint_George_F.C.|Saint George F.C.]] eyali etendekebwa [[:en:Giuseppe_Dossena|Giuseppe Dossena]] eno yaliyo ku bbanja lya myezi mukaaga.<ref>{{cite web |date=31 December 2010 |title=Ethiopia Premier League: Sula Matovu of Uganda joins Saint George F.C on Loan |url=http://www.ethiosports.com/2011/01/31/ethiopia-premier-league-sula-matovu-of-uganda-joins-st-george-on-loan |publisher=Ethiosports}}</ref> === Erbil SC === Mu Gwomunaana 2012, Matovu yamaliriza endagaano y'okwegatta ku ttiimu ya [[:en:Erbil_SC|Erbil SC]] ku mwaka gumu. Matovu yazannyira [[:en:Erbil_SC|Erbil S.C]] omupiira ogusooka bwe yava ku katebe mu ddakiika eya 76 bwe baali bamegga ttiimu y'e Malaysia eya [[:en:Kelantan|Kelantan]] F.C goolo 5-1 mu [[:en:Asian_Football_Confederation|kikopo ekiwakanyizibwa amawanga ga Asia]] ku luzannya lwa Quarter Final oluzannya olusooka mu kibuga [[:en:Erbil|Erbil]] nga 18 Ogwomwenda 2012.<ref>{{cite web |title=Erbil vs. Kelantan 5 – 1 |url=https://int.soccerway.com/matches/2012/09/18/asia/afc-cup/arbil/kelantan-fc/1292726/ |accessdate=18 September 2012 |publisher=int.soccerway.com}}</ref> Nga 25 Ogwemwenda 2012, mu luzannya olw'okubiri, yateebera [[:en:Erbil|Erbil SC]] goolo ye esooka mu ddakiika ya 37 era omuzannyo gwaggwa goolo 1-1 ne bawandula Kelantan era [[:en:Erbil|Erbil]] S.C yeesogga oluzannya oluddirira olwakamalirizo.<ref>{{cite web |title=Kelantan vs. Erbil 1 – 1 |url=https://int.soccerway.com/matches/2012/09/25/asia/afc-cup/kelantan-fc/arbil/1292730/ |accessdate=25 September 2011 |publisher=int.soccerway.com}}</ref> Nga 3 Ogwekkuminoogumu 2012, yava ku katebe mu ddakiika eya 46 [[:en:Asian_Cup|mu kikop ekiwakanyizibwa amawanga ga Asia]] ku ffayino nga battunka ne [[:en:Al_Kuwait|Al Kuwait]] ebyembi ttiimu ye eya [[:en:Erbil|Erbil]] S.C n'emeggebwa ku ggoolo 4–0.<ref>{{cite web |title=Erbil vs. Al Kuwait 0 – 4 |url=https://int.soccerway.com/matches/2012/11/03/asia/afc-cup/arbil/al-kuwait-sc/1292732/ |accessdate=3 November 2012 |publisher=int.soccerway.com}}</ref> Nga 24 Ogwekkuminoohumu 2012, Matovu yateeba goolo eyasooka mu Liigi ya [[:en:Iraqi_Kurdistan|Iraq-Kurdish]] mu ddakiika ey'omusanvu era baamegga [[:en:Peshmerga_Sulaymaniya_SC|Al Sulimaniya]] 3–2.<ref>{{cite web |title=Al Sulimaniya vs. Erbil 2 – 3 |url=https://int.soccerway.com/matches/2012/11/24/iraq/iraqi-league/al-sulimaniya/arbil/1414098/ |accessdate=4 November 2012 |publisher=int.soccerway.com}}</ref> === BK Häcken === Oluvannyuma lw'okuzannya obulungi mu sizoni ne ttiimu okuva mu ggwanga lya [[:en:Erbil|Erbil SC]], ttiimu okuva e [[:en:Sweden|Swedish]] [[:en:Allsvenskan|Allsvenskan]] eya [[:en:BK_Häcken|BK Häcken]] yamuyita mu kugezesebwa kwa wiiki 3<ref>{{cite web |title=Häcken förstärker |url=http://www.gp.se/sport/fotboll/1.2156808-hacken-forstarker |accessdate=28 October 2013 |publisher=gp.se/sport/fotboll}}</ref> eno yakakasa abakungu baayo olw'omutindo gwe yayolesa era n'afuuka omuzannyi gwe baasooka okukansa mu byafaayo byabwe.<ref>{{cite web |title=Matovu links up with Mutumba in Sweden |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/Matovu-links-up-with-Mutumba-in-Sweden-/-/690266/2080320/-/84jo3dz/-/index.html |accessdate=20 November 2013 |publisher=monitor.co.ug |archive-date=24 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131124020300/http://www.monitor.co.ug/Sports/Soccer/Matovu-links-up-with-Mutumba-in-Sweden-/-/690266/2080320/-/84jo3dz/-/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Sula Matovu Completes Sweden Switch |url=http://www.redpepper.co.ug/sula-matovu-completes-sweden-switch/ |accessdate=19 November 2013 |publisher=redpepper.co.ug |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126145928/http://www.redpepper.co.ug/sula-matovu-completes-sweden-switch/ |archive-date=26 November 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Sula Matovu klar för BK Häcken |url=http://www.fotbolltransfers.com/site/news/35831 |accessdate=16 November 2013 |publisher=fotbolltransfers.com |archive-date=24 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624162901/http://www.fotbolltransfers.com/site/news/35831 |url-status=dead }}</ref> Yateeba goolo ye eyasooka ne [[:en:BK_Häcken|BK Häcken]] bwe baali bamegga [[:en:FC_Dallas|FC Dallas]]<ref>{{cite web |title=Seger i returen |url=http://www.bkhacken.se/matcher/match/?idp=537 |accessdate=10 February 2014 |publisher=bkhacken.se}}</ref> goolo 3-1 mu mipiira gy'okwegezaamu nga sizoni tennatandika. === Kaizer Chiefs === Okutuusa mu 2014 ng'azannyira ttiimu y'e [[:en:Sweden|Sweden]] [[:en:Allsvenskan|Allsvenskan]] side BK Häcken, waawulikayo envuvuumo ezimuyunga mu liigi y'e [[:en:South_Africa|South Africa]] ey'[[:en:Premier_Soccer_League|okuntikko]] ttiimu ya [[:en:Kaizer_Chiefs|Kaizer Chiefs]] nga 20 Ogwomukaaga 2015.<ref>{{cite web |date=20 June 2015 |title=Ugandan Winger Linked With Chiefs |url=http://www.soccerladuma.co.za/news/articles/categories/south-africa/ugandan-winger-sula-matovu-linked-with-kaizer-chiefs/212102 |accessdate=20 June 2015 |publisher=soccerladuma.co.za}}</ref> Yatandika okutendekebwa ne Kaizer Chiefs nga 24 Ogwomukaaga 2015<ref>{{cite web |date=24 June 2015 |title=Matovu Training With Chiefs |url=http://www.soccerladuma.co.za/news/articles/categories/south-africa/ugandan-sula-matovu-training-with-kaizer-chiefs/212329 |accessdate=24 June 2015 |publisher=soccerladuma.co.za}} </ref> era oluvannyuma n'assa omukono ku ndagaano ya myezi mukaaga nga 8 Ogwomusanvu 2015. Sula ye yateeba goolo ey'okuna nag bamegga [[:en:Volcan_Club_de_Moroni|Volcan Club de Moroni]] okuva mu ggwanga lya [[:en:Comoros|Comoros]] mu mpaka za ttiimu kirimegga eza Africa eza 2016.<ref>{{cite web |date=8 July 2015 |title=PSL transfer news: Chiefs confirm Matovu signing |url=http://www.kickoff.com/news/56991/psl-transfer-news-chiefs-confirm-matovu-signing |accessdate=8 July 2015 |publisher=kickoff.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Sula Matovu: Ugandan midfielder joins SA's Kaizer Chiefs |url=http://www.newvision.co.ug/news/670750-sula-matovu-ugandan-midfielder-joins-sa-s-kaizer-chiefs.html |accessdate=9 July 2015 |publisher=newvision.co.ug}}</ref><ref>{{cite web |title=Chiefs sign Ugandan Winger |url=http://www.kaizerchiefs.com/kc_articles.asp?id=3087524 |accessdate=8 July 2015 |publisher=kaizerchiefs.com |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094551/http://www.kaizerchiefs.com/kc_articles.asp?id=3087524 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=8 July 2015 |title=Chiefs Confirm Matovu Signing |url=http://www.soccerladuma.co.za/news/articles/categories/south-africa/kaizer-chiefs-have-confirmed-the-signing-of-sula-matovu/213166 |accessdate=8 July 2015 |publisher=soccerladuma}}</ref><ref>{{cite web |title=Chiefs capture Ugandan winger |url=http://www.supersport.com/football/absa-premiership/news/150709/Chiefs_capture_Ugandan_winger |accessdate=9 July 2015 |publisher=supersport.com}}</ref><ref>{{cite web |date=15 February 2016 |title=Volcan de Moroni vs Kaizer Chiefs CAF Champions League highlights |url=http://www.kickoff.com/news/62805/-volcan-de-moroni-vs-kaizer-chiefs-caf-champions-league-highlights |accessdate=15 February 2016 |publisher=kickoff.com}}</ref> == Ebitiibwa == === Kiraabu === ; [[:en:Erbil|Erbil SC]] * [[:en:AFC_Cup|AFC Cup]] '''baakubiri''': [[:en:AFC_Cup_2012|2012]] ; [[:en:Saint_George_SC|St. George FC]] * [[:en:Ethiopian_Premier_League|Liigi ya Ethiopia]]: [[:en:2011–12_Ethiopian_Premier_League|2011–12]] * [[:en:Ethiopian_Cup|Ethiopian Cup]]: 2011 === Eggwanga === ; [[:en:Uganda|Uganda]] * [[:en:CECAFA_Cup|Ekikopo kya CECAFA]] : 2011 ; Uganda abali wansi w'emyaka 20 * [[:en:CECAFA_U-20_Championship|Ekikopo kya CECAFA ekyabali wansi w'emyaka 20]] : 2010 == Ebijuliziddwa == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == Ebiyungo eby’ebweru == * [[:en:Sula_Matovu|Sula Matovu ku ttiimu y'eggwanga]] * [[:en:Sula_Matovu|Sula Matovu ku mupiira gw'ensi yonna.]] {{DEFAULTSORT:Matovu, Sula}} [[Category:Omupiira mu Uganda]] j3gd5muk50v331tifeaw85l220ukw7y Sarah Mukasa 0 13894 78297 56095 2026-11-10T20:41:25Z Jonathan Charvez 11988 removed externa link 78297 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * [https://www.pambazuka.org/index.php/africa-importance-funding-our-own-movements Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe] * [https://www.pambazuka.org/index.php/gender-minorities/challenges-domestication-protocol-african-charter-human-and-people%E2%80%99s-rights-rights Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika] * [https://www.pambazuka.org/index.php/governance/vagina-monologues-i-am-glad-they-have-banned-it Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'.] === Emikutu gya yintaneeti === * [https://www.linkedin.com/in/sarah-mukasa-1388b71b1/ Sarah Mukasa] ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * [https://staging-01.capsi.co.za/team/sarah-mukasa/ Sarah Mukasa - CAPSI] * [https://x.com/mukasa_sarah Sarah Mukasa] ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] dfsobhsnclv5ku0w3odds8qhw54p50m 78298 78297 2026-11-10T20:41:57Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78298 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * [https://www.pambazuka.org/index.php/gender-minorities/challenges-domestication-protocol-african-charter-human-and-people%E2%80%99s-rights-rights Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika] * [https://www.pambazuka.org/index.php/governance/vagina-monologues-i-am-glad-they-have-banned-it Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'.] === Emikutu gya yintaneeti === * [https://www.linkedin.com/in/sarah-mukasa-1388b71b1/ Sarah Mukasa] ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * [https://staging-01.capsi.co.za/team/sarah-mukasa/ Sarah Mukasa - CAPSI] * [https://x.com/mukasa_sarah Sarah Mukasa] ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] gojb6voevvb02ic3hek6rblzadny20e 78299 78298 2026-11-10T20:42:35Z Jonathan Charvez 11988 removed external links 78299 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * [https://www.pambazuka.org/index.php/governance/vagina-monologues-i-am-glad-they-have-banned-it Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'.] === Emikutu gya yintaneeti === * [https://www.linkedin.com/in/sarah-mukasa-1388b71b1/ Sarah Mukasa] ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * [https://staging-01.capsi.co.za/team/sarah-mukasa/ Sarah Mukasa - CAPSI] * [https://x.com/mukasa_sarah Sarah Mukasa] ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] erruh0h4vld5j3fdgaba3qu11o66dxm 78300 78299 2026-11-10T20:43:05Z Jonathan Charvez 11988 removed external links 78300 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * [https://www.linkedin.com/in/sarah-mukasa-1388b71b1/ Sarah Mukasa] ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * [https://staging-01.capsi.co.za/team/sarah-mukasa/ Sarah Mukasa - CAPSI] * [https://x.com/mukasa_sarah Sarah Mukasa] ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] 0h3j5b71r16pmxzzffwrk5f28nm2q0n 78301 78300 2026-11-10T20:43:37Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78301 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * [https://staging-01.capsi.co.za/team/sarah-mukasa/ Sarah Mukasa - CAPSI] * [https://x.com/mukasa_sarah Sarah Mukasa] ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] 1l8iepf6lrbgmqkr6tqgtihglcgrcd1 78302 78301 2026-11-10T20:44:07Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78302 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * [https://x.com/mukasa_sarah Sarah Mukasa] ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] j3jagiprrwzgdbs947o0za789cj2ujk 78303 78302 2026-11-10T20:44:56Z Jonathan Charvez 11988 removed externa link 78303 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * [https://www.youtube.com/watch?v=-_4MaoBiFrE Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa] * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] fl13p2qrgau2zf245wifqtpdbxychj4 78304 78303 2026-11-10T20:45:31Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78304 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa * [https://southfeministfuturesfestival.org/participants/sarah-mukasa/ https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye mu mpaka zino/sarah-mukasa/] * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] 0zaj6x7l08kwu9kc6b5s7c16u6inimz 78305 78304 2026-11-10T20:46:03Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78305 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa * <nowiki>https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye</nowiki> mu mpaka zino/sarah-mukasa/ * [https://creators.spotify.com/pod/profile/runwaytofeministjustice/episodes/Episode-19-part-2-Legacy-series-with-Sarah-Mukasa-e2u2c69 Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala] * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] 111r9ophozgdk8ecpm9tvz5rbc38iie 78306 78305 2026-11-10T20:46:32Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78306 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa * <nowiki>https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye</nowiki> mu mpaka zino/sarah-mukasa/ * Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala * [https://web.archive.org/web/20260604090935/https://africanphilanthropy.issuelab.org/resource/advancing-the-cause-of-women-through-the-arts-interview-with-sarah-mukasa.html Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa] * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] e0jcueb5g3lqqh0di2taa36edl5wzda 78307 78306 2026-11-10T20:46:59Z Jonathan Charvez 11988 removed external links 78307 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa * <nowiki>https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye</nowiki> mu mpaka zino/sarah-mukasa/ * Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala * Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa * https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] s6bvm17ifud9yd5w72kuf87n0lb1s5y 78308 78307 2026-11-10T20:47:30Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78308 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa * <nowiki>https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye</nowiki> mu mpaka zino/sarah-mukasa/ * Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala * Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa * <nowiki>https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa</nowiki> * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYzN4dGmxEcuyav2NN4dx98FeCjXCEeyG Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa] 8erhy7mnvyy2vst07lld5yxp0p5b6qw 78309 78308 2026-11-10T20:48:07Z Jonathan Charvez 11988 removed external link 78309 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Sarah Mukasa''' (yazaalibwa mu Gwomukaaga 1963) Munnayuganda omulwanirizi we ddembe ly'abakyala, muzirakisa eri abantu, omukulembeze mu nsonga z'obwenkanya mu mbeera z’abantu, era mwogezi ku bukulembeze n’enzirukanya y’emirimu mu kitongole ekitali kya magoba mu Afrika ne Bulaaya. == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Mukasa yazaalibwa mu Uganda oluvannyuma lw’okufuna obwetwaze.<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-09 |title=Celebrating Women Who Lead: African feminists redefining power and possibility |url=https://africasolutionsmediahub.org/2026/03/09/celebrating-women-who-lead-african-feminists-redefining-power-and-possibility/ |access-date=2026-03-25 |website=Africa Solutions Media Hub |language=en-US}}</ref> Mukasa alina diguli eyookubiri mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu okuva mu [[:en:University_of_East_London|yunivasite y’e East London]] ne diguli eyookubiri mu by’okuddukanya [[:en:Non-governmental_organization|ebibiina ebitali bya gavumenti]] (NGO) okuva mu [[:en:London_School_of_Economics|Ssomero Ekkulu ery’Ebyenfuna n’Eby’obufuzi mu London]].<ref>{{Cite web |title=Sarah Mukasa – CAPSI |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-14 |title=Sarah Mukasa |url=http://www.africanfeministforum.com/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=[[African Feminist Forum]] |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye mu by'ekikugu == Yali Muduumizi w’Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Ddembe ly’Abakyala mu Open Society-Africa okutuusa mu Gwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-08-16 |title=Sarah Mukasa |url=https://africanphilanthropyconference.com/awards_com_member/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=African Philanthropy Conference |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Sarah Mukasa on African philanthropy and why trust matters |url=https://www.civsourceafrica.com/news/2023/3/8/sarah-mukasa-on-african-philanthropy-and-why-trust-matters |access-date=2026-03-25 |website=CivSource-Africa |language=en-US}}</ref> Bwe yali mu Open Society Africa, yakulembera okukola pulogulaamu ezikwata ku bwenkanya mu kikula ky’abantu ng’atunuulira nkulungo z’amawanga, eggwanga, emyaka, kiraasi, obulemu, okwegatta n’okutegeera ekikula ky’abantu.<ref name=":2" /> Era yakolako mu Open Society Initiative for Eastern Africa nga Omumyuka w’Omuduumizi, gye yakola enteekateeka esooka ey’okutumbula obwenkanya mu by’obulamu bw’abasajja n’abakyala era n’ateekawo ensimbi ez’enjawulo ez’okuwagira enteekateeka eyo.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Yakola nga Dayirekita wa Pulogulaamu mu [[:en:African_Women's_Development_Fund|nsawo y’enkulaakulana y’abakyala mu Afrika]] gye yali asinziira mu kibuga Accra ekya Ghana.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |title=Sarah Mukasa |url=https://www.capsi.wits.ac.za/team/sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=CAPSI |language=en-GB}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=2015-03-11 |title=Sarah Mukasa |url=https://awdf.org/director-of-programmes-sarah-mukasa/ |access-date=2026-03-25 |website=The African Women's Development Fund |language=en-GB}}</ref> Sarah era akoze ne [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]], [[:en:Danish_International_Development_Agency|DANIDA]], [[:en:Concern_Worldwide|Concern Worldwide]], [[:en:ActionAid|Action Aid International]] era yakolako n’Akakiiko k’Emirimu gy’Obwenkanya mu Uganda ku mutendera gw’obuwabuzi<ref name=":3" /><ref name=":1" /> Yakolera mu [[Akina Maama wa Afrika|Akina Mama wa Afrika]] nga Progammes Manager wa East Africa.<ref name=":1" /> Yeetaba mu lukungaana n’ab'amawulire e Kampala ku Mmande nga 23 Ogwokusatu 2026, wamu n’abalala abalwanirira eddembe ly’obuntu, nga bagaana ebyayogerwa gavumenti ebigamba nti ebibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs) nga “Abakozi b’ebikolwa eby’obutujju” oba abaweereza b'ebiruubirirwa bya mawanga amalala.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2026-03-23 |title=NGOs are not Terrorists – CSOs Condemn Gov’t Crackdown |url=https://chimpreports.com/ngos-are-not-terrorists-csos-condemn-govt-crackdown/ |access-date=2026-03-25 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Uganda NGO Crackdown Sparks Outcry as New Funding Law Raises Alarm |url=https://panafricanvisions.com/2026/03/uganda-ngo-crackdown-sparks-outcry-as-new-funding-law-raises-alarm/ |access-date=2026-03-25 |website=Pan African Visions |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=ritu |date=2026-03-24 |title=New Ugandan Law Triggers Outcry Over NGO Funding - fundsforNGOs News |url=https://news.fundsforngos.org/2026/03/24/new-ugandan-law-triggers-outcry-over-ngo-funding/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref>[[Sarah Bireete|.]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Civil society rejects govt's proposed NGO funding controls, cites threat to freedoms |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/civil-society-rejects-govt-s-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms-5400490 |access-date=2026-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6" /><ref>{{Cite web |title=CIVIL SOCIETY REJECTS GOVT’S PROPOSED NGO FUNDING CONTROLS, CITES THREAT TO FREEDOMS – Radio Pacis Official Website |url=https://www.radiopacis.org/civil-society-rejects-govts-proposed-ngo-funding-controls-cites-threat-to-freedoms/ |access-date=2026-03-25 |language=en-GB}}</ref> Kino kyazingiramu okuwakanya okuva eri abalwanirira eddembe ly’obuntu mu bibiina by’abatuuze ebyetongodde (CSOs) n’ebitongole ebitali bya gavumenti (NGOs), nga mwe mwali Sarah Mukasa, Sarah Bireete, Andrew Karamagi, ne Job Kiija, abaawakanya enteekateeka za gavumenti ez’okufuga n’okukakasa ensimbi n’emirimu gy’ebitongole ebitali bya gavumenti. Baagamba nti enteekateeka ezo zijja kukendeeza ku ddembe ly’abatuuze okwenyigira mu nsonga z’eggwanga era n'okutyoboola eddembe eryaweebwa abantu mu ssemateeka wa Uganda. Okwetaba kwe mu kibiina ky’Amawanga Amagatte kwalimu okukwasaganya enkola z’okubunyisa amawulire mu bibiina ebiyamba abakyala nga African Women’s Caucus, n’ekibiina kya Solidarity for African Women’s Rights, kampeyini y’okukakasa n’okussa mu nkola endagaano y’endagaano ya [[:en:African_Charter_on_Human_and_Peoples'_Rights|Endagaano ya Afrika ku Ddembe ly’Obuntu n’Eddembe ly’Abantu]] ku Ddembe ly'Abakyala mu Afirika. Ye mmemba w'ekibiina ekikola ku nsonga z'abakyala ekya [[:en:African_Feminist_Forum|African Feminist Forum]].<ref name=":5"/> Sarah era yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Center for African Philanthropy.<ref>{{Cite web |last=Reporter |date=2025-06-24 |title=Women’s movement urged to embrace global solidarity for greater gains - 93.3 KFM |url=https://www.kfm.co.ug/womens-movement-urged-to-embrace-global-solidarity-for-greater-gains/ |access-date=2026-03-25 |language=en-US}}</ref> Ye mutegesi w’abakyala mu Afirika.<ref name=":0"/> == Laba ne == * [[Jessica Ejjembe]] * [[:en:Non-governmental_organization|Ekibiina ekitali kya gavumenti]] * [[:en:Bisi_Adeleye-Fayemi|Bisi Adeleye-Fayemi nga bagamba nti]] * [[CSBAG]] * [[:en:Amina_Doherty|Amina Doherty, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Jacqueline Asiimwe|Omuyimbi Jacqueline Asiimwe]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == === Ebitabo ebifulumizibwa === * Okuteekawo n’okugaba ensimbi enteekateeka z’eddembe ly’obuntu ly’abakyala mu kitundu ky’obuvanjuba bwa Afrika * Africa: Obukulu bw’okusonda ssente z’entambula zaffe * Okusoomoozebwa kw’okufumbirwa mu maka: Enkola y’Endagaano ya Afrika ku ddembe ly’obuntu n’abantu ku ddembe ly’abakyala mu Afrika * Vagina Monologues: 'Ndi Musanyufu Bakiweze'. === Emikutu gya yintaneeti === * Sarah Mukasa ku mukutu gwa [[:en:LinkedIn|LinkedIn]] * Sarah Mukasa - CAPSI * Sarah Mukasa ku [[:en:X_(social_network)|X]] * Sarah Mukasa | Ep 25 | Emboozi ku by'obuzirakisa mu Africa * <nowiki>https://southfeministfuturesfestival.org/abeetabye</nowiki> mu mpaka zino/sarah-mukasa/ * Podcast ku Runway okutuuka ku bwenkanya bw'abakyala * Okutumbula ensonga z'abakyala nga tuyita mu by'emikono: Okwogera ne Sarah Mukasa * <nowiki>https://www.sourcewatch.org/index.php/Sarah_Mukasa</nowiki> * Abakyala mu by'obuzirakisa mu Africa cskqdoa5sr82n7avpao892qtd6rw6xe Olukalala lw'enguudo mu Uganda 0 15479 78333 76972 2026-11-11T05:46:27Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 78333 wikitext text/x-wiki Wammanga lwe lukalala lw'enguudo '''z'eggwanga mu Uganda''', eziri wansi w'ekitongole ekivunaanyizibwa ku nguudo ekya Uganda National Roads Authority.<ref>{{Cite web |last=UNRA |date=28 July 2017 |title=Overview of UNRA |url=http://www.unra.go.ug/about/ |access-date=28 July 2017 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA) |archive-date=27 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727232345/http://www.unra.go.ug/about/ |url-status=dead }}</ref> Olukalala terujjuvu. == Enguudo z’eggwanga == {| class="wikitable sortable" style="margin: 0.5em auto" |+Olukalala lw'enguudo z'eggwanga Mu Uganda !Number !Name of road !Distance !Designated !Completed |- |1 |Kampala Northern Bypass Highway |24 kilometres (15 mi) | |2009<ref>{{Cite web |last=Frederic Musisi |date=6 March 2013 |title=Northern Bypass upgrade to start next financial year |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/Northern-Bypass-upgrade-to-start-next-financial-year/-/688610/1712156/-/1dgjloz/-/index.html |access-date=24 January 2016 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref> |- |2 |[[Kampala–Jinja Highway]] |86 kilometres (53 mi) | | |- |3 |Entebbe–Kampala Expressway<ref>{{Cite web |last=Ojambo |first=Fred |date=10 November 2009 |title=China to Build, Manage Toll Road in Ugandan Capital (Update1) |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=apRMn6epIhMU |access-date=11 July 2015 |publisher=[[Bloomberg News]]}}</ref> | |2012<ref>{{Cite web |last=David Rupiny |date=21 November 2012 |title=Museveni Launches Construction of Kampala-Entebbe Expressway |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=47583 |access-date=18 July 2015 |website=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> |2018 <ref>{{Cite web |last=New Vision |date=15 June 2018 |title=Entebbe Express Highway Breathes Life |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1479745/entebbe-express-highway-breathes-life |access-date=1 September 2022 |website=[[New Vision]]}}</ref> |- |4 |Gayaza–Ziroobwe Road<ref name="Bitumen">{{Cite web |last=Baguma |first=Raymond |date=25 November 2008 |title=Uganda: Gayaza Road Gets Tarmac |url=http://allafrica.com/stories/200811260062.html |access-date=24 January 2016}}</ref> | |2008<ref name="Bitumen" /> |2011<ref>{{Cite web |last=Mena Report |date=14 July 2011 |title=UGANDA: Conclusion of Gayaza-Zirobwe road construction |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-261338716.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150329170212/http://www.highbeam.com/doc/1G1-261338716.html |archive-date=29 March 2015 |access-date=11 July 2015 |publisher=Highbeam.com}}</ref> |- |5 |Matugga–Kapeeka Road<ref>{{Cite web |last=Frederick Kiwanuka |date=22 January 2009 |title=New road to boost Nakaseke agriculture |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1228437/road-boost-nakaseke-agriculture |access-date=1 September 2022 |website=[[New Vision]]}}</ref> | | | |- |6 |Kabale–Kisoro–Bunagana Road<ref>{{Cite web |last=Uganda National Roads Authority |date=17 July 2015 |title=Kabale-Kisoro-Bunagana Road (100KM) |url=https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=255:kabale-kisoro-bunagana-road-100km&catid=45:completed-projects&Itemid=69 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034857/https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=255%3Akabale-kisoro-bunagana-road-100km&catid=45%3Acompleted-projects&Itemid=69 |archive-date=4 March 2016 |access-date=17 July 2015 |website=[[Uganda National Roads Authority]]}}</ref> | | |2012<ref>{{Cite web |last=Samuel Balagadde |date=7 October 2012 |title=Kabale-Kisoro road upgraded |url=http://www.newvision.co.ug/news/636068-kabale-kisoro-road-upgraded.html |access-date=11 July 2015 |website=[[New Vision]]}}</ref> |- |7 |Kabarole–Bundibugyo Road<ref>{{Cite web |last=Billy Rwothungeyo |date=24 June 2013 |title=Fort Portal-Bundibugyo-Lamia road almost complete |url=http://www.newvision.co.ug/news/644285-fort-portal-bundibugyo-lamia-road-almost-complete.html |access-date=11 July 2015 |website=[[New Vision]]}}</ref> | | | |- |8 |Gulu–Nimule Road<ref>{{Cite web |last=Martin Okudi and Cissy Makumbi |date=3 March 2013 |title=Locals protest over dust on Gulu-Nimule highway |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Locals-protest-over-dust-on-Gulu-Nimule-highway/-/688334/1710416/-/tx8lipz/-/index.html |access-date=24 January 2016 |website=[[Daily Monitor]] |archive-date=30 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130140640/http://www.monitor.co.ug/News/National/Locals-protest-over-dust-on-Gulu-Nimule-highway/-/688334/1710416/-/tx8lipz/-/index.html |url-status=dead }}</ref> | |2012<ref>{{Cite web |last=Sudan Tribune |date=11 May 2012 |title=Ugandan president commissions Gulu-Juba highway |url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article42552 |access-date=24 January 2016 |website=[[Sudan Tribune]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131114547/http://www.sudantribune.com/spip.php?article42552 |archive-date=31 January 2016 |url-status=dead}}</ref> | |- |9 |Mbarara Northern Bypass Road<ref>{{Cite web |last=Aidah Nanyonjo |date=26 May 2010 |title=Mbarara gets sh459b bypass |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1289569/mbarara-sh459b-bypass |access-date=24 January 2016 |website=[[New Vision]]}}</ref> | |2015<ref>{{Cite web |last=Joshua Nahamya |date=1 March 2015 |title=Mbarara Bypass Construction Underway |url=http://chimpreports.com/mbarara-bypass-construction-underway |access-date=11 July 2015 |website=Chimpreports.com}}</ref> | |- |10 |Hoima–Kaiso–Tonya Road<ref>{{Cite web |last=Francis Mugerwa |date=2 July 2013 |title=Oil opens new chapter for Hoima residents |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Oil-opens-new-chapter-for-Hoima-residents/-/688342/1901520/-/c36gqtz/-/index.html |access-date=11 July 2015 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref> | |2011<ref>{{Cite web |last=New Vision |date=11 August 2011 |title=Hoima-Kaiso Tonya road works start |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1006884/hoima-kaiso-tonya-road-start |access-date=24 January 2016 |website=[[New Vision]]}}</ref> |2014<ref>{{Cite web |last=Oil In Uganda |date=17 December 2014 |title=Hoima-Kaiso Tonya road completed |url=http://www.oilinuganda.org/features/economy/hoima-kaiso-tonya-road-completed.html |access-date=11 July 2015 |website=Oilinuganda.org |archive-date=29 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629083423/http://www.oilinuganda.org/features/economy/hoima-kaiso-tonya-road-completed.html |url-status=dead }}</ref> |- |11 |[[Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga|Mukono–Katosi Road]]<ref>{{Cite web |last=Alinange |first=Daniel |date=20 January 2015 |title=Press Release: CONSTITUTIONAL COURT DISMISSES EUTAW/APOLO SENKEETO APPLICATION TO STOP MUKONO-KYETUME –KATOSI ROAD PROJECT |url=https://www.facebook.com/UgandaNationalRoadsAuthority/posts/784401508314903:0 |access-date=10 July 2015 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA) via [[Facebook.com]]}}</ref> | |2014<ref>{{Cite web |last=Yoweri Museveni Facebook Page |date=7 July 2014 |title=President Museveni commissions Ugshs 165 bn Mukono-Katosi/Kisoga-Nyenga road works, calls on Ugandans to concentrate on household incomes, July 7th 2014 |url=https://www.facebook.com/kagutamuseveni/posts/770134626358453 |access-date=11 July 2015 |publisher=[[Facebook.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Uganda State House |date=7 July 2014 |title=President commissions Shs 165 billion Mukono-Katosi road works, tells Ugandans to concentrate on household income |url=http://www.statehouse.go.ug/media/news/2014/07/07/president-commissions-shs-165-billion-mukono-katosi-road-works-tells-ugandans- |access-date=11 July 2015 |publisher=Uganda State House Website}}</ref> | |- |12 |Vurra–Oraba Road<ref>{{Cite web |last=Batre |first=Ronald |date=19 December 2014 |title=UNRA fails to Beat December Deadline for Vurra-Arua-Koboko-Oraba Road |url=http://ugandaradionetwork.com/story/unra-fails-to-beat-december-deadline-for-vurra-arua-koboko-oraba-road |access-date=11 July 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> | |2012<ref>{{Cite web |last=USHMU |date=11 May 2012 |title=Use the road for making wealth – President urges West Nile people |url=http://www.statehouse.go.ug/media/news/2012/05/11/use-road-making-wealth-%E2%80%93-president-urges-west-nile-people |access-date=10 July 2015 |publisher=Uganda State House Media Unit (USHMU)}}</ref> |2015 (expected)<ref>{{Cite web |last=UNRA |title=ongoing major projects |url=https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=474&Itemid=66 |access-date=11 July 2015 |publisher=Uganda National Roads Authority (UNRA) |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040849/https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=474&Itemid=66 |url-status=dead }}</ref> |- |13 |Hoima–Wanseko Road<ref>{{Cite web |last=Rwothungeyo |first=Billy |date=2 January 2015 |title=Hoima-Butiaba-Wanseko road for upgrade |url=http://www.newvision.co.ug/news/651047-hoima-butiaba-wanseko-road-for-upgrade.html |access-date=11 July 2015}}</ref> | |2015<ref>{{Cite web |last=Kasaija |first=Matia |date=11 June 2015 |title=Full Budget Speech 2015/2016 |url=http://www.ntv.co.ug/news/business/12/jun/2015/full-budget-speech-20152016-6657 |access-date=11 July 2015 |publisher=NTV Uganda |archive-date=24 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124070817/http://www.ntv.co.ug/news/business/12/jun/2015/full-budget-speech-20152016-6657 |url-status=dead }}</ref> | |- |14 |Moroto–Nakapiripirit Road | | |2016 (expected)<ref>{{Cite web |last=Wanyama |first=Olandason |date=12 November 2013 |title=Moroto - Nakapiripirit Road Construction Commissioned |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=58024 |access-date=11 July 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> |- |15 |Mbarara–Kikagati Road |74 kilometres (46 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=11 July 2015 |title=Travel Distance Between Mbarara And Kikagati With Interactive Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Mbarara%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda&toplace=Kikagati%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJ49OcDbIb2RkRGcUA7OoNOog&dt2=ChIJz9SXVn7Y2xkRZ_9N-UG9Rak |access-date=11 July 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> |2011<ref>{{Cite web |last=UMWT |date=11 July 2015 |title=Upgrade of Mbarara – Kikagati – Murongo Bridge (74 Km) |url=http://works.go.ug/index.php/component/k2/item/23-upgrade-mbarara-kikagati-murongo-bridge-74-km |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712090457/http://works.go.ug/index.php/component/k2/item/23-upgrade-mbarara-kikagati-murongo-bridge-74-km |archive-date=12 July 2015 |access-date=11 July 2015 |publisher=Uganda Ministry of Works & Transport (UMWT)}}</ref> |2014<ref>{{Cite web |last=Administrator |date=2 October 2014 |title=Mbarara-Kikagati-Murongo Bridge Road Completed |url=http://chimpreports.com/mbarara-kikagati-murongo-bridge-road-completed |access-date=11 July 2015 |publisher=Chimpreports.com}}</ref> |- |16 |Masaka–Bukakata Road<ref>{{Cite web |last=Mugera |first=Isaac |date=16 May 2008 |title=Hundreds Stranded On Blocked Masaka–Bukakata Road |url=http://ugandaradionetwork.com.dedi3883.your-server.de/a/story.php?s=16492 |access-date=11 July 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> |41 kilometres (25 mi)<ref>{{Cite news |last=Rwothungeyo |first=Billy |date=29 June 2014 |title=Solicitor General clears contracts for 450km of roads |url=http://www.newvision.co.ug/news/657040-solicitor-general-clears-contracts-for-450km-of-roads.html |access-date=11 July 2015 |work=[[New Vision]] |location=Kampala}}</ref> | | |- |17 |Rukungiri–Kanungu Road<ref>{{Cite web |last=Oirere |first=Shem |date=September 2014 |title=Two new road links will help boost Uganda's economy |url=http://www.worldhighways.com/categories/road-highway-structures/features/two-new-road-links-will-help-boost-ugandas-economy |access-date=12 July 2015 |publisher=Worldhighways.com}}</ref> | | | |- |18 |Ishaka–Kagamba Road | |2012<ref>{{Cite web |last=UNRA |date=30 June 2012 |title=ISHAKA-KAGAMBA ROAD (35.4KM) |url=https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=267%3Aishaka-kagamba-road-354km&catid=43%3Aon-going-projects&Itemid=66 |access-date=12 July 2015 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA) |archive-date=13 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713070321/https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=267%3Aishaka-kagamba-road-354km&catid=43%3Aon-going-projects&Itemid=66 |url-status=dead }}</ref> |2015 (expected)<ref>{{Cite web |last=UNRA |date=31 March 2015 |title=Uganda National Roads Authority: Update of Ongoing Major Projects |url=http://www.eagle.co.ug/ads/UNRA2015.pdf |access-date=12 July 2015 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA) |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923232311/http://www.eagle.co.ug/ads/UNRA2015.pdf |url-status=dead }}</ref> |- |19 |Ntungamo–Mirama Hills Road<ref>{{Cite web |last=Alfred Tumushabe |first=and Perez Rumanzi |date=8 October 2015 |title=Museveni commissions Ntungamo-Mirama road |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-commissions-Ntungamo-Mirama-road/-/688334/2478210/-/13hs2qcz/-/index.html |access-date=14 July 2015}}</ref> | |2014<ref>{{Cite web |last=TMEA |date=6 October 2014 |title=Ntungamo-Mirama Hills Ground Breaking road ceremony expected to boost cross border trade between Uganda and Rwanda |url=https://www.trademarkea.com/news/ntungamo-mirama-hills-ground-breaking-road-ceremony-expected-to-boost-cross-border-trade-between-uganda-and-rwanda |access-date=14 July 2015 |publisher=TradeMark East Africa (TMEA) |archive-date=15 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715075825/https://www.trademarkea.com/news/ntungamo-mirama-hills-ground-breaking-road-ceremony-expected-to-boost-cross-border-trade-between-uganda-and-rwanda/ |url-status=dead }}</ref> | |- |20 |Kayunga–Galiraya Road<ref>{{Cite web |last=ADB |date=July 2009 |title=African Development Fund: Uganda - Road Sector Support Project 3: Project Appraisal Report |url=http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Uganda_-_Road_Sector_Support_Project_3_-_Appraisal_Report.pdf |access-date=15 July 2015 |publisher=[[African Development Bank]] (ADB)}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNRA |date=28 July 2009 |title=Road Sector Support Project (Phase III) In Uganda: Feasibility Study And Detailed Engineering Design |url=https://www.devex.com/projects/tenders/road-sector-support-project-phase-iii-in-uganda-feasibility-study-and-detailed-engineering-design/34683 |access-date=15 July 2015 |publisher=Devex.com}}</ref> | |2016 (expected)<ref name="Expected">{{Cite web |last=Administrator |date=4 November 2014 |title=UNRA to begin works on 16 roads next year |url=http://www.sunrise.ug/news/201411/unra-to-begin-works-on-16-roads-next-year.html |access-date=15 July 2015 |publisher=Sunrise.ug}}</ref> | |- |21 |Mbale–Lwakhakha Road<ref>{{Cite web |last=Robert Ndyabarema |display-authors=etal |date=November 2013 |title=Bumbobi-Bubulo-Lwakhakha Road: Environment And Social Impact Statement (ESIS) - Updated Final Report November 2013 |url=http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Environmental-and-Social-Assessments/Uganda_-_Upgrading_of_Mbale__Bumbobi_-Bubulo-Lwakhakha_Road_-_ESIA_Report.pdf |access-date=15 July 2015 |publisher=[[African Development Bank]]}}</ref> | |2016 (expected)<ref name="Expected" /> | |- |22 |[[Oluguudo lwa Acholibur–Gulu–Olwiyo|Acholibur–Olwiyo Road]]<ref name="Italy">{{Cite web |last=AICPI |date=April 2013 |title=Feasibility Study, Detailed Engineering Design, Tender Assistance And Project Management for The Upgrading to Bituminous Standards of Lot A: (i) Rwenkunye-Apac-Lira-Kitgum-Musingo (350 km) And (ii) Olwiyo-Gulu-Kitgum (167 km) |url=http://www.aicprogetti.it/en/progetti/strada-rwenkunye-apac-lira-kitgum-musingo-olwiyo-gulu-kitgum |access-date=16 July 2015 |publisher=Aicprogetti.it (AICPI)}}</ref> | |2015<ref name="Launch">{{Cite web |last=Komakech |first=Dan Michael |date=23 February 2015 |title=Museveni launches road works |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni--launches--road--works/-/688334/2632064/-/9cjcp8/-/index.html |access-date=15 July 2015}}</ref> |2018 (expected)<ref name="Launch" /> |- |23 |Rwekunye–Musingo Road<ref name="Italy" /> | |2015<ref name="Launch" /> |TBD<ref name="Launch" /> |- |24 |Nyakahita–Fort Portal Road<ref>{{Cite web |last=Nanyonjo A. |first=Balagadde S. |date=1 September 2010 |title=Four firms bid for Kamwenge road works |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1283594/firms-bid-kamwenge-road |access-date=24 January 2016}}</ref> |208 kilometres (129 mi)<ref name="Go">{{Cite web |last=Press Release |date=27 February 2015 |title=President Launches Construction of Kamwenge–Fort Portal Road |url=http://mediacentre.go.ug/press-release/president-launches-construction-kamwenge-%E2%80%93fort-portal-road |access-date=25 July 2015 |publisher=Uganda Media Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814153006/https://mediacentre.go.ug/press-release/president-launches-construction-kamwenge-%25E2%2580%2593fort-portal-road |archive-date=14 August 2026 |url-status=dead}}</ref> | |2016<ref name="Three3">{{Cite web |last=EAAB |date=January 2015 |title=IMPLEMENTATION OF THE NRM – MANIFESTO 2011-2016 |url=http://ea-agribusiness.co.ug/implementation-of-the-nrm-manifesto-2011-2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715041608/http://ea-agribusiness.co.ug/implementation-of-the-nrm-manifesto-2011-2016/ |archive-date=15 July 2015 |access-date=25 July 2015 |publisher=East Africa Agribusiness (EAAB)}}</ref> |- |25 |Mpigi–Sembabule Road |135 kilometres (84 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=4 August 2015 |title=Map Showing Mpigi And Sembabule With Route Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Mpigi%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Sembabule%20Town%20Coucil%20Polling%20Station%2C%20Sembabule%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJ35TCKA91fRcRQZ2yqHnSj48&dt2=ChIJv1Wqn5MF2BkRGDX_nNSB1DA |access-date=4 August 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> |2014<ref name="Implmnt" /> |2017<ref name="Implmnt">{{Cite web |last=EAAB |date=12 July 2015 |title=Implementation of the NRM Manifesto 2011-2016: Mpigi–Kabulasoke–Maddu–Sembabule Road And Sembale–Villa Maria Road |url=http://ea-agribusiness.co.ug/implementation-of-the-nrm-manifesto-2011-2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715041608/http://ea-agribusiness.co.ug/implementation-of-the-nrm-manifesto-2011-2016/ |archive-date=15 July 2015 |access-date=4 August 2015 |publisher=East Africa Agribusiness (EAAB)}}</ref> |- |26 |Kigumba–Kabwoya Road |135 kilometres (84 mi)<ref name="Study">{{Cite web |last=ADB |date=May 2013 |title=Upgrading of Kigumba–Masindi–Hoima–Kabwoya Road (135Km): General Procurement Notice |url=http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Procurement/Project-related-Procurement/Uganda%20-%20Upgrading%20of%20Kigumba%E2%80%93Masindi-Hoima%E2%80%93Kabwoya%20%20-%20GPN.pdf |access-date=4 August 2015 |publisher=[[African Development Bank]] (ADB)}}</ref> |2014<ref>{{Cite web |last=Rwothungeyo |first=Billy |date=10 June 2013 |title=Kigumba-Masindi-Hoima road to be upgraded to tarmac |url=http://www.newvision.co.ug/news/643758-kigumba-masindi-hima-road-to-be-upgraded-to-tarmac.html |access-date=25 August 2015}}</ref> | |- |27 |Musita–Busia Road |105 kilometres (65 mi)<ref>{{Cite web |last=EAAB |date=March 2015 |title=UNRA PAVES 1200KM ROADS; 5,000KM FOR TARMACKING BY 2016 |url=http://ea-agribusiness.co.ug/unra-paves-1200km-roads-5000km-for-tarmacking-by-2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712134336/http://ea-agribusiness.co.ug/unra-paves-1200km-roads-5000km-for-tarmacking-by-2016/ |archive-date=12 July 2015 |access-date=4 August 2015 |publisher=East African Agribusiness (EAAB)}}</ref> |2015<ref name="Inside" /> |2017<ref name="Inside">{{Cite web |last=The Insider Reporter |date=23 February 2015 |title=Enthusiasm as Mayuge welcomes Museveni |url=http://www.theinsider.ug/enthusiasm-as-mayuge-welcomes-museveni |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723033301/http://www.theinsider.ug/enthusiasm-as-mayuge-welcomes-museveni/ |archive-date=23 July 2015 |access-date=4 August 2015 |publisher=The Insider (Uganda)}}</ref> |- |28 |Mubende–Kagadi Road | |2015<ref>{{Cite web |last=Mugerwa |first=Francis |date=4 May 2015 |title=Kagina will rid UNRA of den of thieves, says Museveni |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Kagina-will-rid-UNRA-of-den-of-thieves--says-Museveni/-/688334/2705382/-/dlfaftz/-/index.html |access-date=25 August 2015}}</ref> | |- |29 |Kyenjojo–Kabwoya Road<ref>{{Cite web |last=UNRA |date=14 January 2013 |title=Specific Procurement Notice: Upgrading of Kyenjojo-Kabwoya Road (100km) from Gravel to Paved (Bituminous) Standard |url=https://www.unra.go.ug/images/stories/tenders/proc_notice.pdf |access-date=25 August 2015 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA) |archive-date=23 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123111658/https://www.unra.go.ug/images/stories/tenders/proc_notice.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Namutebi |first=Joyce |date=7 January 2014 |title=Govt seeks sh290b loan from World Bank |url=http://www.newvision.co.ug/news/651204-govt-seeks-sh290b-loan-from-world-bank.html |access-date=25 August 2015}}</ref> | | | |- |30 |Ziroobwe–Wobulenzi Road |24 kilometres (15 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=25 August 2015 |title=Map Showing Ziroobwe And Wobulenzi With Route Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Zirobwe%2C%20Uganda&toplace=Wobulenzi%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJ_ad3QTlHfBcRh48CoDncNEY&dt2=ChIJGdFYprZcfBcRptRIxJVtlwI |access-date=25 August 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> | | |- |31 |Tororo–Mbale–Soroti Road.<ref name="Delayed">{{Cite web |last=Sekanjako |first=Henry |date=25 July 2012 |title=Delayed Tororo-Mbale-Soroti road to cost more money |url=http://www.newvision.co.ug/news/633376-delayed-tororo-mbale-soroti-road-to-cost-more-money.html |access-date=29 August 2015}}</ref> |158 kilometres (98 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=29 August 2015 |title=Road Distance Between Tororo And Soroti With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Tororo%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda&toplace=Soroti%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJRQ1SWT5rfxcRHKUwuxEqdEY&dt2=ChIJVzXWw_-5eRcR-S68lCiiI3k |access-date=29 August 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> |2010<ref name="Delayed" /> |2015<ref>{{Cite web |last=Newvision |date=29 August 2015 |title=Infrastructure devt will solve youth unemployment – President |url=http://www.newvision.co.ug/news/672794-infrastructure-devt-will-solve-youth-unemployment-president.html |access-date=29 August 2015}}</ref> |- |32 |Mbarara–Ntungamo–Kabale–Katuna Road<ref name="Grant">{{Cite web |last=Faridah Kulabako. |first=and John Njoroge |date=30 December 2010 |title=Mbarara-Katuna road Gets Shs325b |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/-/688610/1080646/-/bwxnb2/-/index.html |access-date=17 December 2015}}</ref> |125 kilometres (78 mi)<ref name="Grant" /> |2011<ref>{{Cite web |last=Maseruka |first=Josephine |date=2 January 2012 |title=Corruption cited In Mbarara-Katuna road reconstruction |url=http://www.newvision.co.ug/news/628126-corruption-cited-in-mbarara-katuna-road-reconstruction.html |access-date=17 December 2015}}</ref> | |- |33 |Soroti–Dokolo–Lira Road |125 kilometres (78 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=17 December 2015 |title=Road Distance Between Soroti And Lira With Interactive Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Soroti%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda&toplace=Lira%2C%20Northern%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJVzXWw_-5eRcR-S68lCiiI3k&dt2=ChIJD4MBzJ-wcBcRlyfrgw_T_N0 |access-date=17 December 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> |2007<ref>{{Cite web |last=Kiwawulo |first=Chris |date=29 March 2007 |title=Soroti-Lira Road Works for May |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/17/556856 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135822/http://www.newvision.co.ug/D/8/17/556856 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015}}</ref> |2010<ref>{{Cite web |last=Nankya |first=Vivian |date=7 June 2009 |title=Soroti-Lira road to be ready on time |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/683926 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630192507/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/683926 |archive-date=30 June 2015 |access-date=17 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNRA |date=2010 |title=Soroti–Dokolo–Lira Road (123 Km) |url=https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=261:soroti-dokolo--lira-road-123km&catid=45:completed-projects&Itemid=69 |access-date=17 December 2015 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA) |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033002/https://www.unra.go.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=261:soroti-dokolo--lira-road-123km&catid=45:completed-projects&Itemid=69 |url-status=dead }}</ref> |- |34 |Kapchorwa–Suam Road<ref>{{Cite web |last=Murumba |first=Stellar |date=31 December 2015 |title=Kenya, Uganda seek transport corridor funds with eye on trade |url=https://www.theeastafrican.co.ke/business/Kenya--Uganda-seek-transport-corridor-funds-with-eye-on-trade/-/2560/3014256/-/136xd56z/-/index.html |access-date=31 December 2015}}</ref> |77 kilometres (48 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |title=Road Distance Between Kapchorwa And Suam With Route Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kapchorwa%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda&toplace=Suam%20Church%20of%20Uganda%2C%20Kongasis%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJ4ZTVWRKDeBcRTFBzeAS91yo&dt2=ChIJUQshGAATghcRA4PEKmLe9RI |access-date=31 December 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> |2016 (expected)<ref>{{Cite web |last=Stellar Murumba |first=and Mark Keith Muhumuza |date=1 January 2016 |title=Uganda seeks Shs270b for Kapchorwa-Suam road to boost regional trade |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Markets/Uganda-seeks-Shs270b-for-Kapchorwa-Suam-road-/-/688606/3016962/-/9tx7k6z/-/index.html |access-date=1 January 2016}}</ref> | |- |35 |Muyembe–Nakapiripirit Road<ref>{{Cite web |last=Nakatudde |first=Olive |date=11 March 2015 |title=Parliament Okays Shs330billion Loan for Nakapiripirit Road |url=http://ugandaradionetwork.com/story/parliament-okays-shs330billion-loan-for-nakapiripirit-road |access-date=21 January 2016 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> |117 kilometres (73 mi) |2016 (expected)<ref>{{Cite web |last=IDB |date=6 December 2015 |title=Tenders Opportunities for Projects Financed by IDB: Tender Title: SPN - CIVIL WORKS FOR THE UPGRADING OF 92KM MUYEMBE – NAKAPIRIPIRIT ROAD AND 25KM SECONDARY LINK ROADS |url=http://www.isdb.org/irj/portal/anonymous?NavigationTarget=navurl://c4c82693972e67d65ff0a824931a31fd&LightDTNKnobID=322071124 |access-date=8 January 2016 |publisher=[[Islamic Development Bank]] |archive-date=30 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130003257/http://www.isdb.org/irj/portal/anonymous?NavigationTarget=navurl://c4c82693972e67d65ff0a824931a31fd&LightDTNKnobID=322071124 |url-status=dead }}</ref> | |- |36 |Jinja–Kamuli–Mbulamuti Road<ref>{{Cite web |last=Kiirya |first=Donald |date=17 February 2012 |title=Jinja residents riot over road |url=http://www.crossroads.co.ug/index.php/library/65.html?fontstyle=f-larger |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127180606/http://www.crossroads.co.ug/index.php/library/65.html?fontstyle=f-larger |archive-date=27 January 2016 |access-date=21 January 2016 |website=www.crossroads.co.ug quoting [[New Vision]]}}</ref> | |2012<ref>{{Cite web |last=Vision Reporter |date=4 March 2015 |title=What is NRM's better service delivery in practice? |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1321758/nrm-service-delivery-practice |access-date=10 January 2016}}</ref> | |- |37 |Mukono–Kayunga–Njeru Road<ref>{{Cite web |last=NTV |date=7 June 2015 |title=Road Expansion: Mukono, Kayunga residents to be compensated |url=https://www.facebook.com/NTVUganda/posts/862530217128767 |access-date=11 January 2016 |publisher=[[Facebook.com]] Quoting [[Nation Media Group|Nation TV Uganda]] (NTV)}}</ref> |94 kilometres (58 mi)<ref>{{Cite web |last=Kezaabu |first=Carol |date=30 December 2014 |title=The following roads will commence in 2015 |url=https://www.facebook.com/UgandaNationalRoadsAuthority/posts/770412726380448 |access-date=21 January 2016 |publisher=Uganda National Roads Authority |via=[[Facebook]]}}</ref> | | |- |38 |Soroti–Katakwi–Moroto–Lokitanyala Road<ref name="SKMLRd">{{Cite web |last=UNRA |date=19 January 2016 |title=Upcoming Projects: New Roads for Upgrade to Tarmac |url=https://www.unra.go.ug/index.php/projects/upcoming |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120025132/http://www.unra.go.ug/index.php/projects/upcoming |archive-date=20 January 2016 |access-date=19 January 2016 |publisher=[[Uganda National Roads Authority]] (UNRA)}}</ref> |208 kilometres (129 mi)<ref name="SKMLRd" /> | | |- |39 |Ntungamo–Rukungiri Road<ref>{{Cite web |last=Vision Reporter |date=30 January 2001 |title=Firms Bid For Rukungiri Road |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1040840/firms-bid-rukungiri-road |access-date=24 January 2016}}</ref> |52 kilometres (32 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=24 January 2016 |title=Distance between Ntungamo, Western Region, Uganda and Rukungiri Court, Rukungiri, Western Region, Uganda |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Ntungamo%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda&toplace=Rukungiri%20Court%2C%20Rukungiri%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJARfQKZJO2RkR_kG4rhhOlUk&dt2=ChIJw7t9yX_H3hkRbUNJUnh9Xzk |access-date=24 January 2016 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> |2004<ref name="Besigye">{{Cite web |last=Alfred Tumushabe |first=and Perez Rumanzi |date=13 November 2015 |title=Uganda: Besigye Condemns Museveni On Roads |url=http://allafrica.com/stories/201511131560.html |access-date=24 January 2016}}</ref> |2005<ref name="Besigye" /> |- |40 |Soroti–Amuria–Abim–Kotido Road<ref>{{Cite web |last=Vision Reporter |date=22 September 2011 |title=Motorists angry over Kotido road |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1001261/news-brief |access-date=11 February 2016}}</ref> |192 kilometres (119 mi)<ref>{{Cite web |last=GFC |date=11 February 2016 |title=Distance between Soroti, Eastern Region, Uganda and Kotido, Northern Region, Uganda |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Soroti%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda&toplace=Kotido%2C%20Northern%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJVzXWw_-5eRcR-S68lCiiI3k&dt2=ChIJNVqRjwRzdhcRk-dfIaB9bQA |access-date=11 February 2016 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> | | |- |41 |Kampala–Mpigi Expressway<ref>{{Cite web |last=Musisi |first=Frederic |date=30 December 2016 |title=Kampala-Mpigi Expressway project kicks off in 2018 |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Kampala-Mpigi-Expressway--project-kicks-2018/688334-3501922-c8okog/index.html |access-date=28 July 2017}}</ref> |36 kilometres (22 mi) |2023 (expected)<ref>{{Cite web |last=Wanyenya |first=Prisca |date=9 May 2014 |title=UNRA Announces Changes on Kampala-Entebbe Express Highway |url=http://www.redpepper.co.ug/unra-announces-changes-on-kampala-entebbe-express-highway |access-date=11 February 2016}}</ref> | |- |42 |Lusalira–Nkonge–Lumegere–Sembabule Road |97 kilometres (60 mi)<ref>{{Cite web |last=Global Data |date=13 July 2018 |title=UNRA – Lusalira to Ssembabule Road Upgrade – Uganda |url=https://www.globaldata.com/store/report/unra-lusalira-to-ssembabule-road-upgrade-uganda/ |access-date=1 September 2022 |website=Globaldata.com}}</ref> | |2022<ref>{{Cite web |last=Ismail Musa Ladu |date=28 February 2022 |title=All oil roads will be ready by 2025, says Kagina |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/technology/all-oil-roads-will-be-ready-by-2025-says-kagina--3732408 |access-date=1 September 2022 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref> |- |43 |Nakawuka–Kasanje–Mpigi Road |34 kilometres (21 mi)<ref>{{Cite web |last=Hafitha Issa |date=9 June 2019 |title=Gov't to Tarmac Mpigi-Kasanje-Nakawuka Road |url=https://ugandaradionetwork.net/story/govt-to-tarmac-mpigi-kasanje-nakawuka-road |access-date=3 September 2022 |website=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> |2023<ref>{{Cite web |last=Kenneth Kazibwe |date=10 August 2021 |title=Museveni directs UNRA to award six road projects to Chinese companies |url=https://nilepost.co.ug/2021/08/10/museveni-directs-unra-to-award-six-road-projects-to-chinese-companies/ |access-date=3 September 2022 |website=Nile Post Uganda}}</ref> | |- |44 |[[Oluguudo lwa Kitgum–Kidepo|Kitgum–Kidepo Road]] |116 kilometres (72 mi)<ref>{{Cite web |last=Apollo Mubiru |date=1 May 2024 |title=Parliament Approves Sh450 Billion Loan For Kitgum-Kidepo Road |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/parliament-approves-sh450b-loan-for-kitgum-ki-NV_187050 |access-date=19 May 2024 |website=[[New Vision]]}}</ref> |2024 | |- |45 |[[Oluguudo lwa Kabwoya–Buhuka|Kabwoya–Buhuka Road]] |43 kilometres (27 mi)<ref name="B3R">{{Cite web |last=Elizabeth L. Sule Kusasira |date=4 September 2024 |title=Kabwoya-Buhuka Road Upgrade Commences, Set To Boost Oil Production And Economy |url=https://www.unra.go.ug/news/kabwoya-buhuka-road-upgrade-commences-set-to-boost-oil-production-and-economy |access-date=6 September 2024 |website=[[Uganda National Roads Authority]] |archive-date=2 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202200101/https://www.unra.go.ug/news/kabwoya-buhuka-road-upgrade-commences-set-to-boost-oil-production-and-economy |url-status=dead }}</ref> |2024 |2027<ref name="B3R" /> |- |} == Laba ne == * Ebyenfuna bya Uganda * Ebyentambula mu Uganda * Oluguudo lwa Kinshasa Highway == Ebijjulizidwa == <references /> == Ebijjulizidwa ebweru == * [http://www.monitor.co.ug/News/National/UNRA-World-Bank-talks-resume-road-funding/-/688334/3193920/-/ovt9fb/-/index.html UNRA ne Banka y’ensi yonna mu nteeseganya okuddamu okusonda ssente z’enguudo] * [http://www.newvision.co.ug/news/639785-uganda-s-road-network-has-improved-significantly.html Omukutu gw'enguudo mu Uganda gulongooseddwa nnyo - 12 February 2013] o4q1st33tk8eibb7vlnnbcndg77g1gs Jane Fualal Odubu 0 16183 78229 2026-11-10T16:08:52Z Lillylove256 10862 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1384718511|Jane Fualal Odubu]]" 78229 wikitext text/x-wiki '''Jane Fualal Odubu''' [[Munnayuganda]] [[Omusawo n'Omujjanjabi(Doctor and Nurse)|musawo]] era omukozi wa gavumenti akolera mu [[Mulago National Specialised Hospital|ddwaliro ekkulu elya Mulago]] mu Kampala. Yazaalibwa mu kitundu kya Westnile mu [[Zombo (disitulikit)|disitulikiti y’e Zombo.]] Akulira ekitongole ky'amabeere n'endwadde z'omubiri mu ddwaaliro e Mulago. Odubu musomesa ku Makerere University College of Health Sciences. Mu mirimu gye egy’obusawo, akoze okulongoosa okulungi mu myaka 26 gy’amaze ng’aweereza.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1">{{Cite journal |last=Kilyewala |first=Cathy |last2=Ozgediz |first2=Doruk |date=2023-01-01 |title=Inspirational Women in Surgery: Dr. Jane Fualal Odubu, Uganda |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00268-022-06771-y |journal=World Journal of Surgery}}</ref> == Okusoma n’obuvo bwe == Jane Odubu yazaalibwa mu kitundu kya Westnile mu disitulikiti y'e Zombo, eri nyina Bertha Cege eyali abeera mu disitulikiti y'e Muhagi mu [[Democratic Republic of Congo]]. Taata wa Odubu, Micheal Bipenjonga yali akolera mu kitongole kya poliisi okusomesa abaana be. Yaweereza emyaka 3 mu mambuka ga Uganda oluvannyuma lw'okumaliriza okusoma obusawo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]]. Oluvannyuma yeewandiisa okusoma diguli eyokubiri eya Masters of Medicine (Surgery) ku yunivasite y’e Makerere okuva mu 1993 okutuuka mu 1996. Okuva mu 1996 okutuuka mu 2002, yaweereza mu ddwaaliro e Mulago nga Medical Officer Special Grade gye yafuuka Consultant Surgeon okuva mu 2002 okutuuka mu 2012 nga kati mu kiseera kino Senior Consultant Surgeon.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /><ref name="norvikhospital.ug-1">{{Cite web |title=Dr Fualal Jane Odubu :- Norvik Hospital {{!}} Every Life Counts |url=https://norvikhospital.ug/specialists/doctors-details/8/dr-fualal-jane-odubu |access-date=2026-11-04 |website=norvikhospital.ug}}</ref> Mu Gwekkumi 2002, yatandikawo endocrine specialty mu Uganda ekyaviirako okutandikibwa kwayo nga unit ku ddwaliro e Mulago okukola ku kulabirira kookolo w’amabeere mu [[Uganda]] . <ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> == Omulimu == Odubu akola ng'omuyambi w’ekitongole kya Women in Surgery Africa (WiSA). Yali pulezidenti omukyala eyasooka mu kibiina ekigatta abasawo abalongoosa mu Uganda, era nga ye pulezidenti omukyala eyasooka mu College of Surgeons for East Central and Southern Africa (COSECSA). Ekirala, ye ssentebe wa Uganda Medical Board era nga ye mukwanaganya w’abayizi mu nsi yonna mu ttendekero lya Sayansi w’Ebyobulamu mu kitongole ky’abalongoosa. Mu kifo kino, akwasaganya abayizi okwetoloola ensi yonna.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /><ref name="norvikhospital.ug-1" /><ref name="norvikhospital.ug-12">{{Cite web |title=Dr Fualal Jane Odubu :- Norvik Hospital {{!}} Every Life Counts |url=https://norvikhospital.ug/specialists/doctors-details/8/dr-fualal-jane-odubu |access-date=2026-11-04 |website=norvikhospital.ug}}</ref><ref name="rcpsg.ac.uk-1">{{Cite web |title=Honorary Fellowship for inspirational Ugandan surgeon {{!}} RCPSG |url=https://rcpsg.ac.uk/news/honorary-fellowship-for-inspirational-ugandan-surgeon |access-date=2026-11-04 |website=rcpsg.ac.uk |language=en}}</ref><ref name="rcpsg.ac.uk-12">{{Cite web |title=Honorary Fellowship for inspirational Ugandan surgeon {{!}} RCPSG |url=https://rcpsg.ac.uk/news/honorary-fellowship-for-inspirational-ugandan-surgeon |access-date=2026-11-04 |website=rcpsg.ac.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Power of Peer Mentorship to Transform Global Health |url=https://operationsmileacademy.org/library_post/the-power-of-peer-mentorship-to-transform-global-health/ |access-date=2026-11-04 |website=Operation Smile Academy |language=en-US}}</ref> Mu mulimu gwe ng’omukugu mu by’ekibumba, ajjanjabye abalwadde mu byalo ng’akola n’ekitongole kya Africa Medical Research and Education Foundation (AMREF).<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> Ono mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Kampala International University]].<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Kampala International University |url=https://kiu.ac.ug/governance/council-members |access-date=2026-11-04 |website=kiu.ac.ug}}</ref> == Obulamu obw’omunda == Odubu maama w’abaana basatu. Abaana yabakuza yekka oluvannyuma lwa kitaabwe okufa mu 2004. Abaana be baamukazaako erinnya "Empologoma ya Zombo."<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> == Awaadi == * Mu 2016, Ow'ekitiibwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]], pulezidenti wa Uganda yamuwa omudaali ng'asiima omulimu gwe yakola.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> * Okutenderezebwa okwekitiibwa okuva mu ttendekero lya Royal College of Physicians and Surgeons of Glasgow.<ref name="rcpsg.ac.uk-1" /> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abaasomerako ku Ttendekero ly'e Makerere]] [[Category:Bannayuganda abakyala abasawo]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Zombo]] bed72s3fbs3g0igbt9lkhblpoo3asx5 78230 78229 2026-11-10T16:10:42Z Lillylove256 10862 Ngasseeko Databox 78230 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q141994403}} '''Jane Fualal Odubu''' [[Munnayuganda]] [[Omusawo n'Omujjanjabi(Doctor and Nurse)|musawo]] era omukozi wa gavumenti akolera mu [[Mulago National Specialised Hospital|ddwaliro ekkulu elya Mulago]] mu Kampala. Yazaalibwa mu kitundu kya Westnile mu [[Zombo (disitulikit)|disitulikiti y’e Zombo.]] Akulira ekitongole ky'amabeere n'endwadde z'omubiri mu ddwaaliro e Mulago. Odubu musomesa ku Makerere University College of Health Sciences. Mu mirimu gye egy’obusawo, akoze okulongoosa okulungi mu myaka 26 gy’amaze ng’aweereza.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1">{{Cite journal |last=Kilyewala |first=Cathy |last2=Ozgediz |first2=Doruk |date=2023-01-01 |title=Inspirational Women in Surgery: Dr. Jane Fualal Odubu, Uganda |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00268-022-06771-y |journal=World Journal of Surgery}}</ref> == Okusoma n’obuvo bwe == Jane Odubu yazaalibwa mu kitundu kya Westnile mu disitulikiti y'e Zombo, eri nyina Bertha Cege eyali abeera mu disitulikiti y'e Muhagi mu [[Democratic Republic of Congo]]. Taata wa Odubu, Micheal Bipenjonga yali akolera mu kitongole kya poliisi okusomesa abaana be. Yaweereza emyaka 3 mu mambuka ga Uganda oluvannyuma lw'okumaliriza okusoma obusawo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]]. Oluvannyuma yeewandiisa okusoma diguli eyokubiri eya Masters of Medicine (Surgery) ku yunivasite y’e Makerere okuva mu 1993 okutuuka mu 1996. Okuva mu 1996 okutuuka mu 2002, yaweereza mu ddwaaliro e Mulago nga Medical Officer Special Grade gye yafuuka Consultant Surgeon okuva mu 2002 okutuuka mu 2012 nga kati mu kiseera kino Senior Consultant Surgeon.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /><ref name="norvikhospital.ug-1">{{Cite web |title=Dr Fualal Jane Odubu :- Norvik Hospital {{!}} Every Life Counts |url=https://norvikhospital.ug/specialists/doctors-details/8/dr-fualal-jane-odubu |access-date=2026-11-04 |website=norvikhospital.ug}}</ref> Mu Gwekkumi 2002, yatandikawo endocrine specialty mu Uganda ekyaviirako okutandikibwa kwayo nga unit ku ddwaliro e Mulago okukola ku kulabirira kookolo w’amabeere mu [[Uganda]] . <ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> == Omulimu == Odubu akola ng'omuyambi w’ekitongole kya Women in Surgery Africa (WiSA). Yali pulezidenti omukyala eyasooka mu kibiina ekigatta abasawo abalongoosa mu Uganda, era nga ye pulezidenti omukyala eyasooka mu College of Surgeons for East Central and Southern Africa (COSECSA). Ekirala, ye ssentebe wa Uganda Medical Board era nga ye mukwanaganya w’abayizi mu nsi yonna mu ttendekero lya Sayansi w’Ebyobulamu mu kitongole ky’abalongoosa. Mu kifo kino, akwasaganya abayizi okwetoloola ensi yonna.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /><ref name="norvikhospital.ug-1" /><ref name="norvikhospital.ug-12">{{Cite web |title=Dr Fualal Jane Odubu :- Norvik Hospital {{!}} Every Life Counts |url=https://norvikhospital.ug/specialists/doctors-details/8/dr-fualal-jane-odubu |access-date=2026-11-04 |website=norvikhospital.ug}}</ref><ref name="rcpsg.ac.uk-1">{{Cite web |title=Honorary Fellowship for inspirational Ugandan surgeon {{!}} RCPSG |url=https://rcpsg.ac.uk/news/honorary-fellowship-for-inspirational-ugandan-surgeon |access-date=2026-11-04 |website=rcpsg.ac.uk |language=en}}</ref><ref name="rcpsg.ac.uk-12">{{Cite web |title=Honorary Fellowship for inspirational Ugandan surgeon {{!}} RCPSG |url=https://rcpsg.ac.uk/news/honorary-fellowship-for-inspirational-ugandan-surgeon |access-date=2026-11-04 |website=rcpsg.ac.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Power of Peer Mentorship to Transform Global Health |url=https://operationsmileacademy.org/library_post/the-power-of-peer-mentorship-to-transform-global-health/ |access-date=2026-11-04 |website=Operation Smile Academy |language=en-US}}</ref> Mu mulimu gwe ng’omukugu mu by’ekibumba, ajjanjabye abalwadde mu byalo ng’akola n’ekitongole kya Africa Medical Research and Education Foundation (AMREF).<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> Ono mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Kampala International University]].<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Kampala International University |url=https://kiu.ac.ug/governance/council-members |access-date=2026-11-04 |website=kiu.ac.ug}}</ref> == Obulamu obw’omunda == Odubu maama w’abaana basatu. Abaana yabakuza yekka oluvannyuma lwa kitaabwe okufa mu 2004. Abaana be baamukazaako erinnya "Empologoma ya Zombo."<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> == Awaadi == * Mu 2016, Ow'ekitiibwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]], pulezidenti wa Uganda yamuwa omudaali ng'asiima omulimu gwe yakola.<ref name="KilyewalaOzgediz2023-1" /> * Okutenderezebwa okwekitiibwa okuva mu ttendekero lya Royal College of Physicians and Surgeons of Glasgow.<ref name="rcpsg.ac.uk-1" /> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abaasomerako ku Ttendekero ly'e Makerere]] [[Category:Bannayuganda abakyala abasawo]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Zombo]] qugoyfvnsy4kczxgn27we9inkja5dqh Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Zombo 14 16184 78231 2026-11-10T16:11:31Z Lillylove256 10862 Ngasseeko amatuluba 78231 wikitext text/x-wiki Bano be bantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Zombo dc0k5e2r13l2i1orm1z0w171d0yxvn8 Josephine Namakumbi 0 16185 78232 2026-11-10T16:41:45Z Aikiriza Justus 11602 Created by translating the page 78232 wikitext text/x-wiki Joseph Namakumbi ye munnamawulire Omuganda omukugu mu by'amawulire eby'enjawulo, omusomi w'amawulire era omukubi wa pulogulaamu ku ttivi, kati aweereza nga maneja wa Hope Channel Uganda.<ref name="Book-1">{{Cite book |date=2026-11-08 |title=Josephine Namakumbi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Josephine_Namakumbi&oldid=1384477694 |language=en}}</ref> == Okulwanirira obukuumi n'eddembe ly'obuntu. == Yafuuka omuntu ow’amaanyi mu lipoota z’ebyamawulire ez’eggwanga oluvannyuma lwe n’abakozi abalala bangi okukubwa poliisi y’amagye ne bafuna ebisago eby’amaanyi era ne basibwa mu ddwaliro. Baali bakola ku mukulembeze wa [[National Unity Platform]], [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] ng’awaayo okusaba kwe eri United Nations Human Rights Council mu Kololo, Kampala.<ref name="Book-1" /> == Ekikolwa ky'okukuba mu 2021 == Mu Febwali 2021, ye n’abamawulire abalala baakubwa poliisi y’amagye ga Uganda nga bali mu kukwata ku mukulembeze wa NUP ng’asaba okutuuka ku Uganda Nations Human Rights Council. Yakubibwa n’omuti oluvannyuma lw’okugwa ng’adduka ekimuleetera obulumi mu mugongo.<ref>{{Cite book |date=2026-11-08 |title=Josephine Namakumbi |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Josephine_Namakumbi&oldid=1384477694 |language=en}}</ref> == Laba era == * [[Luyimbaza Elias Nalukoola|Luyimbazi Elias Nalukoola]] == Ebyokulabirako == o0widiqpolxlpra2vz39t6cfdv7gwbz Priscilla Busingye 0 16186 78233 2026-11-10T17:04:07Z Lillylove256 10862 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1384093905|Priscilla Busingye]]" 78233 wikitext text/x-wiki '''Priscilla Busingye''' amanyiddwa nga '''Sister Priscilla''' [[Munnayuganda]] omusawo w'abakyala.<ref name="Agency2020-1">{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2020-05-01 |title=Dr. Priscilla Busingye |url=https://africanmissionhealthcare.org/dr-priscilla-busingye/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Akulembera ekibiina kya Association of Obstetricians and Gynaecologists of Uganda, era akolera ku [[Eddwaaliro ly'e Nsambya|ddwaaliro lya St. Joseph Nsambya]].<ref name="Monitor2020-1">{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Dr Busingye has delivered 3,000 babies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/dr-busingye-has-delivered-3-000-babies-3233282 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Busingye yazaalibwa mu [[Kamwenge (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kamwenge]],<ref name="Monitor2020-1" /> mu kiyumba ky’ebitosi nga tewali bakozi ba by’obulamu abatendeke.<ref name="Agency2020-1" /> Okusoma kwe kwatandikira mu kibiina kya Banyatereza Sisters, ekibiina kya Bannayuganda Abakatoliki abanaani.<ref name="Agency2020-1" /> Yagenda ku Bigodi Primary School, mu Disitulikiti y'e Kamwenge. Okusoma kwe kwabula ko katono okukoma mu 1979, bwe yava mu ssomero ku myaka 14 kubanga kitaawe yali atya nti yali agenda kufuna olubuto.<ref name="Monitor2020-1" /> Mu 1981, yeegatta ku ssomero lya Bunena Primary School mu Disitulikiti y’e Kitagwenda okugenda mu maaso n’okusoma, era oluvannyuma n’agenda ku [[Maryhill High School]] okusoma siniya eyokutaano n'eyomukaaga. Busingye yasoma diguli esooka ne'yokubiri mu by'obusawo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]].<ref name="Monitor2020-1" /> == Omulimu == Busingye yeenyigira mu nteekateeka ya African Mission Healthcare program for Surgical Access for Everyone (SAFE) ng’abakyala balongoosebwa ku bwereere, okuzaala, n’okuddaabiriza. Ng’ayita mu mpeereza ye, Busingye aweereza abantu nga 10,000 ng’ayita mu ddwaaliro e Rwibaale.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2022-09-28 |title=Sister Priscilla |url=https://africanmissionhealthcare.org/sister-priscilla/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Busingye akoledde mu Baylor Uganda nga eyebuzibwaako, Virika Hospital ng'omusawo omukulu, n’amalwaliro amalala mu Bugwanjuba bwa Uganda. Abadde asomesa ne mu Yunivasite y’e Leeds ne'ya Papua New Guinea.<ref name="Monitor2020-1" /> == Awaadi == Busingye yafuna ekirabo kya L'Chaim okuva mu kitongole kya African Mission Healthcare Gerson mu 2020. Ye Mufirika asoose era omukyala asoose okufuna awaadi eno.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=V |first=JM |date=2020-11-27 |title=First African Woman Receive L'Chaim Prize for Providing Care in Uganda |url=https://missionsbox.org/press-releases/first-african-woman-receive-lchaim-prize-providing-care-in-uganda/ |access-date=2026-11-05 |website=MissionsBox |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=McDade |first=Stefani |date=2020-12-16 |title=$500K Medical Missions Award Goes to OB-GYN Nun in Uganda |url=https://www.christianitytoday.com/2020/12/uganda-nun-win-african-mission-healthcare-lchaim-maternal/ |access-date=2026-11-05 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == Laba ne == * Ebyobulamu mu Uganda * [[Jane Aceng]] * [[Diana Atwine]] * [[Olukangaga lw'amalwaliro mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abaasomerako ku Ttendekero ly'e Makerere]] [[Category:Bannayuganda abakyala abasawo]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kawempe]] 40bdjhoaefydmwf6nshvvnso8llylit 78234 78233 2026-11-10T17:06:03Z Lillylove256 10862 Ngasseeko Databox 78234 wikitext text/x-wiki [[Databox|item=Q116911859}] '''Priscilla Busingye''' amanyiddwa nga '''Sister Priscilla''' [[Munnayuganda]] omusawo w'abakyala.<ref name="Agency2020-1">{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2020-05-01 |title=Dr. Priscilla Busingye |url=https://africanmissionhealthcare.org/dr-priscilla-busingye/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Akulembera ekibiina kya Association of Obstetricians and Gynaecologists of Uganda, era akolera ku [[Eddwaaliro ly'e Nsambya|ddwaaliro lya St. Joseph Nsambya]].<ref name="Monitor2020-1">{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Dr Busingye has delivered 3,000 babies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/dr-busingye-has-delivered-3-000-babies-3233282 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Busingye yazaalibwa mu [[Kamwenge (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kamwenge]],<ref name="Monitor2020-1" /> mu kiyumba ky’ebitosi nga tewali bakozi ba by’obulamu abatendeke.<ref name="Agency2020-1" /> Okusoma kwe kwatandikira mu kibiina kya Banyatereza Sisters, ekibiina kya Bannayuganda Abakatoliki abanaani.<ref name="Agency2020-1" /> Yagenda ku Bigodi Primary School, mu Disitulikiti y'e Kamwenge. Okusoma kwe kwabula ko katono okukoma mu 1979, bwe yava mu ssomero ku myaka 14 kubanga kitaawe yali atya nti yali agenda kufuna olubuto.<ref name="Monitor2020-1" /> Mu 1981, yeegatta ku ssomero lya Bunena Primary School mu Disitulikiti y’e Kitagwenda okugenda mu maaso n’okusoma, era oluvannyuma n’agenda ku [[Maryhill High School]] okusoma siniya eyokutaano n'eyomukaaga. Busingye yasoma diguli esooka ne'yokubiri mu by'obusawo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]].<ref name="Monitor2020-1" /> == Omulimu == Busingye yeenyigira mu nteekateeka ya African Mission Healthcare program for Surgical Access for Everyone (SAFE) ng’abakyala balongoosebwa ku bwereere, okuzaala, n’okuddaabiriza. Ng’ayita mu mpeereza ye, Busingye aweereza abantu nga 10,000 ng’ayita mu ddwaaliro e Rwibaale.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2022-09-28 |title=Sister Priscilla |url=https://africanmissionhealthcare.org/sister-priscilla/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Busingye akoledde mu Baylor Uganda nga eyebuzibwaako, Virika Hospital ng'omusawo omukulu, n’amalwaliro amalala mu Bugwanjuba bwa Uganda. Abadde asomesa ne mu Yunivasite y’e Leeds ne'ya Papua New Guinea.<ref name="Monitor2020-1" /> == Awaadi == Busingye yafuna ekirabo kya L'Chaim okuva mu kitongole kya African Mission Healthcare Gerson mu 2020. Ye Mufirika asoose era omukyala asoose okufuna awaadi eno.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=V |first=JM |date=2020-11-27 |title=First African Woman Receive L'Chaim Prize for Providing Care in Uganda |url=https://missionsbox.org/press-releases/first-african-woman-receive-lchaim-prize-providing-care-in-uganda/ |access-date=2026-11-05 |website=MissionsBox |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=McDade |first=Stefani |date=2020-12-16 |title=$500K Medical Missions Award Goes to OB-GYN Nun in Uganda |url=https://www.christianitytoday.com/2020/12/uganda-nun-win-african-mission-healthcare-lchaim-maternal/ |access-date=2026-11-05 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == Laba ne == * Ebyobulamu mu Uganda * [[Jane Aceng]] * [[Diana Atwine]] * [[Olukangaga lw'amalwaliro mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abaasomerako ku Ttendekero ly'e Makerere]] [[Category:Bannayuganda abakyala abasawo]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kawempe]] fcbbqlqz2frwgnlhv95nnro5jmkbzfa 78235 78234 2026-11-10T17:06:24Z Lillylove256 10862 Ngasseeko Databox 78235 wikitext text/x-wiki [[Databox|item=Q116911859}} '''Priscilla Busingye''' amanyiddwa nga '''Sister Priscilla''' [[Munnayuganda]] omusawo w'abakyala.<ref name="Agency2020-1">{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2020-05-01 |title=Dr. Priscilla Busingye |url=https://africanmissionhealthcare.org/dr-priscilla-busingye/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Akulembera ekibiina kya Association of Obstetricians and Gynaecologists of Uganda, era akolera ku [[Eddwaaliro ly'e Nsambya|ddwaaliro lya St. Joseph Nsambya]].<ref name="Monitor2020-1">{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Dr Busingye has delivered 3,000 babies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/dr-busingye-has-delivered-3-000-babies-3233282 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Busingye yazaalibwa mu [[Kamwenge (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kamwenge]],<ref name="Monitor2020-1" /> mu kiyumba ky’ebitosi nga tewali bakozi ba by’obulamu abatendeke.<ref name="Agency2020-1" /> Okusoma kwe kwatandikira mu kibiina kya Banyatereza Sisters, ekibiina kya Bannayuganda Abakatoliki abanaani.<ref name="Agency2020-1" /> Yagenda ku Bigodi Primary School, mu Disitulikiti y'e Kamwenge. Okusoma kwe kwabula ko katono okukoma mu 1979, bwe yava mu ssomero ku myaka 14 kubanga kitaawe yali atya nti yali agenda kufuna olubuto.<ref name="Monitor2020-1" /> Mu 1981, yeegatta ku ssomero lya Bunena Primary School mu Disitulikiti y’e Kitagwenda okugenda mu maaso n’okusoma, era oluvannyuma n’agenda ku [[Maryhill High School]] okusoma siniya eyokutaano n'eyomukaaga. Busingye yasoma diguli esooka ne'yokubiri mu by'obusawo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]].<ref name="Monitor2020-1" /> == Omulimu == Busingye yeenyigira mu nteekateeka ya African Mission Healthcare program for Surgical Access for Everyone (SAFE) ng’abakyala balongoosebwa ku bwereere, okuzaala, n’okuddaabiriza. Ng’ayita mu mpeereza ye, Busingye aweereza abantu nga 10,000 ng’ayita mu ddwaaliro e Rwibaale.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2022-09-28 |title=Sister Priscilla |url=https://africanmissionhealthcare.org/sister-priscilla/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Busingye akoledde mu Baylor Uganda nga eyebuzibwaako, Virika Hospital ng'omusawo omukulu, n’amalwaliro amalala mu Bugwanjuba bwa Uganda. Abadde asomesa ne mu Yunivasite y’e Leeds ne'ya Papua New Guinea.<ref name="Monitor2020-1" /> == Awaadi == Busingye yafuna ekirabo kya L'Chaim okuva mu kitongole kya African Mission Healthcare Gerson mu 2020. Ye Mufirika asoose era omukyala asoose okufuna awaadi eno.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=V |first=JM |date=2020-11-27 |title=First African Woman Receive L'Chaim Prize for Providing Care in Uganda |url=https://missionsbox.org/press-releases/first-african-woman-receive-lchaim-prize-providing-care-in-uganda/ |access-date=2026-11-05 |website=MissionsBox |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=McDade |first=Stefani |date=2020-12-16 |title=$500K Medical Missions Award Goes to OB-GYN Nun in Uganda |url=https://www.christianitytoday.com/2020/12/uganda-nun-win-african-mission-healthcare-lchaim-maternal/ |access-date=2026-11-05 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == Laba ne == * Ebyobulamu mu Uganda * [[Jane Aceng]] * [[Diana Atwine]] * [[Olukangaga lw'amalwaliro mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abaasomerako ku Ttendekero ly'e Makerere]] [[Category:Bannayuganda abakyala abasawo]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kawempe]] k9g77glwaax54oib19niquh4ix91i3m 78236 78235 2026-11-10T17:06:53Z Lillylove256 10862 Ngasseeko Databox 78236 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q116911859}} '''Priscilla Busingye''' amanyiddwa nga '''Sister Priscilla''' [[Munnayuganda]] omusawo w'abakyala.<ref name="Agency2020-1">{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2020-05-01 |title=Dr. Priscilla Busingye |url=https://africanmissionhealthcare.org/dr-priscilla-busingye/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Akulembera ekibiina kya Association of Obstetricians and Gynaecologists of Uganda, era akolera ku [[Eddwaaliro ly'e Nsambya|ddwaaliro lya St. Joseph Nsambya]].<ref name="Monitor2020-1">{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Dr Busingye has delivered 3,000 babies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/dr-busingye-has-delivered-3-000-babies-3233282 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Busingye yazaalibwa mu [[Kamwenge (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kamwenge]],<ref name="Monitor2020-1" /> mu kiyumba ky’ebitosi nga tewali bakozi ba by’obulamu abatendeke.<ref name="Agency2020-1" /> Okusoma kwe kwatandikira mu kibiina kya Banyatereza Sisters, ekibiina kya Bannayuganda Abakatoliki abanaani.<ref name="Agency2020-1" /> Yagenda ku Bigodi Primary School, mu Disitulikiti y'e Kamwenge. Okusoma kwe kwabula ko katono okukoma mu 1979, bwe yava mu ssomero ku myaka 14 kubanga kitaawe yali atya nti yali agenda kufuna olubuto.<ref name="Monitor2020-1" /> Mu 1981, yeegatta ku ssomero lya Bunena Primary School mu Disitulikiti y’e Kitagwenda okugenda mu maaso n’okusoma, era oluvannyuma n’agenda ku [[Maryhill High School]] okusoma siniya eyokutaano n'eyomukaaga. Busingye yasoma diguli esooka ne'yokubiri mu by'obusawo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]].<ref name="Monitor2020-1" /> == Omulimu == Busingye yeenyigira mu nteekateeka ya African Mission Healthcare program for Surgical Access for Everyone (SAFE) ng’abakyala balongoosebwa ku bwereere, okuzaala, n’okuddaabiriza. Ng’ayita mu mpeereza ye, Busingye aweereza abantu nga 10,000 ng’ayita mu ddwaaliro e Rwibaale.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |last=Agency |first=5by5 Agency 5by5 |date=2022-09-28 |title=Sister Priscilla |url=https://africanmissionhealthcare.org/sister-priscilla/ |access-date=2026-11-05 |website=African Mission Healthcare |language=en-US}}</ref> Busingye akoledde mu Baylor Uganda nga eyebuzibwaako, Virika Hospital ng'omusawo omukulu, n’amalwaliro amalala mu Bugwanjuba bwa Uganda. Abadde asomesa ne mu Yunivasite y’e Leeds ne'ya Papua New Guinea.<ref name="Monitor2020-1" /> == Awaadi == Busingye yafuna ekirabo kya L'Chaim okuva mu kitongole kya African Mission Healthcare Gerson mu 2020. Ye Mufirika asoose era omukyala asoose okufuna awaadi eno.<ref name="Agency2020-1" /><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr. Sr. Priscilla Busingye: THE FIRST AFRICAN AND FIRST WOMAN TO RECEIVE THE L'CHAIM PRIZE – UGANDA CATHOLIC MEDICAL BUREAU |url=https://www.ucmb.co.ug/dr-sr-priscilla-busingye-the-first-african-and-first-woman-to-receive-the-lchaim-prize |access-date=2026-11-05 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=V |first=JM |date=2020-11-27 |title=First African Woman Receive L'Chaim Prize for Providing Care in Uganda |url=https://missionsbox.org/press-releases/first-african-woman-receive-lchaim-prize-providing-care-in-uganda/ |access-date=2026-11-05 |website=MissionsBox |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=McDade |first=Stefani |date=2020-12-16 |title=$500K Medical Missions Award Goes to OB-GYN Nun in Uganda |url=https://www.christianitytoday.com/2020/12/uganda-nun-win-african-mission-healthcare-lchaim-maternal/ |access-date=2026-11-05 |website=Christianity Today |language=en-US}}</ref> == Laba ne == * Ebyobulamu mu Uganda * [[Jane Aceng]] * [[Diana Atwine]] * [[Olukangaga lw'amalwaliro mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abantu abaasomerako ku Ttendekero ly'e Makerere]] [[Category:Bannayuganda abakyala abasawo]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kawempe]] dh4pnjl53hxn4ovdwygdorumhnev9uf Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kawempe 14 16187 78237 2026-11-10T17:08:52Z Lillylove256 10862 Ngasseeko Databox 78237 wikitext text/x-wiki Bano be bantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kawempe nwxi39gggqj48ra1qef0cw61tum2wbm