Wikipedia lgwiki https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Kutu kumu 0 3670 78348 33424 2026-11-11T17:47:43Z Judithamos 10087 Nterezeza mu kiwandiiko 78348 wikitext text/x-wiki [[File:Katunkuma 2.jpg|thumb|kutu kumu]] KUTU KUMU Buno butula butono era nga bukaawa. Buba bweru n’obwa kiragala ENDWADDE/ENKOZESA [[Sukaali]]: Gereka ku [[mmere]] bwe buggya, ng’olya. [[Puleesa]]: Gereka ku mmere bwe buggya, ng’olya pjtnv2lwx3in6w204hda5th3zn68cdh Bobi Wine 0 5645 78388 78150 2026-11-11T18:54:42Z Its Ashavin 12579 Palaamenti 78388 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Kyagulanyi Ssentamu''' (yazaalibwa nga 12 Ogwokubiri 1982) amanyiddwa ennyo nga '''Bobi Wine''', omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu, munnabyabufuzi, muyimbi, era munnamateeka Omunnayuganda.<ref name="Website-1">{{Cite web |title=Bobi Wine conferred with law degree after 7 years as Cavendish University graduates over 700|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-conferred-with-law-degree-after-7-years-as-cavendish-university-graduates-over-700-4718670|access-date=2024-08-09|website=[[Daily Monitor]]|date=8 August 2024}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti era y'akulembera [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekiri ku ludda oluvuganya gavumenti ya Yoweri Museveni.<ref>{{Cite news|url=https://observer.ug/news/headlines/58803-can-people-power-change-uganda's-political-fortune|title=Can 'People Power' change Uganda's political fortune?|work=The Observer|access-date=29 November 2018|language=en-gb}}</ref> Bobi Wine yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira essaza ly'e Kya Kyadondo eyoomubuvanjuba mu Disitulikiti y'e Wakiso, mu masekkati ga Uganda.<ref name="In2">{{cite web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|title=Uganda's pop star sworn-in as lawmaker|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|newspaper=[[The East African]]|location=[[Nairobi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|archive-date=11 July 2017}}</ref> Mu Gwomukaaga gwa 2019, yalangirira okwesimbawo nga pulezidenti wa Uganda mu kalulu k'obwapulezidenti aka 2021. Yeetaba mu kalulu ka 2021, nga okusinziira ku byava mu kulonda ebitongole, yawangulwa Yoweri Museveni eyali mu ntebe ekiseera ekyo. Okuva mu Gwoluberyeberye 2026, awakanya ebyava mu kalulu nti byali ssi bituufu.<ref>{{Cite web|date=January 17, 2021|title=Uganda's Museveni wins sixth term, rival alleges fraud|url=https://www.reuters.com/article/uk-uganda-election-idUSKBN29M04E|access-date=October 14, 2023|website=www.reuters.com|language=en}}</ref> Nga 14 Ogwekkumineebiri 2021, Gavumenti ya Uganda yamusibira mu nnyumba, olwo n'agenda mu maaso n'okwekalakaasa olw'okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web|date=2021-12-14|title=Uganda police, army surround Bobi Wine's home ahead of Kayunga visit|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/uganda-police-army-surround-bobi-wine-home-3652394|access-date=2021-12-14|website=The East African|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine 'under house arrest'|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/14/uganda-opposition-leader-bobi-wine-under-house-arrest|access-date=2021-12-14|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> Oluvannyuma yagenda ebweru w’eggwanga gye yeenyigira mu kukwata ffirimu ekyatuumibwa ''The corruption involved in the 2021 election''. Bwe yakomawo mu Uganda nga 5 Ogwekkumi 2023, yakwatibwa.<ref name=":5">{{cite news |last1=Kent|first1=Lauren|last2=Dean|first2=Sarah|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine arrested at airport as he returns home|url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/africa/bobi-wine-airport-arrest-intl/index.html|work=CNN|date=5 October 2023}}</ref> Firimu eyitibwa ''Bobi Wine: The People's President'' yawandiika ku lugendo lwe mu kululu ka 2021.<ref name=":6">{{Cite web |title=Bobi Wine: The People's President|url=https://peabodyawards.com/award-profile/bobi-wine/|access-date=2024-11-30|website=The Peabody Awards|language=en-US}}</ref> Bobi Wine yeewandiisa mu butongole okuvuganya ku bwa pulesidenti mu [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|kulonda kwa bonna okwa 2026]] mu Uganda nga 25 Ogwomukaaga 2025 nga akiikirira ekibiina kya NUP, ng'ayogera ku kaweefube ono ng'okugenda mu maaso n'omulimu gwe ogwali tegunnaggwa era n'asaba bannansi okuwagira kye yayita "protest vote" okumalawo okunyigirizibwa kw'ebyobufuzi okumaze emyaka mingi.<ref>{{Cite news |last=Matovu|first=Muhamadi|date=2025-06-26|title=Uganda: Bobi Wine Announces 2026 Presidential Bid, Calls for Protest Vote|url=https://allafrica.com/stories/202506260032.html|access-date=2025-08-01|work=Nile Post|language=en}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Kyagulanyi yazaalibwa mu ddwaaliro ly'e Nkozi, maama we Margaret Nalunkuuma gye yali akola ng'omuzaalisa.<ref>{{Cite web |last=Matovu|first=Muhamadi|title=Bobi Wine Visits Birthplace, Donates to New Mothers on His 43rd Birthday|url=https://nilepost.co.ug/news/242512/bobi-wine-visits-birthplace-donates-to-new-mothers-on-his-43rd-birthday|access-date=2025-07-17|website=Nilepost News|language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2016|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon|title=Cardinal Wamala, singer Bobi Wine set for Nkozi Hospital marathon|newspaper=[[New Vision]]|access-date=12 November 2018|first=Mathias|last=Mazinga|location=Kampala|archive-date=13 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113030020/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon}}</ref> Yazaalibwa mu famile ya baana 34 abaazaalibwa eyali taata we Jackson Willington Ssentamu.<ref>{{Cite web |date=2021-01-18|title=Bobi Wine, brothers mourn father|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-brothers-mourn-father-1599982|access-date=2025-07-17|website=Monitor|language=en}}</ref> Yakulira mu nzigotta z'e Kamwokya mu kitundu ky’obukiika kkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="Good2">{{cite web |title=Bobi giving back to the hands that lifted him up|access-date=11 July 2017|date=6 September 2012|newspaper=[[New Vision]]|first=Caroline|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted|last=Ariba|location=Kampala|archive-date=10 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted}}</ref> Kyagulanyi yasomera mu Kitante Hill School,<ref>{{Cite web |title=Kitante Hill School {{!}} A Centre of Learning Dedicated to Excellence|url=https://kitantehillschool.ac.ug/|access-date=2026-07-28|website=kitantehillschool.ac.ug}}</ref> gye yafunira satifikeeti eya siniya eyookuna mu 1996, wamu ne [[Kololo Senior Secondary School]], gye yafunira satifikeeti eya siniya eyoomukaaga mu 1998. Oluvannyuma yagenda ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere]] mu [[Kampala]], gye yasomera okuyimba, amazina ne katemba, n’atikkirwa ne dipulooma mu 2003. Mu 2016, Kyagulanyi yaddayo mu yunivasite okusoma ddiguli mu by'amateeka mu [[International University of East Africa]]. Oluvannyuma lw'okuwabulwa eyali omusomesa we ku yunivasite, David Lewis Rubongoya, yakyusa okuva ku IUEA eyali temanyikiddwa mu kusomesa amateeka ekiseera ekyo naagenda ku Cavendish University gye yatikkirwa mu Gwomunaana 2024.<ref name="Bio2">{{cite web|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|location=Kampala|url=http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|title=Bobi Wine: Biography|author=EACS|publisher=Eachamps.com (EACS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|archive-date=29 September 2014}}</ref><ref name="parliament2">{{cite web|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=508|title=Kyagulanyi Robert Ssentamu|publisher=[[Parliament of Uganda]]|access-date=6 November 2019}}</ref> == Omulimu gw'okusanyusa == === Omulimu gw’okuyimba === [[File:Bobi Wine 2.jpg|thumb|Bobi Wine]] Kyagulanyi yatandika omulimu gw'okuyimba mu ntandikwa y'emyaka gy'e 2000, naafuna erinnya lya Bobi Rob nga lyakozesa ku siteegi erinnya eryali lyefananyiriza erinnya lye ery'ekikatuliki eryamuweebwa erya 'Robert' ng'okusikirizibwa kuno yakujja ku Bob Marley nga naye yali yatumibwa 'Robert'. Oluvannyuma yafuna erinnya lya Bobi Wine ng'eryokusiteegi. Ennyimba ze ennyimpi ezaasooka kwaliko; "Akagoma", "Funtula", ne "Sunda" (ng'ali ne Ziggy D) kyamuleetera okumanyikwa mu kisaawe ky'okuyimba kwa Uganda.<ref name="Bio">{{Cite web |title=Bobi wine{{!}} Eachamps.com |url=http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html |archive-date=2014-09-29 |access-date=2026-08-06 |website=Eachamps.com}}</ref> Myuziki we abasinga bamuyita okubeera ow'ekidandali, reggae, dancehall, ne afrobeat, ng'ebiseera ebisinga obubaka bubeera ku by'etoloodde abantu n'ebibakwatako. Yeeyali akulembera ekibiinja kya 'Fire Base Crew'<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825041250/http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref> okutuusa bwekyasaanawo, oluvannyuma naatandikawo ekibiinja ekipya ekimannyikiddwa nga 'Ghetto Republic of Uganja'.<ref name="Pol">{{Cite news |title=Uganda: Tracing Bobi Wine's Journey to Elective Politics |url=http://allafrica.com/stories/201705010007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501073305/http://allafrica.com/stories/201705010007.html |archive-date=2017-05-01 |access-date=2026-08-06 |work=allAfrica.com |language=en}}</ref> Afulumizza ennyimba ezisoba mu 70 mu myaka 15 egisembyeyo.<ref name="Bio" /> Mu 2016, oluyimba lwe "Kiwani" lwateekebwa mu ffirimu ya Disney eya ''[[Queen of Katwe]]''.<ref>{{Cite web |date=2016-09-23 |title=Queen of Katwe (Original Motion Picture Soundtrack) by Various Artists on Apple Music |url=https://music.apple.com/us/album/queen-of-katwe-original-motion-picture-soundtrack/1442862262 |access-date=2026-08-06 |language=en-US}}</ref> Ekika ky'ennyimba Bobi Wine z'abadde atera okuyimba zibadde za kika kya 'Afrobeat'. Muziki wa Bobi Wine yali yatundibwa nga omugezi Kasiwukira ng'era yeeyafuba ng'okulaba ng'agenda ku ddaala eddala. Yakikakasa okubeera nga yafuna lisiiti za bukadde 60 okuva mu muziki gweyatunda mu mwezi gumu okuva wa Kasiwukira. Alina omukutu gwa 'Youtube' okuli obukadde bw'abantu abasuka mu 10 abagiraba n'okugigoberera.<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Kasiwukira lived to change people’s lives |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/kasiwukira-lived-to-change-people-s-lives-1588186 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ategese ebivvulu n'okusanyusa abantu, mu kwongereza ku ngeri y'abadde yeekubiramu obulango, nga bino byonna bimuleetera okuyingiza ensiimbi. Alina ne situdiyo ekolera abayimbi ennyimba mwajja ssente esinganibwa Kamwokya emannyikiddwa nga FireBase records. === Enngoobo ya 'Bobi Wine Edutainment' === Ekiwandiiko kino kikwata ku kika kya muziki ayigiriza n'okusomesa ekyatandikibwawo Wine mu 2006. Muziki yatondebwawo okusanyusa nga mw'ayisa obubaka obuyigiriza n'okusomesa, nadala eri abantu abali mumbeera embi eteeyagaza nadala munzigota za Kampala, nadala 'Ghetto'. Omu ku muziki ali mu pulojekiti eno mulimu "Ghetto" (fng'ali ne Nubian Li), "Obuyonjo," "Obululu Tebutwala," "Time Bomb," n'endala.<ref>{{Cite web |title=Africa's Music Industry Fights Health Misinformation|url=https://www.thinkglobalhealth.org/article/africas-music-industry-fights-health-misinformation|access-date=2026-10-24|website=Think Global Health|language=en}}</ref> Obubaka obuli mu muziki ali mu pulojekiti eno bwali bugendereddwa kugenda eri banabyabufuzi, ng'abakubiriza okufaayo ennyo eri abanti abali mumbeera embi era nga tebalina abayamaba, wamu n'okukubiriza banaansi okubeera ab'obuvunaanyizibwa mu bintu byabwe gyebawangaalira. Ebintu byebasinga okutekako essira u muziki kwaliko; obuyonjo, eby'obulamu nadala mu kuzaala abaana abato okufuna embuto, abaana abato okufumbirwa, obutabanguko mu maka, akawuka ka mukeneya nendala.<ref>{{Cite web |title=Africa's Music Industry Fights Health Misinformation|url=https://www.thinkglobalhealth.org/article/africas-music-industry-fights-health-misinformation|access-date=2026-10-24|website=Think Global Health|language=en}}</ref> Muziki wa yakwata nga nnyo ku bantu ng'era abajukiza ekyamukazisaako erinya lya omukulembezze w'enzigota "Ghetto President" nekimuyamba okuzimba ekifo eky'amaanyi mu by'obufuzi bwa Uganda oluvannyuma mu mirimu gye.<ref>{{Cite web |date=2020-11-16 |title=The Rise of Bobi Wine: How A Rapper From the Slums is Igniting A Revolution in Uganda |url=https://hir.harvard.edu/who-is-bobi-wine/ |access-date=2026-08-06 |website=Harvard International Review |language=en}}</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke">{{Cite news |date=2021-03-24 |title=Bobi Wine biography, age, family, tribe, education, career, wife, children, salary, house, cars, net worth - KENYAN MOVES |url=https://kenyanmoves.co.ke/bobi-wine-biography/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219040105/https://kenyanmoves.co.ke/bobi-wine-biography/ |archive-date=2026-02-19 |access-date=2026-08-06 |work=KENYAN MOVES |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke"/> === Omulimu gw'okuzannya ffirimu === Kyagulanyi era muzannyi wa ffirimu, ng'asinga kubeera ku za wano mu Uganda.<ref name="Bio"/> Mu 2010, yalondebwa okubeera omu kubazannyi mu ffirimu ya Cleopatra Kyoheirwe ey'omuzannyo gyebayita ''Yogera''. Mu 2015, yalondebwa okukulembera mu ffirimu y'okuyamba eya Twaweza emannyikiddwa nga ''Situka'' ngali ne [[Hellen Lukoma]].<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2015-07-05 |title=Photos: Bayimba takes SITUKA movie to Mbale. |url=https://bigeye.ug/photos-bayimba-takes-situka-movie-to-mbale/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Akoze ku ffirimu eziwerako omwali ne ''Divizionz''.<ref>{{Cite web |last=Koehler |first=Robert |date=2008-11-17 |title=Divizionz |url=https://variety.com/2008/film/reviews/divizionz-1200472176/ |access-date=2026-08-06 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Bobi Wine alina pulogulaamu eri ku bulamu bwe eragibwa ku ttiivi eyatumibwa 'The Ghetto President'.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518071646/https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gy'eby'obufuzi == Mu Mwezi ogwokuna mu 2017, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo ku ky'obubaka bwa paalamenti mu kulonda okwali mu konsitituweensi ey'obuvanjuba bw'e Kyadondo mu kulonda okw'okuddibwamu. Okutambula kwe okw'e nju ku nju ng'akola kakuyege w'okunoonya akalulu ky'asikiriza abantu mu [[Uganda]] n'ebweru w'eggwanga.<ref name="Pol"/><ref>{{Cite news |title=Africa highlights: Wednesday 31 May 2017 as it happened |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-39261833 |access-date=2026-08-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Yawangula okulonda kuno ng'akubidde wala abaali bamwesimbyeko okwali: Sitenda Sebalu ow'ekibiina ekifuga ekya [[National Resistance Movement]] ne Apollo Kantinti ow'ekibiina ekisinga okuvuganya ekya [[Forum for Democratic Change (FDC)|Forum for Democratic Change]].<ref name="In">{{Cite news |title=Uganda's pop star sworn-in as MP |url=http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html |archive-date=2017-07-11 |access-date=2026-08-06 |work=The East African |language=en-UK}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020155851/https://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=Bobi Wine seeks new legacy |url=http://www.theeastafrican.co.ke/news/2558-4016126-2pdq28/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716010252/http://www.theeastafrican.co.ke/news/2558-4016126-2pdq28/index.html |archive-date=2017-07-16 |access-date=2026-08-06 |work=The East African |language=en-UK}}</ref> Mu 2018, Kyagulanyi yeeyongera okufuna ettutumu, ng'ayita mu kuyamba ku baali beesimbyeyo okujuza ebifo ebyali tebiriimu babikiikirira ng'akolera abaali beesiimbyeewo kakuyege nebakuba abaali beesiimbyeewo nga bagidde mu NRM ne FDC<ref>{{Cite web |date=2018-10-12|title="People Power" an Emergent Political Movement in Uganda - Rosa-Luxemburg-Stiftung|url=https://www.rosalux.de/en/news/id/39405/people-power-an-emergent-political-movement-in-uganda|access-date=2026-03-21|website=www.rosalux.de|language=en}}</ref>. === Ebyali mu by'akalulu ka Arua ak'okujjuza ekifo ekitalimu mukiise === Nga 14 Omwezi ogwomunaana mu 2018, abawagizi b'omubaka wa paalamenti eyajja ku bwa namunigina nga talina kibiina [[Kassiano Wadri]] kigambibwa baasiikiriza ne balumba oluseregende lw'emmotoka za pulezidenti Museveni mu kabuga k'omubukiika ddyo bwa [[Arua]] okuliraana [[Gulu]]. Emmotoka ya Museveni baagikuba amayinja, nekireetawo obutabanguko wakati wa ab'ebyokwerinda n'abaali beekalakaasa.<ref>{{Cite web |date=2018-08-15 |title=You will pay! Museveni lashes at Bobi Wine, Wadri over Arua chaos |url=https://pmldaily.com/news/2018/08/you-will-pay-museveni-lashes-at-bobi-wine-wadri-over-arua-chaos.html |access-date=2026-08-27 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> Oluvannyuma, Kyagulanyi, eyali asinga okwogerera Museveni amafuukuule yakyasanguza ng'ayita ku mikutu gye gimukwanira wala nga poliisi bweyali ekubye amasasi ku mmotoka ye ng'egenderedde, n'etta ddereeva we. Kyagulanyi yali akakasizza obuwagizi bwe eri Wadri eyali avuganya oyo Museveni gweyali ataddewo mu butongole mu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927002736/https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |url-status=dead }}</ref> Museveni mu lujjudde yanenya Bobi wine ku byaliwo. Kyagulanyi yakwatibwa nga 15 ogwomunaana mu 2018 ng'avunaanibwa olw'okubeera n'eby'okulwanyisa ebitaali mu mateeka wamu n'okukunga obweguguungo,<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Bobi Wine faces treason charges |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> oluvannyuma yaleetebwa mu maaso g'ekkooti y'amaggye, n'avunaanibwa n'abaali baleteddwa egulo lumi olunaku olwaddako. Amawulire ga ''The Times'' gaafulumya nga Kyagulanyi bweyali alabika ng'eyali akubiddwa nga tanatwalibwa mu kkooti.<ref>{{Cite book |date=2026-07-27 |title=The Times |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Times&oldid=1366415694 |language=en}}</ref> Loodi Meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]], munamateeka y'abadde akiikirira ababaka ba palamenti ababeera bakwatiddwa nebagalirwa mu makomera yagamba obulamu bwa Kyagulanyi embeera gyebwalimu yali yeeralikiriza, nga yali yeetaaga obujanjabi obw'omunambiro.<ref>{{Cite web |last=GROUP |first=NTV KENYA-NATION MEDIA |title=NTV Kenya - ntvkenya.co.ke for your latest news, podcasts, music, sports and entertainment shows cutting across generations |url=https://ntvkenya.co.ke/ |access-date=2026-08-06 |website=NTV Kenya |language=en-GB}}</ref> Gavumenti eyongedde okwegaana ebigambibwa okuba nga yali yamutulugunya. [[Kizza Besigye]] eyali akulira oludda oluvuganya yayita olukungaana lw'abanamawulire mweyasabira okuteebwa kw'ababaka abaali baakwatibwa.<ref name="jazeera">{{Cite web |last=Akumu |first=Patience |title=‘State’s response to make Bobi Wine even more popular’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/8/22/bobi-wines-arrest-and-what-it-could-mean-for-uganda |access-date=2026-08-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Obwegugungo bwebwatandika okweyongera mu Uganda nga busaba okuteebwa kwa Kyagulanyi, nekituuka n'okwongera ebugumu mu byali byogerwako mu palamenti ya Uganda, abasala emisango mu Uganda bagyayo byebaali bajuza nga byebavunaana Kyagulanyi omulundi ogw'okubiri gweyali alabiseeko mu kkooti y'amaggye gyebakirizaamu abantu nga 23 Ogwomunaana mu 2018. Abasala emisango baalaga nga bwebaaliu bagenda okufuna byebamuvunaana mu kkooti y'abantu babulijjo okusobola okuwozesa omubaka wa palamenti.<ref>{{Cite web |last=Orinde |first=Hillary |title=Uganda drops charges against Bobi Wine |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001293078/uganda-drops-charges-against-bobi-wine |access-date=2026-08-06 |website=The Standard |language=en}}</ref>Ng'amazze okuteebwa, Kyagulanyi yaddamu n'akwatibwa nebamuvunaana mu kkooti y'abantu babuliijo olw'okulya munsi ye olukwe.<ref>{{Cite news |date=2018-08-23 |title=Uganda's Bobi Wine: Pop star MP charged with treason |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-45282125 |access-date=2026-08-06 |language=en-GB}}</ref> Mu Gwomwenda mu 2018, Kyagulanyi, yateebwa ng'alindirira kuwozesebwa era n'atambula okugenda mu Amerika okujanjabibwa ebiwundu byeyali yafuna bweyali akwatiddwa n'agalirwa mu kkomera.<ref name=":2">{{Cite news |last=Staff |date=2018-09-02 |title=Pop-star politician Bobi Wine reaches US after Uganda 'torture' |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/02/pop-star-politician-bobi-wine-reaches-us-after-uganda-torture |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Gavumenti ya Uganda yawera abawagizi bbe okukola enkungaana ez'ekika kyonna okuviira ddala kulunaki lweyali atereddwa, n'okutuusa kulunaku lweyali agenda okukomawo ng'ava mu Amerika.<ref name=":3">{{Cite news |last=Busari |first=Bukola Adebayo,Stephanie |date=2018-09-19 |title=Uganda bans supporters of Bobi Wine from gathering ahead of his return {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2018/09/19/africa/bobi-wine-returns-after-treatment-intl/index.html |access-date=2026-08-06 |work=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |date=2018-09-02 |title=Pop-star politician Bobi Wine reaches US after Uganda 'torture' |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/02/pop-star-politician-bobi-wine-reaches-us-after-uganda-torture |access-date=2026-11-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>Oluvannyuma yayogerako eri abawagizi bbe mu lukungaana lwebaaliko wabweru w'amakaage bweyali akomyewo mu Uganda nga 20 Ogwomwenda mu 2018.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Mwesigwa |first2=Alon |last3=correspondent |first3=Jason Burke Africa |date=2018-09-20 |title=Uganda's pop star politician addresses jubilant crowds on return from US |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/20/uganda-pop-star-politician-bobi-wine-returns-us |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Mu Gwomunaana mu 2019, Kyagulanyi yavunaanibwa ogw'okwagala okumalako mirembe okunyiza ssaako n'okweyisa ku pulezidenti Museveni mungeri embi, webaali mu [[Arua (disitulikit)|Arua]] mu mwaka ogwali guyise.Okuvunaanibwa kwajja olunaku lumu oluvannyuma lw'okufa kwa Ziggy Wine, munayuganda mune eyali omuyimbi ng'era mwesiimbu eri Museveni, eyawambibwa abantu abatamannyikibwa nebamutulugunya.<ref>{{Cite web |title=Uganda's Wine charged with 'annoying' the president |url=https://www.dw.com/en/ugandas-bobi-wine-charged-with-annoying-the-president/a-49922185 |access-date=2026-08-06 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-06 |title=Bobi Wine charged with 'annoying' Uganda's Museveni |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49247860 |access-date=2026-08-06 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> === Okwegugunga nga bawakanya emisolo egyali gitereddwa ku mikutu gimukwanira wala === Nga 22 Ogwokuna mu 2019, Kyagulanyi yakwatibwa nebamugalira bweyai ayagala okugenda ku kivulu ekyali kitegekeddwa mu baala ly'obwa nnanyini erimu mu bukiika kkono bwa Kampala, ekyasazibwamu poliisi.<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=2019-04-22 |title=Ugandan police detain Bobi Wine and fire teargas at supporters |url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/22/uganda-police-detain-bobi-wine-fire-teargas-fans |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Baali bamulumiriza okubeera nga yakulembera okwegugunga mu kibuga mu mwaka ogwali guyise nga tafunye lukusa kuva eri poliisi; tokwegugunga kuno kwaliwo nga kuwakanya omusolo ogwali gutereddwa ku mikutu gimukwanira wala egyatandika mu Gwomusanvu mu 2018.<ref>{{Cite news |title=Bobi Wine leads Ugandans in protest against social media tax |url=https://www.the-star.co.ke/news/2018-07-11-bobi-wine-leads-ugandans-in-protest-against-social-media-tax/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116203518/https://www.the-star.co.ke/news/2018-07-11-bobi-wine-leads-ugandans-in-protest-against-social-media-tax/ |archive-date=2023-11-16 |access-date=2026-11-05 |work=The Star |language=en-KE |url-status=live}}</ref><ref name="aljazeera">{{Cite web |last=Agencies |first=N |title=Ugandan pop star opposition MP Bobi Wine arrested again |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/4/29/ugandan-pop-star-opposition-mp-bobi-wine-arrested-again |access-date=2026-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Nga 29 Ogwokuna mu 2019, bweyali agenda ku woofiisi ezikola ku by'okunoonyereza ku bumennyi bw'amateeka n'obuzi bw'emisango mungeri y'okuwa okuyitibwa kwe ekitiibwa n'okwogera ku by'okusazaamu ekivulu, Kyagulanyi neera baddamu nebamukwata era nebautwala mu kkooti ya Buganda Road, gyeyavunaanibwa okugaana okusa ekitiibwa mi mirimu gy'eggwanga n'amateeka era nebamusindika mu komera e Luzira okutuusa bweyagibwayo ng'alindirira kuwuliriza kuwozesebwa kwe nga 2 Ogwokutaano. Mu byayogerwa olunaku oluddako, ekibiina ky'ensi yonna ekirwana okulaba nga kikuuma eddembe ly'abantu, ky<nowiki>'asaba okuteebwa kwe mu bunaambiro, era nekikubiriza gavumenti ya Uganda ''okulekeraawo okukozesa mungeri eswaza okugezaako okusirisa oyo abeera agivumirira''</nowiki>.<ref>{{Cite web |date=2019-04-30 |title=Free Bobi Wine immediately |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2019/04/uganda-detention-of-bobi-wine-is-a-shameless-attempt-to-silence-dissent/ |access-date=2026-08-06 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Kulunaku lw'okuwozesebwa, lwakolebwa ku lukungaana olwali olwa vidiyo nga lwerwasokera ddala mu byafaayo by'amateeka ga Uganda, Kyagulanyi yakirizibwa okuteebwa, nga warindirira okuwozesebwa era n'ateebwa okuva mu kkomera, wabula ng'ekkooti yamuwera okubeerako okwegugunga kwonna kw'ategeka nga tekuli mu mateekawith the court also arring him from holding unlawful demonstrations.<ref>{{Cite web |last=inbox |first=Get the stories shaping East Africa-delivered straight to your |date=2020-07-06 |title=Ugandan court grants Bobi Wine bail |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/ugandan-court-grants-bobi-wine-bail-1417112 |access-date=2026-08-06 |website=The EastAfrican |language=en}}</ref> === Okulonda kwa pulezidenti mu 2021 === Nga 24 Ogwomusanvu mu 2019, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo mu ku londa kwa bonna ku bwa pulezidenti mu 2021.<ref>{{Cite news |title=Uganda's Bobi Wine Formally Announces Presidential Bid |url=https://www.voanews.com/africa/ugandas-bobi-wine-formally-announces-presidential-bid |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129225032/https://www.voanews.com/africa/ugandas-bobi-wine-formally-announces-presidential-bid |archive-date=2021-01-29 |access-date=2026-08-06 |work=Voice of America |language=en |url-status=live }}</ref> Nga 22 Ogwomusanvu mu 2020, yalangirira nga bweyali yeegase ku kibiina ky'eby'obuvuzi ekimannyikiddwa nga [[National Unity Platform]], era n'alondebwa okubeera pulezidenti wakyo era eyali agenda okukikwatira bendera ng'agenda okwesimbawo ku bwa pulezidenti bwa Uganda mu kulonda kwabonna okwali kugenda okubeerawo mu Gwokubiri mu 2021.<ref>{{Cite web |title=2021 Polls: Bobi Wine to Run for Presidency under National Unity Platform Political Party – Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News |url=https://www.softpower.ug/2021-polls-bobi-wine-to-run-for-presidency-under-national-unity-platform-political-party/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727045317/https://www.softpower.ug/2021-polls-bobi-wine-to-run-for-presidency-under-national-unity-platform-political-party/ |archive-date=2020-07-27 |access-date=2026-08-06 |website=www.softpower.ug |language=en-US |url-status=live }}</ref> Kyagulanyi yali alondeddwa okwesimbawo mu woofiisi eyali esinga okubeera eyawagulu ey'okubeera pulezidenti nga 3 Ogwokuminoogumu mu 2020. Mu kaseera katono nnyo nga bamazze okumulonda, Kyagulanyi yakwatibwa poliisi y'amaggye.<ref>{{Cite web |last=Al Jazeera English |date=2020-11-03 |title=Uganda’s Bobi Wine arrested after presidential nomination: Party |url=https://www.youtube.com/watch?v=rUETRakzDic |access-date=2026-08-06}}</ref> Nga 6 Ogwekuminoogumu mu 2020, yatongoza byeyali agenda okukola bweyali mu kakuyege e [[Mbarara (disitulikit)|Mbarara]] mu bugwanjuba bwa Uganda nga bweyali agenda okwesimbawo oluvannyuma lw'abadukanya eggwanga okuyimiriza ekibiina kye ekya [[National Unity Platform|NUP]] webotolooza woofiisi zabwe ne poliisi wamu n'amaggye, nebamulemesa okutongoreza eyo byeyali agenda okukola nga bwebaali bakitegese.<ref>{{Cite web |title=Bobi Wine to Unveil manifesto in Museveni's Region |url=https://www.fastobserver.com/2020/11/bobi-wine-to-unveil-manifesto-in.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120030502/https://www.fastobserver.com/2020/11/bobi-wine-to-unveil-manifesto-in.html |archive-date=2021-01-20 |access-date=2026-08-06 |website=www.fastobserver.com |language=en}}</ref> Nga 11veOgwekuminoogumu mu, Ssentamu was yakaatibwa mu disitulikiti y'e Luuka mu buvanjuba bwa Uganda n'agalirwa ku poliisi y'e Nalufenya mu [[Jinja (disitulikit)|Jinja]] okumala enaku satu. Okusinziira ku lupapula lw'amawulire olwa 'Daily Monitor', "Poliisi yawayiriza Omukulu Kyagulanyi olw'okubeeta n'abawagizi abasoba mu 200 abaali bakiriizbwa akakiiko akavuunaanyizibwa ku by'okulonda mu Uganda okusobola okutangira okusaasaana kwa Covid-19."<ref>{{Cite web |date=2020-11-18 |title=Bobi Wine arrested in Luuka |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-arrested-in-luuka-3202494 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> His aatibwa kwe kwavirako okwekalakaasa okwali kwetoloodde eggwanga lyonna nadala mu bitundu bya la, [[Masaka]], Jinja, [[Mukono (disitulikit)|Mukono]], [[Mbale (disitulikit)|Mbale]] ne Wakiso. Wadde nga poliisi ya Uganda yali ekikatiriza nti abantu 54 beebaali batiddwa, abalwanirizi b'eddembe ly'abantu baali bagamba omuwendo gwalinya ngera kusuka mu bantu 100 abaali batemuddwa nga n'abalala baafuna ebisago<ref>{{Cite web |date=2021-11-20 |title=November riots: How victims were killed |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/november-riots-how-victims-were-killed-3625394 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agencies |first=N |title=Deadly Uganda protests over Bobi Wine’s arrest |url=https://www.aljazeera.com/gallery/2020/11/19/in-pictures-violence-in-uganda |access-date=2026-11-05 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Abantu abasuka 2000 beebakwatibwa nebagarirwa mu kkomera mu bwegugungo obwali buyitiridde.<ref>{{Cite news |last=Athumani |first=Halima |last2=Wroughton |first2=Lesley |date=2020-11-20 |title=37 dead in Uganda protests after arrest of presidential candidate Bobi Wine |url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/uganda-protests-bobi-wine/2020/11/20/efe106ec-2aa6-11eb-9c21-3cc501d0981f_story.html |access-date=2026-08-06 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-20 |title=Death toll at 37 in Uganda unrest after Bobi Wine's arrest |url=https://apnews.com/article/bobi-wine-kampala-health-elections-coronavirus-pandemic-5e0f669f868431ace6102162b7fa4e8a |access-date=2026-08-06 |website=AP News |language=en}}</ref> Omukuumi wa Wine, Francis Senteza yatibwa nga 27 mu Gwekumineebiri mu 2020, oluvannyuma lw'okutomerwa ekimmotoka kya poliisi y'amaggye. Yalumbibwa bweyali agezaako okutwala munamawulire eyali alumiziddwa n'omukka ogubalagala mungeri embi ennyo mu bukuubagano obwaliwo mukusooka wakati poliisi n'ekibinja ky'abawagizi ba Bobi Wine.Munamawulire omulala yafuna ebisago munsonga eno.<ref>{{Cite web |last=Agencies |first=N |title=Bobi Wine says bodyguard killed in violence ahead of poll |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/27/uganda-bobi-wine-says-bodyguard-kill-in-election-violence |access-date=2026-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Nga 16 Ogwolubereberye, akakiiko akavunaanyizibwa ku by'okulondesa mu UIganda kaalangirira nga Museveni bweyali awangudde okulonda n'obululu 58,6 ku 100. Wine yagaana okukiriziganya neebyali bivudde mu kulonda kuno, ng'agamba kwekukyasinze okubeera nga tekwali kwesiimbu mu byafaayo bya Uganda.<ref>{{Cite web |title=Museveni declared winner of disputed Uganda presidential election |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/16/ugandas-museveni-declared-winner-of-presidential-election |access-date=2026-08-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Wine yagalirwa mu maka gge nga takirizibwa kutambula nga 15 Ogwolubereberye, akaseera katono nnyo oluvannyuma lw'okusuula akalulu kke ak'okulonda kwa bonna ak'obwa pulezidenti. Amaggye geetoloola amaka gge nga tegakiriza muntu yenna kuyingira oba kufuluma okumala enaku ezaali ziwerako, wadde Wine y'agamba nga ng'emere bweyali emuweddeko. Omubaka wa Amerika mu Uganda, Natalie E. Brown yali takirizibwa kukyalira wadde okumulekera emere, kuba amagye gaali gaziyiza okuseregendde lw'emmotoka zze.<ref>{{Cite news |last=McSweeney |first=Eoin |date=2021-01-19 |title=US ambassador blocked from visiting Bobi Wine as official warns ‘don’t cry for Ugandans’ {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2021/01/19/africa/us-embassy-uganda-wine-intl/index.html |access-date=2026-08-06 |work=CNN |language=en}}</ref> Wine yateebwa nga 26 Ogwolubereberye oluvannyuma lwa kkooti ya Uganda enkulu okulagira ebitongole by'eby'ekwolinda okukomekereza okugalirwakwe mu nnyumba.<ref>{{Cite news |last=McSweeney |first=Eoin |date=2021-01-26 |title=Uganda security forces withdraw from Bobi Wine’s home {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2021/01/26/africa/bobi-wine-free-house-arrest-intl/index.html |access-date=2026-08-06 |work=CNN |language=en}}</ref> Nga 1 Ogwokubbiri, Wine yawakanya okulonda kwa 2021 mu kkooti, naye oluvannyuma yalagira banamateeka bbe okugyayo omusango ng'agamba abalamuzi baali bagenda kugusala mungeri etaali neesiimbu, oluvannyuma lw'omulamuzi omukulu okulabibwako mu bifannanyi ne pulezidenti Museveni, eyali agenda okukiikiriza ekibiina ekyali kiwawabibwa mu kkooti. == Emirimu gy'okuyamba abantu == Kyagulanyi ayambye pulojekiti ez'enjawulo ezitereddwa munkola okuyamba okulakulanya embeera y'abaavu.<ref name="Good">{{Cite news |title=Bobi giving back to the hands that lifted him up |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted |archive-date=2019-01-10 |access-date=2026-08-06 |work=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu 2012, yatandika kakuyege kw'okutumbuula okwongera okulongoosa amalwaliro okwabuli kiseera, eby'obuyonjo, okukungaanya kasasiro oba obutamu mansa buli wamu n'okunaaba engalo okusobola okwewala enddwadde.<ref name="Clean">{{Cite web |last=Lydia Nabakooza |date=2012-09-30 |title=The september General clean up Kampala Uganda |url=https://www.youtube.com/watch?v=7LbIBheR83c |access-date=2026-08-06}}</ref> Vidiyo y'okumukutu gwa YouTube okuva mu Gwomwenda mu2012 eraga nga yeegase ku Loodi meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]] mu kulongoosa Kamwookya, enzigota z'omulirwaano Kyagulanyi gyeyakulira.<ref name="Clean" /> Omwaka gwegumu, yawaayo ssente z'okuzimba kabuyonjo n'omukutu oguyaba okutambuza amazzi mu Kisenyi II, enzigota za Kampala olupapula lwa ''New Vision'' lwerwanyonyola okubera nga lwali lujudde obucaafu, obuzimbe obwazimbibwa obubi nga mubeeramu abantu abaavu, eby'obulamu obuyonjo nga bubi nga tebalina na buyambi bumala." Kyagulanyi yanyonyola nti yasalawo okukwata ku pulojekiti eno kubanga bano bantu bbe, nga wadde n'agenda wa, gano gajja kusigala nga ge makaage "<ref name="Good" /> Akubye ne kakuyege w'okulwanyisa omusujja gw'ensiri, ng'alina byeyawaayo mu ddwaliro lya Nakasongola Health Centre, wamu n'okulaga ebijuliziddwa eri obulwadde buno mu nnyimba zze.<ref name="Mom">{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2014-04-24 |title=Bobi Wine In Campaign Against Malaria |url=https://bigeye.ug/bobi-wine-campaign-malaria/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Mu Gwomunaana mu 2013, Kyagulanyi yakyalira enkaambi y'abanoonyi boobubuddamu mu disitulikiti y'e Bundibugyo ng'ali n'abakiise okuva mu kitongole ekyamba abaana ekya Save the Children, United Nations High Commissioner for Refugees, n'ekya Red Cross, tokuwaayo ssenye n'ebikozesebwa.<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2013-08-14 |title=Bobi WINE in Bundibugyo Charity Drive |url=https://bigeye.ug/bobi-wine-in-bundibugyo-charity-drive/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Mu mwezi ogwaddako, yatumibwa omubaka eyali amannyi eky'ekizadde aba Twaweza, ekitongole ky'obwanakyewa ekiteeka esira ku byenjigiriza n'okwenyigiramu kw'abanaansi mu Buvanjuba bwa Afrika; obubaka bwe mu nkolagana eno bwali bwakutumbuula omuzadde ow'obuvunaanyizibwa era afaayo eri abawagizi bbe abanayuganda. Mu kagyojigyoji w'ebibuuzo gweyabuuzibwa ku bikwatagana ku pulojekiti eno, yagamba nti, " eby'enjigiriza byebisobola okukyuusa entambula y'eggwanga era ng'omuyimbi ate nga taata, nzikiriza nti tusobola okuleetawo enkyuka kyuka mu by'okuyigiriza bw'abaana bafe."<ref name="Ed">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Bobi Wine appointed parenting ambassador |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> Mu 2014, Kyagulanyi yatuumibwa omubaka wa kakuyege eyali ow'okutaasa abaana ku lwabuli ombu, nga yeegata ku ttiimu y'abanayuganda abayimbi 14 abaakwata oluyimba olw'enjawulo ne vidiyo eyali ekwata ku by'okuzaalisa wamu n'eby'obulamu bw'abaana. Abayimbi abalala abaali mu vidiyo eno kwaliko; [[Jose Chameleone]], Radio ne Weasel, abakola ekibiina kya [[Goodlyfe Crew]].<ref>{{Cite web |title=Leading Music Artists Produce New Campaign Song in Uganda {{!}} EVERY ONE |url=https://everyone.savethechildren.net/articles/leading-music-artists-produce-new-campaign-song-uganda |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002910/https://everyone.savethechildren.net/articles/leading-music-artists-produce-new-campaign-song-uganda |archive-date=2018-08-25 |access-date=2026-08-06 |website=everyone.savethechildren.net |language=en}}</ref> Kyagulanyi ne mukyala we Barbara batambudde amalwaliro mangi okwetoloola Uganda omubadde eddwaliro ly'e Nakaseke, nga basisinkana abazaalisa n'abavunaanyizibwa ku by'obulamu okusobola okubunyisa kakuyege ono mu bantu.<ref name="Mom" /> Taasa abaana yamutwala mu bitundu ebirala ng'atambuza kakuyege ono omwali, ekifo ky'abanoonyi boobubuddamu ekya Nyumanzi Refugee Settlement mu Bukiika ddyo bwa Bugwanjuba bwa Uganda ku lw'abantu ba Sudan y'omu Bukiika kkono.<ref>{{Cite web |title=New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/news/655590-bobi-wine-thrills-south-sudanese-refugees.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120201542/https://www.newvision.co.ug/news/655590-bobi-wine-thrills-south-sudanese-refugees.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2026-08-06 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live }}</ref> Esaawa eno, Bobi Wine yemuyima w'ekitongola ky'obwa nakyewa ekivunaanyiziba ku by'abawala n'abaana abazaala nga bato ekiyitibwa 'Caring Hearts Uganda', ekyatandikibwawo mukyala we Barbie Kyagulanyi. Ebikwata ku Caring Hearts Uganda - ekitongole ekitafa ku bya kukola magoba ku lw'ensonga z'obulamu bw'abakyala mu Uganda . Endaga ya Bobiwine eyalina okubeerawo nga 8 Ogwekumi mu 2022 yasazibwamu gavumenti ya UNITED ARAB EMIRATES olw'ensonga ezitategerekeka, bweyali yakatuuka yakwatibwa n'agalirwa ku kisaawe ky'e Dubai eky'ennyonyi okumala esaawa 10, wabula oluvannyuma yateebwa n'ayogerako eri abawagizi bbe, okwongerwayo kw'olulaga luno kwali kutegeeza nti banayuganda abaali bakonkomalidde mu United Arab Emirates baalina okukomezebwawo mu ggwanga lyabwe.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014040519/https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207112717/https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |url-status=dead }}</ref> == Obutakaanya == Kyagulanyi ayogera butereevu ewatali kwekwekerera ku bikwatagana ku by'obufuzi n'ebeera y'abantu mu Uganda, ekiretawo obutakaanya.Okutuusa mu Gwolubereberye mu 2019, yalina obutakaanya obwali tebukoma ne munayuganda mune omuyimbi [[Bebe Cool]], ayimbye mu kuwagira pulezidenti Museveni ne NRM, ng'ate Kyagulanyi abadde mu kuwagira oludda oluvuganya.<ref name="bigeye.ug">{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2016-02-22 |title=Bebe Cool fans forsake him over politics, and join Bobi Wine. |url=https://bigeye.ug/bebe-cool-fans-forsake-him-over-politics-and-join-bobi-wine/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref><ref name="bigeye.ug"/> Mu Gwomusanvu mu 2014, kyalangirirwa nti Kyagulanyi yali wakuyimbira mu Bungereza mu kifo ekiyitibwa The Drum Arts Centre mu Birmingham ne [[Troxy]] mu London.<ref>{{Cite web |last=Roberts |first=Scott |date=2014-07-24 |title=Anti-gay Ugandan singer due to perform in Birmingham and London |url=https://www.thepinknews.com/2014/07/24/anti-gay-ugandan-singer-due-to-perform-in-birmingham-and-london/ |access-date=2026-08-06 |website=PinkNews {{!}} Latest lesbian, gay, bi and trans news {{!}} LGBTQ+ news |language=en-US}}</ref> Kino kyaletera okukiwera olw'ebigambo byeyali akozesa nga byogera ku buli bwebisiyaga.<ref>{{Cite web |last=Nabaasa |first=Monica |date=2014-07-28 |title=Bobi Wine UK Performance Faces Resistance |url=https://chimpreports.com/bobi-wine-to-be-banned-from-performing-in-uk/ |access-date=2026-08-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Ebifo byombi byasazaamu okulabikako kwa Kyagulanyi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714 |access-date=2023-06-27 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815105138/https://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Lockley |first=Mike |date=2014-07-29 |title=Anti-gay rapper banned from Birmingham venue over homophobic lyrics |url=https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/drum-arts-centre-aston-cancels-7525289 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309075347/https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/drum-arts-centre-aston-cancels-7525289 |archive-date=2026-03-09 |access-date=2026-08-06 |work=Birmingham Live |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Mu kiwandiiko ky'Ogwokutaano mu 2016 ekyali ku mukutu gwa 'Twitter' omwalimu okuwanyisiganya na'aba ULC Monastery LGBTI, ekibiina ky'abakiririza mu diini y'obukatuliki kyatumbuula okuwagira eri aba LGBT, Kyagulanyi yagamba nga bweyali avudde mungeri gyeyali awandiise eri abantu abalya ebisiyaga, naye nga teyalambululula bulungi nti oba endowooza zze eri abali b'ebisiyaga yali ekyuse.<ref>{{Cite web |last=The Reverend Randy P. Orso [@ULCMLGBTI] |title=@HEBobiwine You recently met with the USA Amb. Malac, have you renounced violence toward the LGBT community in Uganda? |url=https://x.com/ULCMLGBTI/status/735354249186578432 |access-date=2026-08-06 |website=Twitter}}</ref> Mu 2015, Kyagulanyi yalwanirira obwakabaka bwa [[Buganda]] mulujude bwebwali busonda ssente ekintu ekyavumirirwa Sheikh Muzaata n'akyogerako ebigambo ebibi, nekitandikawo olutalo lw'ebigambo.<ref name=":0">{{Cite web |last=Aine |first=Kim |date=2015-03-23 |title=Bobi Wine Warns of War with Muzaata |url=https://chimpreports.com/bobi-wine-warns-of-war-with-muzaata/ |access-date=2026-08-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Kyagulanyi ebiseera esinga abadde amannyikiddwa nga ''Omubanda wa Kabaka'' ku lw'engeri gy'ali omwesimbu n'okwagala Kabaka wa Buganda.<ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128175019/https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |url-status=dead }}</ref> n AGwokupa mu 6, wheekyuma kya Uganda kyokka ekiyamba mu kujanjaba obulnadde bwa kookolo e Mulago mu Uganda bwekyayononeka, Kyagulaunyi yakulemberamu mu kubunyisa obutali bumativu bw'abantu kungeri abakungu gyebalwawo okwanukula kunsonga eno, n'avumirira ne gavumenti okubeera nga tefaayo wekituuka ku by'obulamu bw'abantu, n'avuganya abakulembezze b'eggwanga ku ky'okukozesa obulungi omusolo oguweebwa banaansi.<ref>{{Cite web |date=2021-01-16 |title=Mulago cancer machine breaks down |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mulago-cancer-machine-breaks-down-1645902 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ivan |first=sewakiryanga |title=Bobi wine to raise money for Cancer Machine! {{!}} Campusjuice |url=http://mycampusjuice.com/2016/04/11/bobi-wine-to-raise-money-for-cancer-machine/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030150642/http://mycampusjuice.com/2016/04/11/bobi-wine-to-raise-money-for-cancer-machine/ |archive-date=2017-10-30 |access-date=2026-08-06 |website=mycampusjuice.com |language=en-US}}</ref> Okuyita mu kaseera k'okulonda kwa 2015 ne 2016, Kyagulanyi esira ly'obubaka bwe yaliteeka ku bya kuwagira ndowooza za njawulo.<ref>{{Cite web |date=2016-02-16 |title=BBC Interviews Bobi Wine, Calls For Peace During Elections |url=https://www.howwe.ug/news/entertainment/10661/bobi-wine-has-today-been-interviewed-by-bbc-world-service |access-date=2026-08-06 |website=www.howwe.ug |language=en}}</ref> Omulanga gwa Kyagulanyi eri abantu gwali gwakakuyege wa kulaba nga gavumenti etereeza eby'obufuzi n'embeera y'abantu mu kulonda kwa 2016, n'ennyimba nga "Dembe", lwaleeta eneeyisa ezitali zimu okuva mu byali byetaagwa mu by'obufuzi bwa Uganda. Mu kaseera kano, [[Uganda Communications Commission|ekitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bifulumizibwa ku mpewo]] kyegaana nga bwekyaali kiweze oluyimba lwa "Dembe" okuva ku mikutu gya leediyo.<ref>{{Cite web |date=2021-01-16 |title=UCC denies banning Bobi Wine Dembe song |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ucc-denies-banning-bobi-wine-dembe-song-1635916 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw'emyezi esatu ng'okulonda kuwedde, omubaka wa Amerika mu Uganda Deborah R. Malac yayaniriza Kyagulanyi ku kabaga k'abakungu akaali ku kitebe, n'agamba nti ono yali ayambye okukyusa abavubuka b'eggwanga.<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2016-05-25 |title=PHOTO: Bobi Wine and his wife hang out with US Ambassador |url=https://bigeye.ug/bobi-wine-and-his-wife-hang-out-with-us-ambassador/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Gavumenti ya Uganda bweyagyako emikutu gimukwanira wala mu kaseera k'okulonda kwa 2016, Kyagulanyi yakoseza gw'obwanannyini ogwa virtual private network okuwanikayo obutali bumativu eri okugalibwawo kw'eby'empuliziganya ku mukutu gwe ogwa 'Facebook' nga bw'alaga nga gavumenti bweyasigala ng'ekozesa emikutu gimukwanira wala gyebaali batandise.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002511/http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref> Kyagulanyi oluvannyuma yalondebwa ng'omu ku baali bagenda okwogera kunsonga y'eddembe kulunaku lw'okwolesa eddembe World Press Freedom Day mu Kampala mu Gwokutaana mu 2016.<ref>{{Cite web |title=Ugandan Artistes Criticize State Limitation of their Expression {{!}} ChimpReports |url=http://chimpreports.com/entertainment/ugandan-artistes-criticize-state-limitation-of-their-expression/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506005857/http://chimpreports.com/entertainment/ugandan-artistes-criticize-state-limitation-of-their-expression/ |archive-date=2016-05-06 |access-date=2026-11-05 |website=chimpreports.com |language=en-US}}</ref> Mu Gwokusatu mu 2016, yalwanirira eddembe lyabanyimbi bane abamuvuganya okwolesa endowooza zaabwe nti Kyagulanyi nga ye taziwagira.<ref>{{Cite web |date=2021-01-16 |title=Spare artistes from boycott, Bobi Wine appeals to Besigye |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/spare-artistes-from-boycott-bobi-wine-appeals-to-besigye-1643046 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu Gwomunaana mu 2020, Kyagulanyi yatwalibwa mu kkooti nga bamulumiriza okufulumya obubaka obukyamu, okwewandiisa ng'akoseza ekifannanyi ekitali kikye n'okukosesa ebipapula ebikyamu ebitali bibye.<ref>{{Cite web |last=URN |date=2020-09-01 |title=Bobi Wine summoned by court over altered age |url=https://observer.ug/news/bobi-wine-summoned-by-court-over-altered-date-of-birth/ |access-date=2026-08-06 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Ruling on Bobi Wine age case for September 28 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> Nga 3 Ogwekuminoogumu mu 2020, Kyagulanyi yakwatibwa oluvannyuma lw'abavunaanyizibwa ku by'okulonda bwebamukakasa nga bweyali agenda okwesimbawo mu kulonda kwa bonna okwali kubinda binda Ekiwandiiko ku mukutu gwe ogwa Twitter kyali kigamba yakwatibwa mungeri y'obutabanguko wabweru w'ekifo webaali bamukakasiriza g'eyali agenda okwesimbawo, nebamuziba amaaso okumala akaseera katono era poliisi n'amaggye negamutulugunya.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Okriror |first2=Samuel |last3=Kampala |date=2020-11-03 |title=Ugandan singer Bobi Wine arrested after confirmation as election candidate |url=https://www.theguardian.com/world/2020/nov/03/ugandan-singer-bobi-wine-arrested-after-confirmation-as-election-candidate |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Obulamu bwe == Bweyali asoma ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere,]] Kyagulanyi yasisinkana mukyala we, [[Barbie Kyagulanyi|Barbara Itungo,]] nga mubiseera ebya yali muyizi mu siniya ey'omukaaga ku [[Bweranyangi Girls' Senior Secondary School]]. Embaga yabwe yaliwo mu gwomunaana mu 2011 oluvannyuma lw'emyaka 10 nga babeera bombi, ng'era balina abaana banna.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164215/http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |url-status=dead }}</ref> Kyagulanyi ne famire ye babeera ku kyalo Magere, mu disitulikiti y'e Wakiso, 'ng'era akakasa nti bagenda bonna okulima okusobola okufuna emmere, buli wetuba tusobola. Nga kino nkikola kubanga njagala bayige okubeera mubulamu obwabulijjo, ssi ng'obw'omwana w'omuntu omumannyifu."<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Bobi Wine rough as a musician, smooth as a father |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> Nga 10 Ogwokubiri mu 2015, taata wa Kyagulanyi yafa oluvannyuma lw'okumala akabanga akawanvu ng'atawanyizibwa ekirwadde kya sukaali.<ref>{{Cite news |title=Bobi Wine's father passes on |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-Wine-father-passes-on/812796-2619324-i7awa8z/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023120109/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-Wine-father-passes-on/812796-2619324-i7awa8z/index.html |archive-date=2017-10-23 |access-date=2026-08-06 |work=Daily Monitor |language=en-UK}}</ref> Ensonga zno n'okuziika kwasikiriza abakungubaze bangi nga muno mwemwali abakungu ba gavumenti ssaako n'abantu abalala abamannyifu.<ref>{{Cite web |date=2021-01-18 |title=Politics as Bobi Wine’s father is laid to rest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/politics-as-bobi-wine-s-father-is-laid-to-rest-1600300 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nga wayise omwezi gumu, Kyagulanyi yafulumya oluyimba oluyitibwa "Paradiso", olwalimu obubaka obwali bukubiriza abantu okwesiimiza bazadde baabwe nga bakyali balamu.<ref>{{Cite news |title=Bobi hosts fans at Paradiso release |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-hosts-fans-at-Paradiso-release/-/812796/2654454/-/format/xhtml/-/9mriec/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823141842/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-hosts-fans-at-Paradiso-release/-/812796/2654454/-/format/xhtml/-/9mriec/-/index.html |archive-date=2018-08-23 |access-date=2026-08-06 |work=Daily Monitor |language=en-UK}}</ref> == Awaadi == === Awaadi ne by'alondeddwamu === === Engule endala === * 2018 Africanews omuntu asinze mu mwaka<ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |title=Archive copy |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627194720/https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |url-status=dead }}</ref> * 2019 ''Foreign Policy'' Abalowooza munsi yonna<ref>{{Cite web |title=Foreign Policy's 100 Global Thinkers |url=https://2019globalthinkers.foreignpolicy.com/ |access-date=2026-08-06 |website=2019 Global Thinkers - Foreign Policy |language=en-US}}</ref> * 2019 Rainbow/PUSH Awaadi y'abalwaniridde eddembe ly'abantu munsi yonna<ref>{{Cite web |last=Mwarua |first=Douglas |date=2019-07-10 |title=Bobi Wine receives prestigious International Humanitarian Award - Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/310073-bobi-wine-receives-prestigious-international-humanitarian-award.html |access-date=2026-08-06 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> * 2019 Friedrich Naumann Foundation Ekirabo ky'eddembe ku lukalo lwa Afrika<ref>{{Cite web |date=2019-12-10 |title=Hon. Robert Kyagulanyi Ssentamu “Bobi Wine” Honoured With Freedom Prize {{!}} Friedrich Naumann Foundation |url=https://www.freiheit.org/de/pressemitteilung/hon-robert-kyagulanyi-ssentamu-bobi-wine-honoured-freedom-prize |access-date=2026-08-06 |website=www.freiheit.org |language=en}}</ref> * 2021 Bobi Wine yalangirirwa aba Janzi Awards ng'omuyimbi eyali omutandisi w'emirimu eyasinga * 2022 Ng'ali wamu ne Ronie Matovu afulumya ennyimba, [[Humphrey Nabimanya]] n'aba Bryan Morel Publications, Bobi Wine yaweebwa awaadi ku anna wansi w'anna awaadi y'okulukalo lwa Afrika muAccra [[Ghana]]. == Ennyimba ze == Ennyimba zze ezigibwa ku mikutu.<ref name=":1">{{Cite book |date=2026-08-04 |title=Spotify |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Spotify&oldid=1367670759 |language=en}}</ref> ; Entaambi * 2015: ''Bobi Wange'' * 2015: ''Hosanah'' * 2015: ''Kansubize'' * 2015: ''Ontabira'' * 2015: ''Sweet'' * 2018: ''Kyarenga'' ; Ennyimba eenyimpi wamu n'empaanvu * 2015: "Ayagala Mulaasi" * 2017: "Freedom" * 2018: "Kyarenga" * 2019: "Tuliyambala Engule" * 2020: "Corona Virus Alert" == Ffirimu z'abaddemu == * 2008: ''Divisionz'' * 2010: ''Yogera'' * 2015: ''Situka'' * 2016: ''Omubanda wakabaka'' == Ebujuliziddwa == <references /> [[Category:Abaazaalibwa mu 1982]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abayimbi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] [[Category:Buganda]] rmi61vg99vhucamlbojs0ol5i8i7lar 78389 78388 2026-11-11T18:56:24Z Its Ashavin 12579 Oluwabuula 78389 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Kyagulanyi Ssentamu''' (yazaalibwa nga 12 Ogwokubiri 1982) amanyiddwa ennyo nga '''Bobi Wine''', omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu, munnabyabufuzi, muyimbi, era munnamateeka Omunnayuganda.<ref name="Website-1">{{Cite web |title=Bobi Wine conferred with law degree after 7 years as Cavendish University graduates over 700|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-conferred-with-law-degree-after-7-years-as-cavendish-university-graduates-over-700-4718670|access-date=2024-08-09|website=[[Daily Monitor]]|date=8 August 2024}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti era y'akulembera [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekiri ku ludda oluwabuula gavumenti ya Yoweri Museveni.<ref>{{Cite news|url=https://observer.ug/news/headlines/58803-can-people-power-change-uganda's-political-fortune|title=Can 'People Power' change Uganda's political fortune?|work=The Observer|access-date=29 November 2018|language=en-gb}}</ref> Bobi Wine yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira essaza ly'e Kya Kyadondo eyoomubuvanjuba mu Disitulikiti y'e Wakiso, mu masekkati ga Uganda.<ref name="In2">{{cite web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|title=Uganda's pop star sworn-in as lawmaker|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|newspaper=[[The East African]]|location=[[Nairobi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|archive-date=11 July 2017}}</ref> Mu Gwomukaaga gwa 2019, yalangirira okwesimbawo nga pulezidenti wa Uganda mu kalulu k'obwapulezidenti aka 2021. Yeetaba mu kalulu ka 2021, nga okusinziira ku byava mu kulonda ebitongole, yawangulwa Yoweri Museveni eyali mu ntebe ekiseera ekyo. Okuva mu Gwoluberyeberye 2026, awakanya ebyava mu kalulu nti byali ssi bituufu.<ref>{{Cite web|date=January 17, 2021|title=Uganda's Museveni wins sixth term, rival alleges fraud|url=https://www.reuters.com/article/uk-uganda-election-idUSKBN29M04E|access-date=October 14, 2023|website=www.reuters.com|language=en}}</ref> Nga 14 Ogwekkumineebiri 2021, Gavumenti ya Uganda yamusibira mu nnyumba, olwo n'agenda mu maaso n'okwekalakaasa olw'okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web|date=2021-12-14|title=Uganda police, army surround Bobi Wine's home ahead of Kayunga visit|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/uganda-police-army-surround-bobi-wine-home-3652394|access-date=2021-12-14|website=The East African|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine 'under house arrest'|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/14/uganda-opposition-leader-bobi-wine-under-house-arrest|access-date=2021-12-14|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> Oluvannyuma yagenda ebweru w’eggwanga gye yeenyigira mu kukwata ffirimu ekyatuumibwa ''The corruption involved in the 2021 election''. Bwe yakomawo mu Uganda nga 5 Ogwekkumi 2023, yakwatibwa.<ref name=":5">{{cite news |last1=Kent|first1=Lauren|last2=Dean|first2=Sarah|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine arrested at airport as he returns home|url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/africa/bobi-wine-airport-arrest-intl/index.html|work=CNN|date=5 October 2023}}</ref> Firimu eyitibwa ''Bobi Wine: The People's President'' yawandiika ku lugendo lwe mu kululu ka 2021.<ref name=":6">{{Cite web |title=Bobi Wine: The People's President|url=https://peabodyawards.com/award-profile/bobi-wine/|access-date=2024-11-30|website=The Peabody Awards|language=en-US}}</ref> Bobi Wine yeewandiisa mu butongole okuvuganya ku bwa pulesidenti mu [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|kulonda kwa bonna okwa 2026]] mu Uganda nga 25 Ogwomukaaga 2025 nga akiikirira ekibiina kya NUP, ng'ayogera ku kaweefube ono ng'okugenda mu maaso n'omulimu gwe ogwali tegunnaggwa era n'asaba bannansi okuwagira kye yayita "protest vote" okumalawo okunyigirizibwa kw'ebyobufuzi okumaze emyaka mingi.<ref>{{Cite news |last=Matovu|first=Muhamadi|date=2025-06-26|title=Uganda: Bobi Wine Announces 2026 Presidential Bid, Calls for Protest Vote|url=https://allafrica.com/stories/202506260032.html|access-date=2025-08-01|work=Nile Post|language=en}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Kyagulanyi yazaalibwa mu ddwaaliro ly'e Nkozi, maama we Margaret Nalunkuuma gye yali akola ng'omuzaalisa.<ref>{{Cite web |last=Matovu|first=Muhamadi|title=Bobi Wine Visits Birthplace, Donates to New Mothers on His 43rd Birthday|url=https://nilepost.co.ug/news/242512/bobi-wine-visits-birthplace-donates-to-new-mothers-on-his-43rd-birthday|access-date=2025-07-17|website=Nilepost News|language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2016|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon|title=Cardinal Wamala, singer Bobi Wine set for Nkozi Hospital marathon|newspaper=[[New Vision]]|access-date=12 November 2018|first=Mathias|last=Mazinga|location=Kampala|archive-date=13 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113030020/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon}}</ref> Yazaalibwa mu famile ya baana 34 abaazaalibwa eyali taata we Jackson Willington Ssentamu.<ref>{{Cite web |date=2021-01-18|title=Bobi Wine, brothers mourn father|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-brothers-mourn-father-1599982|access-date=2025-07-17|website=Monitor|language=en}}</ref> Yakulira mu nzigotta z'e Kamwokya mu kitundu ky’obukiika kkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="Good2">{{cite web |title=Bobi giving back to the hands that lifted him up|access-date=11 July 2017|date=6 September 2012|newspaper=[[New Vision]]|first=Caroline|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted|last=Ariba|location=Kampala|archive-date=10 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted}}</ref> Kyagulanyi yasomera mu Kitante Hill School,<ref>{{Cite web |title=Kitante Hill School {{!}} A Centre of Learning Dedicated to Excellence|url=https://kitantehillschool.ac.ug/|access-date=2026-07-28|website=kitantehillschool.ac.ug}}</ref> gye yafunira satifikeeti eya siniya eyookuna mu 1996, wamu ne [[Kololo Senior Secondary School]], gye yafunira satifikeeti eya siniya eyoomukaaga mu 1998. Oluvannyuma yagenda ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere]] mu [[Kampala]], gye yasomera okuyimba, amazina ne katemba, n’atikkirwa ne dipulooma mu 2003. Mu 2016, Kyagulanyi yaddayo mu yunivasite okusoma ddiguli mu by'amateeka mu [[International University of East Africa]]. Oluvannyuma lw'okuwabulwa eyali omusomesa we ku yunivasite, David Lewis Rubongoya, yakyusa okuva ku IUEA eyali temanyikiddwa mu kusomesa amateeka ekiseera ekyo naagenda ku Cavendish University gye yatikkirwa mu Gwomunaana 2024.<ref name="Bio2">{{cite web|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|location=Kampala|url=http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|title=Bobi Wine: Biography|author=EACS|publisher=Eachamps.com (EACS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|archive-date=29 September 2014}}</ref><ref name="parliament2">{{cite web|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=508|title=Kyagulanyi Robert Ssentamu|publisher=[[Parliament of Uganda]]|access-date=6 November 2019}}</ref> == Omulimu gw'okusanyusa == === Omulimu gw’okuyimba === [[File:Bobi Wine 2.jpg|thumb|Bobi Wine]] Kyagulanyi yatandika omulimu gw'okuyimba mu ntandikwa y'emyaka gy'e 2000, naafuna erinnya lya Bobi Rob nga lyakozesa ku siteegi erinnya eryali lyefananyiriza erinnya lye ery'ekikatuliki eryamuweebwa erya 'Robert' ng'okusikirizibwa kuno yakujja ku Bob Marley nga naye yali yatumibwa 'Robert'. Oluvannyuma yafuna erinnya lya Bobi Wine ng'eryokusiteegi. Ennyimba ze ennyimpi ezaasooka kwaliko; "Akagoma", "Funtula", ne "Sunda" (ng'ali ne Ziggy D) kyamuleetera okumanyikwa mu kisaawe ky'okuyimba kwa Uganda.<ref name="Bio">{{Cite web |title=Bobi wine{{!}} Eachamps.com |url=http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html |archive-date=2014-09-29 |access-date=2026-08-06 |website=Eachamps.com}}</ref> Myuziki we abasinga bamuyita okubeera ow'ekidandali, reggae, dancehall, ne afrobeat, ng'ebiseera ebisinga obubaka bubeera ku by'etoloodde abantu n'ebibakwatako. Yeeyali akulembera ekibiinja kya 'Fire Base Crew'<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825041250/http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref> okutuusa bwekyasaanawo, oluvannyuma naatandikawo ekibiinja ekipya ekimannyikiddwa nga 'Ghetto Republic of Uganja'.<ref name="Pol">{{Cite news |title=Uganda: Tracing Bobi Wine's Journey to Elective Politics |url=http://allafrica.com/stories/201705010007.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501073305/http://allafrica.com/stories/201705010007.html |archive-date=2017-05-01 |access-date=2026-08-06 |work=allAfrica.com |language=en}}</ref> Afulumizza ennyimba ezisoba mu 70 mu myaka 15 egisembyeyo.<ref name="Bio" /> Mu 2016, oluyimba lwe "Kiwani" lwateekebwa mu ffirimu ya Disney eya ''[[Queen of Katwe]]''.<ref>{{Cite web |date=2016-09-23 |title=Queen of Katwe (Original Motion Picture Soundtrack) by Various Artists on Apple Music |url=https://music.apple.com/us/album/queen-of-katwe-original-motion-picture-soundtrack/1442862262 |access-date=2026-08-06 |language=en-US}}</ref> Ekika ky'ennyimba Bobi Wine z'abadde atera okuyimba zibadde za kika kya 'Afrobeat'. Muziki wa Bobi Wine yali yatundibwa nga omugezi Kasiwukira ng'era yeeyafuba ng'okulaba ng'agenda ku ddaala eddala. Yakikakasa okubeera nga yafuna lisiiti za bukadde 60 okuva mu muziki gweyatunda mu mwezi gumu okuva wa Kasiwukira. Alina omukutu gwa 'Youtube' okuli obukadde bw'abantu abasuka mu 10 abagiraba n'okugigoberera.<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Kasiwukira lived to change people’s lives |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/kasiwukira-lived-to-change-people-s-lives-1588186 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ategese ebivvulu n'okusanyusa abantu, mu kwongereza ku ngeri y'abadde yeekubiramu obulango, nga bino byonna bimuleetera okuyingiza ensiimbi. Alina ne situdiyo ekolera abayimbi ennyimba mwajja ssente esinganibwa Kamwokya emannyikiddwa nga FireBase records. === Enngoobo ya 'Bobi Wine Edutainment' === Ekiwandiiko kino kikwata ku kika kya muziki ayigiriza n'okusomesa ekyatandikibwawo Wine mu 2006. Muziki yatondebwawo okusanyusa nga mw'ayisa obubaka obuyigiriza n'okusomesa, nadala eri abantu abali mumbeera embi eteeyagaza nadala munzigota za Kampala, nadala 'Ghetto'. Omu ku muziki ali mu pulojekiti eno mulimu "Ghetto" (fng'ali ne Nubian Li), "Obuyonjo," "Obululu Tebutwala," "Time Bomb," n'endala.<ref>{{Cite web |title=Africa's Music Industry Fights Health Misinformation|url=https://www.thinkglobalhealth.org/article/africas-music-industry-fights-health-misinformation|access-date=2026-10-24|website=Think Global Health|language=en}}</ref> Obubaka obuli mu muziki ali mu pulojekiti eno bwali bugendereddwa kugenda eri banabyabufuzi, ng'abakubiriza okufaayo ennyo eri abanti abali mumbeera embi era nga tebalina abayamaba, wamu n'okukubiriza banaansi okubeera ab'obuvunaanyizibwa mu bintu byabwe gyebawangaalira. Ebintu byebasinga okutekako essira u muziki kwaliko; obuyonjo, eby'obulamu nadala mu kuzaala abaana abato okufuna embuto, abaana abato okufumbirwa, obutabanguko mu maka, akawuka ka mukeneya nendala.<ref>{{Cite web |title=Africa's Music Industry Fights Health Misinformation|url=https://www.thinkglobalhealth.org/article/africas-music-industry-fights-health-misinformation|access-date=2026-10-24|website=Think Global Health|language=en}}</ref> Muziki wa yakwata nga nnyo ku bantu ng'era abajukiza ekyamukazisaako erinya lya omukulembezze w'enzigota "Ghetto President" nekimuyamba okuzimba ekifo eky'amaanyi mu by'obufuzi bwa Uganda oluvannyuma mu mirimu gye.<ref>{{Cite web |date=2020-11-16 |title=The Rise of Bobi Wine: How A Rapper From the Slums is Igniting A Revolution in Uganda |url=https://hir.harvard.edu/who-is-bobi-wine/ |access-date=2026-08-06 |website=Harvard International Review |language=en}}</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke">{{Cite news |date=2021-03-24 |title=Bobi Wine biography, age, family, tribe, education, career, wife, children, salary, house, cars, net worth - KENYAN MOVES |url=https://kenyanmoves.co.ke/bobi-wine-biography/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260219040105/https://kenyanmoves.co.ke/bobi-wine-biography/ |archive-date=2026-02-19 |access-date=2026-08-06 |work=KENYAN MOVES |language=en-US |url-status=live }}</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke"/> === Omulimu gw'okuzannya ffirimu === Kyagulanyi era muzannyi wa ffirimu, ng'asinga kubeera ku za wano mu Uganda.<ref name="Bio"/> Mu 2010, yalondebwa okubeera omu kubazannyi mu ffirimu ya Cleopatra Kyoheirwe ey'omuzannyo gyebayita ''Yogera''. Mu 2015, yalondebwa okukulembera mu ffirimu y'okuyamba eya Twaweza emannyikiddwa nga ''Situka'' ngali ne [[Hellen Lukoma]].<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2015-07-05 |title=Photos: Bayimba takes SITUKA movie to Mbale. |url=https://bigeye.ug/photos-bayimba-takes-situka-movie-to-mbale/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Akoze ku ffirimu eziwerako omwali ne ''Divizionz''.<ref>{{Cite web |last=Koehler |first=Robert |date=2008-11-17 |title=Divizionz |url=https://variety.com/2008/film/reviews/divizionz-1200472176/ |access-date=2026-08-06 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Bobi Wine alina pulogulaamu eri ku bulamu bwe eragibwa ku ttiivi eyatumibwa 'The Ghetto President'.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518071646/https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gy'eby'obufuzi == Mu Mwezi ogwokuna mu 2017, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo ku ky'obubaka bwa paalamenti mu kulonda okwali mu konsitituweensi ey'obuvanjuba bw'e Kyadondo mu kulonda okw'okuddibwamu. Okutambula kwe okw'e nju ku nju ng'akola kakuyege w'okunoonya akalulu ky'asikiriza abantu mu [[Uganda]] n'ebweru w'eggwanga.<ref name="Pol"/><ref>{{Cite news |title=Africa highlights: Wednesday 31 May 2017 as it happened |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-39261833 |access-date=2026-08-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Yawangula okulonda kuno ng'akubidde wala abaali bamwesimbyeko okwali: Sitenda Sebalu ow'ekibiina ekifuga ekya [[National Resistance Movement]] ne Apollo Kantinti ow'ekibiina ekisinga okuvuganya ekya [[Forum for Democratic Change (FDC)|Forum for Democratic Change]].<ref name="In">{{Cite news |title=Uganda's pop star sworn-in as MP |url=http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html |archive-date=2017-07-11 |access-date=2026-08-06 |work=The East African |language=en-UK}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020155851/https://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=Bobi Wine seeks new legacy |url=http://www.theeastafrican.co.ke/news/2558-4016126-2pdq28/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716010252/http://www.theeastafrican.co.ke/news/2558-4016126-2pdq28/index.html |archive-date=2017-07-16 |access-date=2026-08-06 |work=The East African |language=en-UK}}</ref> Mu 2018, Kyagulanyi yeeyongera okufuna ettutumu, ng'ayita mu kuyamba ku baali beesimbyeyo okujuza ebifo ebyali tebiriimu babikiikirira ng'akolera abaali beesiimbyeewo kakuyege nebakuba abaali beesiimbyeewo nga bagidde mu NRM ne FDC<ref>{{Cite web |date=2018-10-12|title="People Power" an Emergent Political Movement in Uganda - Rosa-Luxemburg-Stiftung|url=https://www.rosalux.de/en/news/id/39405/people-power-an-emergent-political-movement-in-uganda|access-date=2026-03-21|website=www.rosalux.de|language=en}}</ref>. === Ebyali mu by'akalulu ka Arua ak'okujjuza ekifo ekitalimu mukiise === Nga 14 Omwezi ogwomunaana mu 2018, abawagizi b'omubaka wa paalamenti eyajja ku bwa namunigina nga talina kibiina [[Kassiano Wadri]] kigambibwa baasiikiriza ne balumba oluseregende lw'emmotoka za pulezidenti Museveni mu kabuga k'omubukiika ddyo bwa [[Arua]] okuliraana [[Gulu]]. Emmotoka ya Museveni baagikuba amayinja, nekireetawo obutabanguko wakati wa ab'ebyokwerinda n'abaali beekalakaasa.<ref>{{Cite web |date=2018-08-15 |title=You will pay! Museveni lashes at Bobi Wine, Wadri over Arua chaos |url=https://pmldaily.com/news/2018/08/you-will-pay-museveni-lashes-at-bobi-wine-wadri-over-arua-chaos.html |access-date=2026-08-27 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> Oluvannyuma, Kyagulanyi, eyali asinga okwogerera Museveni amafuukuule yakyasanguza ng'ayita ku mikutu gye gimukwanira wala nga poliisi bweyali ekubye amasasi ku mmotoka ye ng'egenderedde, n'etta ddereeva we. Kyagulanyi yali akakasizza obuwagizi bwe eri Wadri eyali avuganya oyo Museveni gweyali ataddewo mu butongole mu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927002736/https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |url-status=dead }}</ref> Museveni mu lujjudde yanenya Bobi wine ku byaliwo. Kyagulanyi yakwatibwa nga 15 ogwomunaana mu 2018 ng'avunaanibwa olw'okubeera n'eby'okulwanyisa ebitaali mu mateeka wamu n'okukunga obweguguungo,<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Bobi Wine faces treason charges |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> oluvannyuma yaleetebwa mu maaso g'ekkooti y'amaggye, n'avunaanibwa n'abaali baleteddwa egulo lumi olunaku olwaddako. Amawulire ga ''The Times'' gaafulumya nga Kyagulanyi bweyali alabika ng'eyali akubiddwa nga tanatwalibwa mu kkooti.<ref>{{Cite book |date=2026-07-27 |title=The Times |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Times&oldid=1366415694 |language=en}}</ref> Loodi Meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]], munamateeka y'abadde akiikirira ababaka ba palamenti ababeera bakwatiddwa nebagalirwa mu makomera yagamba obulamu bwa Kyagulanyi embeera gyebwalimu yali yeeralikiriza, nga yali yeetaaga obujanjabi obw'omunambiro.<ref>{{Cite web |last=GROUP |first=NTV KENYA-NATION MEDIA |title=NTV Kenya - ntvkenya.co.ke for your latest news, podcasts, music, sports and entertainment shows cutting across generations |url=https://ntvkenya.co.ke/ |access-date=2026-08-06 |website=NTV Kenya |language=en-GB}}</ref> Gavumenti eyongedde okwegaana ebigambibwa okuba nga yali yamutulugunya. [[Kizza Besigye]] eyali akulira oludda oluvuganya yayita olukungaana lw'abanamawulire mweyasabira okuteebwa kw'ababaka abaali baakwatibwa.<ref name="jazeera">{{Cite web |last=Akumu |first=Patience |title=‘State’s response to make Bobi Wine even more popular’ |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/8/22/bobi-wines-arrest-and-what-it-could-mean-for-uganda |access-date=2026-08-27 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Obwegugungo bwebwatandika okweyongera mu Uganda nga busaba okuteebwa kwa Kyagulanyi, nekituuka n'okwongera ebugumu mu byali byogerwako mu palamenti ya Uganda, abasala emisango mu Uganda bagyayo byebaali bajuza nga byebavunaana Kyagulanyi omulundi ogw'okubiri gweyali alabiseeko mu kkooti y'amaggye gyebakirizaamu abantu nga 23 Ogwomunaana mu 2018. Abasala emisango baalaga nga bwebaaliu bagenda okufuna byebamuvunaana mu kkooti y'abantu babulijjo okusobola okuwozesa omubaka wa palamenti.<ref>{{Cite web |last=Orinde |first=Hillary |title=Uganda drops charges against Bobi Wine |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001293078/uganda-drops-charges-against-bobi-wine |access-date=2026-08-06 |website=The Standard |language=en}}</ref>Ng'amazze okuteebwa, Kyagulanyi yaddamu n'akwatibwa nebamuvunaana mu kkooti y'abantu babuliijo olw'okulya munsi ye olukwe.<ref>{{Cite news |date=2018-08-23 |title=Uganda's Bobi Wine: Pop star MP charged with treason |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-45282125 |access-date=2026-08-06 |language=en-GB}}</ref> Mu Gwomwenda mu 2018, Kyagulanyi, yateebwa ng'alindirira kuwozesebwa era n'atambula okugenda mu Amerika okujanjabibwa ebiwundu byeyali yafuna bweyali akwatiddwa n'agalirwa mu kkomera.<ref name=":2">{{Cite news |last=Staff |date=2018-09-02 |title=Pop-star politician Bobi Wine reaches US after Uganda 'torture' |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/02/pop-star-politician-bobi-wine-reaches-us-after-uganda-torture |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Gavumenti ya Uganda yawera abawagizi bbe okukola enkungaana ez'ekika kyonna okuviira ddala kulunaki lweyali atereddwa, n'okutuusa kulunaku lweyali agenda okukomawo ng'ava mu Amerika.<ref name=":3">{{Cite news |last=Busari |first=Bukola Adebayo,Stephanie |date=2018-09-19 |title=Uganda bans supporters of Bobi Wine from gathering ahead of his return {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2018/09/19/africa/bobi-wine-returns-after-treatment-intl/index.html |access-date=2026-08-06 |work=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |date=2018-09-02 |title=Pop-star politician Bobi Wine reaches US after Uganda 'torture' |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/02/pop-star-politician-bobi-wine-reaches-us-after-uganda-torture |access-date=2026-11-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>Oluvannyuma yayogerako eri abawagizi bbe mu lukungaana lwebaaliko wabweru w'amakaage bweyali akomyewo mu Uganda nga 20 Ogwomwenda mu 2018.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Mwesigwa |first2=Alon |last3=correspondent |first3=Jason Burke Africa |date=2018-09-20 |title=Uganda's pop star politician addresses jubilant crowds on return from US |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/20/uganda-pop-star-politician-bobi-wine-returns-us |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Mu Gwomunaana mu 2019, Kyagulanyi yavunaanibwa ogw'okwagala okumalako mirembe okunyiza ssaako n'okweyisa ku pulezidenti Museveni mungeri embi, webaali mu [[Arua (disitulikit)|Arua]] mu mwaka ogwali guyise.Okuvunaanibwa kwajja olunaku lumu oluvannyuma lw'okufa kwa Ziggy Wine, munayuganda mune eyali omuyimbi ng'era mwesiimbu eri Museveni, eyawambibwa abantu abatamannyikibwa nebamutulugunya.<ref>{{Cite web |title=Uganda's Wine charged with 'annoying' the president |url=https://www.dw.com/en/ugandas-bobi-wine-charged-with-annoying-the-president/a-49922185 |access-date=2026-08-06 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-06 |title=Bobi Wine charged with 'annoying' Uganda's Museveni |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49247860 |access-date=2026-08-06 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> === Okwegugunga nga bawakanya emisolo egyali gitereddwa ku mikutu gimukwanira wala === Nga 22 Ogwokuna mu 2019, Kyagulanyi yakwatibwa nebamugalira bweyai ayagala okugenda ku kivulu ekyali kitegekeddwa mu baala ly'obwa nnanyini erimu mu bukiika kkono bwa Kampala, ekyasazibwamu poliisi.<ref>{{Cite news |last=France-Presse |first=Agence |date=2019-04-22 |title=Ugandan police detain Bobi Wine and fire teargas at supporters |url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/22/uganda-police-detain-bobi-wine-fire-teargas-fans |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Baali bamulumiriza okubeera nga yakulembera okwegugunga mu kibuga mu mwaka ogwali guyise nga tafunye lukusa kuva eri poliisi; tokwegugunga kuno kwaliwo nga kuwakanya omusolo ogwali gutereddwa ku mikutu gimukwanira wala egyatandika mu Gwomusanvu mu 2018.<ref>{{Cite news |title=Bobi Wine leads Ugandans in protest against social media tax |url=https://www.the-star.co.ke/news/2018-07-11-bobi-wine-leads-ugandans-in-protest-against-social-media-tax/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116203518/https://www.the-star.co.ke/news/2018-07-11-bobi-wine-leads-ugandans-in-protest-against-social-media-tax/ |archive-date=2023-11-16 |access-date=2026-11-05 |work=The Star |language=en-KE |url-status=live}}</ref><ref name="aljazeera">{{Cite web |last=Agencies |first=N |title=Ugandan pop star opposition MP Bobi Wine arrested again |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/4/29/ugandan-pop-star-opposition-mp-bobi-wine-arrested-again |access-date=2026-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Nga 29 Ogwokuna mu 2019, bweyali agenda ku woofiisi ezikola ku by'okunoonyereza ku bumennyi bw'amateeka n'obuzi bw'emisango mungeri y'okuwa okuyitibwa kwe ekitiibwa n'okwogera ku by'okusazaamu ekivulu, Kyagulanyi neera baddamu nebamukwata era nebautwala mu kkooti ya Buganda Road, gyeyavunaanibwa okugaana okusa ekitiibwa mi mirimu gy'eggwanga n'amateeka era nebamusindika mu komera e Luzira okutuusa bweyagibwayo ng'alindirira kuwuliriza kuwozesebwa kwe nga 2 Ogwokutaano. Mu byayogerwa olunaku oluddako, ekibiina ky'ensi yonna ekirwana okulaba nga kikuuma eddembe ly'abantu, ky<nowiki>'asaba okuteebwa kwe mu bunaambiro, era nekikubiriza gavumenti ya Uganda ''okulekeraawo okukozesa mungeri eswaza okugezaako okusirisa oyo abeera agivumirira''</nowiki>.<ref>{{Cite web |date=2019-04-30 |title=Free Bobi Wine immediately |url=https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2019/04/uganda-detention-of-bobi-wine-is-a-shameless-attempt-to-silence-dissent/ |access-date=2026-08-06 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> Kulunaku lw'okuwozesebwa, lwakolebwa ku lukungaana olwali olwa vidiyo nga lwerwasokera ddala mu byafaayo by'amateeka ga Uganda, Kyagulanyi yakirizibwa okuteebwa, nga warindirira okuwozesebwa era n'ateebwa okuva mu kkomera, wabula ng'ekkooti yamuwera okubeerako okwegugunga kwonna kw'ategeka nga tekuli mu mateekawith the court also arring him from holding unlawful demonstrations.<ref>{{Cite web |last=inbox |first=Get the stories shaping East Africa-delivered straight to your |date=2020-07-06 |title=Ugandan court grants Bobi Wine bail |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/ugandan-court-grants-bobi-wine-bail-1417112 |access-date=2026-08-06 |website=The EastAfrican |language=en}}</ref> === Okulonda kwa pulezidenti mu 2021 === Nga 24 Ogwomusanvu mu 2019, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo mu ku londa kwa bonna ku bwa pulezidenti mu 2021.<ref>{{Cite news |title=Uganda's Bobi Wine Formally Announces Presidential Bid |url=https://www.voanews.com/africa/ugandas-bobi-wine-formally-announces-presidential-bid |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129225032/https://www.voanews.com/africa/ugandas-bobi-wine-formally-announces-presidential-bid |archive-date=2021-01-29 |access-date=2026-08-06 |work=Voice of America |language=en |url-status=live }}</ref> Nga 22 Ogwomusanvu mu 2020, yalangirira nga bweyali yeegase ku kibiina ky'eby'obuvuzi ekimannyikiddwa nga [[National Unity Platform]], era n'alondebwa okubeera pulezidenti wakyo era eyali agenda okukikwatira bendera ng'agenda okwesimbawo ku bwa pulezidenti bwa Uganda mu kulonda kwabonna okwali kugenda okubeerawo mu Gwokubiri mu 2021.<ref>{{Cite web |title=2021 Polls: Bobi Wine to Run for Presidency under National Unity Platform Political Party – Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News |url=https://www.softpower.ug/2021-polls-bobi-wine-to-run-for-presidency-under-national-unity-platform-political-party/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727045317/https://www.softpower.ug/2021-polls-bobi-wine-to-run-for-presidency-under-national-unity-platform-political-party/ |archive-date=2020-07-27 |access-date=2026-08-06 |website=www.softpower.ug |language=en-US |url-status=live }}</ref> Kyagulanyi yali alondeddwa okwesimbawo mu woofiisi eyali esinga okubeera eyawagulu ey'okubeera pulezidenti nga 3 Ogwokuminoogumu mu 2020. Mu kaseera katono nnyo nga bamazze okumulonda, Kyagulanyi yakwatibwa poliisi y'amaggye.<ref>{{Cite web |last=Al Jazeera English |date=2020-11-03 |title=Uganda’s Bobi Wine arrested after presidential nomination: Party |url=https://www.youtube.com/watch?v=rUETRakzDic |access-date=2026-08-06}}</ref> Nga 6 Ogwekuminoogumu mu 2020, yatongoza byeyali agenda okukola bweyali mu kakuyege e [[Mbarara (disitulikit)|Mbarara]] mu bugwanjuba bwa Uganda nga bweyali agenda okwesimbawo oluvannyuma lw'abadukanya eggwanga okuyimiriza ekibiina kye ekya [[National Unity Platform|NUP]] webotolooza woofiisi zabwe ne poliisi wamu n'amaggye, nebamulemesa okutongoreza eyo byeyali agenda okukola nga bwebaali bakitegese.<ref>{{Cite web |title=Bobi Wine to Unveil manifesto in Museveni's Region |url=https://www.fastobserver.com/2020/11/bobi-wine-to-unveil-manifesto-in.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120030502/https://www.fastobserver.com/2020/11/bobi-wine-to-unveil-manifesto-in.html |archive-date=2021-01-20 |access-date=2026-08-06 |website=www.fastobserver.com |language=en}}</ref> Nga 11veOgwekuminoogumu mu, Ssentamu was yakaatibwa mu disitulikiti y'e Luuka mu buvanjuba bwa Uganda n'agalirwa ku poliisi y'e Nalufenya mu [[Jinja (disitulikit)|Jinja]] okumala enaku satu. Okusinziira ku lupapula lw'amawulire olwa 'Daily Monitor', "Poliisi yawayiriza Omukulu Kyagulanyi olw'okubeeta n'abawagizi abasoba mu 200 abaali bakiriizbwa akakiiko akavuunaanyizibwa ku by'okulonda mu Uganda okusobola okutangira okusaasaana kwa Covid-19."<ref>{{Cite web |date=2020-11-18 |title=Bobi Wine arrested in Luuka |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-arrested-in-luuka-3202494 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> His aatibwa kwe kwavirako okwekalakaasa okwali kwetoloodde eggwanga lyonna nadala mu bitundu bya la, [[Masaka]], Jinja, [[Mukono (disitulikit)|Mukono]], [[Mbale (disitulikit)|Mbale]] ne Wakiso. Wadde nga poliisi ya Uganda yali ekikatiriza nti abantu 54 beebaali batiddwa, abalwanirizi b'eddembe ly'abantu baali bagamba omuwendo gwalinya ngera kusuka mu bantu 100 abaali batemuddwa nga n'abalala baafuna ebisago<ref>{{Cite web |date=2021-11-20 |title=November riots: How victims were killed |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/november-riots-how-victims-were-killed-3625394 |access-date=2026-11-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agencies |first=N |title=Deadly Uganda protests over Bobi Wine’s arrest |url=https://www.aljazeera.com/gallery/2020/11/19/in-pictures-violence-in-uganda |access-date=2026-11-05 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Abantu abasuka 2000 beebakwatibwa nebagarirwa mu kkomera mu bwegugungo obwali buyitiridde.<ref>{{Cite news |last=Athumani |first=Halima |last2=Wroughton |first2=Lesley |date=2020-11-20 |title=37 dead in Uganda protests after arrest of presidential candidate Bobi Wine |url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/uganda-protests-bobi-wine/2020/11/20/efe106ec-2aa6-11eb-9c21-3cc501d0981f_story.html |access-date=2026-08-06 |work=The Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-20 |title=Death toll at 37 in Uganda unrest after Bobi Wine's arrest |url=https://apnews.com/article/bobi-wine-kampala-health-elections-coronavirus-pandemic-5e0f669f868431ace6102162b7fa4e8a |access-date=2026-08-06 |website=AP News |language=en}}</ref> Omukuumi wa Wine, Francis Senteza yatibwa nga 27 mu Gwekumineebiri mu 2020, oluvannyuma lw'okutomerwa ekimmotoka kya poliisi y'amaggye. Yalumbibwa bweyali agezaako okutwala munamawulire eyali alumiziddwa n'omukka ogubalagala mungeri embi ennyo mu bukuubagano obwaliwo mukusooka wakati poliisi n'ekibinja ky'abawagizi ba Bobi Wine.Munamawulire omulala yafuna ebisago munsonga eno.<ref>{{Cite web |last=Agencies |first=N |title=Bobi Wine says bodyguard killed in violence ahead of poll |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/27/uganda-bobi-wine-says-bodyguard-kill-in-election-violence |access-date=2026-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Nga 16 Ogwolubereberye, akakiiko akavunaanyizibwa ku by'okulondesa mu UIganda kaalangirira nga Museveni bweyali awangudde okulonda n'obululu 58,6 ku 100. Wine yagaana okukiriziganya neebyali bivudde mu kulonda kuno, ng'agamba kwekukyasinze okubeera nga tekwali kwesiimbu mu byafaayo bya Uganda.<ref>{{Cite web |title=Museveni declared winner of disputed Uganda presidential election |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/16/ugandas-museveni-declared-winner-of-presidential-election |access-date=2026-08-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Wine yagalirwa mu maka gge nga takirizibwa kutambula nga 15 Ogwolubereberye, akaseera katono nnyo oluvannyuma lw'okusuula akalulu kke ak'okulonda kwa bonna ak'obwa pulezidenti. Amaggye geetoloola amaka gge nga tegakiriza muntu yenna kuyingira oba kufuluma okumala enaku ezaali ziwerako, wadde Wine y'agamba nga ng'emere bweyali emuweddeko. Omubaka wa Amerika mu Uganda, Natalie E. Brown yali takirizibwa kukyalira wadde okumulekera emere, kuba amagye gaali gaziyiza okuseregendde lw'emmotoka zze.<ref>{{Cite news |last=McSweeney |first=Eoin |date=2021-01-19 |title=US ambassador blocked from visiting Bobi Wine as official warns ‘don’t cry for Ugandans’ {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2021/01/19/africa/us-embassy-uganda-wine-intl/index.html |access-date=2026-08-06 |work=CNN |language=en}}</ref> Wine yateebwa nga 26 Ogwolubereberye oluvannyuma lwa kkooti ya Uganda enkulu okulagira ebitongole by'eby'ekwolinda okukomekereza okugalirwakwe mu nnyumba.<ref>{{Cite news |last=McSweeney |first=Eoin |date=2021-01-26 |title=Uganda security forces withdraw from Bobi Wine’s home {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2021/01/26/africa/bobi-wine-free-house-arrest-intl/index.html |access-date=2026-08-06 |work=CNN |language=en}}</ref> Nga 1 Ogwokubbiri, Wine yawakanya okulonda kwa 2021 mu kkooti, naye oluvannyuma yalagira banamateeka bbe okugyayo omusango ng'agamba abalamuzi baali bagenda kugusala mungeri etaali neesiimbu, oluvannyuma lw'omulamuzi omukulu okulabibwako mu bifannanyi ne pulezidenti Museveni, eyali agenda okukiikiriza ekibiina ekyali kiwawabibwa mu kkooti. == Emirimu gy'okuyamba abantu == Kyagulanyi ayambye pulojekiti ez'enjawulo ezitereddwa munkola okuyamba okulakulanya embeera y'abaavu.<ref name="Good">{{Cite news |title=Bobi giving back to the hands that lifted him up |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted |archive-date=2019-01-10 |access-date=2026-08-06 |work=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu 2012, yatandika kakuyege kw'okutumbuula okwongera okulongoosa amalwaliro okwabuli kiseera, eby'obuyonjo, okukungaanya kasasiro oba obutamu mansa buli wamu n'okunaaba engalo okusobola okwewala enddwadde.<ref name="Clean">{{Cite web |last=Lydia Nabakooza |date=2012-09-30 |title=The september General clean up Kampala Uganda |url=https://www.youtube.com/watch?v=7LbIBheR83c |access-date=2026-08-06}}</ref> Vidiyo y'okumukutu gwa YouTube okuva mu Gwomwenda mu2012 eraga nga yeegase ku Loodi meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]] mu kulongoosa Kamwookya, enzigota z'omulirwaano Kyagulanyi gyeyakulira.<ref name="Clean" /> Omwaka gwegumu, yawaayo ssente z'okuzimba kabuyonjo n'omukutu oguyaba okutambuza amazzi mu Kisenyi II, enzigota za Kampala olupapula lwa ''New Vision'' lwerwanyonyola okubera nga lwali lujudde obucaafu, obuzimbe obwazimbibwa obubi nga mubeeramu abantu abaavu, eby'obulamu obuyonjo nga bubi nga tebalina na buyambi bumala." Kyagulanyi yanyonyola nti yasalawo okukwata ku pulojekiti eno kubanga bano bantu bbe, nga wadde n'agenda wa, gano gajja kusigala nga ge makaage "<ref name="Good" /> Akubye ne kakuyege w'okulwanyisa omusujja gw'ensiri, ng'alina byeyawaayo mu ddwaliro lya Nakasongola Health Centre, wamu n'okulaga ebijuliziddwa eri obulwadde buno mu nnyimba zze.<ref name="Mom">{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2014-04-24 |title=Bobi Wine In Campaign Against Malaria |url=https://bigeye.ug/bobi-wine-campaign-malaria/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Mu Gwomunaana mu 2013, Kyagulanyi yakyalira enkaambi y'abanoonyi boobubuddamu mu disitulikiti y'e Bundibugyo ng'ali n'abakiise okuva mu kitongole ekyamba abaana ekya Save the Children, United Nations High Commissioner for Refugees, n'ekya Red Cross, tokuwaayo ssenye n'ebikozesebwa.<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2013-08-14 |title=Bobi WINE in Bundibugyo Charity Drive |url=https://bigeye.ug/bobi-wine-in-bundibugyo-charity-drive/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Mu mwezi ogwaddako, yatumibwa omubaka eyali amannyi eky'ekizadde aba Twaweza, ekitongole ky'obwanakyewa ekiteeka esira ku byenjigiriza n'okwenyigiramu kw'abanaansi mu Buvanjuba bwa Afrika; obubaka bwe mu nkolagana eno bwali bwakutumbuula omuzadde ow'obuvunaanyizibwa era afaayo eri abawagizi bbe abanayuganda. Mu kagyojigyoji w'ebibuuzo gweyabuuzibwa ku bikwatagana ku pulojekiti eno, yagamba nti, " eby'enjigiriza byebisobola okukyuusa entambula y'eggwanga era ng'omuyimbi ate nga taata, nzikiriza nti tusobola okuleetawo enkyuka kyuka mu by'okuyigiriza bw'abaana bafe."<ref name="Ed">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Bobi Wine appointed parenting ambassador |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> Mu 2014, Kyagulanyi yatuumibwa omubaka wa kakuyege eyali ow'okutaasa abaana ku lwabuli ombu, nga yeegata ku ttiimu y'abanayuganda abayimbi 14 abaakwata oluyimba olw'enjawulo ne vidiyo eyali ekwata ku by'okuzaalisa wamu n'eby'obulamu bw'abaana. Abayimbi abalala abaali mu vidiyo eno kwaliko; [[Jose Chameleone]], Radio ne Weasel, abakola ekibiina kya [[Goodlyfe Crew]].<ref>{{Cite web |title=Leading Music Artists Produce New Campaign Song in Uganda {{!}} EVERY ONE |url=https://everyone.savethechildren.net/articles/leading-music-artists-produce-new-campaign-song-uganda |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002910/https://everyone.savethechildren.net/articles/leading-music-artists-produce-new-campaign-song-uganda |archive-date=2018-08-25 |access-date=2026-08-06 |website=everyone.savethechildren.net |language=en}}</ref> Kyagulanyi ne mukyala we Barbara batambudde amalwaliro mangi okwetoloola Uganda omubadde eddwaliro ly'e Nakaseke, nga basisinkana abazaalisa n'abavunaanyizibwa ku by'obulamu okusobola okubunyisa kakuyege ono mu bantu.<ref name="Mom" /> Taasa abaana yamutwala mu bitundu ebirala ng'atambuza kakuyege ono omwali, ekifo ky'abanoonyi boobubuddamu ekya Nyumanzi Refugee Settlement mu Bukiika ddyo bwa Bugwanjuba bwa Uganda ku lw'abantu ba Sudan y'omu Bukiika kkono.<ref>{{Cite web |title=New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/news/655590-bobi-wine-thrills-south-sudanese-refugees.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120201542/https://www.newvision.co.ug/news/655590-bobi-wine-thrills-south-sudanese-refugees.html |archive-date=2025-01-20 |access-date=2026-08-06 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live }}</ref> Esaawa eno, Bobi Wine yemuyima w'ekitongola ky'obwa nakyewa ekivunaanyiziba ku by'abawala n'abaana abazaala nga bato ekiyitibwa 'Caring Hearts Uganda', ekyatandikibwawo mukyala we Barbie Kyagulanyi. Ebikwata ku Caring Hearts Uganda - ekitongole ekitafa ku bya kukola magoba ku lw'ensonga z'obulamu bw'abakyala mu Uganda . Endaga ya Bobiwine eyalina okubeerawo nga 8 Ogwekumi mu 2022 yasazibwamu gavumenti ya UNITED ARAB EMIRATES olw'ensonga ezitategerekeka, bweyali yakatuuka yakwatibwa n'agalirwa ku kisaawe ky'e Dubai eky'ennyonyi okumala esaawa 10, wabula oluvannyuma yateebwa n'ayogerako eri abawagizi bbe, okwongerwayo kw'olulaga luno kwali kutegeeza nti banayuganda abaali bakonkomalidde mu United Arab Emirates baalina okukomezebwawo mu ggwanga lyabwe.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014040519/https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207112717/https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |url-status=dead }}</ref> == Obutakaanya == Kyagulanyi ayogera butereevu ewatali kwekwekerera ku bikwatagana ku by'obufuzi n'ebeera y'abantu mu Uganda, ekiretawo obutakaanya.Okutuusa mu Gwolubereberye mu 2019, yalina obutakaanya obwali tebukoma ne munayuganda mune omuyimbi [[Bebe Cool]], ayimbye mu kuwagira pulezidenti Museveni ne NRM, ng'ate Kyagulanyi abadde mu kuwagira oludda oluvuganya.<ref name="bigeye.ug">{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2016-02-22 |title=Bebe Cool fans forsake him over politics, and join Bobi Wine. |url=https://bigeye.ug/bebe-cool-fans-forsake-him-over-politics-and-join-bobi-wine/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref><ref name="bigeye.ug"/> Mu Gwomusanvu mu 2014, kyalangirirwa nti Kyagulanyi yali wakuyimbira mu Bungereza mu kifo ekiyitibwa The Drum Arts Centre mu Birmingham ne [[Troxy]] mu London.<ref>{{Cite web |last=Roberts |first=Scott |date=2014-07-24 |title=Anti-gay Ugandan singer due to perform in Birmingham and London |url=https://www.thepinknews.com/2014/07/24/anti-gay-ugandan-singer-due-to-perform-in-birmingham-and-london/ |access-date=2026-08-06 |website=PinkNews {{!}} Latest lesbian, gay, bi and trans news {{!}} LGBTQ+ news |language=en-US}}</ref> Kino kyaletera okukiwera olw'ebigambo byeyali akozesa nga byogera ku buli bwebisiyaga.<ref>{{Cite web |last=Nabaasa |first=Monica |date=2014-07-28 |title=Bobi Wine UK Performance Faces Resistance |url=https://chimpreports.com/bobi-wine-to-be-banned-from-performing-in-uk/ |access-date=2026-08-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Ebifo byombi byasazaamu okulabikako kwa Kyagulanyi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714 |access-date=2023-06-27 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815105138/https://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Lockley |first=Mike |date=2014-07-29 |title=Anti-gay rapper banned from Birmingham venue over homophobic lyrics |url=https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/drum-arts-centre-aston-cancels-7525289 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309075347/https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/drum-arts-centre-aston-cancels-7525289 |archive-date=2026-03-09 |access-date=2026-08-06 |work=Birmingham Live |language=en-GB |url-status=live }}</ref> Mu kiwandiiko ky'Ogwokutaano mu 2016 ekyali ku mukutu gwa 'Twitter' omwalimu okuwanyisiganya na'aba ULC Monastery LGBTI, ekibiina ky'abakiririza mu diini y'obukatuliki kyatumbuula okuwagira eri aba LGBT, Kyagulanyi yagamba nga bweyali avudde mungeri gyeyali awandiise eri abantu abalya ebisiyaga, naye nga teyalambululula bulungi nti oba endowooza zze eri abali b'ebisiyaga yali ekyuse.<ref>{{Cite web |last=The Reverend Randy P. Orso [@ULCMLGBTI] |title=@HEBobiwine You recently met with the USA Amb. Malac, have you renounced violence toward the LGBT community in Uganda? |url=https://x.com/ULCMLGBTI/status/735354249186578432 |access-date=2026-08-06 |website=Twitter}}</ref> Mu 2015, Kyagulanyi yalwanirira obwakabaka bwa [[Buganda]] mulujude bwebwali busonda ssente ekintu ekyavumirirwa Sheikh Muzaata n'akyogerako ebigambo ebibi, nekitandikawo olutalo lw'ebigambo.<ref name=":0">{{Cite web |last=Aine |first=Kim |date=2015-03-23 |title=Bobi Wine Warns of War with Muzaata |url=https://chimpreports.com/bobi-wine-warns-of-war-with-muzaata/ |access-date=2026-08-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Kyagulanyi ebiseera esinga abadde amannyikiddwa nga ''Omubanda wa Kabaka'' ku lw'engeri gy'ali omwesimbu n'okwagala Kabaka wa Buganda.<ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128175019/https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |url-status=dead }}</ref> n AGwokupa mu 6, wheekyuma kya Uganda kyokka ekiyamba mu kujanjaba obulnadde bwa kookolo e Mulago mu Uganda bwekyayononeka, Kyagulaunyi yakulemberamu mu kubunyisa obutali bumativu bw'abantu kungeri abakungu gyebalwawo okwanukula kunsonga eno, n'avumirira ne gavumenti okubeera nga tefaayo wekituuka ku by'obulamu bw'abantu, n'avuganya abakulembezze b'eggwanga ku ky'okukozesa obulungi omusolo oguweebwa banaansi.<ref>{{Cite web |date=2021-01-16 |title=Mulago cancer machine breaks down |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mulago-cancer-machine-breaks-down-1645902 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ivan |first=sewakiryanga |title=Bobi wine to raise money for Cancer Machine! {{!}} Campusjuice |url=http://mycampusjuice.com/2016/04/11/bobi-wine-to-raise-money-for-cancer-machine/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030150642/http://mycampusjuice.com/2016/04/11/bobi-wine-to-raise-money-for-cancer-machine/ |archive-date=2017-10-30 |access-date=2026-08-06 |website=mycampusjuice.com |language=en-US}}</ref> Okuyita mu kaseera k'okulonda kwa 2015 ne 2016, Kyagulanyi esira ly'obubaka bwe yaliteeka ku bya kuwagira ndowooza za njawulo.<ref>{{Cite web |date=2016-02-16 |title=BBC Interviews Bobi Wine, Calls For Peace During Elections |url=https://www.howwe.ug/news/entertainment/10661/bobi-wine-has-today-been-interviewed-by-bbc-world-service |access-date=2026-08-06 |website=www.howwe.ug |language=en}}</ref> Omulanga gwa Kyagulanyi eri abantu gwali gwakakuyege wa kulaba nga gavumenti etereeza eby'obufuzi n'embeera y'abantu mu kulonda kwa 2016, n'ennyimba nga "Dembe", lwaleeta eneeyisa ezitali zimu okuva mu byali byetaagwa mu by'obufuzi bwa Uganda. Mu kaseera kano, [[Uganda Communications Commission|ekitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bifulumizibwa ku mpewo]] kyegaana nga bwekyaali kiweze oluyimba lwa "Dembe" okuva ku mikutu gya leediyo.<ref>{{Cite web |date=2021-01-16 |title=UCC denies banning Bobi Wine Dembe song |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ucc-denies-banning-bobi-wine-dembe-song-1635916 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw'emyezi esatu ng'okulonda kuwedde, omubaka wa Amerika mu Uganda Deborah R. Malac yayaniriza Kyagulanyi ku kabaga k'abakungu akaali ku kitebe, n'agamba nti ono yali ayambye okukyusa abavubuka b'eggwanga.<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2016-05-25 |title=PHOTO: Bobi Wine and his wife hang out with US Ambassador |url=https://bigeye.ug/bobi-wine-and-his-wife-hang-out-with-us-ambassador/ |access-date=2026-08-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Gavumenti ya Uganda bweyagyako emikutu gimukwanira wala mu kaseera k'okulonda kwa 2016, Kyagulanyi yakoseza gw'obwanannyini ogwa virtual private network okuwanikayo obutali bumativu eri okugalibwawo kw'eby'empuliziganya ku mukutu gwe ogwa 'Facebook' nga bw'alaga nga gavumenti bweyasigala ng'ekozesa emikutu gimukwanira wala gyebaali batandise.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002511/http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref> Kyagulanyi oluvannyuma yalondebwa ng'omu ku baali bagenda okwogera kunsonga y'eddembe kulunaku lw'okwolesa eddembe World Press Freedom Day mu Kampala mu Gwokutaana mu 2016.<ref>{{Cite web |title=Ugandan Artistes Criticize State Limitation of their Expression {{!}} ChimpReports |url=http://chimpreports.com/entertainment/ugandan-artistes-criticize-state-limitation-of-their-expression/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506005857/http://chimpreports.com/entertainment/ugandan-artistes-criticize-state-limitation-of-their-expression/ |archive-date=2016-05-06 |access-date=2026-11-05 |website=chimpreports.com |language=en-US}}</ref> Mu Gwokusatu mu 2016, yalwanirira eddembe lyabanyimbi bane abamuvuganya okwolesa endowooza zaabwe nti Kyagulanyi nga ye taziwagira.<ref>{{Cite web |date=2021-01-16 |title=Spare artistes from boycott, Bobi Wine appeals to Besigye |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/spare-artistes-from-boycott-bobi-wine-appeals-to-besigye-1643046 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu Gwomunaana mu 2020, Kyagulanyi yatwalibwa mu kkooti nga bamulumiriza okufulumya obubaka obukyamu, okwewandiisa ng'akoseza ekifannanyi ekitali kikye n'okukosesa ebipapula ebikyamu ebitali bibye.<ref>{{Cite web |last=URN |date=2020-09-01 |title=Bobi Wine summoned by court over altered age |url=https://observer.ug/news/bobi-wine-summoned-by-court-over-altered-date-of-birth/ |access-date=2026-08-06 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Ruling on Bobi Wine age case for September 28 |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> Nga 3 Ogwekuminoogumu mu 2020, Kyagulanyi yakwatibwa oluvannyuma lw'abavunaanyizibwa ku by'okulonda bwebamukakasa nga bweyali agenda okwesimbawo mu kulonda kwa bonna okwali kubinda binda Ekiwandiiko ku mukutu gwe ogwa Twitter kyali kigamba yakwatibwa mungeri y'obutabanguko wabweru w'ekifo webaali bamukakasiriza g'eyali agenda okwesimbawo, nebamuziba amaaso okumala akaseera katono era poliisi n'amaggye negamutulugunya.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Okriror |first2=Samuel |last3=Kampala |date=2020-11-03 |title=Ugandan singer Bobi Wine arrested after confirmation as election candidate |url=https://www.theguardian.com/world/2020/nov/03/ugandan-singer-bobi-wine-arrested-after-confirmation-as-election-candidate |access-date=2026-08-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Obulamu bwe == Bweyali asoma ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere,]] Kyagulanyi yasisinkana mukyala we, [[Barbie Kyagulanyi|Barbara Itungo,]] nga mubiseera ebya yali muyizi mu siniya ey'omukaaga ku [[Bweranyangi Girls' Senior Secondary School]]. Embaga yabwe yaliwo mu gwomunaana mu 2011 oluvannyuma lw'emyaka 10 nga babeera bombi, ng'era balina abaana banna.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164215/http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |url-status=dead }}</ref> Kyagulanyi ne famire ye babeera ku kyalo Magere, mu disitulikiti y'e Wakiso, 'ng'era akakasa nti bagenda bonna okulima okusobola okufuna emmere, buli wetuba tusobola. Nga kino nkikola kubanga njagala bayige okubeera mubulamu obwabulijjo, ssi ng'obw'omwana w'omuntu omumannyifu."<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Bobi Wine rough as a musician, smooth as a father |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-06 |website=New Vision}}</ref> Nga 10 Ogwokubiri mu 2015, taata wa Kyagulanyi yafa oluvannyuma lw'okumala akabanga akawanvu ng'atawanyizibwa ekirwadde kya sukaali.<ref>{{Cite news |title=Bobi Wine's father passes on |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-Wine-father-passes-on/812796-2619324-i7awa8z/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023120109/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-Wine-father-passes-on/812796-2619324-i7awa8z/index.html |archive-date=2017-10-23 |access-date=2026-08-06 |work=Daily Monitor |language=en-UK}}</ref> Ensonga zno n'okuziika kwasikiriza abakungubaze bangi nga muno mwemwali abakungu ba gavumenti ssaako n'abantu abalala abamannyifu.<ref>{{Cite web |date=2021-01-18 |title=Politics as Bobi Wine’s father is laid to rest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/politics-as-bobi-wine-s-father-is-laid-to-rest-1600300 |access-date=2026-08-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nga wayise omwezi gumu, Kyagulanyi yafulumya oluyimba oluyitibwa "Paradiso", olwalimu obubaka obwali bukubiriza abantu okwesiimiza bazadde baabwe nga bakyali balamu.<ref>{{Cite news |title=Bobi hosts fans at Paradiso release |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-hosts-fans-at-Paradiso-release/-/812796/2654454/-/format/xhtml/-/9mriec/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823141842/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-hosts-fans-at-Paradiso-release/-/812796/2654454/-/format/xhtml/-/9mriec/-/index.html |archive-date=2018-08-23 |access-date=2026-08-06 |work=Daily Monitor |language=en-UK}}</ref> == Awaadi == === Awaadi ne by'alondeddwamu === === Engule endala === * 2018 Africanews omuntu asinze mu mwaka<ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |title=Archive copy |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627194720/https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |url-status=dead }}</ref> * 2019 ''Foreign Policy'' Abalowooza munsi yonna<ref>{{Cite web |title=Foreign Policy's 100 Global Thinkers |url=https://2019globalthinkers.foreignpolicy.com/ |access-date=2026-08-06 |website=2019 Global Thinkers - Foreign Policy |language=en-US}}</ref> * 2019 Rainbow/PUSH Awaadi y'abalwaniridde eddembe ly'abantu munsi yonna<ref>{{Cite web |last=Mwarua |first=Douglas |date=2019-07-10 |title=Bobi Wine receives prestigious International Humanitarian Award - Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/310073-bobi-wine-receives-prestigious-international-humanitarian-award.html |access-date=2026-08-06 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> * 2019 Friedrich Naumann Foundation Ekirabo ky'eddembe ku lukalo lwa Afrika<ref>{{Cite web |date=2019-12-10 |title=Hon. Robert Kyagulanyi Ssentamu “Bobi Wine” Honoured With Freedom Prize {{!}} Friedrich Naumann Foundation |url=https://www.freiheit.org/de/pressemitteilung/hon-robert-kyagulanyi-ssentamu-bobi-wine-honoured-freedom-prize |access-date=2026-08-06 |website=www.freiheit.org |language=en}}</ref> * 2021 Bobi Wine yalangirirwa aba Janzi Awards ng'omuyimbi eyali omutandisi w'emirimu eyasinga * 2022 Ng'ali wamu ne Ronie Matovu afulumya ennyimba, [[Humphrey Nabimanya]] n'aba Bryan Morel Publications, Bobi Wine yaweebwa awaadi ku anna wansi w'anna awaadi y'okulukalo lwa Afrika muAccra [[Ghana]]. == Ennyimba ze == Ennyimba zze ezigibwa ku mikutu.<ref name=":1">{{Cite book |date=2026-08-04 |title=Spotify |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Spotify&oldid=1367670759 |language=en}}</ref> ; Entaambi * 2015: ''Bobi Wange'' * 2015: ''Hosanah'' * 2015: ''Kansubize'' * 2015: ''Ontabira'' * 2015: ''Sweet'' * 2018: ''Kyarenga'' ; Ennyimba eenyimpi wamu n'empaanvu * 2015: "Ayagala Mulaasi" * 2017: "Freedom" * 2018: "Kyarenga" * 2019: "Tuliyambala Engule" * 2020: "Corona Virus Alert" == Ffirimu z'abaddemu == * 2008: ''Divisionz'' * 2010: ''Yogera'' * 2015: ''Situka'' * 2016: ''Omubanda wakabaka'' == Ebujuliziddwa == <references /> [[Category:Abaazaalibwa mu 1982]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abayimbi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] [[Category:Buganda]] d2dg0iw5991abi463ghh1pa4m49x0k3 Valparaíso 0 6663 78366 22226 2026-11-11T18:15:45Z Dgeroume 12573 I added a caption to an image 78366 wikitext text/x-wiki [[File:Montaje de Valparaíso.jpg|350px|thumb]] [[File:Ascensor Barón.jpg|350px|thumb|City view and arhitecture.]] '''Valparaíso''', ekibuga, [[Chile]]. [[Category:Chile]] i1t8gjmzx7nw4qxa55ldpux4hxdewwu Amelia Kyambadde 0 7470 78397 70132 2026-11-12T05:28:16Z RReagan kyeyune 12578 nyongedemu wamu n'okujjamu amabanga 78397 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Amelia Anne Kyambadde''' Munnayuganda, munnabyabufuzi, muzirakisa era mulwanirizi w'eddembe ly'abakyala. Yaliko omuwabuzi wa Pulezidenti omukulu ku nsonga z'amakolero. Yaliko Minisita w’Ebyobusuubuzi, Amakolero n’Ebibiina by’obwegassi mu Kabineeti ya Uganda okuva mu 2016-2021.<ref>{{cite web |last=Mukasa |first=Henry |date=28 May 2011 |title=Museveni Names New Cabinet |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941 |archive-date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-02-27 |title=Cabinet Members and Ministers of State |url=https://www.parliament.go.ug/page/cabinet-members-and-ministers-state |access-date=2021-04-02 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cabinet Secretariat - The Republic of Uganda |url=http://www.cabinetsecretariat.go.ug/data/staffdetails/42/Hon.%20Amelia%20Anne%20Kyambadde.html |access-date=2021-04-02 |website=www.cabinetsecretariat.go.ug |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514073545/http://cabinetsecretariat.go.ug/data/staffdetails/42/Hon.%20Amelia%20Anne%20Kyambadde.html |url-status=dead }}</ref> Ye mubaka wa Mawokota North Constituancy.<ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Ex-Ministers Ruhindi, Kyambadde Return to Parliament After Years in Political Wilderness |url=https://chimpreports.com/ex-ministers-ruhindi-kyambadde-return-to-parliament-after-years-in-political-wilderness/ |access-date=2026-08-23 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Yalondebwa ku bukulu obwo nga 6 Ogwomukaaga 2016. Yaweerezaako nga Minisita w’Ebyobusuubuzi n’Amakolero wakati wa 27 Ogwokutaano 2011 ne nga 6 Ogwomukaaga 2016. Yalya ekifo kino ng’asikira [[Kahinda Otafiire]], eyali alondeddwa nga Minisita w’ebyamateeka ne Ssemateeka.<ref>{{cite web |author=Kavuma Kaggwa |date=23 November 2014 |title=What We Should Include In Uganda's New Constitution |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/What-we-should-include-in-Uganda-s-new-Constitution--/-/689844/2531506/-/o3ksdcz/-/index.html |access-date=22 December 2014 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}</ref> Amelia Kyambadde yaliko omubaka mu Paalamenti ya Uganda wakati wa 2011 ne 2021 ng'akiikirira abantu b’omu Bukiikakkono bw’essaza ly’e Mawokota mu [[Mpigi (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mpigi]] ku bisanja bibiri eby'akomekerera mu Gwokutaano 2021. == Obuto bwe == Yazaalibwa mu Gwomukaaga 1955, nga kitaawe ye omugenzi Serwano K. Kulubya ne nnyina ye Mary Kafureka, mu kitundu ekiyitibwa Guildford, Surrey, e Bungereza. Eyo gye yaggyibwa okudda e [[Yuganda|Uganda]], mu 1959, nga wa myaka ena egy’obuto.<ref>{{cite web |last=Ssempijja |first=David |date=3 August 2010 |title=Why Amelia Kyambadde Is Leaving State House for Peasants |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/25/727697 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222180503/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/727697 |archive-date=2014-12-22 |access-date=22 December 2014 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala)}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2020-06-23 |title=7 interesting things you didn't know about Trade Minister Amelia Kyambadde |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20200623/94716/7-interesting-things-you-didnt-know-about-trade-minister-amelia-kyambadde.html |access-date=2021-04-02 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kasyate |first=Simon |title=Amelia Kyambadde: wild girl fighting for underprivileged |url=https://observer.ug/viewpoint/interview/39981-amelia-kyambadde-wild-girl-fighting-for-underprivileged |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506113045/https://observer.ug/viewpoint/interview/39981-amelia-kyambadde-wild-girl-fighting-for-underprivileged |url-status=dead }}</ref> ==Emisomo gye== Yatandikira okusoma kwe ku Gayaza Primary School mu[[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], Ssiniya yagisomera ku Sacred Heart High School mu [[Gulu (disitulikit)|Disitulikiti y’e Gulu]]. Oluvannyuma lwa ssekendule, yeegatta ku Aga Khan School of Secretarial Studies e Nairobi - [[:en:Kenya|Kenya]]. Amelia Kyambadde alina diguli mu by’okuddukanya bizinensi eya Bachelor of Business Administration, okuva ku Ssettendekero wa Makerere, Ssettendekero asinga obukadde mu Uganda eyatandikibwawo mu 1922. Amelia alina ne ddiguli ey’eddaala eryokubiri mu kuddukannya bizinensi eya Master of Business Administration gye yafunira ku Ssettendekero wa American InterContinental University e London mu Bungereza.<ref>{{cite web|url=http://amelia-kyambadde.org/node/37|title=Profile of Amelia Anne Kyambadde|date=2010|accessdate=22 December 2014|first=Amelia|last=Kyambadde|publisher=Amelia-Kyambadde.Org|archive-date=27 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127223358/http://amelia-kyambadde.org/node/37|url-status=dead}}</ref> ==Gy’akoledde== Yatandika okuweereza nga omukozi wa gavumenti ya Uganda mu 1979, nga wa myaka amakumi abiri mu ena (24). Yalinnyisibwa eddaala n’afuuka omuwandiisi w’Omukulembeze w’eggwanga ow’ekyama mu mwaka 2010; Oluvannyuma yasalawo n’alekulira ekifo ekyo nga aluubirira okwesimbawo ku kifo ky’omubaka akiikirira abantu b’omu Bukiikakkono bw’essaza ly’e Mawokota mu disitulikiti y’e Mpigi. Mu kulonda kwa Uganda okwa bonna okwaliwo mu 2011, Amelia yawangula ekifo ekyo era nga na kati y’akirimu. Nga ennaku z’omwezi 27 Ogwokusatu 2011, yalondebwa okuweereza eggwanga nga Minisita w’ebyobusuubuzi n’amakolero.<ref>{{cite web|last=Parliament of Uganda|accessdate=22 December 2014|url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=654&const=Mawokota+County+North&dist_id=6&distname=Mpigi|title=The Work History of Kyambadde Amelia Anne|date=2011|location=Kampala|publisher=[[Parliament of Uganda]]|archive-date=22 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222173253/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=654&const=Mawokota+County+North&dist_id=6&distname=Mpigi|url-status=dead}}</ref> Ate nga 6 Ogwomukaaga 2016 yalondebwa okubeera, Minisita w’Ebyobusuubuzi, Amakolero n’ebibiina by’Obwegassi.<ref>{{cite web|accessdate=13 June 2016 |date=6 June 2016 | publisher=Scribd.com | url=https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet |title=Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016 |author=Uganda State House}}</ref> ==Ebimukwatako== Amelia Anne Kyambadde mukyala mufumbo era bba ye Wilson Kyambadde. Baafumbiriganwa nga 1976. Balina ezzadde lya baana bataano. Ye muyima era omutandisi w’ekitongole ky’obwannakyewa ekiyitibwa Twezimbe Development Foundation (TDF), ekyatandikibwawo okukulaakulanya abantu b’ekitundu kyeyali akiikirira.<ref>{{cite web|url=http://www.twezimbe.org/|title=About Twezimbe Development Foundation|accessdate=22 December 2014|publisher=Twezimbe Development Foundation (TDF)|first=.|last=TDF|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218083654/http://twezimbe.org/|archive-date=2014-12-18|dead-url=yes|df=}}</ref> ==Ebijuliziddwa== [[Category:Bannabyabufuzi]] <references /> [[Category:Abakyala ba Uganda]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] cfplujdo1l959ldfesk34iwaffrvbnk Rema Namakula 0 7476 78386 71918 2026-11-11T18:46:14Z Its Ashavin 12579 mmu 78386 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Rehema Namakula''' (yazaalibwa 24 April 1991), erinnya ly'omulimu gwe ery'obuyimbi liri '''Rema Namakula''' so nga abamu bamuyita '''Rema''', Munnayuganda omuyimbi, omuwandiisi w'ennyimba era pulodyusa w'ennyimba.<ref name="Bio">http://bigeye.ug/rema-namakula-shares-her-biography/</ref> == Obuto bwe n’okusoma kwe == Rema yazaalibwa mu [[Eddwaliro lya Lubaga Hospital|ddwaliro lya Lubaga Hospital]], nga 24 April 1991, bazadde be ye mugenzi Hamida Nabbosa n’omugenzi Mukiibi Ssemakula.<ref name="Bio" /> Ye mwana asembayo mu maka ge. Yasomera mu Kitante Primary School okusoma pulayimale. Yasomera mu Saint Balikudembe Senior Secondary School okusoma O-Level ne A-Level. Oluvannyuma, yeegatta ku [[Kyambogo University]], gye yamalira.<ref name="Bio" /> == Emirimu gye == Mu luwummula lwe olwa Senior 6, yatandika okuyimba ennyimba ze baakazaako erya [[karaoke]] (Kaliyoki). Oluvannyuma, yafuuka omuyimbi omuyambi eri omuyimbi omulala omukyala Munnayuganda [[Halima Namakula]], eyafuuka [[Mentor|omukugu]] we. Yagenda mu maaso n’okuyimba ng’omuyimbi omuyambi owa [[Bebe Cool]] nga naye muyimbi mmu [[Yuganda|Uganda]] mu kibiina kye ekya gagamel. Mu 2013, [[Bebe Cool]] yali alaba ttivvi n’alaba Rema ng’ayogera ku kya pulaani ye ey'okutandika okufulumya olutambi lwe okuli ennyimba ze, ye Bebe Cool lwe yali tamanyiiiko. Bwatyo yamugoba n’agenda atandika okuyimba yekka.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ugblizz.com/facts-didnt-know-rema-namakula/ |access-date=2025-04-22 |archive-date=2017-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007070147/http://ugblizz.com/facts-didnt-know-rema-namakula/ |url-status=dead }}</ref> Mu 2013 yafulumya oluyimba lwe olwasooka lwe yatuuma "Oli Wange" olwandiikibwa [[Nince Henry]] ekyamufuula omuganzi mu kisaawe ky'okuyimba mu Uganda.<ref name="Bio" /> Mu 2016, Rema Namakula yalondebwa okukiikirira Uganda mu sizoni eyookuna eya [https://www.coca-cola.com/ke/en/offerings/coke-studio Coke Studio] Africa 2016. Abayimbi abalala okuva mu Uganda abaalondebwa kuliko [[Lydia Jazmine]], [[Eddy Kenzo]] ne [[Abayimbiramu kibiina kye bayita 'Goodlyfe'|Radio ne Weasel]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://utamu.ac.ug/newss/140-entertainment-news/1618-singer-rema-namakula-to-represent-uganda-in-coke-studio-africa-season-4 |access-date=2025-04-22 |archive-date=2017-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007115805/http://utamu.ac.ug/newss/140-entertainment-news/1618-singer-rema-namakula-to-represent-uganda-in-coke-studio-africa-season-4 |url-status=dead }}</ref> Abalala abeetaba mu mpaka zino kwaliko [[2Baba]] (2Face Idibia) okuva [[Nigeria|e Nigeria]] ne [[Trey Songz]] okuva mu [[Amerika|America]].<ref>http://www.coca-cola.co.ke/cokestudio/home/blog/5-things-about-rema-namakula/</ref> == Ebimukwatako ng'omuntu == Ekiseera bwe kyagenda kiyitawo, Namakula yatandika omukwano n’omuyimbi munnayuganda [[Eddy Kenzo]].<ref name="Home">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1427637/respect-rema-kenzo-warns</ref> Nga 26 December 2014, Namakula yazaala omwana omuwala mu [[Paragon Hospital|ddwaliro lya Paragon Hospital]], mu kitundu kya Kampala e [[Bugoloobi]]. Kenzo (ng'amannya amatuufu ye Edrisa Musuuza), alina omwana omulala omuwala (Maya Musuuza) okuva mu mukyala gwe yasooka okuba naye,<ref name="Home" /> yakkirizza nti ye taata w'omwana wa Rema n’amutuuma erinnya lya Aamaal Musuuza.<ref>{{Cite web |url=http://matookerepublic.com/2014/12/27/kenzo-confirms-he-is-the-father-of-remas-baby-names-her-aamaal/ |title=Archive copy |access-date=2025-04-22 |archive-date=2022-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203064718/https://www.matookerepublic.com/2014/12/27/kenzo-confirms-he-is-the-father-of-remas-baby-names-her-aamaal/ |url-status=dead }}</ref> Nga 14 November 2019, Namakula yayanjula omusajja we omuggya Dr. Hamza Ssebunya ku mukolo ogwali e [[Nabbingo]], okumpi ne Kampala. Okwanjula kuno kwagobererwa abantu bangi mu ggwanga lyonna, ng’enkumi n’enkumi z’abantu zaasimba ennyiriri ku kkubo ery'olekera amaka awaali omukolo.<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1510687/rema-buganda-culture-abused</ref> Nga 7 Ogwekkuminoogumu 2021, Namakula yazaala omwana we owookubiri. Omwana ono naye wa buwala eyatuumibwa Aaliyah Ssebunya.<ref>{{Cite web |url=https://kampalasun.co.ug/rema-dr-hamza-ssebunya-welcome-baby-girl/ |title=Archive copy |access-date=2025-04-22 |archive-date=2023-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128094409/https://www.kampalasun.co.ug/rema-dr-hamza-ssebunya-welcome-baby-girl/ |url-status=dead }}</ref> == Ezimu ku nnyimba ze == * "Oli Wange" * "Kagenda". * "Yesigamye Ku Nze". * "Lowooza Kunze" * "Deep in Love" * "Muchuuzi" * "Atuuse" * "Kukaliba" * "Omuliro Ekiro Leero". * "Ceaze ne Sekkle". * "Banyabo"<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.koonadance.ug/news/10423/Rema-Namakula-Releases-BANYABO-Music-Video/ |access-date=2025-04-22 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011136/http://www.koonadance.ug/news/10423/Rema-Namakula-Releases-BANYABO-Music-Video/ |url-status=dead }}</ref> * "Loco" (nga mulimu DJ Harold ne [[Chike (singer)|Chike]] ) * "Akaffe Che" * "Tonyt" * "Kaminsona w'omukwano". == Engule z'awangudde mu kuyimba == Engule za HiPipo Music Awards 2013: z'awangudde * Omuyimbi asinze mu HiPipo Charts<ref name="Three">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1314080/rema-walukagga-win-hipipo-awards</ref> * Omuyimbi Omupya asinze<ref name="Three" /> * Omuyimbi Omukyala Asinze<ref name="Three" /> * Oluyimba lwa R&B olusinze obulungi, "Oli Wange"<ref name="Three" /> Engule za HiPipo Music Awards 2014: Z'awangudde * Omuyimbi omukyala asinze mu mwaka<ref name="Four">{{Cite web |url=https://www.redpepper.co.ug/hipipo-music-awards-bebe-cool-scoops-six-accolades/ |title=Archive copy |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504030933/https://redpepper.co.ug/hipipo-music-awards-bebe-cool-scoops-six-accolades/ |url-status=dead }}</ref> * Omuyimbi omukyala asinze (Dancehall)<ref name="Four" /> * Oluyimba lwa RnB olusinze abakyala – Kukaliba<ref name="Four" /> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abayimbi]] [[Category:Buganda]] 9d075vlto685lqu295t2inbfsumautr Abu Kawenja 0 7796 78356 75419 2026-11-11T17:58:54Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78356 wikitext text/x-wiki {{databox}} Abu Kawenja munnayuganda munnakatemba era muwereeza ku leediyo == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Kawenja yazaalibwa abagenzi Mohamed Nalumoso ne Aisha Nakitto.<ref name=":0">{{Cite web |last=Nakazibwe |first=Carolyne |date=2018-01-03 |title=Behind the scenes with Kaliisoliiso crew |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/behind-the-scenes-with-kaliisoliiso-crew/ |access-date=2026-11-11 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Kawenja yasomerako ku Shimoni Demonstration School gye yava okwegatta ku Kampala High School. Ng'avudde eyo, yeeyongerayo ku Light Bureau of Accountancy mpozzi ne [[Makerere University]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=23920:quick-talk-girls-in-love-with-my-tummy-kawenja |access-date=2020-10-26 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029211734/https://www.observer.ug/component/content/article?id=23920:quick-talk-girls-in-love-with-my-tummy-kawenja |url-status=dead |last2=...}}</ref> Kawenja mwami mufumbo era alina abaana mukaaga. == Emirimu gye == Mu myaka gye kyenda, Kawenja yatandika okuwereza ku mukutu gwa Radio One ku pulogulaamu eya Serugogonola. Eyo gye yava mu 2001 okwegatta ku CBS Leediyo.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Morning shows on Sanyu and Radio One in shake-up |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-11 |website=New Vision}}</ref> Ku CBS Leediyo, aweereza pulogulaamu emanyiddwa nga "Bwakedde mpulira". === Munnakatemba === Kawenja emirimu gye egya katemba yagitandika mu 1994 mu kibiina ekya Theatricals. Oluvannyuma yatondawo ekibiina ekimanyiddwa nga Adzido Performers.<ref name=":0" /> Mu mirimu gye ne Adzido Performers, baazannya omuzannyo ogumanyiddwa nga Bemba Musota era omuzannyo gwe gumu gumaze emyaka 15 nga gusomesebwa mu masomero e Uganda. Kawenja yaliko mu kibiina ekya Bakayimbira Dramactors era nga yenyumiriza nnyo mu Charles James Senkubuge gw'agamba nti yali kyakulabirako nnyo gyali.<ref name=":0" /> === Musomesa === Kawenja mwami musomesa era nga ye dayirekita w'ettendekero lya Uganda Radio, Television and Film (RTF) Training Centre.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/education/85-education/23873-kawenja-urges-rtf-graduates-to-embrace-self-employment |access-date=2020-10-26 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029195218/https://www.observer.ug/education/85-education/23873-kawenja-urges-rtf-graduates-to-embrace-self-employment |url-status=dead }}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] <references responsive /> iucfv6dztbhtnv1j3gf7mrigdty6l5o Anita Among 0 7847 78395 77491 2026-11-11T20:42:18Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78395 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Anita Annet Among''' yazaalibwa 23 Ogwekkuminoogumu 1973. Munnayuganda, mubalirizi w'ebitabo, munnamateeka era munnabyabufuzi nga ye [[:en:List_of_speakers_of_the_Parliament_of_Uganda|Sipiika]] wa [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumineemu okuva mu 2022<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-03-25 |title=NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker,after gathering a total number of 401 valid votes against 66 votes scored by her opponent Asuman Basalirwa in a speaker election held on 25th March 2022 at Kololo independence grounds Kampala. |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 |access-date=2022-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Speaker of Parliament |url=https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament |access-date=2023-03-22 |website=Parliament of Uganda}}</ref> okutuusa 2026. Ye mubaka omukyala owa [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y'e Bukedea]], ekifo kye kimu ky'abaddemu okuva mu Paalamenti ey'ekkumi (2016–2021).<ref name="1R">{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=21 September 2016 |title=MP Among's rise, connections leave key questions unanswered |url=https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202182441/https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered |url-status=dead }}</ref> Yali mu kibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|FDC]] nga taneegatta ku kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|NRM]] ekiri mu buyinza mwe yalondebwa ng’omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ey’ekkumi. Era ye mumyuka wa sipiika omukyala ow'okubiri mu byafaayo bya Paalamenti ya Uganda nga yadda mu bigere bya Rebecca Alitwala Kadaga.<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.parliament.go.ug |access-date=2025-03-31 |website=Parliament of Uganda}}</ref> Erinnya lye lyayogerwako mu kwemulugunya okw’okutulugunya kwa gavumenti ya Uganda okwaweebwayo mu kkooti y’ensi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-07-23 |title=Speaker Among named in fresh ICC torture petition |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 |access-date=2023-08-29 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ye mutandisi wa Bukedea Comprehensive Academy, essomero ly’ekisulo eryatandikibwawo mu 2018, nga Academy eno, esangibwa mu [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y’e Bukedea]],<ref>{{Cite web |date=2019-04-28 |title=Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP |url=https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ |access-date=2024-08-21 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> era esomesa emisomo gy’eby'emikono ne mu mutwe okwongereza ku pulogulaamu z'eby'enjigiriza.<ref>{{Cite web |last=Betsy |first=Norah |date=2021-11-08 |title=Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development. |url=https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ |access-date=2024-08-21 |website=KAWA Uganda |language=en-US |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821181615/https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ |url-status=dead }}</ref> Era ye mutandisi wa Bukedea [[:en:Teaching_hospital|Teaching Hospital]] ne Bukedea Comprehensive [[:en:Stadium|Sports Park]] ebyagulwawo [[:en:Yoweri_Museveni|Pulezidenti Museveni]] mu 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=Among's teaching hospital opens |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 |access-date=2025-08-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stadium</ref> == Obuto bwe n’okusoma == Among yazaalibwa mu Ssaza ly'e Bukedea, [[:en:Kumi_District|Disitulikiti y'e Kumi]], kati eyafuuka [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y'e Bukedea]]<ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=From Grass to Grace: The Remarkable Rise of Anita Annet Among. - Uganda Broadcasting Corporation |url=https://ubc.go.ug/2026/03/10/from-grass-to-grace-the-remarkable-rise-of-anita-annet-among/ |access-date=2026-05-23 |language=en-US}}</ref> nga 23 Ogwekkuminogumu 1973 mu maka agaalimu abaana 48 - nga baganda be abasinga baali bawala. Yasomera mu masomero ag’omu kitundu mu pulayimale era ku mutendera guno, yayolesa amagezi eg'ekikka eky'awaggulu bwe yabuusibwa ebibiina okuva mu P.1 okutuuka ku P.3 n’oluvannyuma n’abuusibwa okudda mu P.5. Emboozi ya Anita eraga okusoomoozebwa okungi abawala abato kwe basanga mu kufuna obuyigirize naddala mu bitundu obufumbo gyebusoosowazibwa okukira ebirala byonna. Wadde nga yasomanga bulungi, kitaawe yali ayagala afumbirwe ng’amaze okutuuka mu P.7 kubanga ye yali asinga kutwala nte ng’ekikulu okusinga okussa ssente mu kumuweerera. Kino kyaviirako Anita okudduka mu maka ga kitaawe era bwatyo n’atandika okukola ng'omukozi w'awaka mu maka ag’enjawulo. Olw’okuba yali muto mu mulimu ogwo, yafunanga okusomoozebwa kungi omuli n’okugezaako okumusobyako omu ku bba ba mugandawe y'ennyini ekyamuwalirizza okuddamu okudduka awaka kyokka nga tewali yali amubuuza ku by’okweyongerayo okusoma. Mu zimu ku mboozi ez'akafubo Anita zeyakola, yagamba nti, nalina okukkiriza nti "nze nina okubeera omuyivu asinga mu maka ga kitange" era leero ayimiridde ng'obujulizi ku maanyi g'eby'enjigiriza agakyusa n'amaanyi ageetaagisa okuvvuunuka enkola z'obuwangwa ezisimbye amakanda ennyo. Yatikkirwa mu kuddukkanya bizinensi eya [[:en:Bachelor_of_Business_Administration|Bachelor of Business Administration]] okuva mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] mu 2005. Mu 2008, yaweebwa ddiguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Masters of Business Administration]],nga nayo yagifunira ku Ssettendekero wa Makerere.<ref name="2R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2022 |title=Parliament of Uganda: office of the speaker [Anita Among] |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 |archive-date=7 January 2019 |access-date=2022-08-16 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> Mu 2018, Among yatikkirwa mu [[:en:Kampala_International_University|Kampala International University]], bweyafuna [[:en:Bachelor_of_Laws|ddiguli mu Mateeka]].<ref name="3R">{{Cite web |last=Mujuni |first=David |date=23 June 2018 |title=MP Anita Among Graduates From KIU |url=https://campusbee.ug/news/photos-mp-anita-among-graduates-from-kiu/ |access-date=6 January 2019 |publisher=Campusbee Uganda}}</ref> Mu kiseera ekyo yali mu nteekateeka y'okufuna ebisaanyizo by'okubeera [[:en:Chartered_Certified_Accountant|omubalirizi w'ebitabo bya Gavumenti ajjudde]].<ref name="2R"/> == Emirimu == Okuva mu 1998 okutuuka 2006, Among yakolerako mu [[:en:Centenary_Bank|Banka ya Centenary]], emu ku [[:en:Commercial_bank|banka z'eby'obusuubuzi]] mu ggwanga ng'alongoosa bweyali mu luwummula lwe owa siniya ey'omukaaga. Obumalirivu n'okulafuubana kweyayolesa kwamusobozesa okufuna omulimu gw'okukwata sente. Mu 2006 ekiseera weyaviirayo, yali asuumusiddwa n'atuuka ku ddaala ery'akulira ettabi. Emyaaka ekkumi egy'agidirira okulondebwa kwe mu Paalamenti, yali aweerezaako ng'omusomesa mu by'obubalirizi, mu bbanguliro lya bannabizinensi erya Makerere University Business School ne Kampala International University.<ref name="2R"/> === Eby'obufuzi === Mu kulonda kwa babaka ba Paalamenti okw'emirundi ebiri mu 2007, [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y’e Bukedea]] bwe yatondebwawo, ne mu 2011, Among yawagulwa [[:en:Rose_Akol|Rose Akol]] ku kifo ky'omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti ng'ono wa kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM) .<ref name="1R"/> Among, ng'aludde mu kibiina ky’eby'obufuzi ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC), yeesimbawo mu 2016 ng’avuganya ku bwa nnamunigina. Yawangula era ye mubaka wa Paalamenti aliyo.<ref name="1R"/> Mu 2020, yegatta ku kibiina kya National Resistance Movement (NRM) oluvannyuma lw’okuva mu kibiina kye ekya FDC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Centenary_Bank</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Centenary_Bank</ref>n’awangula mu kamyuufu. Mu kulonda kwa bonna okwa 2021, Among y’omu ku babaka abatono abayitamu nga tavuganyiziddwa okwegatta ku Paalamenti ey'ekkumineemu newankubadde ng’obuwanguzi bwe bwalimu okusika omugwa olw'okuba akakiiko k’eby'okulonda kalemesa abamu ku baali bamuvuganya okusunsulwa.<ref>{{Cite web |date=27 October 2020 |title=Voters petition EC over Bukedea MP's academic papers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/voters-petition-ec-over-bukedea-mp-s-academic-papers-2723060 |access-date=2021-04-03 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=George Okello |date=1 November 2020 |title=Bukedea Woman MP Anita Among unopposed as EC cancels nomination of her six rivals |url=https://www.pmldaily.com/news/politics/2020/11/bukedea-woman-mp-anita-among-unopposed-as-ec-cancels-nomination-of-her-six-rivals.html |access-date=3 April 2021 |website=PML Daily News}}</ref><ref>https://ugandaradionetwork.net/story/two-women-aspirants-blocked-from-nomination-in-bukedea</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-17 |title=Anita Among's Unopposed Victory Hanging On Thin Thread As Court Of Appeal Decides |url=https://eastnews.co.ug/anita-amongs-unopposed-victory-hanging-on-thin-thread-court-of-appeal-to-decide/ |access-date=2021-04-03 |website=East News |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413005202/https://eastnews.co.ug/anita-amongs-unopposed-victory-hanging-on-thin-thread-court-of-appeal-to-decide/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.independent.co.ug/court-declines-to-order-ec-to-degazette-mp-anita-among/</ref><ref>{{Cite web |date=2020-10-31 |title=MP Anita Among's opponent cries foul after she is declared unopposed in Bukedea |url=https://nilepost.co.ug/2020/10/31/mp-anita-amongs-opponent-cries-foul-after-she-is-declared-unopposed-in-bukedea/ |access-date=2021-04-03 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-23 |title=BREAKING! Court upholds EC's decision to Gazette MP Anita Among as "unopposed" |url=https://www.pmldaily.com/news/2021/03/122453.html |access-date=3 April 2021 |website=PML Daily News}}</ref> Mu Paalamenti ey'ekkumi, Among yaweereza ng’omumyuka wa Ssentebe w’akakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, ebitongole ebifuga amateeka n’ebitongole bya gavumenti (COSASE).<ref name="1R"/><ref name="2R"/><ref name="4R">{{Cite web |last=Dicta Asiimwe |last2=Halima Abdallah |date=5 January 2019 |title='Let us do our job,' opposition tells Uganda's Speaker |url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/ea/Uganda-FDC-Speaker-parliament-committees-leadership/4552908-4922828-13gd8wk/index.html |access-date=6 January 2016}}</ref> Among yalangirira okuvuganya kwe ku ky’omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu.<ref>{{Cite web |title=MP Anita Among Declares Bid for Deputy Speaker Slot |url=https://kampalapost.com/content/mp-anita-among-declares-bid-deputy-speaker-slot |access-date=2021-04-03 |website=The Kampala Post |archive-date=2021-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410151917/https://kampalapost.com/content/mp-anita-among-declares-bid-deputy-speaker-slot |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=3 February 2021 |title=Battle for Deputy Speaker job heats up as minister joins race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/battle-for-deputy-speaker-job-heats-up-as-minister-joins-race--3277906 |access-date=2021-04-03 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-18 |title=Deputy speaker's race: Bukedi MPs ask Oboth Oboth to do more consultions |url=https://www.independent.co.ug/deputy-speakers-race-bukedi-mps-ask-oboth-oboth-to-do-more-consultions/ |access-date=2021-04-03 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seven Eyeing Deputy Speakers Job in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/seven-eyeing-deputy-speakers-job-in-parliament- |access-date=2021-04-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Among yalondebwa nga Sipiika wa Paalamenti ya Uganda omugya nga 25 Ogwokusatu, 2022 <ref name=":0"/> ng'adda mu bigere bya Jacob Oulanyah, eyafiira mu [[:en:Seattle|Seattle]], [[:en:Washington_(state)|Washington]] . <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/129819/oulanyah-died-before-accessing-treatment---ac</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2022 |title=Museveni explains why he delayed Oulanyah death announcement |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/129783 |access-date=2022-03-25 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2022 |title=Speaker Oulanyah dead |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/129779 |access-date=2022-03-25 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 March 2023 |title=L'Ouganda Débat d'un Projet de Loi Rendant Illégale l'Identification LGBTQ |url=https://lematinal.media/louganda-debat-dun-projet-de-loi-rendant-illegale-lidentification-lgbtq/ |access-date=24 March 2024 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111191908/https://lematinal.media/louganda-debat-dun-projet-de-loi-rendant-illegale-lidentification-lgbtq/ |url-status=dead }}</ref>. Mu 2023, yakubiriza ba mmemba ba Paalamenti okuwagira ebbago epya erigamba nti omuntu okweyita LGBT kimenya mateeka era ayinza okusibwa emyaka kkumi. == Envumbo ez'amuteekebwako ez’ensi yonna == Nga 30 Ogwokuna 2024, offiisi ya Bungereza [[:en:Foreign,_Commonwealth_and_Development_Office|ekwasaganya ensonga z’ebweru]] yalangirira envumbo ku Anita Among n’abakungu ba Uganda abalala babiri ab’oku ntikko mu okusinziira ku nkola yaayo ey'ensi yonna ey'okulwanyisa obuli bw'enguzi olw'okwenyigira mu buli bw'enguzi obw'amaanyi, kyamuviirako okusiba eby'obugagga bye n'okuwera entambulaze.<ref>{{Cite web |title=UK sanctions corrupt politicians in Uganda who stole from vulnerable communities |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-corrupt-politicians-in-uganda-who-stole-from-vulnerable-communities |access-date=2024-05-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Financial Sanctions Notice 30/04/2024 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6630b43d3579e7a8f398a9ba/Notice_Global_Anti-Corruption_300424.pdf}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano 2024, Among n'abakungu ba Uganda abalala abawerako baatekebwako envumbo okuva mu [[:en:US_State_Department|Dipaatimenti ya America]] ku misango gy'okulya enguzi.<ref>{{Cite web |date=30 May 2024 |title=US sanctions Uganda's parliament speaker and others over corruption and rights abuses |url=https://apnews.com/article/uganda-parliamentary-speaker-us-sanctions-720f1c80a72cf36ed1655e2a21329967 |access-date=2024-05-30 |website=Associated Press |language=en}}</ref> == Ebikwata ku Famire ye == Among ne bba [[:en:Moses_Magogo_Hassim|Moses Magogo Hassim]] balina omugogo gw'abalongo, ekimuyisa Nnalongo mu Uganda. Yamwanjulira bazadde be ku mukolo gw’obufumbo ogw’ennono. Ono era kigambibwa nti alina omwana ow'obulenzi n'omu ku bakungu ba [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] mu buggwanjuba bwa Uganda, Patrick Baguma Atenyi.<ref>{{Cite web |last=Stephen Kalema |date=2019-09-20 |title=PROFILE: All eyes on Anita Among as Bukedea MP becomes most powerful woman politician |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20190920/77970/profile-all-eyes-on-anita-among-as-bukedea-mp-becomes-most-powerful-woman-politician.html |access-date=2022-08-16 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> == Laba ne ==   == Ebijuliziddwa == <nowiki>https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/omwogezi-mu-ndi-mugezi-nnyo-namaliriza-primary-mu-myaka-3-yabuuka-okuva-p1-okudda-p5/</nowiki> <nowiki>https://chimpreports.com/anita-mu-mu-nbagaana-okunnyonnyolwa-by-adversity/</nowiki>{{Reflist}} == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * Omukutu gwa Paalamenti ya Uganda * Anita Annet Among ku mukutu gwa Twitter * Anita Annet Among ku mukutu gwa Facebook * <nowiki>https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/omwogezi-mu-mu-mugezi-nnyo-namaliriza-primary-mu-myaka-3-yabuuka-okuva-p1-okudda-p5/</nowiki> * <nowiki>https://chimpreports.com/anita-mu-ngaanye-okunnyonnyolwa-obuzibu/</nowiki> [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] bkxtsmrhlp400qdpbekx3bgznsy9abw Ssekabaka Mutesa II 0 7937 78380 75695 2026-11-11T18:36:14Z Its Ashavin 12579 Agasooka 78380 wikitext text/x-wiki [[File:Mutesa II of Buganda (cropped).jpg|thumb|Mutesa II]] '''Sir Edward Frederick William David Walugembe Mutebi Luwangula Mutesa II''' (Ennukutawaza empya: '''Muteesa''') KBE (19 Museenene 1924 – 21 Museenene 1969) yali [[Kabaka wa Buganda]] mu Uganda okuva nga 22 Museenene (November) wa 1939 okutuusa lwe ''yaggya omukono mu ngabo'' (lwe yafa). Ye yali Kabaka wa Buganda owa 35<ref>"Ba Kabaka ba Buganda". ''www.buganda.com''. Retrieved 13 August 2019.</ref> eya ye [[Pulezidenti wa Uganda]] eyasooka.<ref>https://www.statehouse.go.ug/past-presidents</ref> Amawulire g'ebweru gaali gaamukazaako era '''King Freddie''', naye nga teryakozesebwa nnyo mu Yuganda.<ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,904967,00.html |title=Archive copy |access-date=2021-08-08 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109192734/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,904967,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=1999-08-27 |title=Pearly king |url=https://www.theguardian.com/theguardian/1999/aug/27/features11.g28 |access-date=2026-09-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Obuto bwe == Mutesa yaziiribwa mu nnyumba ya [[:en:Albert_Ruskin_Cook|Albert Ruskin Cook]] e [[:en:Makindye|Makindye]], [[Kampala]], nga 19 Museenene (November) 1924, nga ye mutabani wa [[Ssekabaka Daudi Cwa II]], who eyafuga wakati wa 1897 ne 1939.<ref name=":0">Kasozi, A.B.K. (2013). ''The bitter bread of exile : the financial problems of Sir Edward Mutesa II during his final exile, 1966-1969''. 2013: Progressive Publishing House. p.&nbsp;71. ISBN&nbsp;<bdi>9970464000</bdi>.</ref> Nnyina ye ali Nnaabakyala Irene Drusilla Namaganda, eyeddira Ente. Yasomera ku [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]], essomero ery'abaana b'abakungu mu Uganda. Kitaawe bwe yakisiza omukono (yafa) nga 22 (Museenene) November 1939, Mutesa yalondebwa [[:en:Lukiiko|Olukiiko]] lwa Buganda okufuuka Kabaka nga wa myaka 15 era n'atuuzibwa ku Nnamulondo nga 25 November 1939 mu [[:en:Lubiri|Lubiri]] e [[:en:Mengo,_Uganda|Mengo]] .<ref>Williams, F. Lukyn (April 1940). "The Investiture and Installation of Kabaka Mutesa II". ''Uganda Journal''. '''7''': 178 &#x2013; via University of Florida Digital Collections.</ref> Yafuga ng'ayambibwako olukiiko olw'enjawulo ([[:en:Council_of_Regency|Council of Regents]]) okutuusa lwe yaweza emyaka egy'okwetengerera olwo n'akwasibwa obuyinza bwonna mu bujjuvu.  == Okusoma kwe == Yasomera mu [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] nga tannagenda Bungereza okumaliriza emisomo gye e [[:en:Magdalene_College,_Cambridge|Magdalene College, Cambridge]], gye yeeyungira mu kutendekebwa mu buserikale ku Yunivasite (University [[:en:Officer_Training_Corps|Officer Training Corps)]] era oluvannyuma yaweebwa ekitiibwa ky'obwa kapiteeni mu maagye ga Kkwini (captain in the [[:en:Grenadier_Guards|Grenadier Guards]].<ref>https://web.archive.org/web/20161107204933/http://africanhistory.about.com/od/biography/a/bio-MutasaII.htm</ref> == Obufuzi bwe == Mutesa II yatuuzibwa nga [[:en:Kabaka|Ka''baka'']] e [[:en:Buddo|Buddo]] nga 19 Museenene (November) 1942, ng'awezezza emyaka 18 ''eg'obuto''. Mu kiseera kino, [[Buganda]] yali ekyali wansi wa [[Gavumenti enkuumi]] ey'Abangereza. Emyaka egyaddirira wakati wa 1945 ne 1950 gyajjula obusambattuko n'obwegugungo eri [[:en:List_of_Governors_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda Enkuumi eyali ekulemberwa Gavana]] ate n'eya Kabaka Mutesa II. Mu myaka gy'ataano agasooka, Gavumenti ya Bungereza yaleeta ekirowoozo ky'okugatta [[:en:British_East_Africa|amatwale agaali wansi wa Bungereza mu Buvanjuba bwa Afirika]] (Yuganda, [[Kenya]] ne [[Tanganyika]]) gabeere wansi wa gavumenti emu ey'awamu. Abafirika bangi baatya nti kino kyali kigendereddwamu okubateeka wansi w'obufuzi bwa Bakyeruppe abaali basenze mu Kenya nga bwe kyakolebwa mu [[:en:Federation_of_Rhodesia_and_Nyasaland|Federation of Rhodesia and Nyasaland]]. Abaganda baatya okufiirwa obwakyetwala bwe Buganda obusaamusaamu waakiri bwe baalina nga bali wansi wa Gavumenti Enkuumi era tebakkaanya na nteekateeka eno. Mutesa mwennyini yawakanya enteekateeka eno era kyamuviirako okukuubagana ne Gavana, [[:en:Andrew_Cohen_(colonial_governor)|Sir Andrew Cohen]], ekyavaako akasambattuko mu Bwakabaka akaatuumibwa [[:en:Kabaka_crisis|Kabaka crisis]].Mu 1953, [[:en:Lukiiko|Ol''ukiiko'']] (Palamenti ya Buganda) yasaba okwetongola ng'eva ku Gavumenti enkuumi [[:en:Uganda_Protectorate|(Uganda Protectorate)]], nga ne Mutesa mwennyini yabanja nti kye kyali ekiseera Buganda okwekutula ku Gavumenti enkuumi eya Uganda olwo Buganda esigale wansi wa Gavumenti ya Kkwini ey'awamu. Gavana Cohen mu kwanukula yasalawo kuwaŋŋangusa ''Kabaka'' nga 30 Museenene (November) ekyavaako obusambattuko bw'okwegugunga mu Baganda.<ref>Gunther, John (1957). ''Inside Africa''. The Reprint Society. p.&nbsp;438.</ref> Okuggyibwa mu ggwanga lye olw'empaka kyafuula Mutesa omuzira eri Abaganda era beekalakaasa okulaga obutali bumativu bwabwe. Mu kiseera kino, Cohen yali takyalina Muganda yenna gwe yali ayinza kukolagana naye okuddukanya Gavumenti ye. Oluvannyuma lw'emyaka ebiri ngAbaganda basuza Cohen ng'akukunadde, yasalawo okuzza '''Kabaka Freddie''<nowiki/>', nga bwe yali ayitibwa Abangereza n'azzibwa e Kampala] nga 17 Ogwekkumi (October) 1955 oluvannyuma lw'okukola endagaano eyafuula Muteesa [[:en:Constitutional_monarch|Kabaka afugira ku konsitityusoni]] ne kiwa n'Abaganda ebbeetu okwerondera abakungu abakiika mu Palamenti ya Buganda (Ol''ukiiko''.) Oluvannyuma lwa Mutesa okuvaayo n'atabukira Cohen kyamwongera ettutumu mu Bwakabaka bwe.<ref>{{Cite web |title=Mutesa II {{!}} Ugandan ruler, Kabaka, Buganda dynasty {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Mutesa-II |access-date=2026-09-30 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Mu 1962, Yuganda yafuna obwetwaze okuva ku Bungereza ng'ekulemberwa [[Milton Obote]]. Mu konsitityusoni eno eyaweebwa Uganda, Obwakabaka bwa Buganda bwaweebwa embeera ey'enjawulo ey'obwetwaze mu Uganda empya. Ssaabaminisita wa Uganda ey'awamu yali Obote, eyali akulira ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:Uganda_People's_Congress|Uganda People's Congress]] (UPC), abaayingira omukago ogw'okukulemberera awamu n'ekibiina ekyali kisinga amaanyi mu masekkati ga Uganda ekya, [[:en:Kabaka_Yekka|Kabaka Yekka]]. Ekifo kya Gavana wa Uganda [[:en:Governor-General_of_Uganda|(Governor-General of Uganda]]) kyaggyibwawo kubangga Uganda yali efuuse 'Republic' ne kisikizibwa Pulezidenti ataalina nnyo buyinza. Obote ne UPC baatuuka ku nzikiriziganya ne Mutesa okuwagira okulondebwa kwe ku kifo ky'Obwapulezidenti bwa Uganda. Mu lutuula lwa Palamenti nga 4 Ogwekkumi (October) 1963, Mutesa yalondebwa nga Pulezidenti wa Uganda eyasooka okuyita mu kalulu ak'ekyama ng'awagirwa abakiise ebitundu bibiri byakusatu.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Uganda's controversial parliamentary debates |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-30 |website=New Vision}} </ref> Mu 1964, Omukago guno wakati wa Mutesa ne Obote gwagwa butaka olw'okulonda okwateekebwateekebwa Obote nga Mutesa takyagadde ku Masaza abiri agaabula ([[:en:1964_Ugandan_lost_counties_referendum|referendum to decide the fate of two "lost counties")]]. Abatuuze mu masaza gano gombi abasinga obungi bassa kimu nga nkuyege okugazzaayo e [[:en:Bunyoro|Bunyoro]] nga gaggyibwa ku [[Buganda]]. Mu 1966, obukuubagano bwa Mutesa ne Obote bweyongera ne buvaamu Okuwaŋŋangusa Kabaka Mutesa ([[:en:Mengo_Crisis|another crisis)]]. Obulamu bwa Obote bwali mu matigga nga ne bammemba b'ekibiina kye baagezaako okumuggya mu ntebe. Yakwata era n'aggalira banne bana be yali akulembera nabo, n'aggyawo consitityusoni eyaliwo era ne yeerangirira ku [[:en:President_of_Uganda|Bwapulezidenti bwa Uganda]] mu February wa 1966, era n'awaŋŋangusa Mutesa. ''Olukiiko'' lwa Buganda mu May wa 1966 lwayisa ekiteeso nti enkolagana wakati wa Buganda ne Gavumenti ya Uganda yali eweddewo oluvannyuma lw'okuggyawo consitityusoni era ne lulangirira nti Gavumenti ya Uganda eggye ofiisi yaazo mu bitundu bya Buganda. Kino Obote yakyanukuza na [[:en:Battle_of_Mengo_Hill|kusindika magye]] ne galumba [[:en:Kabaka|olubiri lwa Kabaka]], ekyaleetera Mutesa okudduka mu ggwanga n'addukira e [[:en:United_Kingdom|Bungereza]] ng'ayita e [[Burundi]], era mu 1967 konsitityusoni empya yalangirirwa n'ewera Obufuzi obw'ensikirano bwonna omuli n'Obwakabaka bwa Buganda.<ref>{{Cite web |last=Administrator |title=Tracing the life, legacy of Sir Edward Muteesa II |url=http://www.independent.co.ug/features/features/8447-tracing-the-life-legacy-of-sir-edward-muteesa-ii |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009022533/http://www.independent.co.ug/features/features/8447-tracing-the-life-legacy-of-sir-edward-muteesa-ii |archive-date=2014-10-09 |access-date=2026-09-30 |website=www.independent.co.ug}}</ref> == Ekiseera kye ekyasembayo == Mutesa bwe yali mu buwaŋŋanguse yawandiika ekitabo ekimukwatako kye yatuuma, ''The Desecration of My Kingdom''.<ref>The Kabaka Of Buganda ("King Freddie"), [https://www.amazon.co.uk/DESECRATION-KINGDOM-Kabaka-Buganda-Freddie/dp/B000JM8P9C/ref=sr_1_fkmr0_1?ie=UTF8&qid=1506963035&sr=8-1-fkmr0&keywords=kabaka+of+uganda+constable ''The Desecration of My Kingdom''], Constable & Co., 1967.</ref> Mutesa yakisa omukono bwe [[:en:Poison|yaweebwa obutwa]] mu mwenge ku kalina kwe yabeeranga mu kibuga London, No. 28 Orchard House e[[:en:Rotherhithe|Rotherhithe]], mu 1969.<ref name="bio">{{Cite web |title=Oxford Dictionary of National Biography |url=https://www.oxforddnb.com/?articleid=63458 |access-date=2026-09-30 |website=Oxford Dictionary of National Biography |language=en}}</ref> . Okufa kwa muteesa abamu baakuteeka ku batume ba Obote bwe baali akabwa n'engo. Munnamawulire Omungereza [[:en:John_Simpson_(journalist)|John Simpson]] yali yaakamala okuwayaamu ne Mutesa mu ssaawa ntono emabega era yagamba nti Mutesa yali mu mbeera nnungi. Bino Simpson yabibuulira poliisi enkeera kyokka tebaagenda nnyo mu maaso nakyo.  Oluvannyuma lwa [[:en:Desmond_Henley|Desmond Henley]], okutereka enjole ya Mutesa okumala ebbanga <ref name="christopherhenley">"In Memoriam Desmond C. Henley". ''Internet''. Christopher Henley Limited 2008 – 2010. Archived from the original on 14 September 2013. Retrieved 8 March 2014.</ref>, enjole yazzibwa mu Uganda mu 1971 oluvannyuma lwa Amin okuggyako Gavumenti ya Obote n'eterekebwa (n'eziikibwa) e [[:en:Kasubi_Tombs|Kasubi Nabulagala]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.buganda.com/kings.htm |access-date=2021-08-08 |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615070042/http://www.buganda.com/kings.htm |url-status=dead }}</ref> . Idi Amin, pulezidenti omuggya eyalagira okuzza Mutesa aziikibwe okwaboobo ye yali yakulira amagye agaalumba olubiri lwa Mutesa mu 1966. Kigambibwa nti Mutesa we yabeerera mu kibuga London yawangaaliranga mu bwavu.<ref name="bio"/> == Ebimu ku bigambo bye == "Embeera y'obulamu bwaffe ekyuse - etumbuddwa mu bulamu obwa bulijjo olw'okujja kw'Abangereza kyokka bye tukkiririzaamu n'obulamu bwaffe tebikyuse … Era tusigadde tuli Baganda."<ref name="Desecration">{{Cite book |last=Buganda.) |first=Mutesa II (King of |date=1967 |title=Desecration of My Kingdom |url=https://books.google.co.uk/books?id=AdRyAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22despicable%22 |publisher=Constable |isbn=978-0-09-458370-2 |language=en}}</ref> === Ebimu ku bimwogerwako === "Obulamu bwa Mutesa II lugero lwa buntu - Omu ku bavubuka embulakalevu era Kabaka Omufirika one of a young and ambitious African monarch who struggled to defend the heritage of his forefathers and emancipate his people from the clutches of a powerful imperial authority." * Apollo N. Makubuya, ''Reflections on the Triple Heritage of an African King, Knight and President'' (2019) "... many will say that he was ill-advised to put the Illusions of a bygone tribal glory against the claims of a modern African state; but no one can question the devotion with which he spent himself for his people and their well-being." * Rev. John Taylor, speaking at Mutesa II's funeral service in 1969. == Obufumbo bwe == Mutesa yakuba enkanamu (yawasa) Nnaabagereka Damali mu 1948. Kigambibwa nti yamuzaalamu abaana abawera n'azaala ne mu bakyala abalala abali eyo mu 12:  # Nnaabakyala Damali Catherine Nnakawombe, ye yali [[:en:Nnabagereka_of_Buganda|Nnabagereka]], muwala wa Christopher Kisosonkole ow'ekika ky'Enkima. Embaga yaabwe yaliwo nga19 Ogwekkuminoogumu, 1948 ku Lutikko eya [[:en:Namirembe|St. Paul's Cathedral Namirembe]]. # Omukyala Edith Kasozi # Omubiitokati (Princess) Beatrice Kabasweka, [[:en:Toro_Kingdom|Omutoro]] okuva mu Bukama bw'e Toro. # Omukyala Kate Ndagire. Baafumbiriganwa mu 1950. # Nnaabakyala Sarah Nalule, Omuzaana Kabejja, muganda wa [[:en:Nnabagereka_of_Buganda|Nnabagereka]], era muwala wa Christopher Kisosonkole ow'ekika ky'Enkima. Yamuwasa mu 1954. # Omukyala Nalwooga. Yafa mu 2003. # [[:en:Nesta_Rugumayo|Omukyala Nesta M. Rugumayo]], O[[:en:Toro_Kingdom|mutoro]], okuva mu Bukama bw'e Toro. # Omukyala Kaakako Rwanchwende, [[:en:Munyankole|Omumbejja w'e Ankole.]] # Omukyala Winifred Keihangwe, Munyankole. Yasibwa [[Milton Obote]] ng'ali lubuto n'ateebwa nga wabulayo akaseera katono azaale mu 1966. # Omukyala Zibiah Wangari Ngatho, [[:en:Kikuyu_people|Omukikuyu]], okuva e [[Nairobi]], Kenya.<ref name="Lineage">{{Cite web |last=inbox |first=Get the stories shaping East Africa-delivered straight to your |date=2020-07-06 |title=The Kikuyu village girl who became a queen in Buganda |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/the-kikuyu-village-girl-who-became-a-queen-in-buganda--1336494 |access-date=2026-09-30 |website=The EastAfrican |language=en}}</ref> # Omukyala Catherine Karungu, Omumbejja w'e[[:en:Ankole|Ankole]]. # Omukyala Naome Nanyonga, eyeddira Ensenene ng'asibuka Masaka mu Buddu. Nanyonga yali muzaalisa era ye mutandisi w'eddwaliro lya '''Sunga Maternity Hospital'''. Yafa mu 2006. # Margaret Nakato ow'e [[:en:Nkumba|Nkumba]], mu ssaza ly'e Busiro. == Weetegereze == Mutesa agambibwa okuleka abalangira 12 n'abambejja 9:<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.buganda.com/ddaame.htm |access-date=2021-08-08 |archive-date=2021-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808202612/http://www.buganda.com/ddaame.htm |url-status=dead }}</ref> # Omulangira Kiweewa Luswata. Ye mwana omulenzi asooka owa Ssekabaka Muteesa II. Yazaalibwa [[Wakiso Town|Wakiso]]. Yabeeranga era yasomera Bufalansa. Yaseerera (yafa) ng'emyaka gya 1990 gitandika n'aziikibwa mu [[:en:Kasubi_Tombs|Masiro g'e]] [[:en:Kasubi_Tombs|Kasubi, Nabulagala.]] # Omulangira Robert Masamba Kimera, eyazaalibwa Nesta M. Rugumayo. Yazaalibwa mu kibuga [[Kampala]] mu 1950. Yasomera mu [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St. Mary's College Kisubi]] ne mu [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] oluvannyuma n'asomera e Canada. Yali munnabutonde (geologist) era yakolanga n'ekitongole kya [[Eswatini|Swaziland]] Department of Geology wakati wa 1980 ne 1983. Yali 'lecturer' ku ttendekero lya Nakawa Vocational School okuva mu 1991 okutuuka mu 1992. Mu 1993, yagenda e Canada n'atandika okubeera eyo. # [[:en:Muwenda_Mutebi_II_of_Buganda|Kabaka Ronald Muwenda Mutebi II]], eyazaalibwa Nnaabakyala Sarah Nalule. # Omulangira Ssuuna Frederick Wampamba, eyazaalibwa Edith Kasozi. Yali munnamagye wa Uganda ku ddaala lya [[:en:2nd_lieutenant|2nd lieutenant]]. Yattibwa ku biragiro bya [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] mu nkambi y'amagye e [[Bombo, Yuganda|Bombo]] mu 1972. Yaziikibwa mu Masiro ga bajjajjaabe e Kasubi - Nabulagala. # Omulangira Henry Kalemeera, nga nnyina ye yali Nnaabagereka Damali Nnakawombe. Yasomera ku King's College Budo ne mu [[:en:Addis_Ababa_University|Addis Ababa University -]]Ethiopia. [[:en:Aeronautical_engineer|Akola n'okukanika ennyonyi (aeronautical engineer).]] Abeera mu United States of America. Yakolera/ akola nga [[:en:Flight_engineer|flight engineer]] n'ekitongole ky'ennyonyi ekya [[:en:American_Airlines|American Airlines]]. # Omulangira George Michael Ndawula, nga nnyina ye yali Muzaana Nalwoga. # Omulangira Richard Walugembe Bamweyana, nga nnyina ye yali Sarah Nalule. Yazaalibwa mu 1956, yasomera mu [[:en:Achimota_School|Achimota School]] e [[Ghana]], n'akola mu kisaawe ky'ebyemisono n'okulanga. Yafa mu gy'e 2000. Naye yaziikibwa Kasubi mu Masiro ga bajjajjaabe. # Omulangira Katabaazi Mukarukidi, nga nnyina ye yali Damali Nnakawombe. Yali muvuzi wa nnyinyi e Nigeria. # Omulangira Patrick Nakibinge, nga nnyina ye yali Sarah Nalule. Yafa mu gy'e 2000 n'aziikibwa e Kasubi - Nabulagala mu masiro ga bajjajjaabe. # Omulangira Daudi Golooba. Yasomera mu [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] ne mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]]. Mubazi wa bitabo. Ye mutandisi era ssentebe wa [[:en:Buganda_Heritage_Association|Buganda Heritage Association]] eri mu United Kingdom (UK) ne mu Ireland (kyatandikibwa mu 1998). Abeera mu UK. # Omulangira Herbert Kateregga, eyazaalibwa Kaakako Rwanchwende. Abeera mu UK. # Omulangira [[:en:Daudi_Kintu_Wasajja|Daudi Kintu Wasajja]], nga nnyina ye Winifred Keihangwe. Yazaalibwa mu Kampala mu Gwokutaano 1966, nga kitaawe amaze okuwang'angusibwa n'afuluma Uganda. Yasomera mu [[:en:University_of_Nottingham|University of Nottingham]] e UK, n'akoonolayo Diguli eya Bachelor of Arts. Yakolako nga executive underwriter wa [[:en:Pan_World_Insurance_Company|Pan World Insurance Company]] era nga regional retail manager wa kkampuni y'amasimu eya Celtel (Uganda) Limited (eyeeyubula n'efuuka[[:en:Bharti_Airtel|Airtel Uganda Limited]]). Mmemba ku lukiiko olukulembera ekitongole kya Kabaka eky'ebettaka ekya Buganda Land Board, Kabira Country Club, Hash Harriers Athletic Club, n'ebiralala bingi. Abeera mu Kampala.<ref>https://web.archive.org/web/20141010024003/http://www.newvision.co.ug/D/9/38/499097</ref> # Omumbejja Dorothy Kabonesa Namukaabya Nassolo, nga nnyina yali Damali Nakawombe. Yazaalibwa mu [[:en:Lubiri|Lubiri lw'e]] [[:en:Lubiri|Mengo]] mu 1951. Yasomera era n'atikkirwa Diguli mu [[:en:University_of_Nairobi|University of Nairobi]]. Abeera mu Kampala.<ref name="sis">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Traditional and modern: Meet the Kabaka's sisters |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-30 |website=New Vision}} </ref> # Omumbejja Dina Kigga Mukarukidi, nga nnyina ye Beatrice Kabasweka. Akolera ku kitebe ekikulu eky'[[:en:African_Union|ekibiina ekitaba amawanga ga Afirika ekya]] [[:en:African_Union|African Union]] mu kibuga Addis Ababa ekya Ethiopia.<ref name="sis" /> # Omumbejja Anne Sarah Kagere Nandawula, nga nnyina ye Kate Ndagire. Yazaalibwa e Mengo mu 1951.<ref name="sis" /> # Omumbejja Catherine Agnes Nabaloga, eyazaalibwa Kate Ndagire. Ye yatikkirwa Obwalubuga ku Matikkira ga mwannyina - Kabaka Ronald Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda owa 36, akulembedde Obuganda okuva mu 1993. Omumbejja Nabaloga ye muyima wa [[:en:Buganda_Heritage_Association|Buganda Heritage Association]] e Denmark, nga kyatandikibwawo mu 1998. Alina Diguli eyookusatu mu nnimi eya Doctor of Philosophy degree in [[:en:Linguistics|linguistics]].<ref>{{Cite web |title=Traditional and modern: Meet the Kabaka's sisters |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/38/495458 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010024124/http://www.newvision.co.ug/D/9/38/495458 |archive-date=2014-10-10 |access-date=2026-09-30 |website=www.newvision.co.ug}} </ref> # Omumbejja Alice Mpologoma Zaalwango, nga nnyina ye Edith Kasozi. Yazaalibwa mu 1961. Yasomera mu Gayaza Junior School, Kibuli High School, ne ku Makerere University. Yafiira mu kibuga [[:en:Pretoria|Pretoria]], eky'e South Africa. Yafa bulwadde bwa kookolo w'amabeere nga 23 Ogwokusayu, 2005. Yaziikibwa mu masiro e [[:en:Kasubi|Kasubi]].<ref>{{Cite web |title=Farewell to the people’s princess |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/25/428420 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010024014/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/428420 |archive-date=2014-10-10 |access-date=2026-09-30 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> # Omumbejja Stella Alexandria Sserwamutanda Ndagire. Yazaalibwa mu kibuga Nairobi, Kenya. Nnyina ye yali Zibiah Wangari Ngatho, Omukikuyi.<ref name="Lineage">{{Cite web}}</ref> Yakulira mu Kampala n'e Nairobi. Abeera [[:en:Atlanta,_Georgia|Atlanta, Georgia]], U.S.  # Omumbejja [[:en:Jane_Mpologoma_Nabanakulya|Jane Mpologoma Nabanakulya]]. Yazaalibwa ku kyalo Sunga mu ssaza ly'e Buyaga, [[:en:Bunyoro|Bunyoro-Kitara Kingdom]], nga 12 Ogwokuna, 1964. Omuzaana Naome Nanyonga ye yali nnyina. Mu 2003, yagenda n'atandika okubeera mu kibuga London ekya Bungereza gy'abeera okutuusa kati ne bba David Segawa Mukasa.<ref>https://web.archive.org/web/20111122160722/http://www.assistnews.net/Stories/2011/s11100047.htm</ref> # Omumbejja Gertrude Christine Naabanaakulya Tebattagwabwe. Yazaalibwa mu ddwaliro lya [[:en:Mengo_Hospital|Mengo Hospital]] nga 20 Ogwomunaana, 1964. Nnyina ye Margaret Nakato ow'e Nkumba, mu ssaza ly'e Busiro. Yakulira mu Uganda okutuuka ku myaka 9, lwe yatwalibwa e London mu Bungereza. Yasoma n'afuuka omubazi w'ebitabo. Yakomawo mu Uganda mu Gwokutaano, 2013.<ref>https://web.archive.org/web/20141009102540/http://www.bukedde.co.ug/fullstory.aspx?story_id=76623&catid=10&mid=53</ref> # Diana Balizzamuggale Teyeggala. Ye mwana wa Mutesa asembayo obuto. Yazaalibwa mu Kampala mu Gwekkumi 1966, nga kitaawe awang'angusiddwa. Nnyina ye Catherine Karungu, Omumbejja w'e Ankole. Teyeggala teyalaba ku kitaawe. Abeera mu Kampala.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Traditional and modern: Meet the Kabaka's sisters |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-30 |website=New Vision}}</ref> == Laba na bino == * [[:en:History_of_Uganda|Ebyafaayo bya Uganda]] * [[:en:List_of_unsolved_deaths|Olukalala lw'abantu abaafa mu ngeri eyaleka ebibuuzo]] * [[:en:Political_parties_of_Uganda|Ebibiina by'ebyobufuzi mu Uganda]] * [[:en:Politics_of_Uganda|Ebyobufuzi bya Uganda]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa ==   * Kasozi, A. B. K. (2013). ''The Bitter Bread of Exile. The Financial Problems of Sir Edward Mutesa II during his final exile, 1966-1969: The Financial Problems of Sir Edward Mutesa II during his final exile, 1966-1969''. Progressive Publishing House. * Makubuya, Apollo. (2019). ''Sir Edward Frederick L. Mutesa II: Reflections on the Triple Heritage Of An African King, Knight and President''. New Vision Printing and Publishing. * Mutesa, Sir Edward Frederick. (1967). ''Desecration of my Kingdom''. Constable. == Ebijulizo ebirala == * Olukalala lwa Bakabaka ba Buaganda {{s-start|}} {{s-bef|before=[[Daudi Cwa II of Buganda|Daudi Chwa II]]}} {{s-ttl|title=[[Kabaka of Buganda]]|years=22 November 1939 – 21 November 1969}} {{s-vac|next=[[Muwenda Mutebi II of Buganda|Ronald Muwenda Mutebi II]]}} {{s-bef|before=[[Elizabeth II]]<br /><small>as Queen of Uganda</small>}} {{s-ttl|title=[[President of Uganda]]|years=9 October 1963 – 2 March 1966}} {{s-aft|after=[[Milton Obote]]}} {{s-end}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Bassekabaka ba Buganda]] [[Category:Buganda]] [[Category:Bannayuganda bannamagye]] 9jx2hvk7zdcerhbx5tybligcmrauyeq Jim Muhwezi 0 7968 78378 72898 2026-11-11T18:31:14Z Its Ashavin 12579 Spacing 78378 wikitext text/x-wiki [[File:Muhwezi Jim Katugugu.jpg|thumb|Muhwezi Jim Katugugu]] Meeja Genero (eyawummula)'''Jim Muhwezi Katugugu''' (yazaalibwa nga 23 Ogwomunaana 1950) Munnayuganda, nga munnamateeka, munnabyabufuzi, era munnamagye eyawummula. Yakola nga Minisita w'ebyokwerinda mu Kabineeti ya Uganda okuva nga 8 Ogwomusanvu, 2021.<ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/105796</ref><ref>Daily Monitor (8 June 2021). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 "Full cabinet list: Jessica Alupo New Vice President"]. ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Retrieved 20 July 2021.</ref> Okuva mu Gwokusatu 2015 okutuuka mu Gwokutaano 2016, yaweerazaako nga Minista w'ebyamawulire n'okulungamya eggwanga. Yalondebwa mu kifo ekyo mu nkyukakyuka ezaakolebwa nga 1 Ogwokusatu 2015,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf |access-date=2021-08-23 |archive-date=2017-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709092825/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf |url-status=dead }}</ref> ng'adda mu bigere bya [[Rose Namayanja]], eyaggyibwa mu Kabineeti.<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/-regions--shared---Cabinet--positions/-/688334/2640626/-/ma61sqz/-/index.html</ref> Era ye Mubaka mu Paalamenti akiikirira Essaza ly'e Rujumbura , [[Rukungiri (disitulikit)|Rukungiri Disitulikiti]]. Yafuna ekifo kino mu 2021, oluvannyuma lw'okuva mu kifo kino okumala emyaka etaano, wakati wa 2016 ne 2021.<ref>Parliament of Uganda (2011). [https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament "Profile of Major General Muhwezi Jim Katugugu - Member of Parliament for Rujumbura County, Rukungiri District"]. [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]]. Archived from [http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament the original] on 27 May 2016. Retrieved 5 February 2015.</ref> Mu Gwokutaano 2026, yalondebwa ku bwa Minisita mu Ofiisi ya Pulezidenti ku nsonga z'ebyokwerinda.<ref>[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle"]. ''Monitor''. 2026-05-26. Retrieved 2026-06-10.</ref> == Obuvo n'okusoma == Yazaalibwa mu [[:en:Rukungiri_District|Disitulikiti y'e Rukungiri]] nga 23 Ogwomunaana 1950. Jim Muhwezi alina [[:en:Bachelor_of_Laws|Diguli mu mateeka]], okuva ku [[:en:Makerere_University|ssettendekero wa Makerere]] , Ssettendekero ya gavumenti esinga obukulu mu Uganda. Era yafuna okutendekebwa okuva ku Senior Military Police and Security Intelligence Training mu [[Tanzania]] n'eyali mu kibiina kya [[:en:Soviet_Union|Soviet Union]]. Mu Gwomusanvu 2009, [[:en:Law_Development_Center|Law Development Center]] mu [[Kampala]] yamuwa [[:en:Legal_practice|Dipuloma okuteekesa amateeka mu nkola]], ekisaanyizo ekyamuwa layisinsi okukwasaganya eby'amateeka mu ggwanga.<ref>https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament</ref> == Obumanyirivu == Mu myaka gya 1970 Jim Muhwezi yakolako ng'omupoliisi mu kitongole kya [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]]. Y'omu ku beetaba mu [[:en:Uganda_Bush_War|lutalo]] lwa (1981–1986) olwaleeta [[National Resistance Movement]] mu buyinza. Oluvannyuma lw'olutalo, yaweerezaako nga mmemba ku National Resistance Council (NRC) okuva mu 1986 okutuuka mu 1996. Mu kiseera kya kimu, yali akola nga ssenkulu wa [[:en:Internal_Security_Organisation|Internal Security Organisation]] (ISO). Ng'akulira ISO, Muhwezi agambibwa okulongoosa ekifaananyi kya Poliisi. Mu kisanja kye eky'emyaka ekkumi ku kitongole, tewaali kwemulugunya kwavaayo ku [[:en:Torture|kutulugunya]] mu kitongole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jim_Muhwezi#cite_note-Survivor-7</ref> Wakati wa 1994 ne 1995, yaweereza nga Mmemba mu [[:en:Constituent_Assembly|kakiiko abaabaga Ssemateeka wa Uganda]] owa 1995. Okuva mu 1996 okutuuka mu 1998, Jim Muhwezi yaweerezaako nga minisita w/ebyenjigiriza ebyawansi. Yalondebwa nga minisita w'ebyobulamu mu 2001, n'aweereza mu kifo ekyo okutuuka mu 2006.<ref>https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament</ref> == Ebimukwatako ng'omuntu == Jim Muhwezi Katugugu mufumbo ne Susan Muhwezi, muto wa nnaggagga [[:en:Bob_Kabonero|Bob Kabonero]] ne ambasada [[:en:Richard_Kabonero|Richard Kabonero]]. Alina abaana musanvu. agambibwa okwagala [[:en:Reading_(process)|okusoma]] [[:en:Golf|n'okuzannya ggoofu]]. == Emirimu gya Paalamenti == Yali Mmemba ku kakiiko ka Paalamenti akakola ku by'okuzimba. == Laba ne == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Uganda_People's_Defense_Force|Uganda People's Defense Force]] * [[:en:Rukungiri_District|Disitulikiti y'e Rukungiri]] == Emirimu == Mu myaka gya 1970, Jim Muhwezi yakolako ng'owamaggye mu [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]] . Yali omu ku balwanyi mu [[:en:Uganda_Bush_War|lutalo]] (okuva1981–1986) olwaleeta [[National Resistance Movement|ekibiina kya National Resistance Movement]] mu buyinza. Oluvannyuma lw’olutalo, yaweerezaako nga mmemba w’olukiiko lwa National Resistance Council (NRC) okuva mu mwaka gwa 1986 okutuuka mu gwa 1996. Mu kiseera kye kimu, yaweerezaako nga Dayirekita Omukulu eyasooka [[:en:Internal_Security_Organisation|ow’ekitongole ky’ebyokwerinda eby’omunda]] (ISO). Ng’akulira ISO, Muhwezi amanyiddwa nnyo olw’okuyonja erinnya n’ekifaananyi ky’ekitongole kya poliisi y’ebyokwerinda. Mu myaka kkumi gy’amaze mu kitongole kino, tewali bigambibwa nti [[:en:Torture|waliwo]]<nowiki/>okutulugunyizibwa mu kitongole kino. <ref name="Survivor">{{Cite web |date=21 September 2005 |title=Jim Muhwezi, The Survivor |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/25/457043 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206023534/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/457043 |archive-date=6 February 2015 |access-date=5 February 2015}}</ref> Wakati w'omwaka gwa 1994 nogwa 1995, yaweereza nga mmemba mu [[:en:Constituent_Assembly|lukiiko lwa Ssemateeka]] olwakola owa Uganda mu mwaka gwa1995. Okuva mu mwaka gwa 1996 okutuuka mu gwa 1998, Jim Muhwezi yaweereza nga Minisita w’eggwanga avunaanyizibwa ku by’enjigiriza ebya pulayimale. Yalondebwa okuba Minisita w’ebyobulamu mu mwaka gwa 2001, n’aweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 2006. <ref name="Profile">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |date=2011 |title=Profile of Major General Muhwezi Jim Katugugu - Member of Parliament for Rujumbura County, Rukungiri District |url=http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament |archive-date=27 May 2016 |access-date=5 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Bannayuganda bannamagye]] 3z1jsuuvxic7tam8h7dtg8idsv92x84 Vinka (musician) 0 8183 78373 74401 2026-11-11T18:24:33Z Its Ashavin 12579 Ogwo omukaaga 78373 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Nakiyingi Veronica Lugya''' era amanyiddwa nga Vinka (yazaalibwa nga 27 Ogw’omukaaga 1994) [[Uganda|Munnayuganda]] munnabitone, omuzinyi, omuyimbi, era omuwandiisi w'ennyimba. Ali wansi w'ebibiina okuli ekya [[Swangz Avenue]] ne Sony Music entertainment.<ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1501104</ref><ref name="observer.ug">https://observer.ug/lifestyle/60714-vinka-on-that-feud-with-irene-ntale</ref><ref name="swangzavenue.com">https://swangzavenue.com/vinka/</ref><ref>https://www.sqoop.co.ug/202109/four-one-one/vinka-returns-after-a-one-year-break.html</ref> == Obuvo n'okusoma == Vinka wazaalibwa mu 1994 eri omwami n'omukyala Lugya nga yakula ne kitaawe e Kazo, bwe yatuuka mu pulayimale ey'okutaano, yagenda okubeera ne maama we e [[Bweyogerere]]<ref name="observer.ug"/>. Yagenda ku ssomero lya Hormisdalen primary school e [[Kamwookya|Kamwokya]] ku kusoma kwe okw'obwannannyini. Oluvannyuma yeegatta ku ssomero lya Lubaga girl's school okusoma O' ne A'.<ref name="observer.ug"/> Oluvannyuma yeegatta ku ssettendekero ya [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] n'afuna diguli mu [[Tourism|byobulambuzi]] [[Hospitality|n'ennyaniriza]] mu 2017.<ref>{{Cite web |url=https://www.howwebiz.ug/Vinka/biography |title=Archive copy |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924124615/https://www.howwebiz.ug/Vinka/biography |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ugandaonline.net/news/view/17328/swangz_avenue_singer_vinka_graduates |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924110104/https://www.ugandaonline.net/news/view/17328/swangz_avenue_singer_vinka_graduates |url-status=dead }}</ref> == Emirimu == Vinka yatandika [[Dance|ng'omuzinyi]] nnakinku era n'akole ne [[Jackie Chandiru]], Sera, [[Maurice Kirya]], Cindy Sanyu n'abalala. Oluvannyuma yafuna omulimu gw'okutembeeta abayimbi ku [[Swangz Avenue]], gye yakolera nga maneja wa [[Irene Ntale]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.kampalasun.co.ug/vinka-renews-contract-with-swangz-avenue/ |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924110057/https://www.kampalasun.co.ug/vinka-renews-contract-with-swangz-avenue/ |url-status=dead }}</ref> Bwe yali ku Swangz Avenue, Vinka yayambangako abayimbi okulikoodinga amaloboozi kko n'okukola obulangu mu 2015, mukama we yamutuukirira n'amusaba oba asobola okugezaako okuyimba. Yakigezaako era n'atandika okuyimba. Mu 2016, yava ku bwa [[Artist management|maneja]] era essira n'alizza ku [[Music|kuyimba]].<ref name="observer.ug"/><ref name="swangzavenue.com"/> Oluyimba lwe olwasooka ng'ali yekka lwali "level" n'azzaazo "stylo" ne Irene Ntale, Ng'omwaka gwa 2017 guggwako, Vinka yafulumya oluyimba lwe "Malaika" olwamwoleka eri abantu ng'omuyimbi nnakinku.<ref name="galaxyfm.co.ug">https://www.galaxyfm.co.ug/2021/09/10/thank-god-vinka-drops-first-single-after-one-year-of-maternity-leave/</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/i-smile-more-than-i-should-vinka-1767842</ref> Okuva kw'olwo, agenze mu maaso n'okufulumya ennyimba endala nga "chips na Ketchup", overdose ng'ali ne Voltage music, love panic, by the way, omukwano guno, sure, Oluyimba Lwomwaka, bebe ng'ali Inna n'abalala. Mu 2019, Vinka yateeka omukone ku ndagaano ne Sony Music entertainment okutambuza ennyimba ze.<ref name="swangzavenue.com"/><ref name="galaxyfm.co.ug"/> Era mu 2019, yakola oluyimba ne "[[Bebe (Inna and Vinka song)|Bebe]]" ng'ali n'omuyimbi Omulomaaniya Inna nga lwafulumizibwa ku mutimbagano ne [[Global Records|Global records]].[https://celebmix.com/inna-vinka-single-music-video-bebe/] == Obuvuyo == Vinka yasamba omuwagizi eyali agezaako okumukwata ku bitundu bye ebyekyama bwe yali ayimba e South Sudan.<ref>https://mbu.ug/2021/05/15/vinka-kicks-fan-who-tried-to-touch-her-genitalia-while-performing-in-south-sudan-video/</ref><ref>https://mbu.ug/2021/05/19/molestation-just-doesnt-work-with-me-vinka-speaks-out-on-juba-incident/</ref> == Amaka == Vinka yazaala omwana omuwala nga 10 Gatonnya 2021 mu mwagalwa we Witta Nelson, munnabyanfuna era munnabyabufuzi okuva mu disitulikiti y'e Isingiro.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ugandaonline.net/210120210020_it_s_a_baby_girl_for_swangz_avenue_s_vinka |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924110102/https://www.ugandaonline.net/210120210020_it_s_a_baby_girl_for_swangz_avenue_s_vinka |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/i-shed-tears-vinka-opens-up-on-the-pain-and-joy-of-giving-birth-shares-babys-photo/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924110057/https://pearltimes.co.ug/i-shed-tears-vinka-opens-up-on-the-pain-and-joy-of-giving-birth-shares-babys-photo/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/revealed-vinka-officially-unveils-lover/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924110057/https://pearltimes.co.ug/revealed-vinka-officially-unveils-lover/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://bigeye.ug/vinka-shows-off-her-fiancee-and-baby-for-the-first-time/</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abayimbi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] ahn8s5pugr8takbjp4qcd9vad3q411d Irene Ntale 0 8243 78374 37752 2026-11-11T18:26:43Z Its Ashavin 12579 Asinze and spacing 78374 wikitext text/x-wiki [[File:Irene Ntale.jpg|thumb|Irene Ntale.jpg]] '''Irene Ntale''' (yazaalibwa nga 30 Ogw'oluberyeberye 1989)mu nna Yuganda omuyimbi, omuwandiisi w'ennyimba, era omukubi w'ennanga .<ref name="newvision">https://web.archive.org/web/20141002025849/http://www.newvision.co.ug/news/660170-irene-ntale-has-no-time-for-love.html</ref> Ayimba [[RnB]], Lege, n'eza bbandi.<ref name="reachahand">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.reachahand.org/index.php/ambassadors/130-irene-ntale |access-date=2022-11-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025759/http://www.reachahand.org/index.php/ambassadors/130-irene-ntale |url-status=dead }}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Ntale yazaalibwa nga 30 Ogwoluberyeberye 1989 mu maka ga George William Ntale ne mukyala we. Yatandika okuyimba ku ssomero ne mu kkanisa mu kkwaya gye yayigira n'osuna endongo.<ref name="reachahand">{{Cite web}}</ref> Yasomera ku Kitante Primary School ne yeeyongerayo ku Kitante Hill School gye yatuulira S.4, Makerere High kati eyitibwa Migadde College gye yatuulira S.6. Yatikkirwa Diguli eya Bachelor of Procurement and Logistics Management mu [[Kyambogo|Kyambogo University]].<ref name="obse-rver">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=34234:-irene-ntales-love-for-sad-emotional-things&catid=42:sizzling-entertainment&Itemid=74 |access-date=2022-11-14 |archive-date=2022-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114170306/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=34234:-irene-ntales-love-for-sad-emotional-things&catid=42:sizzling-entertainment&Itemid=74 |url-status=dead }}</ref> == Okuyimba kwe == Okuyimba yakutandikira mu ssomero ne mu kkwaya y'ekkanisa gye yayigira n'okukuba endongo.<ref name="reachahand" /> Yayimbanga ku bivvulu eby'enjawulo ng'ayimba nnyimba za bayimbi balala okutuusa lwe yeegatta ku Swangz Avenue. Okuva olwo, Ntale ayimbye ennyimba ezicaase omuli: "Gyobera", "Love letter" lwe yayimba e [[Cool|Bebe Cool]], "Stay with me", "Nkubukinze" ne "Olindaba".<ref name="africanwomanmagazine">https://web.archive.org/web/20150204143649/http://africanwomanmagazine.net/latest/5-minutes-irene-ntale/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://station.ugziki.co.ug/IreneNtale |access-date=2022-11-14 |archive-date=2022-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114170303/https://station.ugziki.co.ug/IreneNtale |url-status=dead }}</ref> Akyaziddwako ku TV ya Focus on Africa.<ref name="howwe2">{{cite web|title=Irene Ntale's BBC Focus On Africa TV Show Live Interview -- Amazing|url=http://www.howwe.biz/2025/irene-ntales-bbc-focus-on-africa-tv-show-live-interview-amazing.html|accessdate=5 January 2015}}</ref><ref name="ugandaonline2">{{cite web|title=Gyobera singer Irene ntale like on BBC focus on Africa|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/15210/gyobera_singer_irene_ntale_live_on_bbc_focus_on_africa|accessdate=5 January 2015|archive-date=5 January 2015|archive-url=https://archive.is/20150105131543/http://www.ugandaonline.net/news/view/15210/gyobera_singer_irene_ntale_live_on_bbc_focus_on_africa|url-status=dead}}</ref> Ye ambasada wa kampeyini ya kkampuni ya Uganda Breweries Limited eyitibwa Red Card to Drunk Driving. <ref name="chimpreports2">{{cite web|title=Irene Ntale Named Red Card Ambassador|url=http://chimpreports.com/irene-ntale-named-red-card-ambassador|accessdate=5 January 2015}}</ref><ref name="investigator2">https://web.archive.org/web/20150102120823/http://www.investigator.co.ug/entertainment/others/gossip/4560-irene-ntale-inks-new-deal-with-ubl.html</ref> == Enkwatagana ye ne Universal Music Records == Ku ntandikwa ya 2019, nga Ntale akyaddeko mu kibuga kya Nigeria ekikulu Lagos emirundi egiwera, waaliwo ebyayogerwa nti yali atandise enteeseganya n'aba kkampuni ya Universal Music Group ey'e Nigeria era nga 21 Ogwomunaana 2019, yateeka omukono ku ndagaano ne kkampuni eno,<ref>https://www.thecitizen.co.tz/news/Irene-Ntale-signs-deal-with-Universal-Music-Group-/1840340-5243882-116k0jxz/index.html</ref> ne kimufuula omuyimbi wa Uganda eyasooka okuwandiisibwa kkampuni eno.<ref name="ghafla!">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ghafla.com/ke/irene-ntale-becomes-the-first-ugandan-to-be-signed-into-universal-music-group-nigeria/ |access-date=2022-11-14 |archive-date=2022-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114171804/http://www.ghafla.com/ke/irene-ntale-becomes-the-first-ugandan-to-be-signed-into-universal-music-group-nigeria/ |url-status=dead }}</ref> Kkampuni yawandiika obubaka obwaniriza Ntale ng'ebuyisa ku mukutu gwayo omutonngole ogwa Instagram mwe yagambira nti: ''“Tukwanirizza mu famire yaffe!! Naabakyala wa Uganda, @irene_ntale. Luno olugendo lutandika butandisi....”''.<ref>https://www.instagram.com/p/B1azAMYgbzG/</ref> Ntale yafulumya oluyimba lwe olwasooka wansi wa kkampuni eno lwe yatuuma, ''Nyamba.''<ref name="ghafla!" /> == Awaadi z'awangudde == * Omuyimbi Omukazi omupya asinze 2013, mu mpaka za Hipipo Music Awards<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.hipipo.com/home/artists/irene-ntale/ |access-date=2022-11-14 |archive-date=2019-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601154925/http://www.hipipo.com/home/artists/irene-ntale/ |url-status=dead }}</ref> * Omuyimbi omukazi asinga, Buzz Teeniez awards 2014, 2015<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1340617/vision-scoops-buzz-teeniez-awards</ref> == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> qtnzym4htkuzaj7glqu9hk8d95p5peq Felix Chemonges 0 8262 78360 77312 2026-11-11T18:07:40Z Judithamos 10087 Nterezezza mu kiwandiiko 78360 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Stephen Kiprotich Olympic Champion.jpg|thumb|Stephen kiprotich ]]   '''Felix Chemonges''' (yazaalibwa nga 10 Ogwekkumi 1995)<ref name="world_athletics_profile">{{Cite web |title=Filex Malewa CHEMONGESI {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/felix-chemonges-14732235 |access-date=2026-10-23 |website=worldathletics.org}}</ref><ref name="men_results_iaaf_world_half_marathon_2018">https://web.archive.org/web/20200109183644/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6023/AT-HMAR-M-f----.RS6.pdf</ref> munnayuganda omuddusi w'[[:en:Long-distance_running|embiro empanvu]]. Mu 2018, yavuganya mu mbiro z'abasajja ez'amubuna byalo eza [[:en:2018_IAAF_World_Half_Marathon_Championships|2018 IAAF World Half Marathon Championships]] ezaali mu kibuga Valencia ekya Spain.<ref name="men_results_iaaf_world_half_marathon_2018">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6023/AT-HMAR-M-f----.RS6.pdf "Men's Results"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''2018 IAAF World Half Marathon Championships''. [https://web.archive.org/web/20200109183644/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6023/AT-HMAR-M-f----.RS6.pdf Archived] <span class="cs1-format">(PDF)</span> from the original on 9 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2020</span>.</cite></ref> Yamalira mu kifo kya 26.<ref name="men_results_iaaf_world_half_marathon_2018" /> Mu Gwekkuminogumu, Felix yakola ekyafaayo kye ekyasooka bw'emalira mu ky'okubirir mu ssaawa 2:11:57 mu misinde gya mubuna byalo egya [[:en:Beirut_Marathon|Beirut Marathon]]. Mu 2019, Chemonges yali wa kubiri mu misinde gya Borealis Linz Donau Marathon egyali mu [[:en:Austria|Austria]] mu budde bwa saawa 2:09:19.  Mu misinde gye egyaddako mu [[:en:Toronto_Waterfront_Marathon|Toronto Waterfront Marathon]] Chemonges yayongera okukola obulungi nga kino ky'amuteekesa mu likodi ya [[Uganda]] ng'omuddusi ow'okusatu mu ssaawa 2:05:12.  Mu 2020, Chemonges yavuganya mu mbiro za [[:en:Lake_Biwa_Mainichi_Marathon|Lake Biwa Mainichi Marathon]] ez'omulundi ogwa 76 nga yamalira mu kifo kya mwenda ne ssaawa 2:10:08.  Mu mwaka gwa 2021, Chemonges yeetaba mu misinde mu bunabyalo egya NN Mission Marathon mu [[:en:Enschede,_Netherlands|Enschede, Netherlands]], gyeyamalira mu kifo kya 8th mu ssaawa 2:09:59.<ref>{{Cite web |title=Filex Malewa CHEMONGESI {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/felix-chemonges-14732235 |access-date=2026-10-23 |website=worldathletics.org}}</ref> Olwokaano lw'awangulwa munnakenya [[:en:Eliud_Kipchoge|Eliud Kipchoge]]. Era Chemonges yalondebwa okwegatta ku baddusi banne [[:en:Stephen_Kiprotich|Stephen Kiprotich]] ne [[:en:Fred_Musobo|Fred Musobo]] ku ttiimu ya Uganda ey'abasajja abaddusi b'emisinde mu bunabyalo mu mizannyo gya [[:en:2020_Tokyo_Olympic_Games|2020 Tokyo Olympic Games]].<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-05-03 |title=OLYMPICS: Kiprotich picked for Uganda marathon team |url=https://www.independent.co.ug/olympics-stephen-kiprotich-picked-for-uganda-marathon-team/ |access-date=2026-10-23 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wa bweru wa Wikipediya == Felix Chemonges mu misinde gy'ensi yonna Felix Chemonges mu misinge gya Olympedia{{Authority control}} 1qicw9qi5r9n0mvdrntfbrvkvruyvwm Mariam Ndagire 0 8295 78353 71921 2026-11-11T17:54:34Z AloysiousA 12576 enterezeza mu kiwandiko 78353 wikitext text/x-wiki   '''Mariam Ndagire''' (yazaalibwa 16 May 1971), muyimbi, musanyusa, muzannyi wa firimu, muwandiisi wa mizannyo, dayirekita wa firimu, era pulodyusa wa firimu Munnayuganda. <ref name="1R">Serugo, Moses (28 February 2010). "Mariam Ndagire has more where that came from". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Retrieved 4 February 2018.</ref> <ref name="2R">Rafsanjan Abbey Tatya (15 October 2010). "Mariam Ndagire to release new movie". ''Daily Monitor''. Kampla. Retrieved 4 February 2019.</ref> [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Buganda]] [[File:Mariam Ndagire.jpg|alt=Mariam Ndagire|thumb|Mariam Ndagire]] Yazaalibwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda, Sarah Nabbutto n'omulangira wa [[Buganda]] Kizito Ssegamwenge. Yasomera mu ''Buganda Road Primary School'',<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> [[File:Buganda Road Primary School 02.jpg|thumb|'''Buganda Road Primary School''']] nga tannakyuka n’agenda mu ''Kampala High School'', gye yamalira emisomo gye egya O-level. Emisomo gye egya A-Level, yasomera mu [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_College_Nabbingo</nowiki> Trinity College Nabbingo], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], gye yatikkirwa diguli ya [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/High_School_Diploma</nowiki> High School Diploma] . <ref name="3R">Stanley Gazemba (14 August 2014). "Mariam Ndagire Biography". Johannesburg: Musicinafrica.net. Retrieved 4 February 2019.</ref> Yagenda mu maaso n’afuna [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Marketing Dipulooma eya waggulu mu by’okutunda] okuva mu [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Makerere_University_Business_School Makerere University Business School] e Nakawa. Oluvannyuma, yaweebwa ''Dipuloma mu by’okuyimba, amazina ne katemba'', okuva [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|mu yunivasite y’e Makerere]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadden'obunene mu Uganda. == Omulimu gw’okuyimbira ku siteegi == Ndagire yatandika nga [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Theatre_actress muzannyi wa katemba], ku myaka 15, nga akyali muyizi mu ''Kampala High School'' . Yagenda mu maaso n’ayegata mu kibiina kya ''Black Pearls'' ekya [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Omugave_Ndugwa</nowiki> Omugave Ndugwa] mu 1987, gye yazannyira mu mizannyo egiwerako okutuuka mu 1993. Ng'ali eyo, yawandiika omuzannyo gwe ogwasooka gwe yatuuma "Engabo Y'addako". Oluvannyuma Ndagire, ng’ali wamu ne Kato Lubwama ne Ahraf Simwogerere baatandikawo ekibiina kyabwe ekya ''Diamonds’ Ensemble'' era ne bawandiika emizannyo egiwerako. <ref name="4R">Pat Robert Larubi (27 April 2018). "Strange But True, Mariam Ndagire Narrates Her Accidental Encounter With Music". Kampala: SoftPower Uganda. Retrieved 4 February 2019.</ref> Ndagire ayagala nnyo okuyamba abavubuka okuzuula ebitone byabwe mu kuzanya emizanyo n'okuyimba; eyo y’ensonga lwaki yatandikawo ''The Next Ugandan Music'', ekivvulu kya ''[./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/American_Idol</nowiki> American Idol]''. Ndagire era yatandikawo omusomo omupya ogw’okutendeka abakola firimu mu kifo kye, ekya Mariam Ndagire Film and Performing Arts Center MNFPAC, ekitegeka emisomo gy'abakola firimu buli mwaka. Mubamu kubasinze okwetaba mu misomo gino kuliko Sarah Kisauzi Sentongo azanya mu ''[./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Deception_NTV</nowiki> Deception]'', omuzannyo gwa NTV Uganda , n’omuwandiisi w’ebifaananyi [[Usama Mukwaya]] . <ref name="3R" /> <ref name="4R" /> <ref name="5R">Abu-Baker Mulumba (26 July 2012). "Ndagire opens Tanuulu". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Retrieved 4 February 2019.</ref> Mu 2015 Ndagire yalondebwa ekitongole kya AFRICA MAGIC VIEWERS' CHOICE AWARDS AMVCA okubeera kukakiiko ka balamuzi Mu 2019 Ndagire yalondebwa ku kakiiko k'abalamuzi akakulu mu kibiina kya GOLDEN MOVIE AWARDS AFRICA<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> == Firimu ne ttivvi == {| class="wikitable" !Omwaka ! Omutwe ! Omulimu gw’okufulumya ! Ebiwandiiko |- | 2007 | ''Wansi Mu Luguudo Luno Ntambulira'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2008 | ''Amaanyi g’Omugenyi'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2009 | ''Emitima mu bitundutundu'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2010 – egenda mu maaso | ''Tendo Bannyinaffe'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Emizannyo gya TV |- | 2011 | ''Gye Tubeera'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2012. Omuwandiisi w’ebitabo | ''Maama omwagalwa'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2013 – okugenda mu maaso | ''Ekintu kyonna Okujjako Omukwano'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Emizannyo gya TV |- | 2013. Omuwandiisi w’ebitabo | ''Obuzibu Obulwawo'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2013. Omuwandiisi w’ebitabo | ''Tosobola Kumenya Kiraamo Kyange'' | Omuwandiisi, dayirekita | Firimu ennyimpi |- | 2015 – okugenda mu maaso | ''J-Rose nga bwe'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Emizannyo gya TV |- | 2016 | ''Ekizibu kya Vicky'' | Dayirekita, pulodyusa | Firimu Ennyimpi |- | 2016 | ''Omusomo gwa Intimate Partner Violence'' | Dayirekita, pulodyusa | Firimu Ennyimpi |- | 2017 | ''Nsaali'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Firimu Enkulu |- | 2017 – agenda mu maaso | ''BA-SENGA'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Emizannyo gya TV |- |- | 2017 | ''KAALA'' | Omufulumya | Firimu Ennyimpi |- | 2019 - agenda mu maaso | ''OMUKWANO GWAFFE OMUTUKUVU UGANDA'' | Dayirekita, pulodyusa | Embaga Pulogulaamu ya TV |- | 2020 | ''Ku Ludda Olulala'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Firimu Enkulu |- | 2021. Omuntu w’abantu | ''Mukyala Wa Bba Wange'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Firimu Enkulu |- | 2022. 2022 | ''Kafa Coh'' | Asha Nkono (Muzannyi wa firimu) | Firimu Enkulu |- |} == Engule n’okusunsulwa == {| class="wikitable sortable" |+List of awards and nominations !Year !Nominated work !Award !Category !Result |- | style="text-align:center;" |2013 |''WHERE WE BELONG'' |Uganda Film Festival Award |Firimu eky'asinze | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2013 |''WHERE WE BELONG'' |Uganda Film Festival Award |Empuliziganya eky'asinze | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''BA-AUNT'' |Pearl International Film Festival |Omuzannnyo gw'oku TV ogusinga | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Munakatemba asinga "Dinah Akwenyi" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Indigenous Language Film | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Empuliziganya eky'asinze | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Omuzannyo gw'okulutimbe ogusinga"Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Direkita asinga "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Supporting Actor "Sebugenyi Rogers" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Munakatemba omuto asinga "Nalumu Shamsa" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Young Actor "Dinah Akwenyi" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Feature Film | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2018 |''BA-AUNT'' |Zanzibar International Film Festival |Best TV Drama | {{Nominated}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Actor "Sekimpi Johnmary" | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Ugandan Feature Film | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Costume | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Screenplay "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Director "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Supporting Actress "Tania Shakira Kankindi" | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Uganda Feature Film | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Editor "Suuna Peter" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Actor "Sekimpi JohnMary" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Screenplay "Ndagire Mariam" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Supporting Actress "Tania Shakira Kankindi" | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Africa Magic Viewers' Choice Awards |Best Movie East Africa "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- |} * ''Mulongo Wange'' (1997) * ''Bamugamba'' (1998) * ''Onkyaye'' (2000) * ''Nkusibiddawo'' (2001) * ''Kamuwaane'' (2002) * ''Abakazi Twalaba'' (2003) * ''Akulimbalimba'' (2004) * ''Akalaboko'' (2007) <ref>Zacht BGentle (6 February 2007). "Akalaboko (Your Present)" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube</ref> * ''Maama'' (2007) * ''Byonna Twala'' (2009) <ref>Paul Bill Migadde (8 October 2009). "Byonna Twala (Take Everything)" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube.</ref> * ''Majangwa'' (2009) <ref>Paul Bill Migadde (5 October 2009). "Majangwa" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube.</ref> * ''Oly'omu'' (2012) * ''Kiki Onvuma'' (2014) <ref>Mariam Ndagire (10 March 2014). "Kiki Onvuma (Why Insult Me?)" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube.</ref> * ''Kibun'omu'' (2016) <references responsive="1"></references> tdt0pedwlarodjxd9yshdixht9bn2in 78357 78353 2026-11-11T18:01:23Z AloysiousA 12576 nterezeeza mu kiwandiko 78357 wikitext text/x-wiki   '''Mariam Ndagire''' (yazaalibwa 16 May 1971), muyimbi, musanyusa, muzannyi wa firimu, muwandiisi wa mizannyo, dayirekita wa firimu, era pulodyusa wa firimu Munnayuganda. <ref name="1R">Serugo, Moses (28 February 2010). "Mariam Ndagire has more where that came from". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Retrieved 4 February 2018.</ref> <ref name="2R">Rafsanjan Abbey Tatya (15 October 2010). "Mariam Ndagire to release new movie". ''Daily Monitor''. Kampla. Retrieved 4 February 2019.</ref> [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Buganda]] [[File:Mariam Ndagire.jpg|alt=Mariam Ndagire|thumb|Mariam Ndagire]] Yazaalibwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda, Sarah Nabbutto n'omulangira wa [[Buganda]] Kizito Ssegamwenge. Yasomera mu ''Buganda Road Primary School'',<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> [[File:Buganda Road Primary School 02.jpg|thumb|'''Buganda Road Primary School''']] nga tannakyuka n’agenda mu ''Kampala High School'', gye yamalira emisomo gye egya O-level. Emisomo gye egya A-Level, yasomera mu [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_College_Nabbingo</nowiki> Trinity College Nabbingo], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], gye yatikkirwa diguli ya [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/High_School_Diploma</nowiki> High School Diploma] . <ref name="3R">Stanley Gazemba (14 August 2014). "Mariam Ndagire Biography". Johannesburg: Musicinafrica.net. Retrieved 4 February 2019.</ref> Yagenda mu maaso n’afuna [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Marketing</nowiki> Dipulooma eya waggulu mu by’okutunda] okuva mu [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Makerere_University_Business_School</nowiki> Makerere University Business School] e Nakawa. Oluvannyuma, yaweebwa ''Dipuloma mu by’okuyimba, amazina ne katemba'', okuva [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|mu yunivasite y’e Makerere]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadden'obunene mu Uganda.<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> == Omulimu gw’okuyimbira ku siteegi == Ndagire yatandika nga [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Theatre_actress</nowiki> muzannyi wa katemba], ku myaka 15, nga akyali muyizi mu ''Kampala High School'' . Yagenda mu maaso n’ayegata mu kibiina kya ''Black Pearls'' ekya [./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Omugave_Ndugwa</nowiki> Omugave Ndugwa] mu 1987, gye yazannyira mu mizannyo egiwerako okutuuka mu 1993. Ng'ali eyo, yawandiika omuzannyo gwe ogwasooka gwe yatuuma "Engabo Y'addako". Oluvannyuma Ndagire, ng’ali wamu ne Kato Lubwama ne Ahraf Simwogerere baatandikawo ekibiina kyabwe ekya ''Diamonds’ Ensemble'' era ne bawandiika emizannyo egiwerako. <ref name="4R">Pat Robert Larubi (27 April 2018). "Strange But True, Mariam Ndagire Narrates Her Accidental Encounter With Music". Kampala: SoftPower Uganda. Retrieved 4 February 2019.</ref> Ndagire ayagala nnyo okuyamba abavubuka okuzuula ebitone byabwe mu kuzanya emizanyo n'okuyimba; eyo y’ensonga lwaki yatandikawo ''The Next Ugandan Music'', ekivvulu kya ''[./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/American_Idol</nowiki> American Idol]''. Ndagire era yatandikawo omusomo omupya ogw’okutendeka abakola firimu mu kifo kye, ekya Mariam Ndagire Film and Performing Arts Center MNFPAC, ekitegeka emisomo gy'abakola firimu buli mwaka. Mubamu kubasinze okwetaba mu misomo gino kuliko Sarah Kisauzi Sentongo azanya mu ''[./<nowiki>Https://en.wikipedia.org/wiki/Deception_NTV</nowiki> Deception]'', omuzannyo gwa NTV Uganda , n’omuwandiisi w’ebifaananyi [[Usama Mukwaya]] . <ref name="3R" /> <ref name="4R" /> <ref name="5R">Abu-Baker Mulumba (26 July 2012). "Ndagire opens Tanuulu". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Retrieved 4 February 2019.</ref> Mu 2015 Ndagire yalondebwa ekitongole kya AFRICA MAGIC VIEWERS' CHOICE AWARDS AMVCA okubeera kukakiiko ka balamuzi<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> Mu 2019 Ndagire yalondebwa ku kakiiko k'abalamuzi akakulu mu kibiina kya GOLDEN MOVIE AWARDS AFRICA<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> == Firimu ne ttivvi == {| class="wikitable" !Omwaka ! Omutwe ! Omulimu gw’okufulumya ! Ebiwandiiko |- | 2007 | ''Wansi Mu Luguudo Luno Ntambulira'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2008 | ''Amaanyi g’Omugenyi'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2009 | ''Emitima mu bitundutundu'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2010 – egenda mu maaso | ''Tendo Bannyinaffe'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Emizannyo gya TV |- | 2011 | ''Gye Tubeera'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2012. Omuwandiisi w’ebitabo | ''Maama omwagalwa'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2013 – okugenda mu maaso | ''Ekintu kyonna Okujjako Omukwano'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Emizannyo gya TV |- | 2013. Omuwandiisi w’ebitabo | ''Obuzibu Obulwawo'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Firimu enkulu |- | 2013. Omuwandiisi w’ebitabo | ''Tosobola Kumenya Kiraamo Kyange'' | Omuwandiisi, dayirekita | Firimu ennyimpi |- | 2015 – okugenda mu maaso | ''J-Rose nga bwe'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Emizannyo gya TV |- | 2016 | ''Ekizibu kya Vicky'' | Dayirekita, pulodyusa | Firimu Ennyimpi |- | 2016 | ''Omusomo gwa Intimate Partner Violence'' | Dayirekita, pulodyusa | Firimu Ennyimpi |- | 2017 | ''Nsaali'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Firimu Enkulu |- | 2017 – agenda mu maaso | ''BA-SENGA'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa, munnakatemba | Emizannyo gya TV |- |- | 2017 | ''KAALA'' | Omufulumya | Firimu Ennyimpi |- | 2019 - agenda mu maaso | ''OMUKWANO GWAFFE OMUTUKUVU UGANDA'' | Dayirekita, pulodyusa | Embaga Pulogulaamu ya TV |- | 2020 | ''Ku Ludda Olulala'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Firimu Enkulu |- | 2021. Omuntu w’abantu | ''Mukyala Wa Bba Wange'' | Omuwandiisi, dayirekita, pulodyusa | Firimu Enkulu |- | 2022. 2022 | ''Kafa Coh'' | Asha Nkono (Muzannyi wa firimu) | Firimu Enkulu |- |} == Engule n’okusunsulwa == {| class="wikitable sortable" |+List of awards and nominations !Year !Nominated work !Award !Category !Result |- | style="text-align:center;" |2013 |''WHERE WE BELONG'' |Uganda Film Festival Award |Firimu eky'asinze | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2013 |''WHERE WE BELONG'' |Uganda Film Festival Award |Empuliziganya eky'asinze | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''BA-AUNT'' |Pearl International Film Festival |Omuzannnyo gw'oku TV ogusinga | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Munakatemba asinga "Dinah Akwenyi" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Indigenous Language Film | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Empuliziganya eky'asinze | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Omuzannyo gw'okulutimbe ogusinga"Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Direkita asinga "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Supporting Actor "Sebugenyi Rogers" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Munakatemba omuto asinga "Nalumu Shamsa" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Young Actor "Dinah Akwenyi" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2017 |''NSAALI'' |Pearl International Film Festival |Best Feature Film | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2018 |''BA-AUNT'' |Zanzibar International Film Festival |Best TV Drama | {{Nominated}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Actor "Sekimpi Johnmary" | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Ugandan Feature Film | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Costume | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Screenplay "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Director "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Supporting Actress "Tania Shakira Kankindi" | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2021 |''My Husband's Wife'' |Pearl International Film Festival |Best Uganda Feature Film | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Editor "Suuna Peter" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Actor "Sekimpi JohnMary" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Screenplay "Ndagire Mariam" | {{nom}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Uganda Film Festival Awards |Best Supporting Actress "Tania Shakira Kankindi" | {{WON}} |- | style="text-align:center;" |2022 |''My Husband's Wife'' |Africa Magic Viewers' Choice Awards |Best Movie East Africa "Mariam Ndagire" | {{nom}} |- |} * ''Mulongo Wange'' (1997) * ''Bamugamba'' (1998) * ''Onkyaye'' (2000) * ''Nkusibiddawo'' (2001) * ''Kamuwaane'' (2002) * ''Abakazi Twalaba'' (2003) * ''Akulimbalimba'' (2004) * ''Akalaboko'' (2007) <ref>Zacht BGentle (6 February 2007). "Akalaboko (Your Present)" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube</ref> * ''Maama'' (2007) * ''Byonna Twala'' (2009) <ref>Paul Bill Migadde (8 October 2009). "Byonna Twala (Take Everything)" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube.</ref> * ''Majangwa'' (2009) <ref>Paul Bill Migadde (5 October 2009). "Majangwa" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube.</ref> * ''Oly'omu'' (2012) * ''Kiki Onvuma'' (2014) <ref>Mariam Ndagire (10 March 2014). "Kiki Onvuma (Why Insult Me?)" (Music Video) (in Ganda). Retrieved 4 February 2019 &#x2013; via YouTube.</ref> * ''Kibun'omu'' (2016) <references responsive="1"></references> hxrvapd5egpyrzibpnc4tk7dsg3iu29 Gilbert Bukenya 0 8297 78359 72143 2026-11-11T18:04:22Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78359 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gilbert Balibaseka Bukenya''' (yazaalibwa 5 August 1949) munnabyabufuzi era musawo wa Uganda era nga yaliko [[:en:Vice_president_of_Uganda|omumyuka wa pulezidenti wa Uganda]] ow'omusanvu okuva nga 23 May 2003 okutuuka nga 23 May 2011.<ref>{{Cite web |last=Wanambwa |first=Richard |date=24 May 2011 |title=Museveni Sacks Bukenya As Vice President |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1168300/-/c1fc2pz/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204053425/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1168300/-/c1fc2pz/-/index.html |archive-date=4 December 2013 |access-date=20 February 2015}}</ref> Abadde akiikirira ekitundu kya Busiro County North mu [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] okuva mu 1996.<ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> Ebitabo bye ebikwata ku bulamu bwe, ''Intricate Corridors to Power'', yafulumizibwa mu 2008.<ref name="observer">{{Cite web |title=VP Bukenya pens autobiography |url=http://observer.ug/lifestyle/books-a-art/323-martyn-drakard |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225181754/http://observer.ug/lifestyle/books-a-art/323-martyn-drakard |archive-date=25 February 2015 |access-date=25 February 2015}}</ref> == Obulamu obuto n’okusoma == Gilbert Bukenya yazaalibwa nga 5 Ogw'omunaana1949, ku kyalo Lwantama mu Ggombolola y'e Kakiri , mu Ssaza ly'e Busiro, mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti ya Wakiso]] leero, <ref>{{Cite web |title=Uganda's Vice Presidents over the years: Gilbert Bukenya |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1509893 |access-date=2023-01-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> nga 30 kilomita (mailo 19), ku luguudo, mu bukiikakkono bw'amaserengeta ga [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Yuganda|Uganda]] era ekibuga ekisinga obunene. <ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]</ref> Yasomesebwa ekibiina kya [[:en:Brothers_of_Christian_Instruction|Brothers of Christian Instruction]] mu Uganda. Yasomera mu ssomero lya St. Savio Primary School, e Kisubi, [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St. Mary's College Kisubi]], St. Edward Secondary School, Bukuumi ne [[:en:Old_Kampala|Old Kampala]] Secondary School. Oluvannyuma yeegatta ku [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]] mu 1971, n’atikkirwa mu 1976 n’afuna [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|diguli mu by’obusawo ne diguli mu kulongoosa ( MBChB )]]. Yakola nga Omusawo mu [[:en:Mbale_Hospital|ddwaaliro e Mbale]] okutuusa mu 1982 lwe yava mu Uganda n'agenda e [[:en:Papua_New_Guinea|Papua New Guinea]] . Bwe yali e bweru wa Yuganda, yafuna [[:en:Public_health|Dipuloma mu by’obulamu bw’abantu]] okuva mu [[:en:Royal_Institute_of_Public_Health|Royal Institute of Public Health]], e London, mu 1982. Era yafuna diguli za Master of Science (MSc) okuva mu [[:en:London_School_of_Hygiene_and_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]] UK, ne Doctor of Philosophy (PhD) okuva mu [[:en:University_of_Queensland|University of Queensland]], <ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]</ref> ng’alina omulamwa gw’okunonyereza ogwa ''The Epidemiology of Under-Five Childhood Ekiddukano mu bantu abaliraanye ebibuga mu Papua New Guinea'' . <ref>{{Cite web |title=Completed Thesis Topics for Studies in Public Health at the University of Queensland: 1971 – 2007 |url=http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220174732/http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |archive-date=20 February 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[University of Queensland| University of Queensland, School of Public Health]]}}</ref> == Omulimu == Gilbert Bukenya yakomawo mu Uganda nga Pulofeesa w’obusawo era n’alondebwa okuba [[:en:Dean_(education)|akulira]] [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|essomero ly’obusawo erya Makerere University School of Medicine]], ekifo kye yalimu okuva mu 1994 okutuuka mu 1996. Mu 1996 yayingira ebyobufuzi n’alondebwa okuba omubaka wa Palamenti (MP) mu kitundu kya Busiro eyamambuka. Era yaliko ssentebe w’akabondo [[National Resistance Movement|ka National Resistance Movement]] (NRM) mu palamenti. Mu kiseera kino yasimibwa olw’okusobola okukkakkanya obunkenke obwaliwo wakati wa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] n’abakulembeze abalala ab’ebyafaayo mu kibiina kya NRM ekiri mu buyinza. Yali ssentebe wa NRM mu kitundu kya [[Buganda]] . Oluvannyuma Bukenya yafuuka Minisita w’eggwanga ow’ebyobusuubuzi n’amakolero nga tannasitulwa ku kifo kya Minisita wensonga zo bwa pulezidenti. Yafuuka omumyuka wa Pulezidenti mu 2003 ng’adda mu bigere bya [[Specioza Kazibwe]], mu kiseera ekyo eyali alwanagana n’obufumbo obwali bulemye. Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omuwandiisi w'ekibiina kya NRM n'awangulwa [[Amama Mbabazi]] . <ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]</ref> Mu Gw'okutaano 2011, yasikizibwa [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Ssekandi]] ku bw'omumyuka wa Pulezidenti wa Yuganda . == Obulamu bw’omuntu ku bubwe == Gilbert mufumbo ne Dr. Margaret Bukenya eyali muyizi munne mu [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|ssomero ly’abasawo e Makerere]] ku ntandikwa y’emyaka gya 1970. Ono mmemba [[:en:Catholic_Church|w'Eklezia Katolika]] . Mu 2005 Dr. Bukenya yeewuunyisa abatunuulizi b’ebyobufuzi bwe yalumiriza nti gavumenti efugibwa akabinja ka bamafia. Mu mboozi ey’akafubo ne ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]'', yategeezezza nti bamafia baali bakola olukwe lw’okumugwa. Kino kyava ku buganzi bwe obweyongera buli kiseera n’okubeera okumpi n’Eklezia Katolika ey’amaanyi mu Uganda. Kigambibwa nti anyumirwa nnyo okuwuga n’okulima. Ono amanyiddwa olw’okutandika okulima [[:en:Upland_rice|omuceere ogw’ensozi]], era ogumanyiddwa nga NERICA mu Uganda. <ref>{{Cite web |last=Nakaweesi |first=Dorothy |date=20 February 2013 |title=I Promote Farming To Get People Out of Poverty; Gilbert Bukenya |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/I-promote-farming-to-get-people-out-of-poverty--Gilbert-Bukenya/-/689860/1698688/-/ap875b/-/index.html |access-date=20 February 2015}}</ref> * {{Cite book |year=2008 |title=Through intricate corridors to power |publisher=Fountain Publishers |isbn=9789970028108}} == Early life and education == Gilbert Bukenya yazaalibwa nga ennaku zomwezi 5 omwezi gwomunaana mu mwaka gwa 1949, ku kyalo Lwantama mu bendobendo lye Kakiri mu ggombolola ye Busiro , mu [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti ya Wakiso]] leero, <ref>{{Cite web |title=Uganda's Vice Presidents over the years: Gilbert Bukenya |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1509893 |access-date=2023-01-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> nga kilomitta 30 (19 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw'amaserengeta ga [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[:en:Uganda|Uganda]] era ekibuga ekisinga obunene. <ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Buganda]] </ref> Yasomesebwa ekibiina kya [[:en:Brothers_of_Christian_Instruction|Brothers of Christian Instruction]] mu Uganda. Yasomera mu ssomero lya St. Savio Pulayimale Kisubi, [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St. Mary's College Kisubi]], St. Edward Sekendule, Bukuumi ne [[:en:Old_Kampala|Old Kampala]] Sekendule Oluvannyuma yeegatta ku [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]] mu mwaka gwa 1971, n’atikkirwa mu mwaka gwa 1976 n’afuna [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|diguli eyookubiri mu by’obusawo ne Bachelor of Surgery ( MBChB ).]] Yakola nga Medical Officer mu [[:en:Mbale_Hospital|ddwaaliro e Mbale]] okutuusa mu mwaka gwa1982 lwe yava mu Uganda n'agenda e [[:en:Papua_New_Guinea|Papua New Guinea .]] Bwe yali bweru wa Uganda, yafuna [[:en:Public_health|Dipuloma mu by’obulamu bw’abantu]] okuva mu [[:en:Royal_Institute_of_Public_Health|Royal Institute of Public Health,]] e London, mu mwaka gwa 1982. Era yafuna diguli za Master mu sayansi (MSc) okuva mu [[:en:London_School_of_Hygiene_and_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]] UK, ne Omusawo mu byobuirosoofo (PhD) okuva mu [[:en:University_of_Queensland|University of Queensland,]] <ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> ng’alina omulamwa gw’ebbaluwa eya ''The Epidemiology of Under-Five Childhood Ekiddukano mu bantu abaliraanye ebibuga mu Papua New Guinea'' . <ref>{{Cite web |title=Completed Thesis Topics for Studies in Public Health at the University of Queensland: 1971 – 2007 |url=http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220174732/http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |archive-date=20 February 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[University of Queensland| University of Queensland, School of Public Health]]}}</ref> == Laba ne ==   == Ebiwandiiko ebikozesebwa == qovgp5mwgkw0s82zn4v9vzzrojeamwx 78361 78359 2026-11-11T18:09:24Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78361 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gilbert Balibaseka Bukenya''' (yazaalibwa 5 August 1949) munnabyabufuzi era musawo wa Uganda era nga yaliko [[:en:Vice_president_of_Uganda|omumyuka wa pulezidenti wa Uganda]] ow'omusanvu okuva nga 23 May 2003 okutuuka nga 23 May 2011.<ref>{{Cite web |last=Wanambwa |first=Richard |date=24 May 2011 |title=Museveni Sacks Bukenya As Vice President |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1168300/-/c1fc2pz/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204053425/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1168300/-/c1fc2pz/-/index.html |archive-date=4 December 2013 |access-date=20 February 2015}}</ref> Abadde akiikirira ekitundu kya Busiro County North mu [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] okuva mu 1996.<ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> Ebitabo bye ebikwata ku bulamu bwe, ''Intricate Corridors to Power'', yafulumizibwa mu 2008.<ref name="observer">{{Cite web |title=VP Bukenya pens autobiography |url=http://observer.ug/lifestyle/books-a-art/323-martyn-drakard |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225181754/http://observer.ug/lifestyle/books-a-art/323-martyn-drakard |archive-date=25 February 2015 |access-date=25 February 2015}}</ref> == Obulamu obuto n’okusoma == Gilbert Bukenya yazaalibwa nga 5 Ogw'omunaana1949, ku kyalo Lwantama mu Ggombolola y'e Kakiri , mu Ssaza ly'e Busiro, mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti ya Wakiso]] leero,<ref>{{Cite web |title=Uganda's Vice Presidents over the years: Gilbert Bukenya |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1509893 |access-date=2023-01-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> nga 30 kilomita (mailo 19), ku luguudo, mu bukiikakkono bw'amaserengeta ga [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Yuganda|Uganda]] era ekibuga ekisinga obunene.<ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]</ref> Yasomesebwa ekibiina kya [[:en:Brothers_of_Christian_Instruction|Brothers of Christian Instruction]] mu Uganda. Yasomera mu ssomero lya St. Savio Primary School, e Kisubi, [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St. Mary's College Kisubi]], St. Edward Secondary School, Bukuumi ne [[:en:Old_Kampala|Old Kampala]] Secondary School. Oluvannyuma yeegatta ku [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]] mu 1971, n’atikkirwa mu 1976 n’afuna [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|diguli mu by’obusawo ne diguli mu kulongoosa ( MBChB )]]. Yakola nga Omusawo mu [[:en:Mbale_Hospital|ddwaaliro e Mbale]] okutuusa mu 1982 lwe yava mu Uganda n'agenda e [[:en:Papua_New_Guinea|Papua New Guinea]] . Bwe yali e bweru wa Yuganda, yafuna [[:en:Public_health|Dipuloma mu by’obulamu bw’abantu]] okuva mu [[:en:Royal_Institute_of_Public_Health|Royal Institute of Public Health]], e London, mu 1982. Era yafuna diguli za Master of Science (MSc) okuva mu [[:en:London_School_of_Hygiene_and_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]] UK, ne Doctor of Philosophy (PhD) okuva mu [[:en:University_of_Queensland|University of Queensland]], <ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]</ref> ng’alina omulamwa gw’okunonyereza ogwa ''The Epidemiology of Under-Five Childhood Ekiddukano mu bantu abaliraanye ebibuga mu Papua New Guinea'' .<ref>{{Cite web |title=Completed Thesis Topics for Studies in Public Health at the University of Queensland: 1971 – 2007 |url=http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220174732/http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |archive-date=20 February 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[University of Queensland| University of Queensland, School of Public Health]]}}</ref> == Omulimu == Gilbert Bukenya yakomawo mu Uganda nga Pulofeesa w’obusawo era n’alondebwa okuba [[:en:Dean_(education)|akulira]] [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|essomero ly’obusawo erya Makerere University School of Medicine]], ekifo kye yalimu okuva mu 1994 okutuuka mu 1996. Mu 1996 yayingira ebyobufuzi n’alondebwa okuba omubaka wa Palamenti (MP) mu kitundu kya Busiro eyamambuka. Era yaliko ssentebe w’akabondo [[National Resistance Movement|ka National Resistance Movement]] (NRM) mu palamenti. Mu kiseera kino yasimibwa olw’okusobola okukkakkanya obunkenke obwaliwo wakati wa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] n’abakulembeze abalala ab’ebyafaayo mu kibiina kya NRM ekiri mu buyinza. Yali ssentebe wa NRM mu kitundu kya [[Buganda]] . Oluvannyuma Bukenya yafuuka Minisita w’eggwanga ow’ebyobusuubuzi n’amakolero nga tannasitulwa ku kifo kya Minisita wensonga zo bwa pulezidenti. Yafuuka omumyuka wa Pulezidenti mu 2003 ng’adda mu bigere bya [[Specioza Kazibwe]], mu kiseera ekyo eyali alwanagana n’obufumbo obwali bulemye. Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omuwandiisi w'ekibiina kya NRM n'awangulwa [[Amama Mbabazi]] .<ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]</ref> Mu Gw'okutaano 2011, yasikizibwa [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Ssekandi]] ku bw'omumyuka wa Pulezidenti wa Yuganda . == Obulamu bw’omuntu ku bubwe == Gilbert mufumbo ne Dr. Margaret Bukenya eyali muyizi munne mu [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|ssomero ly’abasawo e Makerere]] ku ntandikwa y’emyaka gya 1970. Ono mmemba [[:en:Catholic_Church|w'Eklezia Katolika]] . Mu 2005 Dr. Bukenya yeewuunyisa abatunuulizi b’ebyobufuzi bwe yalumiriza nti gavumenti efugibwa akabinja ka bamafia. Mu mboozi ey’akafubo ne ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]'', yategeezezza nti bamafia baali bakola olukwe lw’okumugwa. Kino kyava ku buganzi bwe obweyongera buli kiseera n’okubeera okumpi n’Eklezia Katolika ey’amaanyi mu Uganda. Kigambibwa nti anyumirwa nnyo okuwuga n’okulima. Ono amanyiddwa olw’okutandika okulima [[:en:Upland_rice|omuceere ogw’ensozi]], era ogumanyiddwa nga NERICA mu Uganda.<ref>{{Cite web |last=Nakaweesi |first=Dorothy |date=20 February 2013 |title=I Promote Farming To Get People Out of Poverty; Gilbert Bukenya |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/I-promote-farming-to-get-people-out-of-poverty--Gilbert-Bukenya/-/689860/1698688/-/ap875b/-/index.html |access-date=20 February 2015}}</ref> * {{Cite book |year=2008 |title=Through intricate corridors to power |publisher=Fountain Publishers |isbn=9789970028108}} == Early life and education == Gilbert Bukenya yazaalibwa nga ennaku zomwezi 5 omwezi gwomunaana mu mwaka gwa 1949, ku kyalo Lwantama mu bendobendo lye Kakiri mu ggombolola ye Busiro , mu [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti ya Wakiso]] leero,<ref>{{Cite web |title=Uganda's Vice Presidents over the years: Gilbert Bukenya |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1509893 |access-date=2023-01-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> nga kilomitta 30 (19 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw'amaserengeta ga [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[:en:Uganda|Uganda]] era ekibuga ekisinga obunene.<ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso "Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011. Archived from the original on 9 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 February</span> 2015</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: bot: original URL status unknown ([[:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|link]])</span> [[Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Buganda]] </ref> Yasomesebwa ekibiina kya [[:en:Brothers_of_Christian_Instruction|Brothers of Christian Instruction]] mu Uganda. Yasomera mu ssomero lya St. Savio Pulayimale Kisubi, [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St. Mary's College Kisubi]], St. Edward Sekendule, Bukuumi ne [[:en:Old_Kampala|Old Kampala]] Sekendule Oluvannyuma yeegatta ku [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]] mu mwaka gwa 1971, n’atikkirwa mu mwaka gwa 1976 n’afuna [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|diguli eyookubiri mu by’obusawo ne Bachelor of Surgery ( MBChB ).]] Yakola nga Medical Officer mu [[:en:Mbale_Hospital|ddwaaliro e Mbale]] okutuusa mu mwaka gwa1982 lwe yava mu Uganda n'agenda e [[:en:Papua_New_Guinea|Papua New Guinea .]] Bwe yali bweru wa Uganda, yafuna [[:en:Public_health|Dipuloma mu by’obulamu bw’abantu]] okuva mu [[:en:Royal_Institute_of_Public_Health|Royal Institute of Public Health,]] e London, mu mwaka gwa 1982. Era yafuna diguli za Master mu sayansi (MSc) okuva mu [[:en:London_School_of_Hygiene_and_Tropical_Medicine|London School of Hygiene and Tropical Medicine]] UK, ne Omusawo mu byobuirosoofo (PhD) okuva mu [[:en:University_of_Queensland|University of Queensland,]]<ref name="Kakiri">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of Bukenya Balibaseka Gilbert, Member of Parliament for Busiiro County North, Wakiso District |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809022259/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=61.000000&const=Busiiro+County+North&dist_id=13.000000&distname=Wakiso |archive-date=9 August 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> ng’alina omulamwa gw’ebbaluwa eya ''The Epidemiology of Under-Five Childhood Ekiddukano mu bantu abaliraanye ebibuga mu Papua New Guinea''.<ref>{{Cite web |title=Completed Thesis Topics for Studies in Public Health at the University of Queensland: 1971 – 2007 |url=http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220174732/http://www.sph.uq.edu.au/docs/Thesis%20Topics.pdf |archive-date=20 February 2015 |access-date=20 February 2015 |publisher=[[University of Queensland| University of Queensland, School of Public Health]]}}</ref> == Laba ne ==   == Ebiwandiiko ebikozesebwa == f80tt66vo42lu2jte6ufabf98is6gf9 Paulo Kafeero 0 8312 78368 47051 2026-11-11T18:20:25Z Its Ashavin 12579 Ezo omuyimbi 78368 wikitext text/x-wiki '''Prince Paulo Kafeero''' yazaalibwa nga ye Paul Job Kafeero nga 12 Kasambula 1970, n'afa nga 17 Muzigo 2007. Yali muyimbi nnakinku.<ref name="newvision">[http://www.newvision.co.ug/E/8/13/566222 "Drama at Paul Kafeero's burial]" newvision.co.ug. Retrieved 21 November 2014 Archived 29 November 2014 at the Wayback Machine</ref> Mu biseera we yayimbira, yawangula engule ez'amaanyi eziwerako, mu mwaka 2003 ne 2004, omwali PAM Awards eza omuyimbi wa kadongokamu asinze, ne bbandi esinze.<ref name="monitor"><was a friend to Ivan Kigongo>[http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/My-life-with-Paul-Kafeero--One-woman-tells-her-intriguing-story/-/691232/1670468/-/s98dtfz/-/index.html "My life with Paul Kafeero: One woman tells her intriguing story]". monitor.co.ug. Retrieved 21 November 2014.</ref> [[Category:Articles with hCards]] == Okusoma kwe == Mu mwaka 1977, Kafeero yatandika okusoma ku ssomero lya Nkokonjjeru Demonstration Primary School, ne yeeyongerayo ku Ngogwe Baskerville eya siniya, ng'atambula kilomita nnya buli lunaku. Mu mwaka gwe gumu mwe yatandikira okusoma, kitaawe yabalekawo. Olwa nnyina obutamwagaliza nnyo bintu bya kuyimba, yagenda n'abeera ku kyalo ekiriraanyeewo e Masaba, ne mwannyina omukulu ayitibwa Grace, ne bba Bba wa Grace yamusasuliranga ebisale ku ssomero olwa kitaawe okumusuulawo. Olwokuba nga ebisale by'essomero byajjanga bbalirirwe, Kafeero teyamalako ssekendule Yafuna ssente okuyita mu kukuba bbulooka, okulima ebijanjaalo, okutunda engoye enkadde, n'okutunga ekyalaani.Kitaawe wa Kafeero teyaddamu kumuwa buyambi, wadde okumuwuliza, okutuuka lwe yafuna ettutumu.<ref name="Kathylyn Barret Gaines">[https://www.independent.co.ug/controversy-as-family-of-the-late-singer-kafeero-run-to-court-over-property/ "Controversy as family of the late singer Kafeero run to court over property"]. The Independent Uganda. 1 August 2020. Retrieved 6 February 2025.</ref> Yakolanga ssente ng'akola amataffaali, ng'alima ebijanjaalo, ng'atunda engoye enkadde, era ng'akola n'engoye. Kitaawe wa Kafeero teyamuwanga buyambi bwonna era teyaddamu kumuwuliza okutuusa lwe yafuuka omumanyifu.<ref>''One little guitor: The words of Paul Job Kafeero'' (1 ed.). Tourguide Publications. 2012. p. 2. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/9789970637171|9789970637171]]</bdi>.</ref> == Emirimu == Paulo Kafeero yalina omulimu ogw'amaanyi ng'omuyimbi era omuwandiisi w'ennyimba, n'aleka ekifaananyi eky'olubeerera ku nsiike y'okuyimba mu Uganda. Olugendo lwe olw'okuyimba lwatandika mu myaka gya 1990, era yafuna ettutumu olw'ennyimba ze ez'enjawulo n'eddoboozi lye ery'amaanyi.<ref>[https://www.pulse.ug/entertainment/today-marks-the-15th-anniversary-of-prince-paulo-kafeeros-death/9hxn13d "Today marks the 15th anniversary of Prince Paulo Kafeero's death"]. ''Pulse Uganda''. 17 May 2022. Retrieved 11 July 2023.</ref> Kafeero yasinga kwettanira nnyo ekika kya Kadongo Kamu, ekika ky'ennyimba z'ekinnansi mu Uganda. Ennyimba ze zaalimu ebigambo ebyakwata ku mitima gy'abantu era nga zikwata ku nsonga ez'enjawulo gamba ng'omukwano, ensonga z'abantu, n'obuwangwa. Ennyimba ze zaali zisikiriza nnyo abantu okwetooloola eggwanga, era ekyo kyamufuula omu ku bayimbi abasinga okumanyika mu Uganda.<ref>Ruby, Josh (5 July 2020). "[http://mbu.ug/2020/07/05/the-late-paul-kafeeros-wife-ready-to-continue-music-career-hits-studio-with-crouch/ Paul Kafeero's wife to continue music career, hits studio with Crouch"]. ''MBU''. Retrieved 11 July 2023.</ref> Olumu ku nnyimba za Kafeero ezimanyiddwa ennyo, Dippo Nazigala, lwakola kinene mu kumutunda era ne lumufuula omuntu omututumufu mu by'okuyimba mu Uganda. Obuwanguzi bw'oluyimba luno bwayolesa ekitone kya Kafeero era ne buyamba okutwala omulimu gwe mu maaso.<ref>[https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined "Bobi Wine pays tribute to Kafeero]". ''New Vision''. Retrieved 11 July 2023.</ref> Mu bulamu bwe bwonna, Kafeero yafulumya alubaamu nnyingi n'ennyimba ezaali zimanyiddwa ennyo era nga zisikiriza abawagizi bangi. Ennyimba ze zaateranga okwogera ku nsonga z'abantu n'ebyobufuzi, ng'awa abantu omukisa okwogera ku bye bayitamu n'ebyo bye baagala. Kafeero yafa nga 17 Ogwokutaano 2007, ku myaka 36 olw'obulwadde bw'ensigo. Okufa kwe okw'amangu kwali kufiirwa kwa maanyi eri abayimbi mu Uganda, era ajjukirwa ng'omuyimbi era omuwandiisi w'ennyimba eyalina ekitone era eyakola kinene mu by'okuyimba.<ref>Kaggwa, Andrew (17 May 2017). [https://observer.ug/lifestyle/52917-ten-years-later-paulo-kafeero-s-music-still-inspires-pop-culture.html "Ten years later, Paulo Kafeero's music still inspires pop culture]". ''The Observer - Uganda''. Retrieved 11 July 2023.</ref> == Ennyimba ze == [[File:Paul kafeero & Fred Ssebatta.jpg|left|thumb|Paul kafeero & Fred Ssebatta.jpg]] * Muvubuka Munnange * Abatunda Ebyokulya * Ekijjankunene, ekitundu ekyokubiri * Temukyasaga * Kiwenenya Amazina * Ebintu Byomuko * Tulera Birerya * Walumbe Zzaaya * Obutamatira * Ekyali Ekintu Kyange * Gwe Musika * Dunia Weeraba * Edduma Lye'mbaga * Omwana W'omuzungu * Baabo Bagambe * Nantabulirirwa * Kampala Mu Kooti * Dipo Naziggala * Moviour * Bamutalira * Olulimi Lwange * Nsonda Nnya * Emomboze * Eyali Amanyi Okupanga * Galenzi Mmwe * Musaayi Gwange * Lucia * Singa Nalinze * Bisirikirwa * Tusuza emyoyo * Esawa yokuzaawa * Mwanyinaze == Laba na bino == * [[:en:List_of_African_musicians|List of African musicians]] * [[:en:List_of_Ugandan_musicians|List of Ugandan musicians]] == Ebyokulabirako == ru6m1vyewwxrpn433btox64l8me1xze Mugisha Muntu 0 8352 78381 68744 2026-11-11T18:37:57Z Its Ashavin 12579 Ekiwabula 78381 wikitext text/x-wiki [[File:Mugisha Muntu 2020.jpg|thumb|'''Mugisha Muntu''']]   '''Gregory Mugisha Muntuyera''', nga asinga kuyitibwa '''Mugisha Muntu''' (yazalibwa mu Gwomwenda 1958), [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] wa [[:en:Ugandan|Uganda]] era [[:en:Military_officer|omusirikale wa magye]] eyawummula. Ye Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya Alliance for National Transformation (ANT), ekibiina ky'ebyobufuzi eky'atandikibwawo mu Gwokusatu 2019. Yaweerezaako nga Pulezidenti w'ekibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC), ekibiina ky'ebyobufuzi ekiwabuula Gavumentian, okuva mu 2012 okutuusa mu 2017. Mu Gwomwenda 2018, General Muntu yayawukana okuva ku kibiina kya FDC ng'entabwe y'ava ku butakaanya wakati we n'omukulembeze wa FDC omugya Hon.Patrick Oboi Amuriat. Nga 27 Ogwomwenda 2018 y'alangirira mu lukiiko lw'abannamawulire omwali n'aba telefayina nti ye wamu n'abakulembeze abalala baali batandisewo ekisinde oluvanyuma eky'afuuka ANT. [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] Yaweerezaako ng'omudumizi w'amagye, ekifo eky'awaggulu mu magye ga Uganda, okuva mu 1989 okutuusa mu 1998. Eggye lya [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]] bwe ly'akyusibwa okufuuka [[:en:Uganda_People's_Defence_Forces|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF), General Muntu y'afuuka omuduumizi wa UPDF. Mu 2008, teyasobola kuwangula kifo ky'obwapulezidenti wa FDC mu lw'okaano lw'eyalimu ne [[:en:Kizza_Besigye|Kizza Besigye]]<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/muntu-asks-for-trust-promises-victory--2729496</ref> naye oluvanyuma yalondebwa ku bwa Pulezidenti w'ekibiina mu 2012. Ye mutandisi era pulezidenti w'ekibiina kya [[:en:Alliance_for_National_Transformation|Alliance for National Transformation]] (ANT)<ref>https://www.independent.co.ug/muntu-unveils-alliance-for-national-transformation-leadership/</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Mugisha Muntu yazalibwa mu Gwekkumi 1958<ref name="eala">https://www.eala.org/index.php?/eala-members/view/maj.-gen.-rtd-muntu-mugisha-o</ref> mu kyalo ky'e Kitunga nga mu kiseera kino kyafuuka [[:en:Ntungamo_District|Ntungamo District]], [[:en:Ankole_sub-region|Ankole sub-region]], [[:en:Western_Region,_Uganda|Buggwanjuba bwa Uganda]], eri Enock Ruzima Muntuyera ne Aida Matama Muntuyera.<ref name="muntu">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/who-is-maj-gen-mugisha-muntu--1780682</ref> Obuto bwe bw'amwanguyira olw'ensonga nti kitaawe yali muweereza wa Gavumenti ow'amaanyi era ow'okulusegere lw'eyali omukulembeze wa Uganda [[:en:Milton_Obote|Milton Obote]]. Yasomera ku Mbarara Junior School, Kitunga Primary School ne Kitunga High School. (Kitunga High School oluvanyuma yatuumibwa Muntuyera High School, ng'ekijjukizo kya kitaawe.) Muntu era yasomera ku [[:en:Makerere_College_School|Makerere College School]] era oluvanyuma yatikkirwa mu ssomo lya [[:en:Political_science|political science]] okuva ku ssetendekero wa [[:en:Makerere_University|Makerere University]], ng'eno yali mumyuka wa pulezidenti w'ekibiina ky'abayizi. == Emirimu gyeyakola mu magye == Muntu yegatta ku ggye ly'omunsiko erya [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]] ekya [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] olunaku lw'eyamaliriza ebigezo bye ebya Yunivasite ekintu eky'anyiiza ennyo ab'eŋŋanda ze saako ne Pulezidenti Obote eyali amutwala nga mutabani we.<ref>https://www.independent.co.ug/open-letter-gen-mugisha-muntu/</ref> Mu bwangu ddala nga y'akeggata ku bayekera, yakubibwa essasi mu kifuba wabula y'awona oluvanyuma lw'okufuna obujjanjabi mu [[:en:Kampala|Kampala]]. Oluvanyuma yafuulibwa omukulu w'ekitongole ky'amagye ekikesi oluvanyuma lw'obuwanguzi bwa NRA mu 1986. Mu kitongole ky'amagye ekikessi, y'alina abantu baali wansi w'obuduumizi bwe nga [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]], ng'ono oluvanyuma yafuuka pulezidenti wa [[:en:Rwanda|Rwanda]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/component/content/article?id=22258:muntu-a-principled-quiet-political-warrior |access-date=2022-11-27 |archive-date=2021-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525161944/https://observer.ug/component/content/article?id=22258:muntu-a-principled-quiet-political-warrior |url-status=dead }}</ref> Muntu yatwalibwa okwongera okutendekebwa mu magye mu [[:en:Russia|Russia]] nga tannafuuka muduumizi wa Divizoni y'omu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiika kkono bwa Uganda]]. Yalinyisibwa ku mutendera gwa [[:en:Major_General|Maj. Genero]] mu ggye lya [[:en:Uganda_People's_Defence_Force|UPDF]]. Okukuzibwa kwe okw'amangu tekwakolebwanga awatali kumanyisibwa kw'abasirikale abakulu mu magye ga Uganda. Oluvanyuma yali w'akuweereza ng'omuduumizi wa UPDF. Ekifo ekyo oluvanyuma kyakyusibwa nekifuulibwa Omuduumizi w'eggye ly'eggwanga erya UPDF. Ng'omuduumizi w'eggye, y'alabirira okusuulibwa kw'ebitundu ebimu okuva mu magye. Abalabi baakinogaanya nti okulinyisibwa kwa Maj. Gen. Muntu okwamangu mu NRA/UPDF kw'ava ku nkola ye ng'omusirikale omwelufu era n'obuwulize eri Pulezidenti wa Uganda. Obuwulize bwe bwasasulwa n'abuwagizi okuva eri Pulezidenti mu kaseera k'ennyombo ezaali ziliwo wakati wa Muntu n'ebiwayi by'amagye eby'ali bimuvunaana olw'okugezaako okubigyawo. Mu bano mwalimu abasirikale abaali bagambibwa 'abataasoma'nga bano bakulemberwamu Maj. Genero [[:en:James_Kazini|James Kazini]]. Muntu yavunaanibwa olw'okutandikawo enjawukana mu maggye nga yasukkulumya nga abasirikale abaali basoma ate nga abataasoma abazza ku bbali. == Byatuseeko mu kisaawe ky'ebyobufuzi == Muntu yali mmemba mu [[:en:Constituent_assembly|Kakiiko akaali kalondebwa okukyusa Ssemateeka]] mu Paalamenti ya (1994–1995). Oluvanyuma lw'obutakkiriziganya n'ankola ya Museveni eri eby'obufuzi n'amagye, yagyibwa ku bw'omuddumizi w'amagye era nalondebwa ku bwa Minisita ekifo ky'eyagaana mu mirembe.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/8/17/474407/Mugisha%20Muntu</ref> Mu Gwekkuminogumu 2001, yalondebwa ba mmemba ba [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okuweereza ng'omu ku bantu omwenda abaali bakiikiridde Uganda mu lukiiko lwa Paalamenti y'omukago gwa East Afrika ogwa [[:en:East_African_Community|East African Legislative Assembly]] (EALA).<ref>http://www.newvision.co.ug/D/8/13/517625/Mugisha%20Muntu</ref> Nga 21 Ogwekkuminogumu 2020, Muntu, wamu n'abaali besimbyewo ku kifo ky'obukulembeze [[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]], [[:en:Henry_Tumukunde|Henry Tumukunde]], [[:en:Norbert_Mao|Norbert Mao]], ne Patrick Amuriat Oboi, bakkiriziganya okukola omukago ogw'awamu.<ref>https://www.independent.co.ug/presidential-candidates-join-forces-to-deal-with-police-brutality/</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Okuva mu 1992, abadde mufumbo eri Julia Kakonge Muntu. Balina omutabani omu nga yazalibwa mu 1993, n'omwana ow'obuwala nga yazalibwa mu 1996.<ref>http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Muntu-you-did-not-know/-/691232/1645342/-/oba9ekz/-/index.html</ref> == Laba n'abino == * [[:en:Uganda_People's_Defense_Force|Uganda People's Defense Force]] * [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] * [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] * [[:en:Salim_Saleh|Salim Saleh]] * [[:en:Elly_Tumwine|Elly Tumwine]] * [[:en:Jeje_Odongo|Jeje Odongo]] * [[:en:James_Kazini|James Kazini]] * [[:en:Aronda_Nyakairima|Aronda Nyakairima]] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20030823040054/http://www.kbc.co.ke/story.asp?id=18189&categoryID=1 Mugisha Muntu Leads EALA Team to Kisumu, Kenya] * [https://web.archive.org/web/20160304000610/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/888094/-/wjuys6/-/index.html Narrative of Mugisha Muntu's Military Career] {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Salim Saleh]]<br><small>As Commander of the [[National Resistance Army|NRA]]</small>}} {{s-ttl|title=Commander of [[Uganda People's Defence Force]]|years=1989–1998}} {{s-aft|after=[[Jeje Odongo]]}} {{end}} == Military career == Muntu yeegatta ku ggye ly’abayeekera [[:en:National_Resistance_Army|erya National Resistance Army]] erya [[Yoweri Museveni]] olunaku lwe yamaliriza ebigezo bya yunivasite, ekintu ekyanyiiza aba famile ye ne Pulezidenti Obote, abaali bamutwala ng’omwana wabwe omulenzi.<ref>Kwiringira, Freddie B. (24 November 2014). "Open letter to Gen. Mugisha Muntu". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 25 May 2021.</ref> Ku ntandikwa y'olutalo yakubwa amasasi mu kifuba kyokka n'awona oluvannyuma lw'okufuna obujjanjabi mu [[Kampala]] . Oluvannyuma nafuuka akulira ekitongole ekikessi mu magye oluvannyuma lw'obuwanguzi bwa NRA mu 1986. Mukitongole kikessi ky'amagye yalina abantu wansi we beyali akola nabo nga [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]], oluvannyuma eyagenda okufuuka Pulezidenti wa [[Rwanda]].<ref>Kiggundu, Edris (22 November 2012). "Muntu, a principled, quiet political warrior". Observer Media Ltd. The Observer. Retrieved 25 May 2021.</ref> Muntu yayongera okutendekebwa mu by'amagye eby'ekika ekya waggulu mu [[Rwasha|Russia]] nga tannafuuka muduumizi wa divizoni mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiikakkono bwa Uganda]] . Yasitulwa n'atuuka ku ddaala lya [[:en:Major_General|Major General]] munda mu [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|UPDF]]. Okukuzibwa kwe okw’amangu kwalabibwa abaserikale abalala ab’oku ntikko mu magye ga Yuganda. Oluvannyuma yali ajja kuweereza ng’omuduumizi w’eggye lya UPDF. Ekifo ekyo oluvannyuma kyatuumibwa Chief of Defence Forces of Uganda. Ng’omuduumizi w’amagye, yalabirira okuggyawo ebitundu by’amagye bingi. Abatunuulizi ba Maj. Gen. Muntu okulinnya amangu ku ntikko y’ekibiina kya NRA/UPDF bakiteeka ku linnya lye ng’omuserikale atalya nguzi era omwetowaze eri Pulezidenti wa Yuganda. Obwetowaze buno bwasasulwa obuwagizi bwa Pulezidenti mu biseera Muntu bye yasowagana n’ebitundu by’amagye ebimu ebyamulumiriza okugezaako okubaggyako. Mu bano abamanyiddwa ennyo be baserikale abayitibwa ‘abatasoma’, nga bakulembeddwamu Major General [[James Kazini]] . Muntu yavunaanibwa okuleetawo enjawukana mu magye ng’alaga abaserikale abasomye okuyisibwa obulungi ate ng’abo b’atwala ng’abatasomye. gi1dfec8c6czv1kpxbbb7nutgw8vlsn 78382 78381 2026-11-11T18:39:14Z Its Ashavin 12579 Kyi 78382 wikitext text/x-wiki [[File:Mugisha Muntu 2020.jpg|thumb|'''Mugisha Muntu''']]   '''Gregory Mugisha Muntuyera''', nga asinga kuyitibwa '''Mugisha Muntu''' (yazalibwa mu Gwomwenda 1958), [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] wa [[:en:Ugandan|Uganda]] era [[:en:Military_officer|omusirikale wa magye]] eyawummula. Ye Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya Alliance for National Transformation (ANT), ekibiina ky'ebyobufuzi eky'atandikibwawo mu Gwokusatu 2019. Yaweerezaako nga Pulezidenti w'ekibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC), ekibiina ky'ebyobufuzi ekiwabuula Gavumentian, okuva mu 2012 okutuusa mu 2017. Mu Gwomwenda 2018, General Muntu yayawukana okuva ku kibiina kya FDC ng'entabwe y'ava ku butakaanya wakati we n'omukulembeze wa FDC omugya Hon.Patrick Oboi Amuriat. Nga 27 Ogwomwenda 2018 y'alangirira mu lukiiko lw'abannamawulire omwali n'aba telefayina nti ye wamu n'abakulembeze abalala baali batandisewo ekisinde oluvanyuma eky'afuuka ANT. [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] Yaweerezaako ng'omudumizi w'amagye, ekifo eky'awaggulu mu magye ga Uganda, okuva mu 1989 okutuusa mu 1998. Eggye lya [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]] bwe ly'akyusibwa okufuuka [[:en:Uganda_People's_Defence_Forces|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF), General Muntu y'afuuka omuduumizi wa UPDF. Mu 2008, teyasobola kuwangula kifo ky'obwapulezidenti wa FDC mu lw'okaano lw'eyalimu ne [[:en:Kizza_Besigye|Kizza Besigye]]<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/muntu-asks-for-trust-promises-victory--2729496</ref> naye oluvanyuma yalondebwa ku bwa Pulezidenti w'ekibiina mu 2012. Ye mutandisi era pulezidenti w'ekibiina kyi [[:en:Alliance_for_National_Transformation|Alliance for National Transformation]] (ANT)<ref>https://www.independent.co.ug/muntu-unveils-alliance-for-national-transformation-leadership/</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Mugisha Muntu yazalibwa mu Gwekkumi 1958<ref name="eala">https://www.eala.org/index.php?/eala-members/view/maj.-gen.-rtd-muntu-mugisha-o</ref> mu kyalo ky'e Kitunga nga mu kiseera kino kyafuuka [[:en:Ntungamo_District|Ntungamo District]], [[:en:Ankole_sub-region|Ankole sub-region]], [[:en:Western_Region,_Uganda|Buggwanjuba bwa Uganda]], eri Enock Ruzima Muntuyera ne Aida Matama Muntuyera.<ref name="muntu">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/who-is-maj-gen-mugisha-muntu--1780682</ref> Obuto bwe bw'amwanguyira olw'ensonga nti kitaawe yali muweereza wa Gavumenti ow'amaanyi era ow'okulusegere lw'eyali omukulembeze wa Uganda [[:en:Milton_Obote|Milton Obote]]. Yasomera ku Mbarara Junior School, Kitunga Primary School ne Kitunga High School. (Kitunga High School oluvanyuma yatuumibwa Muntuyera High School, ng'ekijjukizo kya kitaawe.) Muntu era yasomera ku [[:en:Makerere_College_School|Makerere College School]] era oluvanyuma yatikkirwa mu ssomo lya [[:en:Political_science|political science]] okuva ku ssetendekero wa [[:en:Makerere_University|Makerere University]], ng'eno yali mumyuka wa pulezidenti w'ekibiina ky'abayizi. == Emirimu gyeyakola mu magye == Muntu yegatta ku ggye ly'omunsiko erya [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]] ekya [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] olunaku lw'eyamaliriza ebigezo bye ebya Yunivasite ekintu eky'anyiiza ennyo ab'eŋŋanda ze saako ne Pulezidenti Obote eyali amutwala nga mutabani we.<ref>https://www.independent.co.ug/open-letter-gen-mugisha-muntu/</ref> Mu bwangu ddala nga y'akeggata ku bayekera, yakubibwa essasi mu kifuba wabula y'awona oluvanyuma lw'okufuna obujjanjabi mu [[:en:Kampala|Kampala]]. Oluvanyuma yafuulibwa omukulu w'ekitongole ky'amagye ekikesi oluvanyuma lw'obuwanguzi bwa NRA mu 1986. Mu kitongole ky'amagye ekikessi, y'alina abantu baali wansi w'obuduumizi bwe nga [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]], ng'ono oluvanyuma yafuuka pulezidenti wa [[:en:Rwanda|Rwanda]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/component/content/article?id=22258:muntu-a-principled-quiet-political-warrior |access-date=2022-11-27 |archive-date=2021-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525161944/https://observer.ug/component/content/article?id=22258:muntu-a-principled-quiet-political-warrior |url-status=dead }}</ref> Muntu yatwalibwa okwongera okutendekebwa mu magye mu [[:en:Russia|Russia]] nga tannafuuka muduumizi wa Divizoni y'omu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiika kkono bwa Uganda]]. Yalinyisibwa ku mutendera gwa [[:en:Major_General|Maj. Genero]] mu ggye lya [[:en:Uganda_People's_Defence_Force|UPDF]]. Okukuzibwa kwe okw'amangu tekwakolebwanga awatali kumanyisibwa kw'abasirikale abakulu mu magye ga Uganda. Oluvanyuma yali w'akuweereza ng'omuduumizi wa UPDF. Ekifo ekyo oluvanyuma kyakyusibwa nekifuulibwa Omuduumizi w'eggye ly'eggwanga erya UPDF. Ng'omuduumizi w'eggye, y'alabirira okusuulibwa kw'ebitundu ebimu okuva mu magye. Abalabi baakinogaanya nti okulinyisibwa kwa Maj. Gen. Muntu okwamangu mu NRA/UPDF kw'ava ku nkola ye ng'omusirikale omwelufu era n'obuwulize eri Pulezidenti wa Uganda. Obuwulize bwe bwasasulwa n'abuwagizi okuva eri Pulezidenti mu kaseera k'ennyombo ezaali ziliwo wakati wa Muntu n'ebiwayi by'amagye eby'ali bimuvunaana olw'okugezaako okubigyawo. Mu bano mwalimu abasirikale abaali bagambibwa 'abataasoma'nga bano bakulemberwamu Maj. Genero [[:en:James_Kazini|James Kazini]]. Muntu yavunaanibwa olw'okutandikawo enjawukana mu maggye nga yasukkulumya nga abasirikale abaali basoma ate nga abataasoma abazza ku bbali. == Byatuseeko mu kisaawe ky'ebyobufuzi == Muntu yali mmemba mu [[:en:Constituent_assembly|Kakiiko akaali kalondebwa okukyusa Ssemateeka]] mu Paalamenti ya (1994–1995). Oluvanyuma lw'obutakkiriziganya n'ankola ya Museveni eri eby'obufuzi n'amagye, yagyibwa ku bw'omuddumizi w'amagye era nalondebwa ku bwa Minisita ekifo ky'eyagaana mu mirembe.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/8/17/474407/Mugisha%20Muntu</ref> Mu Gwekkuminogumu 2001, yalondebwa ba mmemba ba [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okuweereza ng'omu ku bantu omwenda abaali bakiikiridde Uganda mu lukiiko lwa Paalamenti y'omukago gwa East Afrika ogwa [[:en:East_African_Community|East African Legislative Assembly]] (EALA).<ref>http://www.newvision.co.ug/D/8/13/517625/Mugisha%20Muntu</ref> Nga 21 Ogwekkuminogumu 2020, Muntu, wamu n'abaali besimbyewo ku kifo ky'obukulembeze [[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]], [[:en:Henry_Tumukunde|Henry Tumukunde]], [[:en:Norbert_Mao|Norbert Mao]], ne Patrick Amuriat Oboi, bakkiriziganya okukola omukago ogw'awamu.<ref>https://www.independent.co.ug/presidential-candidates-join-forces-to-deal-with-police-brutality/</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Okuva mu 1992, abadde mufumbo eri Julia Kakonge Muntu. Balina omutabani omu nga yazalibwa mu 1993, n'omwana ow'obuwala nga yazalibwa mu 1996.<ref>http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Muntu-you-did-not-know/-/691232/1645342/-/oba9ekz/-/index.html</ref> == Laba n'abino == * [[:en:Uganda_People's_Defense_Force|Uganda People's Defense Force]] * [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] * [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] * [[:en:Salim_Saleh|Salim Saleh]] * [[:en:Elly_Tumwine|Elly Tumwine]] * [[:en:Jeje_Odongo|Jeje Odongo]] * [[:en:James_Kazini|James Kazini]] * [[:en:Aronda_Nyakairima|Aronda Nyakairima]] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20030823040054/http://www.kbc.co.ke/story.asp?id=18189&categoryID=1 Mugisha Muntu Leads EALA Team to Kisumu, Kenya] * [https://web.archive.org/web/20160304000610/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/888094/-/wjuys6/-/index.html Narrative of Mugisha Muntu's Military Career] {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Salim Saleh]]<br><small>As Commander of the [[National Resistance Army|NRA]]</small>}} {{s-ttl|title=Commander of [[Uganda People's Defence Force]]|years=1989–1998}} {{s-aft|after=[[Jeje Odongo]]}} {{end}} == Military career == Muntu yeegatta ku ggye ly’abayeekera [[:en:National_Resistance_Army|erya National Resistance Army]] erya [[Yoweri Museveni]] olunaku lwe yamaliriza ebigezo bya yunivasite, ekintu ekyanyiiza aba famile ye ne Pulezidenti Obote, abaali bamutwala ng’omwana wabwe omulenzi.<ref>Kwiringira, Freddie B. (24 November 2014). "Open letter to Gen. Mugisha Muntu". ''The Independent''. The Independent. Retrieved 25 May 2021.</ref> Ku ntandikwa y'olutalo yakubwa amasasi mu kifuba kyokka n'awona oluvannyuma lw'okufuna obujjanjabi mu [[Kampala]] . Oluvannyuma nafuuka akulira ekitongole ekikessi mu magye oluvannyuma lw'obuwanguzi bwa NRA mu 1986. Mukitongole kikessi ky'amagye yalina abantu wansi we beyali akola nabo nga [[:en:Paul_Kagame|Paul Kagame]], oluvannyuma eyagenda okufuuka Pulezidenti wa [[Rwanda]].<ref>Kiggundu, Edris (22 November 2012). "Muntu, a principled, quiet political warrior". Observer Media Ltd. The Observer. Retrieved 25 May 2021.</ref> Muntu yayongera okutendekebwa mu by'amagye eby'ekika ekya waggulu mu [[Rwasha|Russia]] nga tannafuuka muduumizi wa divizoni mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiikakkono bwa Uganda]] . Yasitulwa n'atuuka ku ddaala lya [[:en:Major_General|Major General]] munda mu [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|UPDF]]. Okukuzibwa kwe okw’amangu kwalabibwa abaserikale abalala ab’oku ntikko mu magye ga Yuganda. Oluvannyuma yali ajja kuweereza ng’omuduumizi w’eggye lya UPDF. Ekifo ekyo oluvannyuma kyatuumibwa Chief of Defence Forces of Uganda. Ng’omuduumizi w’amagye, yalabirira okuggyawo ebitundu by’amagye bingi. Abatunuulizi ba Maj. Gen. Muntu okulinnya amangu ku ntikko y’ekibiina kya NRA/UPDF bakiteeka ku linnya lye ng’omuserikale atalya nguzi era omwetowaze eri Pulezidenti wa Yuganda. Obwetowaze buno bwasasulwa obuwagizi bwa Pulezidenti mu biseera Muntu bye yasowagana n’ebitundu by’amagye ebimu ebyamulumiriza okugezaako okubaggyako. Mu bano abamanyiddwa ennyo be baserikale abayitibwa ‘abatasoma’, nga bakulembeddwamu Major General [[James Kazini]] . Muntu yavunaanibwa okuleetawo enjawukana mu magye ng’alaga abaserikale abasomye okuyisibwa obulungi ate ng’abo b’atwala ng’abatasomye. k7mqfpf5midibxewqogn3ws6gs2o69a Jose Chameleone 0 8375 78393 73964 2026-11-11T20:27:17Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78393 wikitext text/x-wiki [[File:Jose Chameleone.webp|thumb|Ekyifananyi kya chameleon|left]] '''Joseph Mayanja''' yazalibwa enaku z'omwezi nga 30 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 1979),<ref>{{Cite web |last=admin |date=2016-11-10 |title=Jose Chameleone- Biography, Age, Married, Wife, Children, Real names, |url=https://kenyanlife.info/jose-chameleone/ |access-date=2026-11-11 |language=en-US}}</ref> ng'asinga kumannyikwa nga '''Jose Chameleone''' [[:en:Uganda|munayuganda]] omuyimbi ng'akuba ennyimba ekika kya [[:en:Afrobeat|AfroBeat]]. Chameleone atera kuyimba mu lulimu [[:en:Luganda|oluganda]], oluzungu [[:en:Swahili_language|n'oluswayiri]] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] Yatandika okuyimba mu ntandikwa y'emyaka gya 1990 ng'ali mu ggwanga ly'e Kenya ne kampuni y'abayimbi eya [[:en:Ogopa_Deejays|Ogopa Deejays]], eyali ey'e Kenya ebiseera ebyo. Engeri Chameleone gy'ayimbamu atabikamu engeri y'ebivuga bya Uganda 'Ugandan folk', central [[:en:Congolese_rumba|African rumba]], [[:en:Zouk|zouk]], naatekamu ne [[:en:Reggae|reggae]].<ref name=":0">{{Cite news |last=https://plus.google.com/+HowweBizUg |title=Jose Chameleone Biography, Profile and Life Story |url=https://www.howwebiz.ug/JChameleone/biography |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215329/https://www.howwebiz.ug/JChameleone/biography |archive-date=2021-06-02 |access-date=2026-11-11}}</ref> == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Joseph Mayanja yazalibwa omwami Gerald ne Prossy Mayanja enaku z'omwezi nga 30 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 1979 mu disitulikiti y'e [[:en:Kampala|Kampala]]. Mwana wa kuna ku munaana abaazalibwa mu famire yabwe. Yagenda okusoma nga yasooka ku [[:en:Nakasero|Nakasero]] Primary School, gyeyava okugenda ku [[:en:Mengo,_Uganda|Mengo]] Senior Secondary School, [[:en:Kawempe|Kawempe]] Muslim Senior Secondary School, Katikamu Seventh Day Adventist Senior Secondary School, ne Progressive Senior Secondary School.<ref name=":2">{{Cite web}}https://www.newvision.co.ug/articledetails/1509734</ref> == Olugendo lwe mu bya muziki == Chameleone yatandika omulimu gw'okubeera omuyimbi mu mwaka gwa 1996 bweyali akola nga DJ mu kifo ekidigidirwamu kyebaali bayita 'Missouri night club' ekyali kisingaanibwa mu [[:en:Kampala|Kampala]]. Oluvannyuma yaweebwa endagaanoi aba kampuni ewandiika abayimbi okuva e Kenya gyebaali bayita [[:en:Ogopa_Deejays|Ogopa Deejays]], abaafulumya oluyimba lwe olwali lusooka lwebaali bayita, "Bageya" nga yali n'omuyimbi okuva e Kenya gwebaali bayita [[:en:Redsan|Redsan]].<ref name=":0" /> Okuyita mu bulamu bwe bwonna akutte ennyimba ku butaambi obubadde obwetuunzi nga, ''Mama Mia'', ''Mambo Bado'', ''Jamila'', ''Kipepeo'', ''Bageya'', ''Shida za Dunia'', ''Bayuda'', ne ''Njo Karibu''. Wadde nga ennyimba zze za tutumu okwetoloola semazinga wa Afrika, abawagizi bbe n'abasinga okuziwuliriza basinga kuva mu bitundu by'amasekati ga Afrika omuli amawanga nga Congo, Rwanda, Burundi, Kenya, Uganda ne Tanzania. === Entambi === [[File:Jose Chameleon.jpg|thumb|Jose Chameleon.jpg]] Jose Chameleone yafulumya olutambi lwe olwali lusooka mu mwaka gwa 2000 ng'okutuuka mu 2013, yali amazze okufulumya omugate gwa ntaambi 13 okwali ennyimba ez'enjawulo nga Kipepeo, Shida za dunia, Valu valu, Bayuda, Badilisha, Sweet Banana ne lwebayita Champion. Ezimu nnyimba zze ezaasinga okubeera ez'etutumu kwaliko "Valu valu", "Jamila", "Shida za dunia", Bayuda, "Tatizo", "Nkwagala nyo", "Kipepeo", "Dorotia" ne "Kipepeo". Yayimbira mu maaso gwa namungi w'omuntu eyali ku kisaawe kya Lugogo Cricket Oval mu Kampala. Bageya, lwafulumizibwa mu mwaka gwa 2000, Mama Mia mu 2001, Njo Karibu ne The Golden Voice mu 2003, Mambo Bado mu 2004, Kipepeo mu 2005, Shida za Dunia mu 2006, Sivyo Ndivyo ne Katupakase mu2007, Bayuda mu 2009, Vumilia mu 2010, Valu Valu mu 2012, Badilisha mu 2013, Tubonge mu 2014, Wale wale mu 2015, Sili Mujjawo mu 2016, Sweet Banana mu 2017, Champion mu 2018.<ref name=":2" /> === Kampuni ewandiika n'okubangula ebitone by'abayimbi === Y'akulira ekibiina ky'abayimbi ekimannyikiddwa nga Leone Island, ng'abayimbi ab'enjawulo bayise mu kibiina kino nga omugenzii Mosey Radio, Weasel, omugenzi AK 47, King Saha, Papa Cidy, ne Pallaso, Melody, Yung Mulo ne Big Eye. == Emirimu emirala == Eyaliko omwegezi wa palamenti ya Uganda, [[:en:Rebecca_Kadaga|Rebecca Kadaga]], yawa Chameleone ekitiibwa ky'okubeera omubaka w'eby'obulambuzi mu Busopga 'Ambassador of the Busoga Tourism Initiative'. Y'akulembera ekibiina kyebayita He also Directs Chameleone Foundation ng'ebirubirirwa byakyo bya kukulakulanya talaanta z'abavubuka nadala aba wansi abatalina abafaako ssaako n'okukulakulanya engeri gyebakolamu ebintu byabwe.<ref>{{Cite web |title=Speaker Kadaga For Tubonge Concert {{!}} |url=https://redpepper.co.ug/speaker-kadaga-for-tubonge-concert/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819154621/https://redpepper.co.ug/speaker-kadaga-for-tubonge-concert/ |archive-date=2022-08-19 |access-date=2026-11-11 |website=redpepper.co.ug |language=en-US}}</ref> Chameleone y'omu ku bayimbi abakozesa obumannyifu bwabwe n'eby'obugagga okulaba nga bayamba okukendeeza obwavu, n'okukola kakuyege w'okulaba ng'abantu bamannya engeri gyebayinza okwewalamu obulwadde bwa mukeneya oba siriimu.<ref>{{Cite web |last=Subsidiary of VUGA Online Radio |title=Chameleon |url=http://afrobios.com/-Chameleon |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215623/http://afrobios.com/-Chameleon |archive-date=2021-06-02 |access-date=2026-11-11 |website=afrobios.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pier |first=David G. |date=2015 |title=Ugandan Music in the Marketing Era: The Branded Arena |url=http://link.springer.com/10.1057/9781137546975 |publisher=Palgrave Macmillan US |isbn=978-1-137-54939-6 |location=New York |language=en |doi=10.1057/9781137546975}}</ref> Aymbiddeko mu mawanga g'ebweru okuli Amerika, Bungereza, Sweden, Belgium,<ref name="sauti">{{Cite web |title=Festival Artist: |url=http://www.busaramusic.com/database/artists.php?whereartistlike=%25Jose%20Chameleone%25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010152350/http://www.busaramusic.com/database/artists.php?whereartistlike=%25Jose%20Chameleone%25 |archive-date=2008-10-10 |access-date=2026-11-11 |website=www.busaramusic.com}}</ref> Malaysia, China, South Afrika, [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|D.R Congo]] , [[:en:Zambia|Zambia]], [[:en:Malawi|Malawi]], [[:en:South_Sudan|South Sudan]], Girimaani, ne Switzerland n'endala nnyingi. == Obulamu bwe == Chameleone yawasa Danielle Atim, ng'abafumbo bano balina abaana bataano okuli ;Abba Marcus Mayanja, Alfa Joseph Mayanja, Alba Shyne Mayanja, Amma Christian Mayanja ne Xara Amani Mayanja abasomera n'okubeera mu Amerika.  Yeesimbawo ku bwa yafeesi y'okubeera loodi meeya wa Kampala mu mwaka gwa 2021.<ref>{{Cite news |title=Uganda: Yes, I Am Running for Lord Mayor - Dr Jose Chameleone |url=https://allafrica.com/stories/201906050404.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20210513034450/https://allafrica.com/stories/201906050404.html |archive-date=2021-05-13 |access-date=2026-11-11 |work=allAfrica.com |language=en}}</ref> == Ennyimba zze == === Entaambi === {| class="wikitable" !Omwaka !Entaabi !Kampuni z'ayimbiddemu |- |- |2000 |''Bageya'' | rowspan="5" |Ogopa Deejays |- |2001 |''Mama Mia'' |- |2002 |''Njo Karibu'' |- |2003 |''The Golden Voice'' |- |2004 |''Mambo Bado'' |- |2005 |''Kipepeo'' | |- |2006 |''Shida za Dunia'' | |- |2007 |''Sivyo Ndivyo'' | |- |2007 |''Katupakase'' | |- |2009 |''Bayuda'' | |- |2010 |''Vumilia'' | |- |2012 |''Valu Valu'' | |- |2013 |''Badilisha'' | |- |2015 |''Wale Wale'' | |- |2016 |''Sili Mujawo'' | |- |2017 |''Sweet Banana, Superstar, Mshamba '' | |- |2018 |''Champion, Mateeka, Kilabe'' Tatizo | |- |2020 |''Baliwa, Bolingo ya Nzambe'' | |- |2021 |''I am Joseph - Coming Soon'' |} === Z'ayimbye yekka ===   == By'awangudde == * 2004 [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards) – Omuyimbi w'omwaka n'oluyimba lw'omwaka olwa "Jamila"<ref>https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage[https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage PAM Awards: 2004 Winners]</ref> * 2005 [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards) – Omuyimbi w'ennyimba z'ekika kya 'Afro Beat' asinga oba ekibiina, n'oluyimba olugwa mu tuluba lya Afro Beat olusinga olwa "Kipepeo"<ref>https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php[https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php PAM Awards: 2005 Winners & Nominees]</ref> * 2004 [[:en:Tanzania_Music_Awards|Tanzania Music Awards]] – Olutaambi olusinga mu buvanjuba bwa Afrika olwa "Bei Kali"<ref>https://web.archive.org/web/20041204012935/http://www.kilitimetz.com/winners.html[https://web.archive.org/web/20041204012935/http://www.kilitimetz.com/winners.html Tanzania Music Awards: Winners 2004]</ref> * 2005 [[:en:Tanzania_Music_Awards|Tanzania Music Awards]] – Olutaambi olusinga mu buvanjuba bwa Afrika olwa "Jamila"<ref>https://web.archive.org/web/20060904080403/http://www.kilitimetz.com/2005/awards/winners[https://web.archive.org/web/20060904080403/http://www.kilitimetz.com/2005/awards/winners Tanzania Music Awards: 2005 Winners]</ref> * 2006 [https://web.archive.org/web/20041204012935/http://www.kilitimetz.com/winners.html Pearl of Africa Music Awards] (PAM Awards) – Omuyimbi w'ennyimba z'ekika kya 'Afro Beat' asinga oba ekibiina<ref>https://archive.today/20121204190055/http://www.ugandaonline.net/2006[https://archive.today/20121204190055/http://www.ugandaonline.net/2006 PAM Awards 2006 Winners]</ref> * [[:en:2006_Kisima_Music_Awards|2006 Kisima Music Awards]] – Oluyimba lwa Uganda olusinga olwa ''Mama Rhoda'' ne vidiyo y'oluyimba okuva mu Uganda eyali esinga eya ''Mama Rhoda'' * 2007 Kisima Music Awards – Oluyimba lwa Uganda olwali lusinga olwa ''Sivyo Ndiviyo'' lweyakuba ne [[:en:Professor_Jay|Professor Jay]]<ref>http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=winners07[http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=winners07 Kisima Awards Winners 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132158/http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=winners07|date=22 July 2011}}</ref> * 2014 [https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014 HiPipo Music Awards] lwaterekebwa mu naku z'omwezi 18 mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwaka gwa 2014 mu kyuma kya Wayback– Oluyimba lwa mwaka olwa "Badilisha" * 2013 [[:en:2007_Kisima_Music_Awards|African Entertainment Awards]] – IOmuyimbi omusajja munsi yonna eyali asinga<ref>{{Cite web}}https://www.modernghana.com/music/22512/official-nominees-list-for-the-2013-african-entertainment-aw.html</ref> * 2014 [https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014 HiPipo Music Awards] waterekebwa mu naku z'omwezi 18 mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwaka gwa 2014 mu kyuma kya Wayback – Omuyimbi wa ZOUK omusajja eyali asinga n'oluyimba lwebayita "Badilisha" * 2015 [[:en:All_Africa_Music_Awards|All Africa Music Awards]] (AFRIMA) – Omuwandiisi w'ennyimba eyali ow'omwaka<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20171201032507/https://afrima.org/english/index.php/media2/news-update/171-2015-all-africa-music-awards-afrima-winners-list</ref> * 2018 Galaxy Zzina Music Awards – ekirabo ky'eyaliko ow'etutumu mu kisaawe ky'okuyimba, 'Legend Award'<ref>{{Cite web}}https://www.galaxyfm.co.ug/2019/03/23/full-list-of-zzina-award-winners-2018-2019/</ref><ref>{{Cite web}}https://bigeye.ug/zzina-awards-2018-heres-the-full-list-of-nominees/</ref> === By'alondeddwamu === * 2003 [[:en:Kora_Awards|Kora Awards]] – Omuyimbi w'omubuvanjuba bwa Afrika eyali asinga<ref>https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa[https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa Kora Awards Nominees 2003]</ref> * 2004 [[:en:Kora_Awards|Kora Awards]] – Omuyimbi w'omubuvanjuba bwa Afrika eyali asinga<ref>http://www.yeahbo.net/KoraAwardsWinners2004.xls[http://www.yeahbo.net/KoraAwardsWinners2004.xls Kora Awards Nominees 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050106052917/http://www.yeahbo.net/KoraAwardsWinners2004.xls|date=6 January 2005}}</ref> * 2006 [[:en:MOBO_Awards|MOBO Awards]] – Best African Act<ref>https://web.archive.org/web/20070928063807/http://www.ippmedia.com/ipp/guardian/2006/09/01/73555.html[[IPP Media]]: [https://web.archive.org/web/20070928063807/http://www.ippmedia.com/ipp/guardian/2006/09/01/73555.html ''Jose Chameleon nominated for UK Music Awards In 2006'']</ref> * 2007 [[:en:MTV_Europe_Music_Awards|MTV Europe Music Awards]] – Best African Act * [[:en:2012_Tanzania_Music_Awards|2012 Tanzania Music Awards]] – Oluyimba lw'omubuvanjuba olwali lusinga olwa ''Valu Valu''<ref>{{Cite web}}http://www.bongo5.com/kili-awards-2012-nominees-hawa-hapa-02-2012/</ref> * 2014 [[:en:World_Music_Awards|World Music Awards]] (mu biti busatu) –Omuyimbi omusajja eyali asinga, Eyali asinga okuyimba mu buliwo munsi yonna 'World Best Live Act & World Best Performer<ref>{{Cite web}}http://chimpreports.com/17208-chameleone-nominated-for-world-music-awards</ref> * 2015 [[:en:MTV_Africa_Music_Awards|MTV Africa Music Awards]] – MAMA Evolution Award<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20191010154319/http://m.dstv.com/news/mama-evolution-award-nominees-20150630</ref> r6ivohip424aphk9ek1z5ocqfto6axt Aziz Azion 0 8405 78403 63048 2026-11-12T11:50:13Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78403 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Aziz Mukisa''', amanyiddwa mu by'ekikugu n'erinnya lye erya siteegi '''Aziz Azion''' (eryatulwa [ʕaziːz] á-ʐðɲ), muyimbi era muwandiisi wa nnyimba [[Contemporary R&Bhttps://en.wikipedia.org/wiki/Contemporary R&Bhttps://en.wikipedia.org/wiki/Contemporary R&Bhttps://en.wikipedia.org/wiki/Contemporary R&Bvvvvvv|mu R&B]], musunyi wa ggita era muyimbi [[Yuganda|mu Uganda]]. Yazaalibwa nga 27 July 1986 mu [[Fort Portal]], Uganda, n’akuzibwa mu [[Kampala]] gye yeenyigira mu pulogulaamu y’amasomero nga tannagenda mu [./Music industryhttps://en.wikipedia.org/wiki/Music industrykisaaweky’okuyimba] ng’akyali mu myaka gye egy'omu buto. Aziz amanyiddwa ennyo nga "the guitar emperor", awadde bannayuganda n'abantu abalala omukisa okusobola okufuna ebipande ebiriko ennyimba ze nga 'Yeggwe', 'Nkuumira Omukwano', 'Nakupenda', 'Oxygen', 'Beera Nange', 'Napam', 'Pain Killer', ne 'Yo Love', n'endala. Omuyiiya w'ennyimba omututumufu era omukugu mu kukola disiki, DJ Erycom bwe yali alabika ku TV Show, yategeeza nti "Leero Monday" era lwe luyimba olwasookera ddala okukolebwa n'okuyimbibwa Aziz Azion mu mwaka gwa 2007. == Omusono n'emirimu gye mu buyimbi == Ennyimba za Aziz zigwa mu musono gw'omuziki oguyitibwa R&B era nga gulimu ebizibu ebirabika okuva mu [./Afrobeathttps://en.wikipedia.org/wiki/Afrobeat Afrobeat] ne [./Afro popmusichttps://en.wikipedia.org/wiki/AfropopmusicAfropop]. Mu kiseera kino ali mu kkampuni ya Shotym Music Entertainment, kkampuni ye ey’okuyimba gye yatandikawo mu 2020 n’ekigendererwa eky’okutwala omulimu gwe ogw’okuyimba ku ddaala eddala. Yayiga okukuba ggita mu 1998 mu bbandi ya [[Kadongo Kamu]] ey’omu kitundu eyitibwa ‘Makuge Kadongo Kamu group.’<ref name="Aziz Azion at musicuganda">{{Cite web |title=Aziz Azion – Details |url=http://www.musicuganda.com/Aziz%20Azion.html |access-date=8 October 2014 |website=musicuganda.com |publisher=musicuganda.com |archive-date=5 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505144557/http://www.musicuganda.com/Aziz%20Azion.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma yeegatta ku kibiina ky'omugenzi [[Paulo Kafeero]] ekiyitibwa Kulabako Guitar Singers,<ref>{{Cite web |date=4 July 2014 |title=Aziz Azion for Pebbles Gig - |url=http://www.redpepper.co.ug/aziz-azion-for-pebbles-gig/}}</ref> gye yamala omwaka gumu n'ekitundu nga tannagenda mu kibiina kya Kato Lubwama ekya Diamond Productions okumala emyaka ebiri. Oluvannyuma yeegatta ku kibiina kya Eagles gye yamala emyezi nga giigyo nga ye ne banne tebannaba kukola bbandi egenda okukolera awamu n'abayimbi bonna era bwe batyo ne batondawo Jeckaki Band. Aziz yali muyambi nnyo mu bbandi eno era ye yali ayambako abakubi ba ggita nga bakubira abayimbi abaamanyi nga [[Jose Chameleone|Jose Chameleon]].<ref>{{Cite web |title=Aziz Azion &#124; R&B/Soul from Kampala, UG |url=http://www.reverbnation.com/azizazion1}}</ref> Okuyimba kwabwe okwasooka ku siteegi mu nsi yonna kwali mu 2005 nga Chameleon alambula e Bulaaya. Jeckaki yayimba ne Jose Chameleon mu [[Swiiden|Sweden]], [[Denimaaka|Denmark]], Norway, Bubirigi ne Finland.<ref>{{Cite web |title=Who is Aziz Azion in Ugandan Music Aziz Azion Bio: Uganda Celebrities &#124; Artists HiPipo.com |url=http://www.hipipo.com/people/27/Aziz-Azion/bio/37/Who-Is-Aziz-Azion-In-Ugandan-Music |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004025428/http://www.hipipo.com/people/27/Aziz-Azion/bio/37/Who-Is-Aziz-Azion-In-Ugandan-Music |archive-date=4 October 2014 |access-date=8 October 2014}}</ref> Ebyo nga biri bityo, okuyimba kwe kwabuna mu 2008 nga kugoberera okufulumizibwa kw'oluyimba lwe olwakwatayo oluyitibwa 'Nkumila Omukwano.'<ref>{{Cite web |title=Nkumila Omukwano – Aziz Azion &#124; Lyrics256 |url=http://www.lyrics256.com/2012/06/25/nkumila-omukwano-aziz-azion/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603123431/http://lyrics256.com/2012/06/25/nkumila-omukwano-aziz-azion/ |archive-date=3 June 2014 |access-date=2014-05-08}}</ref> Omuyimbi ono akoze ennyimba n'abayimbi nga [[GNL Zamba]] baayimba oluyimba lwa R&B/Hip hop 'Nakupenda', olwafulumira ku alubaamu ye eyitibwa "Wampisa",<ref name="aziz">{{Cite web |title=Wampisa album launch |url=http://www.musicuganda.com/Aziz%20Azion.html |access-date=5 May 2014 |publisher=musicuganda |archive-date=5 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505144557/http://www.musicuganda.com/Aziz%20Azion.html |url-status=dead }}</ref> [[Juliana Kanyomozi|Juliana]], [[Abayimbiramu kibiina kye bayita 'Goodlyfe'|Goodlyfe]], [[Mariam Ndagire]], GNL, [[Swangz Avenue]], Rabadaba ne Pastor [[Wilson Bugembe]].<ref name="musicuganda.com">[https://web.archive.org/web/20140505144557/http://www.musicuganda.com/Aziz%20Azion.html Aziz Azion] musicuganda.com</ref> == Album eyitibwa 'O''xygen''' == Mu 2011, Azion yafulumya alubaamu ye eyookubiri eyitibwa '<nowiki/>''Oxygen''' ku Kati Kati, Calendar Rest Hotel, ne KK beach. Mu alubaamu eno mwalimu ennyimba nga ''Oxygen'' ne ''Baliwa'' . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2017)">[[Wikipedia:Citation neededhttps://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation neededhttps://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation neededhttps://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' &#x5D;</sup> == Ennyimba ze == * Nkumila Omukwano * Oxygen wange * Uganda luulu ya Africa * Wampisa * Mataala === Alubaamu za situdiyo === # Wampisa<ref>{{Cite web |title=Aziz Azion Nafunye Wampisa Radio: MP3 Audio Music HiPipo.com |url=http://www.hipipo.com/radio/27/Aziz-Azion/Aziz-Azion-Nafunye-Wampisa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505112043/http://www.hipipo.com/radio/27/Aziz-Azion/Aziz-Azion-Nafunye-Wampisa |archive-date=5 May 2014 |access-date=5 May 2014}}</ref> # Oxygen yange<ref>{{Cite web |title=Aziz Azion Mukisa My Oxygen Video Music: HiPipo.com |url=http://www.hipipo.com/video/1497/Aziz-Azion-Mukisa-My-Oxygen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505112734/http://www.hipipo.com/video/1497/Aziz-Azion-Mukisa-My-Oxygen |archive-date=5 May 2014 |access-date=5 May 2014}}</ref> # Beera Nange<ref>{{Cite web |date=30 July 2011 |title=Ugandan music lyrics: Aziz Azion – Beera Nange |url=http://ugandanlyrics.blogspot.com/2011/07/aziz-azion-beera-nange.html}}</ref> # Nakupenda == Engule y'okuyimba == * 2011- [[PAM Awards]]- Omuyimbi asinga mu musono gwa R&B<ref>{{Cite web |title=Uganda Online – Aziz Azion Featured on Isaiah's Friday NTV Jazz Show |url=http://www.ugandaonline.net/news/view/11939/aziz_azion_featured_on_isaiah_s_friday_ntv_jazz_show |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512080442/http://www.ugandaonline.net/news/view/11939/aziz_azion_featured_on_isaiah_s_friday_ntv_jazz_show |archive-date=12 May 2012 |access-date=22 May 2022 |website=ugandaonline.net}}</ref> == Laba ne == * [[Olukalala lw'abayimbi abannayuganda|Olukalala lwa Bannayuganda abayimbi]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abayimbi]] emyboo2jugw95dz5katycdl5yiokctb Bebe Cool 0 8414 78383 65375 2026-11-11T18:40:03Z Its Ashavin 12579 Ye 78383 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bebe Cool''' (amanya amatuufu ye '''Ssali Moses)''' Muyimbi munnayuganda. Yazaalibwa nga 1 Ogwomwenda 1977 mukuyimba kwe Bebe cool ayimba nnyo enyimba za [[reggae]] wamu ne [[ragga]] era y'omu kwabo abayimbi abatutumufu mu gwanga [[Uganda]]. Bebe cool ekisaawe ky'okuyimba yakyesogga mu mwaka 1997 mu kibuga [[Nairobi]] mu gwanga [[Kenya]], era nga Eno yakolanga ne situudiyo ya Ogopa DJs yadde nga oluvanyuma yajaabulira nadda ku butaka . == Obuto bwe == Mu buto, Bebe Cool yasomera ku masomero omuli Aga Khan Primary School, mu Kampala, [[Kitante Hill School]], ne [[Makerere College School]]. wabula yava mu ssomero ng'awabulayo omwaka gumu okumaliriza emisomo gye. Mu Ssekendule, yasoma amasomo ga Physics, Chemistry, Biology, ne Mathematics (PCB/M). Bebe Cool (nga yayitibwako '''Bebe Bunton''') yatandikirawo okuyimba ng'akyali mu ssomero nga yali akola nga omukulembeze w'ebyokuyimba n'okubiibya.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/81488/</ref> == Emirimu gye egy'okuyimba == Bebe Cool muwanguzi wa Awaadi ssatu ez'omuyimbi w'omwaka okuva mu HiPipo Music Awards<ref>http://www.hipipo.com/</ref> era yawangula ne Awaadi ey'ekitiibwa eya [[Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/New_Vision</ref> Yalondebwa mu Awaadi za [[Kora Awards|Kora All-African Awards]] mu 2003 ne 2005. Ayimbye mu mawanga omuli Bungereza ne Amerika.<ref>{{Cite web |url=http://www.musicuganda.com/Bebe%20cool.html |title=Archive copy |access-date=2012-09-05 |archive-date=2012-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516112331/http://musicuganda.com/Bebe%20cool.html |url-status=dead }}</ref> Bbiri kunnyimba ze ez'ettutumu zili "Fitina" ne "Mambo Mingi".<ref>https://web.archive.org/web/20070928110302/http://www.mtvbase.com/mtvbaseafrica.com/music/article.jhtml%3Bjsessionid%3DAMTFCT1IDES1TQFIAIICFE4AVABBCIV0?backLink=profiles&id=30119486</ref> Era yayimba ennyiba ne [[Halima Namakula]], omukyala omuyimbi munnayuganda n'azirwanako, ku luyimba lw'abwe olw'akwatayo "Sambagala". yafulumya alubaamu ze bbiri eza, ''Maisha'' ne ''Senta''. Ennyimba ze aziyimba mu nnimi omuli [[Luganda|Oluganda]], [[Swahili language|Oluswayili]], n'[[English language|Olungereza]]. Wamu n'omuyimbi wa Kenya [[Necessary Noize]], Bebe Cool akoze ekibiina ky'abayimbu abayimba ennyimba kika kya [[reggae]] ng'ekibinja kiyitibwa [[East African Bashment Crew]]. bafulumya alubaamu emu eya ''Fire'', n'ennyimba ez'amaanyi bbiri, "Africa Unite" ne "Fire". Ekibiina kino ky'alondebwa mu mpaka za [[MTV Africa Music Awards 2008]].<ref>https://web.archive.org/web/20110714134121/http://www.museke.com/node/2230</ref> Mu 2013, Bebe Cool yalina olutalo mu kuyimba wakati we n'abayimbi ab'amaanyi okuva mu Nigeria [[D'banj]],ng'empaka zino bazikolera mu Glamis Arena Harare Zimbabwe.<ref name="BattleR">https://en.wikipedia.org/wiki/NewsDay_(Zimbabwean_newspaper)</ref> Olulaga luno lw'ategekebwa n'omulamwa gwa "Battle for Africa". Bebe Cool yakola olulaga olw'amaanyi mu mpaka zino.<ref name="BattleR" /> Mu 2014, oluyimba lwa Bebe Cool lw'eyaddamu olwa Born in Africa olw'omugenzi [[Philly Lutaaya]] lwalondebwa ng'oluyimba olw'asinga mu nnyimba zonna ez'omu Afrika.<ref name="RemixR">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/bebe-cools-song-in-top-50-bbc-anthems-for-the-african-continent/ |access-date=2022-12-06 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518081553/http://chano8.com/bebe-cools-song-in-top-50-bbc-anthems-for-the-african-continent/ |url-status=dead }}</ref> Oluyimba luno lw'akwata kya 15 ku nnyimba amakumi ataano azalondebwa ku lukalu lwa Africa. Abawuliriza ba BBC World Service be balonda ennyimba zonna ez'akozesebwa mu mpaka okuva ku lukalu lwa Africa<ref name="RemixR"/> Empaka zino zaali z'akukuza ebijaguzo by'emyaka 50 egy'ekitongole ekigatta amawanga ga Africa ekya African Union – mu kusooka ekyayitibwanga African Unity, okuva mu kusaba kwa DJ Edu owa BBC, omuweereza wa pulogulaamu y'ennyimba za Africa eya buli wiiki ku ladiyo ya BBC, yazigatta wamu mu kintabuli eky'eddakiika taano nga ky'alimu ennyimba 50 okuva mu mawanga 50.<ref name="RemixR" /> Bebe Cool ayimbye mu muzannyo gwa ''Big Brother'' house emirundi ebiri. Okuva mu 2016 okutuusa mu 2018, waaliwo ebitakwatagana eby'abalukawo ku Bebe Cool okubeera omutegesi omukulu owa [[Yoweri Kaguta Museveni]], eyali Pulezidenti wa Uganda mu kaseera ako eyali ayitibwa omufuzi nakyemalira okuva mu bannaawulire b'amawanga g'ebweru. Bannayuganda bamugobako ku siteegi mu luaga olumu nga tannaba n'akuyimba. Bebe Cool yawangula Awaadi y'omuyimbi omusajja asinze mu East Afrika eya Afrima award mu 2018. == Ebimukwatako ng'omuntu == Mu Gwoluberyeberye 2010, yafuna obuvune omusirikale wa poliisi bweyamukuba amasasi mu kugulu.<ref name="monitor.co.ug">https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-852442-ca1pydz/index.html</ref><ref name="monitor.co.ug"/> Nga 11 Ogwomusanvu 2010, Bebe Cool yali ayimba mu [[Kyadondo Rugby Club]] bbomu y'abayeekera Abayisilaamu okuva mu Somalia aba [[Harakat al-Shabaab Mujahideen|al-Shabaab]] weyabalukira (July 2010 Kampala attacks). Okusinziira ku Cool, "Abantu abasinga okuva baali mu maaso gange. Okubaluka kw'ali kw'amaanyi era ekyaddirira kw'ali kulaba bitundu by'emibiri gy'abantu nga bisaasanye wonna."<ref>https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704288204575362400675683926?mod=WSJ_hps_LEFTTopStories#articleTabs%3Darticle</ref> == Ebikolwa bye eby'okuyamba == Mu 2008, Bebe Cool yayimba ku mazaalibwa ga Nelson Mandela ag'emyaka 90 mu [[Hyde Park, London]]. Era yatuumibwa Nelson Mandela ng'omu kuba Ambasada ba Afrika 46664. [[46664]] yali kakuyege ow'okumanyisa abantu ku kawuka ka HIV/AIDS eyali yatandikibwawo omugenzi [[Nelson Mandela]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29045-meeting-mandela-was-better-than-music-awards-bebe-cool |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151308/https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29045-meeting-mandela-was-better-than-music-awards-bebe-cool |url-status=dead }}</ref> [[File:Zuena Kirema.jpg|left|thumb|Zuena Kirema]] Nga 3 Ogwomunaana 2018, mu kivvulu eky'atuumibwa ''The Golden Heart'', Bebe Cool yakuŋŋanya sente okuyamba abaana bataano abaalina obulwadde bw'omutima okusobola okufuna obujjanjabi mu India.<ref>https://bigeye.ug/bebe-cool-sees-off-kids-with-heart-problems-to-india-for-surgery-photo/</ref><ref>https://trumpetnews.co.ug/golden-heart-concert-bebe-becomes-first-ugandan-artiste-to-perform-under-dome-at-kololo/</ref> == Obulamu bwe mu by'obufuzi == Bebe Cool yawagira Pulezidenti Museveni mu kalulu k'obwa Pulezidenti aka 2021 mu Uganda. == Awaadi z'eyafuna == '''z'eyawangula:''' * 2004 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage</ref> * 2005 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php</ref> * 2006 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref name="Archive copy">{{Cite web |url=http://www.ugandaonline.net/2006 |title=Archive copy |access-date=2012-12-04 |archive-date=2012-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226155529/http://www.ugandaonline.net/2006 |url-status=dead }}</ref> * 2006 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Oluyimba lw'omwaka<ref name="Archive copy"/> * 2007 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20160304190544/http://www.museke.com/node/1617</ref> * 2007 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi omusajja asinga<ref>http://www.ugpulse.com/articles/daily/Entertainment.asp?about=2007+PAM+Awards%3A+The+Winners&ID=748</ref> * 2007 [[Channel O Music Video Awards]] -Vidiyo y'omwaka<ref>https://web.archive.org/web/20150709045050/http://www.museke.com/en/node/1534</ref> * 2008 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi omusajja asinze & omuyimbi wa Reggae asinze & omuyimbi wa Ragga asinze * 2010 [[Pearl of Africa Music Awards]] –Omuyimbi w'omwaka 2010, Omuyimbi wa Reggae asinze ne Alubaamu y'omwaka<ref>https://web.archive.org/web/20110106012820/http://videos.2shyentertainment.com/articles/read-bebe-cool-triumphs-at-the-2010-pam-awards_105.html</ref> * 2011 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Best Male Artist<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151334/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |url-status=dead }}</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – Oluyimba lwa Reggae olusinze nga lweyayimba ne Rema (''Missing You'')<ref name="hipipo4">https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo4"/> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa REGGAE omusajja asinze Song : Love Letter – Bebe Cool ne Irene Ntale<ref name="hipipo4"/> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa RAGGA-DANCEHALL omusajja asinze Oluyimba : Kokodiosis<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa siteegi asinze :<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi asinze ku mikutu migata bantu<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja asinze<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja owa REGGAE asinze Oluyimba : Love You Everyday – Bebe Cool<ref name="hipipo3">https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/</ref> * 2015 HiPipo Music Awards – Vidiyo y'omwaka : Love You Every - Bebe Cool<ref name="hipipo3" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'ekivvulu asinze - Konsati ya Best of Bebe Cool :<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Most Active Fans Group - Gagamel Phamily :<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja asinze<ref name="hipipo3" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo3" /> * 2003 [[Kora Awards]] – Omuyimbi asinga mu East Africa<ref>https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa</ref> * 2007 [[MOBO Awards]] * [[2011 Tanzania Music Awards]] – Oluyimba lwa East Africa olusinze ('Kasepiki')<ref>http://allafrica.com/stories/201102220178.html</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – oluyimba lwa Reggae olusinze (''Ntuyo Zange''), oluyimba lw'ekiddandali olusinze (''No Body Move''), omuyimbi asinze ku mikutu migatta bantu<ref>https://web.archive.org/web/20150626104220/http://www.hipipo.com/hma/news/481/List-Of-Nominees-For-The-1st-Hipipo-Music-Awards--hma--Released-</ref> * Yalondebwa mu mpaka za Afrimma Awards 2014 * Australia Radio Afro Oluyimba lw'omwaka 2015 * Yalondebwa mu mpaka za Afrimma Awards 2018 " omuyimbi omusajja owa East Africa asinze ne Best African Rock categories" .<ref>https://bigeye.ug/bebe-cool-nominated-in-prestigious-afrima-ghana-awards/</ref> == Ebijuliziddwamu ==<references responsive="0"></references> == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [http://www.howwe.biz/BebeCool Ennyimba za Bebe Cool] * [http://www.howwe.biz/BebeCool/videos Vidiyo z'ennyimba za Bebe Cool] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Abayimbi]] [[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]] 8zp6wpm0c0zrmfzjc0sjee6z327oy7f 78384 78383 2026-11-11T18:41:31Z Its Ashavin 12579 Enyimba 78384 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bebe Cool''' (amanya amatuufu ye '''Ssali Moses)''' Muyimbi munnayuganda. Yazaalibwa nga 1 Ogwomwenda 1977 mukuyimba kwe Bebe cool ayimba nnyo enyimba za [[reggae]] wamu ne [[ragga]] era y'omu kwabo abayimbi abatutumufu mu gwanga [[Uganda]]. Bebe cool ekisaawe ky'okuyimba yakyesogga mu mwaka 1997 mu kibuga [[Nairobi]] mu gwanga [[Kenya]], era nga Eno yakolanga ne situudiyo ya Ogopa DJs yadde nga oluvanyuma yajaabulira nadda ku butaka . == Obuto bwe == Mu buto, Bebe Cool yasomera ku masomero omuli Aga Khan Primary School, mu Kampala, [[Kitante Hill School]], ne [[Makerere College School]]. wabula yava mu ssomero ng'awabulayo omwaka gumu okumaliriza emisomo gye. Mu Ssekendule, yasoma amasomo ga Physics, Chemistry, Biology, ne Mathematics (PCB/M). Bebe Cool (nga yayitibwako '''Bebe Bunton''') yatandikirawo okuyimba ng'akyali mu ssomero nga yali akola nga omukulembeze w'ebyokuyimba n'okubiibya.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/81488/</ref> == Emirimu gye egy'okuyimba == Bebe Cool muwanguzi wa Awaadi ssatu ez'omuyimbi w'omwaka okuva mu HiPipo Music Awards<ref>http://www.hipipo.com/</ref> era yawangula ne Awaadi ey'ekitiibwa eya [[Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/New_Vision</ref> Yalondebwa mu Awaadi za [[Kora Awards|Kora All-African Awards]] mu 2003 ne 2005. Ayimbye mu mawanga omuli Bungereza ne Amerika.<ref>{{Cite web |url=http://www.musicuganda.com/Bebe%20cool.html |title=Archive copy |access-date=2012-09-05 |archive-date=2012-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516112331/http://musicuganda.com/Bebe%20cool.html |url-status=dead }}</ref> Bbiri kunnyimba ze ez'ettutumu zili "Fitina" ne "Mambo Mingi".<ref>https://web.archive.org/web/20070928110302/http://www.mtvbase.com/mtvbaseafrica.com/music/article.jhtml%3Bjsessionid%3DAMTFCT1IDES1TQFIAIICFE4AVABBCIV0?backLink=profiles&id=30119486</ref> Era yayimba ennyimba ne [[Halima Namakula]], omukyala omuyimbi munnayuganda n'azirwanako, ku luyimba lw'abwe olw'akwatayo "Sambagala". yafulumya alubaamu ze bbiri eza, ''Maisha'' ne ''Senta''. Ennyimba ze aziyimba mu nnimi omuli [[Luganda|Oluganda]], [[Swahili language|Oluswayili]], n'[[English language|Olungereza]]. Wamu n'omuyimbi wa Kenya [[Necessary Noize]], Bebe Cool akoze ekibiina ky'abayimbu abayimba ennyimba kika kya [[reggae]] ng'ekibinja kiyitibwa [[East African Bashment Crew]]. bafulumya alubaamu emu eya ''Fire'', n'ennyimba ez'amaanyi bbiri, "Africa Unite" ne "Fire". Ekibiina kino ky'alondebwa mu mpaka za [[MTV Africa Music Awards 2008]].<ref>https://web.archive.org/web/20110714134121/http://www.museke.com/node/2230</ref> Mu 2013, Bebe Cool yalina olutalo mu kuyimba wakati we n'abayimbi ab'amaanyi okuva mu Nigeria [[D'banj]],ng'empaka zino bazikolera mu Glamis Arena Harare Zimbabwe.<ref name="BattleR">https://en.wikipedia.org/wiki/NewsDay_(Zimbabwean_newspaper)</ref> Olulaga luno lw'ategekebwa n'omulamwa gwa "Battle for Africa". Bebe Cool yakola olulaga olw'amaanyi mu mpaka zino.<ref name="BattleR" /> Mu 2014, oluyimba lwa Bebe Cool lw'eyaddamu olwa Born in Africa olw'omugenzi [[Philly Lutaaya]] lwalondebwa ng'oluyimba olw'asinga mu nnyimba zonna ez'omu Afrika.<ref name="RemixR">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/bebe-cools-song-in-top-50-bbc-anthems-for-the-african-continent/ |access-date=2022-12-06 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518081553/http://chano8.com/bebe-cools-song-in-top-50-bbc-anthems-for-the-african-continent/ |url-status=dead }}</ref> Oluyimba luno lw'akwata kya 15 ku nnyimba amakumi ataano azalondebwa ku lukalu lwa Africa. Abawuliriza ba BBC World Service be balonda ennyimba zonna ez'akozesebwa mu mpaka okuva ku lukalu lwa Africa<ref name="RemixR"/> Empaka zino zaali z'akukuza ebijaguzo by'emyaka 50 egy'ekitongole ekigatta amawanga ga Africa ekya African Union – mu kusooka ekyayitibwanga African Unity, okuva mu kusaba kwa DJ Edu owa BBC, omuweereza wa pulogulaamu y'ennyimba za Africa eya buli wiiki ku ladiyo ya BBC, yazigatta wamu mu kintabuli eky'eddakiika taano nga ky'alimu ennyimba 50 okuva mu mawanga 50.<ref name="RemixR" /> Bebe Cool ayimbye mu muzannyo gwa ''Big Brother'' house emirundi ebiri. Okuva mu 2016 okutuusa mu 2018, waaliwo ebitakwatagana eby'abalukawo ku Bebe Cool okubeera omutegesi omukulu owa [[Yoweri Kaguta Museveni]], eyali Pulezidenti wa Uganda mu kaseera ako eyali ayitibwa omufuzi nakyemalira okuva mu bannaawulire b'amawanga g'ebweru. Bannayuganda bamugobako ku siteegi mu luaga olumu nga tannaba n'akuyimba. Bebe Cool yawangula Awaadi y'omuyimbi omusajja asinze mu East Afrika eya Afrima award mu 2018. == Ebimukwatako ng'omuntu == Mu Gwoluberyeberye 2010, yafuna obuvune omusirikale wa poliisi bweyamukuba amasasi mu kugulu.<ref name="monitor.co.ug">https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-852442-ca1pydz/index.html</ref><ref name="monitor.co.ug"/> Nga 11 Ogwomusanvu 2010, Bebe Cool yali ayimba mu [[Kyadondo Rugby Club]] bbomu y'abayeekera Abayisilaamu okuva mu Somalia aba [[Harakat al-Shabaab Mujahideen|al-Shabaab]] weyabalukira (July 2010 Kampala attacks). Okusinziira ku Cool, "Abantu abasinga okuva baali mu maaso gange. Okubaluka kw'ali kw'amaanyi era ekyaddirira kw'ali kulaba bitundu by'emibiri gy'abantu nga bisaasanye wonna."<ref>https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704288204575362400675683926?mod=WSJ_hps_LEFTTopStories#articleTabs%3Darticle</ref> == Ebikolwa bye eby'okuyamba == Mu 2008, Bebe Cool yayimba ku mazaalibwa ga Nelson Mandela ag'emyaka 90 mu [[Hyde Park, London]]. Era yatuumibwa Nelson Mandela ng'omu kuba Ambasada ba Afrika 46664. [[46664]] yali kakuyege ow'okumanyisa abantu ku kawuka ka HIV/AIDS eyali yatandikibwawo omugenzi [[Nelson Mandela]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29045-meeting-mandela-was-better-than-music-awards-bebe-cool |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151308/https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29045-meeting-mandela-was-better-than-music-awards-bebe-cool |url-status=dead }}</ref> [[File:Zuena Kirema.jpg|left|thumb|Zuena Kirema]] Nga 3 Ogwomunaana 2018, mu kivvulu eky'atuumibwa ''The Golden Heart'', Bebe Cool yakuŋŋanya sente okuyamba abaana bataano abaalina obulwadde bw'omutima okusobola okufuna obujjanjabi mu India.<ref>https://bigeye.ug/bebe-cool-sees-off-kids-with-heart-problems-to-india-for-surgery-photo/</ref><ref>https://trumpetnews.co.ug/golden-heart-concert-bebe-becomes-first-ugandan-artiste-to-perform-under-dome-at-kololo/</ref> == Obulamu bwe mu by'obufuzi == Bebe Cool yawagira Pulezidenti Museveni mu kalulu k'obwa Pulezidenti aka 2021 mu Uganda. == Awaadi z'eyafuna == '''z'eyawangula:''' * 2004 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage</ref> * 2005 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php</ref> * 2006 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref name="Archive copy">{{Cite web |url=http://www.ugandaonline.net/2006 |title=Archive copy |access-date=2012-12-04 |archive-date=2012-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226155529/http://www.ugandaonline.net/2006 |url-status=dead }}</ref> * 2006 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Oluyimba lw'omwaka<ref name="Archive copy"/> * 2007 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20160304190544/http://www.museke.com/node/1617</ref> * 2007 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi omusajja asinga<ref>http://www.ugpulse.com/articles/daily/Entertainment.asp?about=2007+PAM+Awards%3A+The+Winners&ID=748</ref> * 2007 [[Channel O Music Video Awards]] -Vidiyo y'omwaka<ref>https://web.archive.org/web/20150709045050/http://www.museke.com/en/node/1534</ref> * 2008 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi omusajja asinze & omuyimbi wa Reggae asinze & omuyimbi wa Ragga asinze * 2010 [[Pearl of Africa Music Awards]] –Omuyimbi w'omwaka 2010, Omuyimbi wa Reggae asinze ne Alubaamu y'omwaka<ref>https://web.archive.org/web/20110106012820/http://videos.2shyentertainment.com/articles/read-bebe-cool-triumphs-at-the-2010-pam-awards_105.html</ref> * 2011 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Best Male Artist<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151334/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |url-status=dead }}</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – Oluyimba lwa Reggae olusinze nga lweyayimba ne Rema (''Missing You'')<ref name="hipipo4">https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo4"/> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa REGGAE omusajja asinze Song : Love Letter – Bebe Cool ne Irene Ntale<ref name="hipipo4"/> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa RAGGA-DANCEHALL omusajja asinze Oluyimba : Kokodiosis<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa siteegi asinze :<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi asinze ku mikutu migata bantu<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja asinze<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja owa REGGAE asinze Oluyimba : Love You Everyday – Bebe Cool<ref name="hipipo3">https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/</ref> * 2015 HiPipo Music Awards – Vidiyo y'omwaka : Love You Every - Bebe Cool<ref name="hipipo3" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'ekivvulu asinze - Konsati ya Best of Bebe Cool :<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Most Active Fans Group - Gagamel Phamily :<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja asinze<ref name="hipipo3" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo3" /> * 2003 [[Kora Awards]] – Omuyimbi asinga mu East Africa<ref>https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa</ref> * 2007 [[MOBO Awards]] * [[2011 Tanzania Music Awards]] – Oluyimba lwa East Africa olusinze ('Kasepiki')<ref>http://allafrica.com/stories/201102220178.html</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – oluyimba lwa Reggae olusinze (''Ntuyo Zange''), oluyimba lw'ekiddandali olusinze (''No Body Move''), omuyimbi asinze ku mikutu migatta bantu<ref>https://web.archive.org/web/20150626104220/http://www.hipipo.com/hma/news/481/List-Of-Nominees-For-The-1st-Hipipo-Music-Awards--hma--Released-</ref> * Yalondebwa mu mpaka za Afrimma Awards 2014 * Australia Radio Afro Oluyimba lw'omwaka 2015 * Yalondebwa mu mpaka za Afrimma Awards 2018 " omuyimbi omusajja owa East Africa asinze ne Best African Rock categories" .<ref>https://bigeye.ug/bebe-cool-nominated-in-prestigious-afrima-ghana-awards/</ref> == Ebijuliziddwamu ==<references responsive="0"></references> == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [http://www.howwe.biz/BebeCool Ennyimba za Bebe Cool] * [http://www.howwe.biz/BebeCool/videos Vidiyo z'ennyimba za Bebe Cool] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Abayimbi]] [[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]] kil7qdvrnkd72nffswo7dzy4us86n6a 78385 78384 2026-11-11T18:44:16Z Its Ashavin 12579 Kumi na ttano 78385 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Bebe Cool''' (amanya amatuufu ye '''Ssali Moses)''' Muyimbi munnayuganda. Yazaalibwa nga 1 Ogwomwenda 1977 mukuyimba kwe Bebe cool ayimba nnyo enyimba za [[reggae]] wamu ne [[ragga]] era y'omu kwabo abayimbi abatutumufu mu gwanga [[Uganda]]. Bebe cool ekisaawe ky'okuyimba yakyesogga mu mwaka 1997 mu kibuga [[Nairobi]] mu gwanga [[Kenya]], era nga Eno yakolanga ne situudiyo ya Ogopa DJs yadde nga oluvanyuma yajaabulira nadda ku butaka . == Obuto bwe == Mu buto, Bebe Cool yasomera ku masomero omuli Aga Khan Primary School, mu Kampala, [[Kitante Hill School]], ne [[Makerere College School]]. wabula yava mu ssomero ng'awabulayo omwaka gumu okumaliriza emisomo gye. Mu Ssekendule, yasoma amasomo ga Physics, Chemistry, Biology, ne Mathematics (PCB/M). Bebe Cool (nga yayitibwako '''Bebe Bunton''') yatandikirawo okuyimba ng'akyali mu ssomero nga yali akola nga omukulembeze w'ebyokuyimba n'okubiibya.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/81488/</ref> == Emirimu gye egy'okuyimba == Bebe Cool muwanguzi wa Awaadi ssatu ez'omuyimbi w'omwaka okuva mu HiPipo Music Awards<ref>http://www.hipipo.com/</ref> era yawangula ne Awaadi ey'ekitiibwa eya [[Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/New_Vision</ref> Yalondebwa mu Awaadi za [[Kora Awards|Kora All-African Awards]] mu 2003 ne 2005. Ayimbye mu mawanga omuli Bungereza ne Amerika.<ref>{{Cite web |url=http://www.musicuganda.com/Bebe%20cool.html |title=Archive copy |access-date=2012-09-05 |archive-date=2012-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516112331/http://musicuganda.com/Bebe%20cool.html |url-status=dead }}</ref> Bbiri kunnyimba ze ez'ettutumu zili "Fitina" ne "Mambo Mingi".<ref>https://web.archive.org/web/20070928110302/http://www.mtvbase.com/mtvbaseafrica.com/music/article.jhtml%3Bjsessionid%3DAMTFCT1IDES1TQFIAIICFE4AVABBCIV0?backLink=profiles&id=30119486</ref> Era yayimba ennyimba ne [[Halima Namakula]], omukyala omuyimbi munnayuganda n'azirwanako, ku luyimba lw'abwe olw'akwatayo "Sambagala". yafulumya alubaamu ze bbiri eza, ''Maisha'' ne ''Senta''. Ennyimba ze aziyimba mu nnimi omuli [[Luganda|Oluganda]], [[Swahili language|Oluswayili]], n'[[English language|Olungereza]]. Wamu n'omuyimbi wa Kenya [[Necessary Noize]], Bebe Cool akoze ekibiina ky'abayimbu abayimba ennyimba kika kya [[reggae]] ng'ekibinja kiyitibwa [[East African Bashment Crew]]. bafulumya alubaamu emu eya ''Fire'', n'ennyimba ez'amaanyi bbiri, "Africa Unite" ne "Fire". Ekibiina kino ky'alondebwa mu mpaka za [[MTV Africa Music Awards 2008]].<ref>https://web.archive.org/web/20110714134121/http://www.museke.com/node/2230</ref> Mu 2013, Bebe Cool yalina olutalo mu kuyimba wakati we n'abayimbi ab'amaanyi okuva mu Nigeria [[D'banj]],ng'empaka zino bazikolera mu Glamis Arena Harare Zimbabwe.<ref name="BattleR">https://en.wikipedia.org/wiki/NewsDay_(Zimbabwean_newspaper)</ref> Olulaga luno lw'ategekebwa n'omulamwa gwa "Battle for Africa". Bebe Cool yakola olulaga olw'amaanyi mu mpaka zino.<ref name="BattleR" /> Mu 2014, oluyimba lwa Bebe Cool lw'eyaddamu olwa Born in Africa olw'omugenzi [[Philly Lutaaya]] lwalondebwa ng'oluyimba olw'asinga mu nnyimba zonna ez'omu Afrika.<ref name="RemixR">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/bebe-cools-song-in-top-50-bbc-anthems-for-the-african-continent/ |access-date=2022-12-06 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518081553/http://chano8.com/bebe-cools-song-in-top-50-bbc-anthems-for-the-african-continent/ |url-status=dead }}</ref> Oluyimba luno lw'akwata kifo Kya kumi na ttano ku nnyimba amakumi ataano azalondebwa ku lukalu lwa Africa. Abawuliriza ba BBC World Service be balonda ennyimba zonna ez'akozesebwa mu mpaka okuva ku lukalu lwa Africa<ref name="RemixR"/> Empaka zino zaali z'akukuza ebijaguzo by'emyaka 50 egy'ekitongole ekigatta amawanga ga Africa ekya African Union – mu kusooka ekyayitibwanga African Unity, okuva mu kusaba kwa DJ Edu owa BBC, omuweereza wa pulogulaamu y'ennyimba za Africa eya buli wiiki ku ladiyo ya BBC, yazigatta wamu mu kintabuli eky'eddakiika taano nga ky'alimu ennyimba 50 okuva mu mawanga 50.<ref name="RemixR" /> Bebe Cool ayimbye mu muzannyo gwa ''Big Brother'' house emirundi ebiri. Okuva mu 2016 okutuusa mu 2018, waaliwo ebitakwatagana eby'abalukawo ku Bebe Cool okubeera omutegesi omukulu owa [[Yoweri Kaguta Museveni]], eyali Pulezidenti wa Uganda mu kaseera ako eyali ayitibwa omufuzi nakyemalira okuva mu bannaawulire b'amawanga g'ebweru. Bannayuganda bamugobako ku siteegi mu luaga olumu nga tannaba n'akuyimba. Bebe Cool yawangula Awaadi y'omuyimbi omusajja asinze mu East Afrika eya Afrima award mu 2018. == Ebimukwatako ng'omuntu == Mu Gwoluberyeberye 2010, yafuna obuvune omusirikale wa poliisi bweyamukuba amasasi mu kugulu.<ref name="monitor.co.ug">https://www.monitor.co.ug/News/National/688334-852442-ca1pydz/index.html</ref><ref name="monitor.co.ug"/> Nga 11 Ogwomusanvu 2010, Bebe Cool yali ayimba mu [[Kyadondo Rugby Club]] bbomu y'abayeekera Abayisilaamu okuva mu Somalia aba [[Harakat al-Shabaab Mujahideen|al-Shabaab]] weyabalukira (July 2010 Kampala attacks). Okusinziira ku Cool, "Abantu abasinga okuva baali mu maaso gange. Okubaluka kw'ali kw'amaanyi era ekyaddirira kw'ali kulaba bitundu by'emibiri gy'abantu nga bisaasanye wonna."<ref>https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704288204575362400675683926?mod=WSJ_hps_LEFTTopStories#articleTabs%3Darticle</ref> == Ebikolwa bye eby'okuyamba == Mu 2008, Bebe Cool yayimba ku mazaalibwa ga Nelson Mandela ag'emyaka 90 mu [[Hyde Park, London]]. Era yatuumibwa Nelson Mandela ng'omu kuba Ambasada ba Afrika 46664. [[46664]] yali kakuyege ow'okumanyisa abantu ku kawuka ka HIV/AIDS eyali yatandikibwawo omugenzi [[Nelson Mandela]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29045-meeting-mandela-was-better-than-music-awards-bebe-cool |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151308/https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29045-meeting-mandela-was-better-than-music-awards-bebe-cool |url-status=dead }}</ref> [[File:Zuena Kirema.jpg|left|thumb|Zuena Kirema]] Nga 3 Ogwomunaana 2018, mu kivvulu eky'atuumibwa ''The Golden Heart'', Bebe Cool yakuŋŋanya sente okuyamba abaana bataano abaalina obulwadde bw'omutima okusobola okufuna obujjanjabi mu India.<ref>https://bigeye.ug/bebe-cool-sees-off-kids-with-heart-problems-to-india-for-surgery-photo/</ref><ref>https://trumpetnews.co.ug/golden-heart-concert-bebe-becomes-first-ugandan-artiste-to-perform-under-dome-at-kololo/</ref> == Obulamu bwe mu by'obufuzi == Bebe Cool yawagira Pulezidenti Museveni mu kalulu k'obwa Pulezidenti aka 2021 mu Uganda. == Awaadi z'eyafuna == '''z'eyawangula:''' * 2004 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage</ref> * 2005 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php</ref> * 2006 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref name="Archive copy">{{Cite web |url=http://www.ugandaonline.net/2006 |title=Archive copy |access-date=2012-12-04 |archive-date=2012-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226155529/http://www.ugandaonline.net/2006 |url-status=dead }}</ref> * 2006 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Oluyimba lw'omwaka<ref name="Archive copy"/> * 2007 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi wa Reggae asinga<ref>https://web.archive.org/web/20160304190544/http://www.museke.com/node/1617</ref> * 2007 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi omusajja asinga<ref>http://www.ugpulse.com/articles/daily/Entertainment.asp?about=2007+PAM+Awards%3A+The+Winners&ID=748</ref> * 2007 [[Channel O Music Video Awards]] -Vidiyo y'omwaka<ref>https://web.archive.org/web/20150709045050/http://www.museke.com/en/node/1534</ref> * 2008 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Omuyimbi omusajja asinze & omuyimbi wa Reggae asinze & omuyimbi wa Ragga asinze * 2010 [[Pearl of Africa Music Awards]] –Omuyimbi w'omwaka 2010, Omuyimbi wa Reggae asinze ne Alubaamu y'omwaka<ref>https://web.archive.org/web/20110106012820/http://videos.2shyentertainment.com/articles/read-bebe-cool-triumphs-at-the-2010-pam-awards_105.html</ref> * 2011 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Best Male Artist<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151334/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |url-status=dead }}</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – Oluyimba lwa Reggae olusinze nga lweyayimba ne Rema (''Missing You'')<ref name="hipipo4">https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo4"/> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa REGGAE omusajja asinze Song : Love Letter – Bebe Cool ne Irene Ntale<ref name="hipipo4"/> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa RAGGA-DANCEHALL omusajja asinze Oluyimba : Kokodiosis<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi wa siteegi asinze :<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi asinze ku mikutu migata bantu<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja asinze<ref name="hipipo4" /> * 2014 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja owa REGGAE asinze Oluyimba : Love You Everyday – Bebe Cool<ref name="hipipo3">https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/</ref> * 2015 HiPipo Music Awards – Vidiyo y'omwaka : Love You Every - Bebe Cool<ref name="hipipo3" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'ekivvulu asinze - Konsati ya Best of Bebe Cool :<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Most Active Fans Group - Gagamel Phamily :<ref name="hipipo4" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi omusajja asinze<ref name="hipipo3" /> * 2015 HiPipo Music Awards – Omuyimbi w'omwaka<ref name="hipipo3" /> * 2003 [[Kora Awards]] – Omuyimbi asinga mu East Africa<ref>https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa</ref> * 2007 [[MOBO Awards]] * [[2011 Tanzania Music Awards]] – Oluyimba lwa East Africa olusinze ('Kasepiki')<ref>http://allafrica.com/stories/201102220178.html</ref> * 2013 HiPipo Music Awards – oluyimba lwa Reggae olusinze (''Ntuyo Zange''), oluyimba lw'ekiddandali olusinze (''No Body Move''), omuyimbi asinze ku mikutu migatta bantu<ref>https://web.archive.org/web/20150626104220/http://www.hipipo.com/hma/news/481/List-Of-Nominees-For-The-1st-Hipipo-Music-Awards--hma--Released-</ref> * Yalondebwa mu mpaka za Afrimma Awards 2014 * Australia Radio Afro Oluyimba lw'omwaka 2015 * Yalondebwa mu mpaka za Afrimma Awards 2018 " omuyimbi omusajja owa East Africa asinze ne Best African Rock categories" .<ref>https://bigeye.ug/bebe-cool-nominated-in-prestigious-afrima-ghana-awards/</ref> == Ebijuliziddwamu ==<references responsive="0"></references> == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [http://www.howwe.biz/BebeCool Ennyimba za Bebe Cool] * [http://www.howwe.biz/BebeCool/videos Vidiyo z'ennyimba za Bebe Cool] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Abayimbi]] [[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]] l11fqpzsuh05re700t1w5c7wx6zh0k2 Buchanan County, Missouri 0 9362 78345 54431 2026-11-11T17:45:10Z AloysiousA 12576 enterezeza ekiwandiko 78345 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Buchanan County, Missouri''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Missouri]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite web |last=Silkworth |first=David |date=2020-03-20 |title=FaultTree: Fault Trees for Risk and Reliability Analysis |url=https://doi.org/10.32614/cran.package.faulttree |access-date=2026-11-11 |website=CRAN: Contributed Packages}}</ref> {{Amagombolola g’e Missouri}} [[Category:Amagombolola g’e Missouri]] [[Category:Missouri, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Missouri]] [[Category:Missouri]] [[Category:Add maps later]] 0o72vid11mde0keh9vz69aqej25zjcb Athens County, OhioAthens 0 9476 78350 53841 2026-11-11T17:48:58Z AloysiousA 12576 enteerezeza mu kiwandiko 78350 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Athens County''' ye ssaza erisangibwa mu ssaza ly’e [[Ohio]] mu nsi ya [[United States of America]].<ref>{{Cite journal |last=Andus L'Hotellier |first=Sanja |date=2021-04 |title=DICTIONNAIRE DE L'OPÉRA DE PARIS SOUS L'ANCIEN RÉGIME (1669–1791) VOLUMES 1–4 edited by Sylvie Bouissou, Pascal Denécheau, and France Marchal-Ninosque. 2019-2020. Paris: Garnier Classiques. 4,006 pp. €194.00 paper. ISBN: 978-2-406-09061-8. ISBN : 978-2-406-09064-9. ISBN : 978-2-406-09673-3. ISBN : 978-2-406-09846-1. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09063-2. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09066-3. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09675-7. doi: 10.15122/isbn.978-2-406-09848-5. |url=https://doi.org/10.1017/s0149767721000061 |journal=Dance Research Journal |volume=53 |issue=1 |pages=81–83 |doi=10.1017/s0149767721000061 |issn=0149-7677}}</ref> {{Amagombolola g’e Ohio}} [[Category:Amagombolola g’e Ohio]] [[Category:Ohio, United States]] [[Category:Ebifo ebisangibwa mu Ohio]] [[Category:Ohio]] [[Category:Add maps later]] aat6w3zpd0y14hkjaxk0rnnv7kvpx5d Bettinah Tianah 0 9750 78398 75213 2026-11-12T06:51:09Z RReagan kyeyune 12578 nkyusiza empandiika y'ebigambo ebitali bimu, okugeza, erav nenkyiza mubutereevu bwakyo, 'era', n'ebigambo ebirala. mpozi nenzijamu n'amabanga. 78398 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] '''Bettinah Tianah,''' yazaalibwa bamuyita '''Betty Nassali''', ng'enaku z'omwezi 10, mu mwezi ogw'ekuminoogumu, mu mwaka gwa 1993, [[munnayuganda]] akola ku ttivi, [[muzannyi wa firimu]], ayolesa misono n'okugitona tona. Amannyikiddwa okuweereza ku pulogulaamu za ttivi nga <nowiki>''Youth Voice'', ''Be My Date''</nowiki>,<ref>{{Cite web |date=2016-05-28 |title=Be My Date's Bettinah Tianah is Single And Waiting |url=https://www.howwe.ug/news/showbiz/12162/bettinah-tianah-single |access-date=2026-09-24 |website=www.howwe.ug |language=en}}</ref> n<nowiki>'eyitibwa ''The Style Project''</nowiki>. Y'omu kubaali abazannyi mu f[[:en:Television_series|irimu y'oku ttiivi ey'obutundu tundu]] eyali eyitibwa <nowiki>''The Hostel''</nowiki> nga baali basinga kumumanya nga Rhona omu kubaali bakulembera. == Emirimu gye == Ku myaka 15, Tianah yatandika okukolera ku mukutu gwa [[NBS Television (Uganda)|NBS Television]] ng<nowiki>'eyali awereza pulogulaamu eyali eyitibwa ''Youth Voice'' oba edoboozi ly'</nowiki>omuvubuka. Oluvannyuma yawereza pulogulaamu eyali egatta abaagalana ku ttivi eyali eyitibwa <nowiki>''</nowiki>''Be My Date<nowiki>''</nowiki>''<ref>{{Cite web |title=NTV’S Be My Date is back on air: Bettinah Tianah replaces Fabiola {{!}} Matooke Republic |url=https://matookerepublic.com/2015/08/30/ntvs-be-my-date-is-back-on-air-bettinah-tianah-replaces-fabiola/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530063603/https://matookerepublic.com/2015/08/30/ntvs-be-my-date-is-back-on-air-bettinah-tianah-replaces-fabiola/ |archive-date=2019-05-30 |access-date=2026-09-24 |website=matookerepublic.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=C. B. |date=2015-08-31 |title=Sexy Photos of Bettinah Tianah, the new 'Be My Date' Presenter |url=https://campusbee.ug/news/gossip/sexy-photos-of-bettinah-tianah-the-new-be-my-date-presenter/ |access-date=2026-09-24 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref> Mu mwaka gwa 2015 ku mukutu gwa [[NTV Uganda]], ng'adira [[Anita Fabiola]], mu bigere, bweyawereza pulogulaamu y<nowiki>'emisono eyali eyitibwa ''The Style Project'' okuviira mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu mwezi ogw'okusatu mu mwaka gwa 2022 bweyalekulira n'</nowiki>agenda essira aliteeke mu bizineensi ezizze kububwe eza BT Beauty Uganda.<ref>{{Cite web |last=Ruby |first=Josh |date=2022-03-15 |title=Why Bettinah Tianah Resigned From NTV Uganda |url=https://mbu.ug/2022/03/15/why-bettinah-tianah-resigned-from-ntv-uganda/ |access-date=2026-09-24 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Paavo |first=Riaz |date=2022-03-11 |title=Bettinah Tianah resigns from TV role, reveals next plan - Matooke Republic |url=https://matookerepublic.com/2022/03/11/bettinah-tianah-resigns-from-tv-role-reveals-next-plan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323205107/https://matookerepublic.com/2022/03/11/bettinah-tianah-resigns-from-tv-role-reveals-next-plan/ |archive-date=2023-03-23 |access-date=2026-09-24 |work=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Tianah yatandika [[okuzannya firimu]] bweyali ayitibwa Rhona, omuwala ataali mwangu mu firimu eyali ey<nowiki>'obutundu eyalagibwa nga ku ttivi za Uganda ng'eyitibwa ''</nowiki>''The Hostel<nowiki>'' mu sizoni yaayo ey'</nowiki>okuna era eyali esembayo'' Tianah yawerezaako ku [[kapeti emyuufu]], omukolo ogwali ku UNAA Convention mu Washington D.C., ekyamufuula munayuganda eyasookera ddala okuweereza omukolo guno.<ref>{{Cite web |last=Deborah |first=Amia Poni |title=Bettinah Tianah red Carpet Host For UNAA Causes 2018 - Ghafla!Uganda |url=http://www.ghafla.com/ug/6198-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172221/http://www.ghafla.com/ug/6198-2/ |archive-date=2018-10-13 |access-date=2026-09-24 |website=www.ghafla.com |language=en-US}}</ref> Atera okukola ng<nowiki>'omwolesi w'emisono, nga yateeka omukono kundagaano ne kampuni ya ''Creative Industries Group''</nowiki> mu mwaka gwa 2017. Yakubibwa ebifanannyi bye ebyali bisooka mu kibuga ky'e Paris.<ref>{{Cite web |last=Kembabazi |first=Ashley |date=2017-10-24 |title=Photos of Bettinah Tianah's Strutting On the Streets Of Paris |url=https://campusbee.ug/fashion/photos-bettinah-tianahs-strutting-streets-paris/ |access-date=2026-09-24 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref> Oluvannyuma yagulawo kampuni eyiye kububwe, eyali eyitibwa BT Beauty Uganda == Obulamu bwe == Tianah alina diguli mu [[:en:Journalism|by'amawulire]], gyeyafunira kutendekero lya Cavendish University. Mukusooka yali asoma diguli mu [[:en:Human_Resources_Management|by'okudukanya embeera z'abakozi]], nga yagifunira kutendekero lya [[:en:Makerere_University_Business_School|Makerere University Business School]] (MUBS), wabula n'agivaamu, ng'ayagala kubeera munamawuliremu biseera bye eby'omumaaso.<ref>{{Cite web |last=satisfashionug |date=2018-04-23 |title=Bettinah Tianah Celebrated Her Graduation in True 'Bettinah Tianah Style' |url=https://satisfashionug.com/bettinah-tianah-celebrated-her-graduation-in-true-bettinah-tianah-style/ |access-date=2026-09-24 |website=SatisFashion UG {{!}} Fashion {{!}} Beauty {{!}} Entertainment |language=en-US}}</ref> == Ebijuliziddwa == i5dyxeiq91intd3ro46gaal474ibnbk Viboyo 0 10733 78375 76138 2026-11-11T18:27:40Z Its Ashavin 12579 Spacing 78375 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Viboyo Oweyo''', ng'amanya ge amatuufu ye '''Nsubuga Moses''',<ref name="newvision">http://www.newvision.co.ug/news/659444-viboyo-s-behind-the-scenes-ekitoobero-video-shoot.html</ref> [[Munnayuganda]] muyimbi era Pulodyusa.<ref name="allafrica">http://allafrica.com/stories/200205030494.html</ref> Akolera mu kibiina ekikwasaganya abayimbi ekya [[Swangz Avenue]].<ref name="swangzavenue">{{Cite web |url=http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=97 |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924112248/http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=97 |url-status=dead }}</ref> Amanyikiddwa olw'engeri gy'atolontokamu ebigambo bye buli mwaka ( emikolo egy'enjawulo egy'aliwo okumala omwaka.) Yayimbako n'abayimbi abamaanyi nga Radio neWeasel "Nyumbani", [[Cindy Sanyu]], "nyumirwa", [[Irene Ntale]], Mu "Banyilila", "St Nelly Sade in rap up 2018", n'eddoboozi lya [[GNL Zamba|GNl Zamba]] ly'awulikikako mu luyimba lwe mu 2019. == Mu Kisaawe ky'okuyimba == Viboyo Oweyo yazaalibwa mu 1984 eri Nsubuga Moses. Yatandiika emirimu gye egy'okuyimba mu 1997 n'enyimba ekika kya hip-hop. Mu 2002 yakyusa n'atandiika okuyimba ennyimba ekika kya Afro-beat era y'afulumya ennymba nga "Owino Muwulire". Yafulumya alubaamu ye eyasooka ''Boyo's Dream'', mu 2005.<ref name="music-uganda">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/1%20on%201%20with%20Vboyo.html |access-date=2024-05-23 |archive-date=2015-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217152909/http://www.musicuganda.com/1%20on%201%20with%20Vboyo.html |url-status=dead }}</ref><ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20782:take-five-moses-nsubuga-aka-viboyo- |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523184729/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20782:take-five-moses-nsubuga-aka-viboyo- |url-status=dead }}</ref> Yasalawo okuwummuza emirimu gye egy'okuyimba n'asalawo okussa essira ku kuwandiikira abayimbi abalala ennyimba. Yaliko maneja era Pulodyusa w'omuyimbi. Yaddamu okuyimba mu 2010 n'ennyimba nga "Gyembadde", "Muzik" ne "Nyumbani" lwe yayimba ne. Radio and Weasel.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/Viboyo.html |access-date=2024-05-23 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031809/http://www.musicuganda.com/Viboyo.html |url-status=dead }}</ref> Alubaamu ye ey'okubiri eya, ''Kiwundo Afilliationz (The Masterpiece)'' yafulumizibwa mu 2014. Alubaamu ye ey'okusatu, ''Desire'', yateekebwateekebwa okufulumizibwa mu 2015. Enyimba za Viboyo Oweyo zitundibwa aba CDrun International, Kkampuni y'ensi yonna esaasanya ennyimba okuita ku mikutu egy'enjawulo. Ennyimba era zisangibwa ku mikutu nga YouTube, SoundCloud, ne iTunes. == Ennyimba z'eyayimba == === Ennyimba === * RapUp 2018 * RapUp 2017 * RapUp 2016 * Music Africa * Ajooga * Keep Striving * Muwulire * Love Me Love Me * Desire * Appetizer * Mbikwata Mpola * Amulimba * Bisima * Nyoso Na Motema * Survival * Sente * Banyilila with Irene Ntale * Gimme di Title * Nyumbani with [[Goodlyfe Crew]] * Zzina * Mukka * Pale Pote * Tukola * We Go * Time * Nyumirwa * Kitoobero * Parey * Ndi Mu fix * Sibawulila with Mun G * The Beat === Alubaamu ze === * ''Kiwundo Afilliationz (The Masterpiece)'', 2014 * ''Desire'', 2015 == Empaka z'eyavuganyamu ne Awaadi z'eyafuna == Viboyo yalondebwa emirundi egy'enjawulo mu awaadi z'ekisaawe ky'ebyokuyimba. Yawangula Awaadi zino wammanga: * HiPipo Music Awards, Best Afropop Song 2012 * Buzz Teenies, Best Collabo 2012 * HiPipo Music Awards, Oluyimba kwa Afrobeat olusinze 2013, "Love Me Love Me" == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20190117153039/http://www.djerycom.com/player?id=4335&a=viboyo "Viboyo Releases RapUp 2018"] * [https://web.archive.org/web/20190205110822/http://www.djerycom.com/player?id=3340&a=radio-weasel "Nyumbani By Viboyo, Radio & Weasel"] * [https://web.archive.org/web/20200928154109/https://www.djerycom.com/artist?id=139&a=viboyo "All Viboyo Oweyo Music"] * [https://web.archive.org/web/20190113182248/http://www.djerycom.com/search?q=viboyo&vIdbt=Search "Viboyo Music"]  [[Category:Abayimbi Abanayuganda]] o9kghqrdv5w2fw6yrg1rkdg82cfhm08 Tamale Mirundi 0 10810 78343 70120 2026-11-11T17:35:25Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanag 78343 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Joseph Tamale Mirundi''' ( yazaalibwa nga 30 Ogwomukaaga 1964 - n'afa nga 13 Agwomunaana, 2024) yali munnamawulire, omuwandiisi era [[omwekenneenya w'ebyobufuzi]] owa Uganda eyalabikira ku ttivvi eziwerako nga NBS ne STV n'emikutu emirala egy'ebyempuliziganya gamba nga leediyo n'emikutu gya 'Social Media ng'asunsula ensonga z'ebyebyobufuzi n'ebikwata ku bantu. Okugeza nga ku Pulogulaamu ya Sharp Talk with Tamale Mirunda ku STV.<ref>{{Cite web|date=2020-07-14|title=Hours after quitting NBS, Kazibwe Bashir teams up with Tamale Mirundi for new political show on STV|url=https://www.watchdoguganda.com/news/20200714/96328/hours-after-quitting-nbs-kazibwe-bashir-teams-up-with-tamale-mirundi-for-new-political-show-on-stv.html|access-date=2020-07-19|website=Watchdog Uganda|language=en-GB}}</ref> Mu 2022, Tamale yatandikawo olupapula lw'amawulire ku yintaneeti mwe yafulumizanga amawulire agaayitibwanga Kab News. Yakolako ku [[NBS Television (Uganda)|NBS Television]] ku pulogulaamu eyitibwa One on One.<ref>{{Cite web|title=One-on-One with Tamale – NBS Television|url=https://nbs.ug/category/one-on-one-with-tamale/|access-date=2020-06-06|language=en-US|archive-date=26 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226193716/https://nbs.ug/category/one-on-one-with-tamale/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tamale Mirundi Archives|url=https://nilepost.co.ug/tag/tamale-mirundi/|access-date=2020-06-06|website=Nile Post|language=en-US}}</ref> Ate mu 2021, yeegatta ku STV Uganda ng'aweereza ku pulogulaamu ya The Sharp Talk n'Embuga eyalagibwanga emirundi ebiri mu wiiki.<ref>{{Citation |title=The Sharp Talk With Tamale Mirundi, Reveals More Shocking Information|date=November 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=ek6hfOuZ1zE|access-date=2024-01-26|language=en}}</ref> Yali mukungu eyali avunaanyizibwa ku by’empuliziganya n’amawulire ebya Pulezidenti,<ref>{{Cite web|last=Okuda|first=Ivan|date=2015-07-27|title=Story behind Tamale Mirundi's sacking|url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Story-behind-Tamale-Mirundi-s-sacking/688334-2810636-ujslag/index.html|access-date=2020-06-04|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Lumu|first1=David|last2=Anyango|first2=Aida|title=My contract has expired, says Tamale Mirundi|url=https://www.newvision.co.ug/news/1303732/contract-expired-tamale-mirundi|website=www.newvision.co.ug|publisher=[[New Vision Group]]|access-date=16 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604193037/https://www.newvision.co.ug/news/1303732/contract-expired-tamale-mirundi|archive-date=4 June 2020|language=en|date=24 Jul 2014|url-status=live}}</ref> era omuwi w'amagezi we ku mikutu gy'amawulire.<ref>{{Cite web|last=Uganda|first=Flash|date=2020-01-08|title=Biography of Joseph Tamale Mirundi: Everything you need to Know|url=https://flashugnews.com/joseph-tamale-mirundi-biography-early-life-family-politics-and-education/|access-date=2020-06-04|website=Flash Uganda Media|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-07-25|title=Tamale Mirundi 'Demoted'|url=https://www.independent.co.ug/tamale-mirundi-demoted/|access-date=2020-06-06|work=The Independent|location=Uganda|language=en-US}}</ref> Joseph Tamale Mirundi ajjukirwa nga munnamawulire omuvumu eyavumirira abali mu buyinza b'alaba nga tebakola bulungi ne kireetawo abantu bangi okwogera ku ndowooza ze n'obukuubagano obw'enjawulo. Tamale yaliko omuwandiisi w'olupapula lwa Munno nga tannafuuka munnamawulire omutendeke.<ref>{{Cite web|last=Ortega|first=Ian|date=2013-01-06|title=Tamale Mirundi: Ripping open the motor-mouthed politician|url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/TAMALE-MIRUNDI--RIPPING-OPEN-THE-MOTOR-MOUTHED-POLITICIAN/691232-1659046-hitnpu/index.html|access-date=2020-06-06|website=Daily Monitor|language=en}}</ref> Mu 2017, yayimirizibwa ku pulogulaamu ya One On One olw’okukozesa olulimi oluvuma.<ref>{{Cite web|url=https://www.newvision.co.ug/news/1453172/nbs-trouble-tamale-mirundi|access-date=2020-06-06|website=www.newvision.co.ug|title=NBS in trouble over Tamale Mirundi show}}</ref> [[Abakulembeze ba Uganda|Pulezidenti]] [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]] (Pulezidenti wa [[Yuganda|Uganda]] ) yamuwa ekirabo ky'emmotoka empya ng'amusiima olw’emirimu gye ey'amawulire.<ref>{{Cite web|date=2020-02-26|title=Rewarded! Museveni hands Tamale Mirundi brand new car as controversial presidential assistant puts one over 'mafia'|url=https://www.pmldaily.com/news/2020/02/museveni-gifts-tamale-mirundi-brand-new-car-over-his-stance-on-mafia-dealings.html|access-date=2020-06-06|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-02-25|title=Museveni gifts Tamale Mirundi with monster 300m ride|url=https://nilepost.co.ug/2020/02/25/president-museveni-gifts-tamale-mirundi-with-monster-300m-ride/|access-date=2020-06-06|website=Nile Post|language=en-US}}</ref> Mirundi yalagula n'okugwa kwa [[Eric Sakwa]].<ref>{{Cite web|last=klasun_admin|title=How Tamale Mirundi, Besigye, Bobi Wine predicted Sakwa's downfall {{!}} Kampala Sun|url=https://kampalasun.co.ug/2020/05/08/how-tamale-mirundi-besigye-bobi-wine-predicted-sakwas-downfall/|access-date=2020-06-06|language=en-US|archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606034233/https://kampalasun.co.ug/2020/05/08/how-tamale-mirundi-besigye-bobi-wine-predicted-sakwas-downfall/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=TAMALE MIRUNDI ku kukwatibwa kwa RDC w'e Jinja Eric Sakwa|url=http://www.thtube.pro/video-6616283052656282447561|access-date=2020-06-06|website=www.thtube.pro|language=en|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606035301/https://www.thtube.pro/video-6616283052656282447561|url-status=dead}}</ref> Ono era yalagula nti ekibiina kya [[People Power, Our Power]] ekya [[Bobi Wine]] kyali kya kufuna ebifo ebiwera mu Paalamenti mu kulonda kwa bonna okwa 2021.<ref>{{Cite web|date=2020-01-14|title=Tamale Mirundi predicts 'People Power' will dominate Parliament in 2021|url=https://www.pmldaily.com/news/2020/01/tamale-mirundi-predicts-people-power-will-dominate-parliament-in-2021.html|access-date=2020-06-06|website=PML Daily|language=en-US}}</ref> Mu 2015, mukyala we omukulu, Juliet Nassimbwa yayagala okwawukana naye olw’obutakkaanya mu byobufuzi.<ref>{{Cite web |last=BigEyeUg3 |date=2015-11-19 |title=Tamale Mirundi Separating With One of His Wives |url=https://bigeye.ug/breaking-tamale-mirundi-separating-with-one-of-his-wives/ |access-date=2020-06-06 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> Yalumiriza nti yali yaweebwa obutwa mu 2019.<ref>{{Cite web |date=2019-12-24 |title=I was poisoned and I know who did it, says Tamale Mirundi |url=https://nilepost.co.ug/2019/12/24/i-was-poisoned-and-i-know-who-did-it-says-tamale-mirundi/ |access-date=2020-06-06 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref> Ono era yatwalibwako mu kkooti nga munnamateeka Mabirizi amuvunaana okutyoboola erinnya lye.<ref>{{Cite web |last=URN |date=26 March 2019 |title=Mabirizi drags Tamale Mirundi to court for defamation |url=https://observer.ug/news/headlines/60229-mabirizi-drags-tamale-mirundi-to-court-for-defamation |access-date=2020-06-06 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> Mu 2015, abalamuzi baawa Pulezidenti Museveni amagezi okugoba Mirundi olw’okukumanga omuliro mu bantu bamenye amateeka.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Derrick |date=27 April 2015 |title=Judges want Museveni to fire Tamale Mirundi |url=https://observer.ug/news-headlines/37533-judges-want-museveni-to-fire-tamale-mirundi |access-date=2020-06-06 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> We bwatuukira nga 16 Ogwomukaaga, 2020, Tamale yali awereddwa okulabikako ku pulogulaamu ya One on One ku [[NBS Television (Uganda)|NBS Television]].<ref>{{Cite web |last=REDPEPPER |first=Our Reporter {{!}} |date=2020-06-15 |title=END OF ROAD: Tamale Mirundi leaves NBS Tv |url=http://redpepper.co.ug/2020/06/tamale-mirundi-leaves-nbs-tv/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618211505/https://redpepper.co.ug/2020/06/tamale-mirundi-leaves-nbs-tv/ |archive-date=18 June 2020 |access-date=2020-06-19 |website=Red Pepper |language=en-US}}</ref> Enkeera yalangirira nti pulogulaamu eno yali ejja kubeera ku mukutu gwa [[Mukutu gwa Facebook|Facebook]] ne [[YouTube]] okutuusa lwe wanaabaawo okulangirira okulala.<ref>{{Cite web |date=2020-06-17 |title=Tamale Mirundi Finally Announces His Next Move After Exit from NBS TV and Top Radio |url=https://eyalama.com/tamale-mirundi-finally-announces-his-next-move-after-exit-from-nbs-tv-and-top-radio/ |access-date=2020-06-19 |website=Uganda News, Politics, Entertainment,Business and Special Reports |language=en-US |archive-date=2020-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618235234/https://eyalama.com/tamale-mirundi-finally-announces-his-next-move-after-exit-from-nbs-tv-and-top-radio/ |url-status=dead }}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Tamale Mirundi yazaalibwa Namatovu Molly ne Yowana Mirundi okuva ku kyalo Matale-Kalagala mu [[Kyotera Disitulikiti]] edda eyali ekitundu ku [[Rakai (disitulikit)|Disitulikiti y’e Rakai]] ng’omwana waabwe ow’omwenda.<ref>{{Cite web |title=Tamale Mirundi: A man of humble origins |url=https://www.newvision.co.ug/category/people/tamale-mirundi-a-man-of-humble-origins-NV_193979 |access-date=2024-08-15 |website=New Vision |language=en}}</ref> Kigambibwa nti yasengukira mu Kampala mu 1979 okusoma siniya era omulimu gw’ebyamawulire yagutandikira mu lupapula lwa Munno mu kiseera kye yamala mu mwaka ogwokusatu mu siniya.<ref name=":02">[https://nilepost.co.ug/news/211805/tamale-mirundi-was-life-itself-and-only-death-could-catch-up-with-him Tamale Mirundi was life itself and only death could catch up with him]</ref> Yalina diguli ya Bachelors mu by'empuliziganya okuva mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite y'e Makerere]]. Yatandikawo empapula z'amawulire bbiri ez'obwannannyini okwali, The Voice ne Lipoota oluvannyuma lw'okutikkirwa ku yunivasite.<ref name=":02" /> == Okufa kwe == Tamale yafa obulwadde bw’amawuggwe mu [[Kisubi Hospital]] mu Gwomunaana 13, 2024, gye yali amaze omwezi mulamba ng’ali mu ddwaaliro. Yalina emyaka 60.<ref>{{Cite web |date=2024-08-13 |title=Political commentator Tamale Mirundi dies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/political-commentator-tamale-mirundi-dies--4724622 |access-date=2024-08-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-08-13 |title=Tamale Mirundi is dead |url=https://www.pulse.ug/news/local/tamale-mirundi-is-dead/pzqxyng |access-date=2024-08-13 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-14 |title=Tamale Mirundi is dead, family confirms |url=https://www.independent.co.ug/%f0%9f%94%b4-breaking-news-tamale-mirundi-is-dead-family-confirms/ |access-date=2024-08-14 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> == Laba ne == [[Rakai (disitulikit)|Disitulikiti y’e Rakai]] [[Eric Sakwa]] [[NBS Television (Uganda)|NBS Television]] [[Kisubi Hospital]] [[political analyst]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannamawulire mu Uganda]] [[Category:Abaazaalibwa mu 1964]] [[Category:Abafa mu 2024]] [[Category:Abawandiisi mu Uganda]] [[Category:Abafudde ekirwadde ky'amawuggwe]] [[Category:Abantu abava mu Rakai Disitulikiti]] [[Category:Abantu abava mu Kyotera Disitulikiti]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] 0uxthmftslp6xed4184mwt3dx259q8v Guaranty Trust Bank (Uganda) 0 10921 78405 71941 2026-11-12T11:55:41Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78405 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Guaranty Trust Bank (Uganda)''', emanyiddwa ennyo nga '''GT Bank Uganda''', kkampuni ekola ku by'okuwola n'okutereka ssente mu [[Yuganda|Uganda]] . Eno yaweebwa olukusa okuweereza nga [[:en:Commercial_bank|bbanka y’ebyobusuubuzi]] okuva mu [[Bank of Uganda]], [[:en:Central_bank|banka enkulu]] era evunaanyizibwa ku bbanka endala zonna mu Uganda<ref>{{cite web|work=[[Bank of Uganda]]|url=https://bou.or.ug/bouwebsite/bouwebsitecontent/Supervision/Supervised_Institutions/Supervision/financial_institutions/2023/LICENSED-COMMERCIAL-BANKS-AS-AT-MARCH-31-2023-1.pdf/|title=List of Licensed Commercial Banks As At March 2023|author=Bank of Uganda|date=31 March 2023|access-date=2 April 2024|location=Kampala, Uganda|archive-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220083524/https://bou.or.ug/bouwebsite/bouwebsitecontent/Supervision/Supervised_Institutions/Supervision/financial_institutions/2023/LICENSED-COMMERCIAL-BANKS-AS-AT-MARCH-31-2023-1.pdf|url-status=dead}}</ref> Kyokka Bank of Uganda oluvannyuma yakkanya ku buyinza bwa GTBank Uganda bweyajjijja mu ttuluba lya bbanka z'ebyobusuuzi ennene(''Tier I commercial bank'') nejizza mu makampuni agawola n'okutereka ensimbi (''[[:en:Banking_in_Uganda#Tier_II_financial_institutions|Tier II credit company]]'') era nga kino kyalina okukolebwa wakati wa 1 Ogwokuna2024 okutuuka nga 30 Ogwomukaaga 2024 era nga bbanka ya Uganda enkulu yesigama ku bunji bwensimbi GT Bank zeyali ekozesa mu mirimu gyayo oluusi eziyitibwa ''capital''. <ref name="CapR">{{cite web|url=https://techcabal.com/2024/03/27/gtbank-downgraded-by-uganda/|title=GTBank loses commercial bank status after Bank of Uganda reclassification|work=TechCabal|date=27 March 2024|author=Adonijah Ndege|access-date=2 April 2024|location=Lagos, Nigeria}}</ref> == Ebikwata ku GT Bank == Omwaka 2019 wegwatuukira nga GT Bank Uganda eyina ebyobugagga ebibaliriwamu obuwumbi bwa Uganda 225 era abaalinamu emigabo baali basize mu bbanka eno ssente za Uganda obuwumbi 38. Mu mwaka ogwo gwegumu ogwa 2019 GT Bank yakola amagoba ga siringi za Uganda obuwumbi 2 nga tonnajjako misolo era n'esigaza akawumbi 1 mu magoba oluvanyuma lw'okusasula emisoso gyonna. Guno gwegwali omulundi gwa GT Bank ogusooka okukola amagoba amanji bwegatyo mu bbanga lya myaka 12. GT Bank Uganda ttabi lya [[Bbanka ya Guaranty Trust|Guaranty]] [[:en:Guaranty_Trust_Bank|Trust]] Bank (GTB), kampuni y'ebyensimbi esibuka mu ggwanga lya [[Nigeria]] era nga yewali ekitebe kyayo. Bbanka eno era elina amatabi amalala mu mawanga agasangibwa mu [[:en:West_African|bugwanjuba]], [[Afirika ey’omu masekkati|amasekkati]] wamu [[East Africa|nobugwanjuba]] bwa [[Afirika]].<ref name="DataR">{{cite web|date=April 2020|url=https://www.gtbank.com/investor-relations/investor-news/gtbank-uganda-declares-ugx2-billion-profit-after-12-years-of-operation/|title=GTBank Uganda Declares UGX2 Billion Profit After 12 Years of Operation|work=[[Guaranty Trust Bank]]|author=GTBank Group|access-date=2 April 2024|location=Lagos, Nigeria}}</ref> == Ebyafaayo == GT Bank (Uganda) yatandika mu mwaka 2008 ng yali eyitibwa [[:en:Fina_Bank_(Uganda)|Fina Bank (Uganda)]], olwa kkampuni ya [[:en:Fina_Bank_Group|Fina Bank Group]] esibuka mu [[Kenya]] eyajiggulawo. Oluvannyuma mu mwaka 2013, Fina (eya Kenya)yaguza GTB (eya [[Nigeria]]) emigabo 70 ku buli 100 ku bukadde bwa doola za [[Amerika]] 100. <ref>{{cite web|access-date=3 November 2016|url=http://www.businessdailyafrica.com/Corporate-News/Nigerian-lender-to-buy-70-pc-stake-in-Kenya-Fina-bank/539550-1918982-view-printVersion-5pe6kuz/index.html|title=Nigerian lender to buy 70 pc stake in Kenya's Fina bank|date=November 2013|newspaper=[[Business Daily Africa]]|last=BDA Reporter|location=Nairobi}}</ref> <ref name="Buy">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Fina Bank Uganda sold to Nigerian bank group |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-12 |website=New Vision}}</ref> Ku ntandikwa ya 2014, bbanka eno yakyusa erinnya olw'okuba nga obwannanyini bwali bukyuuse <ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-02-04/nigeria-s-guaranty-trust-completes-purchase-of-kenya-s-fina-bank|title=Nigeria's Guaranty Trust Completes Purchase of Kenya's Fina Bank|access-date=3 November 2016|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg News]]|first=Chris|last=Kay|date=4 February 2014}}</ref> == Amatabi == Omwezi ogwokuna 2024 wegwatuukira nga GT Bank Uganda erina amatabi mu bifo bino wammanga:<ref>{{cite web|work=[[Linkedin.com]]|url=https://ug.linkedin.com/company/guaranty-trust-bank-u-ltd#:~:text=About%20us,Makerere%20branch%20and%20Nakivubo%20Branch|title=List of GT Bank Uganda Branches|author=GT Bank Uganda|date=2 April 2024|access-date=2 April 2024}}</ref> * '''Ettabi Enkulu''' : 56 Kira Road, [[:en:Kamwookya|Kamwokya]], [[Kampala]] * Ettabi lya Buganda Road: 7 Buganda Road, [[Kampala]] * Ettabi e Nakivubo: 34-38 Nakivubo Road, [[Kampala]] * Ettabi mu Industrial Area: 13 Mulwana Road, [[Kampala]] <ref>{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1200626/fina-bank-targets-industrial|title=Fina Bank Targets Industrial Area|newspaper=[[New Vision]]|date=1 December 2009|author=Vision Reporter|access-date=3 November 2016}}</ref> * Ettabi ly’e Mbarara: 52-54 High Street, [[:en:Mbarara|Mbarara]] * Ettabi e Kyaliwajjala: 31 Namugongo Road, [[:en:Kyaliwajjala|Kyaliwajjala]], [[Kira, Yuganda|Kira Town]] * Ettabi ku Colville Street: 5-6 Colville Street, Kampala * Ettabi le Makerere: [[:en:Makerere|Makerere]] . == Laba ne; == * [[:en:List_of_banks_in_Uganda|Olukalala lwa banka mu Uganda]] * [[:en:Banking_in_Uganda|Obuwereeza bwa Bbanka mu Uganda]] * [[:en:Guaranty_Trust_Bank_(Kenya)|Bbanka ya Guaranty Trust (Kenya) .]] * [[:en:Guaranty_Trust_Bank_(Rwanda)|Bbanka ya Guaranty Trust (Rwanda) .]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == [[Category:Buganda]] 1qxjjk1d5rzhzcv32kndicwwc37vwns Serverus Jjumba 0 10953 78351 72397 2026-11-11T17:50:23Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78351 wikitext text/x-wiki '''Serverus Jjumba''' yazaalibwa nga 2 Ogwomusanvu, 1962, nga [[:en:Uganda|Munnayuganda]] Omusumba mu nzikiriza ya Eklezia Katolika, era ye [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Masaka|Musumba wÉssaza Ekkulu ery'e Masaka]].<ref name="1R">{{Cite web |title=Bishop Serverus Jjumba [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bjjumba.html |access-date=2026-11-11 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> Yalondebwa mu kifo kino nga16 Ogwokuna, 2019 náyawulibwa nókutuuzibwa ng'Ómusumba nga 6 Ogwomusanvu, 2019 e Kitovu mu Masaka.<ref name="1R">http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bjjumba.html</ref><ref name="2R">{{Cite web |date=2020-09-16 |title=From Streicher to Jjumba: Masaka gets 5th Bishop |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/from-streicher-to-jjumba-masaka-gets-5th-bishop-1835584 |access-date=2026-11-11 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yazaalibwa nga 2 Ogwomusanvu, 1962 e Katinnyondo - Kyannamukaaka, mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]], mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Buganda]] era mu [[:en:Uganda|Uganda]], mu Ssaza lya Eklezia eryé Masaka. Bazadde be kuliko: omugenzi Herman Jildo Ssebiranda ne Leocadia Namazzi.<ref name="1R">http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bjjumba.html</ref><ref name="2R">https://www.monitor.co.ug/News/National/From-Streicher-Jjumba-Masaka-gets-5th-Bishop/688334-5184700-cqxpe9/index.html</ref> Yasomerako mu ssomero lya St. Augustine nérya St. Paul Primary School e Kitovu mu Masaka. Oluvannyuma yayingira Obuseminaaliyo, mu seminaaliyo ento ey'e Bukalasa mu [[:en:Kalungu_District|Disitulikiti y'e Kalungu.]] Oluvannyuma n'asomera ku Seminaaliyo enkulu eya St. Thomas Aquinas Katigondo, mu Disitulikiti y'e Kalungu. Yamaliriza emisomo gye mu byeddiini mu Seminaaliyo enkulu eya St. Mary’s e [[:en:Ggaba|Ggaba]] mu [[:en:Kampala|Kampala,]] ekibuga kya Uganda ekikulu. Alina ne [[:en:Master_of_Education|Diguli eyookubiri mu Byenjigiriza]] ne [[:en:Religious_studies|Dipulooma mu Byokuyigiriza ebyeddiini,]] nga zonna zaamutikkirwa mu [[:en:Makerere_University|Makerere University,]] [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] esinga obukadde n'obunene mu Uganda.<ref name="3R">{{Cite web |date=2020-09-17 |title=Pope appoints new Masaka Bishop |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/pope-appoints-new-masaka-bishop--1820274 |access-date=2026-11-11 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Nga Omusumba == Yatuuzibwa okubeera Omufaaza nga 20 Ogwomukaaga 1992, e Masaka ku myaka 29 némyezi 11.<ref name="1R2">{{cite web |author=David M. Cheney |date=16 April 2019 |title=Father Serverus Jjumba: Bishop-Elect of Masaka, Uganda |url=http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bjjumba.html |access-date=16 April 2019 |publisher=[[Catholic-Hierarchy.org]] |location=Kansas City}}</ref> <ref name="4R">{{cite web |author=CISA News |date=16 April 2019 |title=Uganda: Father Severus Jjumba Appointed New Bishop of Masaka |url=http://cisanewsafrica.com/uganda-fr-severus-jjumba-appointed-new-bishop-of-masaka/?mode=list |access-date=16 April 2019 |publisher=Catholic Information Service for Africa (CISA) |location=Nairobi}}</ref> Yaweerezaako ku kigo kya Bikira okuva mu 1991 okutuuka mu 1993. Yali muwanika mu Seminale ya Bukalasa Minor Seminary wakati wa 1993 ne 2000. Mu 2000, yalondebwa okubeera [[:en:Treasurer|omuwanika]] wéssaza lya Eklezia eryé Masaka, náweereza mu kifo kino okutuusa mu 2014. Okuva mu 2014 okutuusa mu 2019, yali [[:en:Vicar_General|Vicar General]] wéssaza lyé Masaka.<ref name="3R2">{{cite web |last=Gertrude Mutyaba |first=and Al-Mahdi Ssenkabirwa |date=16 April 2019 |title=Pope Appoints New Masaka Bishop |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Pope-appoints-new-Masaka-Bishop-/688334-5074408-9o5by/index.html |access-date=16 April 2019 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}</ref> Ku Lwokubiri nga 16 Ogwokuna 2019, [[:en:Pope_Francis|Paapa Francis]] yalonda Serverus Jjumba [[:en:Monsignor|eyali ekyali ku ddaala lya Munsinyoori]], okubeera Omusumba wéssaza lyé Masaka omuggya, ngádda mu bigere byÓmusumba [[:en:John_Baptist_Kaggwa|John Baptist Kaggwa]], eyali asabye okuwummuzibwa oluvannyuma lwókuweza emyaka 75 egyókuwummulirako nga 23 Ogwokusatu 2018.<ref name="3R2" /><ref name="4R2">{{cite web |author=CISA News |date=16 April 2019 |title=Uganda: Father Severus Jjumba Appointed New Bishop of Masaka |url=http://cisanewsafrica.com/uganda-fr-severus-jjumba-appointed-new-bishop-of-masaka/?mode=list |access-date=16 April 2019 |publisher=Catholic Information Service for Africa (CISA) |location=Nairobi}}</ref> Omusumba Kaggwa yasigala nga y'alabirira Essaza lya Masaka okutuusa lwe lyakwasibwa Omusumba omuggya.<ref name="3R">https://www.monitor.co.ug/News/National/Pope-appoints-new-Masaka-Bishop-/688334-5074408-9o5by/index.html</ref> Yatuuzibwa ngÓmusumba nga 6 Ogwomusanvu, 2019 mu Mmisa eyakulemberwa Omusumba [[:en:John_Baptist_Kaggwa|John Baptist Kaggwa]] ng'ayambibwako Omusumba [[:en:Lambert_Bainomugisha|Lambert Bainomugisha]] eyali Omumyuka w'Omusumba [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Mbarara|w'essaza Ekkulu eryé Mbarara]], Omusumba wéssaza lyé Kiyinda-Mityana [[:en:Joseph_Anthony_Zziwa|Joseph Anthony Zziwa,]] nátuuzibwa omugenzi [[:en:Cyprian_Kizito_Lwanga|Cyprian Kizito Lwanga]] eyali Ssaabasumba wéssaza ekkulu eryé [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Mbarara|Kampala]] ne Ssaabasumba [[:en:Luigi_Bianco|Luigi Bianco,]] Ssaabasuumba w'e Titular mu Falerone era eyali Omubaka wa Paapa mu Uganda.<ref name="1R">http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bjjumba.html</ref> Omusumba Serverus Jjumba ye pulezidenti w'ekibiina ekivunaanyizibwa ku byenkulakulana mu Eklezia Katolika Uganda ekiyitibwa [[:en:Caritas_Uganda|Caritas Uganda]].<ref>{{Cite web |title=Bishop Jjumba Calls for Spirited Fight against Poverty : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/bishop-jjumba-calls-for-spirited-fight-against-poverty |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> == Laba nebino == * [[:en:Joseph_Kiwanuka|Joseph Kiwanuka]] * [[:en:Emmanuel_Wamala|Emmanuel Wamala]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ebiwandiiko ebijuliziddwa okuva wabweru wa Wikipedia == * [https://edge.ug/2019/04/16/pope-names-rev-severus-masaka-bishop/https://edge.ug/2019/04/16/pope-names-rev-severus-masaka-bishop/ Paapa atikidde Omubuuzi Severus okubeera Omusuumba w'e Masaka], nga 16 Ogwokuna mu 2019. * [https://eagle.co.ug/2019/07/07/catholic-church-consecrates-msgr-severus-jjumba-as-the-new-bishop-of-masaka-diocese.html Eklezi ekakasisa Severus Jjumba nga Omusuumba omupya ow'Essaza ekulu ery'e Masaka], nga 7 Ogwomukaaga, 2019. [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Buganda]] [[Category:Eddiini mu Buganda]] holao1ms0jk6zzwbv2avjrhf2do1ypj Kisubi Hospital 0 11012 78362 36042 2026-11-11T18:09:28Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78362 wikitext text/x-wiki '''Our Lady of Consolata Kisubi Hospital''', oba '''Our Lady of Consolation Kisubi Hospital''' ddwaliro erimanyiddwa ennyo nga '''Kisubi Hospital''', ddwaliro lya [[:en:Privately_held_company|bwannannyini]], [[:en:Community_hospital|eritagenderera kukola magoba]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|masekati]] ga [[Yuganda|Uganda]] . Eddwaliro lino lisangibwa mu kitundu ky'e [[Kisubi]] mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y'e Wakiso]] . Okuva mu [[Kampala]] okutuuka ku ddwaliro e Kisubi waliwo kiromita 35 nga okute ku luguudo oludda ku kisaawe ky'enyonyi [[Entebbe]]. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B007%2720.0%22N+32%C2%B032%2713.0%22E/@0.1222222,32.5347557,392m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.1222222!4d32.5369444?hl=en |access-date=2026-11-11 |website=Google Maps |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisubi+Hospital+(Our+Lady+of+Consolata+Kisubi+Hospital),+Nkima+Road,+Kisubi+Entebbe,+Kisubi/@0.1270939,32.4954211,12z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177d8557736a6227:0x685403e48c6ecc8e!2m2!1d32.5369205!2d0.1218417!3e0?hl=en |access-date=2026-11-11 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Ebikwata ku Ddwaliro lino == Eddwaliro lino lya [[Essaza Ekkulu erya Kampala (Eklezia Katolika)|ssaza lya Ekeleziya Katolika ekkulu erya Kampala]] era nga liddukanyizibwa abasiisita aba [[:en:Missionary_Sisters_of_Our_Lady_of_Africa|Missionary Sisters of Our Lady of Africa]] . Mu ddwaliro lino mulimu ebitanda okujjanjabibwa abalwadde ebiwerera ddala 110. Obujjanjabi mu ddwaliro lino bwettanirwa abantu okuva mu masaza Busiro ne Kyaddondo. Eddwaliro lino liwa obuweereza n'obujjanjabi obw’enjawulo omuli [[:en:Emergency_department|ekitongole ekigaba obujjanjabi obwamangu]], ekitongole ekivunaanyizibwa ku bajjanjabibwa nga bava waka, ekitongole ekivunaanyizibwa ku kulongoosa, ekitongole ekivunaanyizibwa ku kujjanjaba [[:en:Urology|ebitundu ebyenkizo]] (Urology),Ekitongole ekijjanjaba endwadde z'obwongo [[:en:Neurosurgery|(neurosurgery]]),Ekitongole ekivunaanyizibwa ku magumba [[:en:Orthopedics|(orthopaedics)]], ekitongole ekivunaanyizibwa ku kujanjaba endwadde ezabulijjo ([[:en:Internal_medicine|internal medicine]]),Ekitongole ekivunaanyizibwa ku [[:en:Maternity|kuzaalisa]],ekitongole ekivunaanyizibwa ku kujjanjaba abaana ([[:en:Pediatrics|pediatrics)]], n'ekitongole ekivunaanyizibwa ku kujjanjaba ebitundu eby'enkizo ku mutwe omuli ennyindo, emimiro, n'ekiwanga ([[:en:Otolaryngology|otolaryngology]]) . Mu ddwaliro luno mulimu waadi satu omulongoosebwa kwossa n'ekifo [[:en:Intensive_care_unit|awajjanjabirwa abalwadde abayi]] eky’ebitanda bina . <ref name="About">{{Cite web |date=2021-01-19 |title=Kisubi hospital set to start specialised surgeries |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kisubi-hospital-set-to-start-specialised-surgeries-1607924 |access-date=2026-11-11 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Who we are: Our Lady of Consolation: Kisubi Hosipital, Non Profit Health Care Services |url=http://kisubihospital.org/whoweare.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223004115/http://kisubihospital.org/whoweare.php |archive-date=2015-02-23 |access-date=2026-11-11 |website=kisubihospital.org}}</ref> == Ebyafaayo == Mu 1904, Congregation of the Missionary Sisters of Our Lady of Africa yatandikawo eddwaaliro e Kisubi okuyamba abo abatawaanyizibwa [[:en:African_trypanosomiasis|obulwadde bwa mongoota]](Sleeping sickness) obwali buyitiridde mu kitundu ekyo mu kiseera ekyo. Mu myaka 110 ejiyise, ekifo kino ekyatandika nga kyakujanjaba balwadde ba mongoota kikuze ne kifuuka eddwaaliro erijjuvu, nga lirimu ebitanda 110. Eddwaliro lino era ligaba oluusi ligaba n'obujanjabi obw'obwerere. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kisubi Hospital for free surgery |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-11 |website=New Vision}}</ref> Mu 2019, eddwaaliro lino lyaggulawo ekifo awajjanjabirwa emitima, ekifo kino kijjanjaba mu ngeri eyekikugu era nga kirina n'obusobozi obusobozesa abasawo okussa obutundu obukolerere mu lulimi lwekisawo obuyitibwa '''''catheter''''' obuyamba okuwanirira omutima oba emisuwa egireeta omusaayi mu mutima okusobola okukola obulunji. Ebifo ebiyina obusobozi okujjanjaba omutima mu ngeri eyekikugu etyo mu Uganda biri bibiri byokka ga ekirara kisangibwa ku ddwaliro ly'emitima e [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago]] eriyitibwa [[:en:Uganda_Heart_Institute|Uganda Heart Institute]] .<ref>{{Cite web |last=independent |first=The |date=2020-02-10 |title=Saved by Kisubi Hospital |url=https://www.independent.co.ug/saved-by-kisubi-hospital/ |access-date=2026-11-11 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Laba ne == * [[Olukangaga lw'amalwaliro mu Uganda|Olukalala lw'amalwaliro mu Uganda]] * [[:en:Roman_Catholicism_in_Uganda|Obukatoliki mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == 3z8b3lfee8ujesktjeo9zsyhyonq42i Zafaran (omuyimbi) 0 11176 78354 74781 2026-11-11T17:56:43Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78354 wikitext text/x-wiki '''Josephine Nkyoonyi''', amanyiddwa nga '''Zafaran''' muyimbi era muwandiisi w'ennyimba enzaalwa ya [[Yuganda|Uganda.]] Ayimbira wansi w'ekibiina kya [[Swangz Avenue]] Muyimba wa wanyimba za R&B, Afrobeat, Dancehall wamu ne Laga.<ref name=":0">{{Cite web |last=Platform|first=Ugmuziki Online Audio Streaming|date=2022-05-14|title=Zafaran Biography, Her Music Profile, Age, Education, Husband, Real Name, Net Worth - ugmuziki.com|url=https://www.ugmuziki.com/artists/zafaran|access-date=2026-09-07|website=Ugmuziki Online Audio Streaming Platform|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|title=Archive copy|access-date=2025-04-29|archive-date=2025-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250802182547/https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|title=Archive copy|access-date=2025-04-29|archive-date=2025-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250802182547/https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|url-status=dead}}</ref> == Obulamu bw'obuto n'ebyenjigiriza == Zafaran yazaalibwa mu Busega eri Catherine Kalinda n'omugenzi Hajji Isaac Kayiira Makumbi. Ye muto ku baana omusanvu ba nnyina. Yakulira mu Namasuba, ku luguudo lwa [[Entebbe|Entebbe,]] oluvannyuma lwa kitaawe okufa.<ref name=":3">{{Cite web |last=Jjingo|first=Ernest|date=2022-06-21|title=Swangz fourth signing, Zafaran, is a church girl|url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/swangz-fourth-signing-zafaran-is-a-church-girl/|access-date=2026-09-07|website=The Observer Media Ltd|language=en-US}}</ref> Zafaran yasomera pulayimale ku Lufuuka Islamic School ne Our Lady of Mount Carmel. Yasomera O-level ku Lubiri Secondary School, ne St. Petr's Secondary School Nsambya A-level. Oluvannyuma yeegatta ku Makerere University Business School (MUBS) okusoma ddiguli mu Transport and Logistics naye teyamalizria missomo olw'ebizibu by'ebyenfuna.<ref name=":3" /> == Omulimu == === omulimu gw'okuyimba === Talanta ya Zafaran ey'okuyimba yatandika mu myaka gye egy'obuto nga yeetaba mu mirimu gye kkanisa ,yayimbira nga mu kkwaaya,nga maama we eya omukurisitayo omukukuutivu yeyamusikiriza. Yaweebwa sikaala okuva ewa Reverend Father olw'okubumanyirivu bwe obw'okuyimba.<ref name=":3" /> Yadde nga maama we yali akyelowoza ku okwenyigira kwe mu kuyimba, yeeyongera okwegatta ku bibiina by'abayimbi eby'enjawulo mu Uganda nga UB 5, Gin Afric, Nilers, Bahati Music, ne A Ka Dope band.<ref name=":3" /> Zafaran yakolako nga backup vocalist w'abayimbi abannayunganda omuli [[Jose Chameleone|Jose Chameleone,]] [[King Saha]], [[John Blaq]], Karole Kasita, [[B2C Entertainment|B2C]], ne Maureen Nantume. Eddoboozi lye ery'amaanyi n'obusobozi bwe obw'okukwatagana n'abayimbi ab'enjawulo byamuyamba okumanyibwa mu by'okuyimba mu Uganda.<ref name=":3" /> Mu December wa 2023, talanta ya Zafaran yazuulibwa munne ku A Ka Dope, eyamwanjula eri Swangz Avenue. Oluvannyuma lw'okusindika demo eri [[Benon Mugumbya]], Zafaran yayitibwa mu lukiiko mu January wa 2024. Newankubadde tewali ndagaano yateekebwako omukono mu bwangu ddala, yayanjulwa mu butongole ng'omuyimbi wa Swangz Avenue mu March wa 2024, ng'ali wamu ne banne [[Winnie Nwagi|Winnie Nwangi]], [[Vinka (musician)|Vinka]], ne [[Azawi]]. Mu March wa 2024 yalangiririrwa ng'omuyimbi omupya mu [[Swangz Avenue]]. Yafulumya oluyimba lwe olusooka olwa "Sweetheart" mu April wa 2024.<ref>{{Cite web |last=Benjie|date=2024-01-11|title=From journalism student to music sensation: Zafaran's story|url=https://mbu.ug/2024/01/11/zafaran-swangz-avenue-journey/|access-date=2026-09-07|website=MBU|language=en-US}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Ennyimba ze == * Sweet Heart (2022) * Mwoto (2022) * Ankuba (2022) * Jeguli (2023) * Nakawere (2023) * Enafuya (2023) * Otulo (2024).<ref name=":4">{{Cite web |title=Zafaran on Apple Music |url=https://music.apple.com/ug/artist/zafaran/1483085034 |access-date=2026-11-11 |website=Apple Music - Web Player |language=en-GB}}</ref> == Ennyimba zeyayimba n'abayimbi abalala == * Wewe - abayimbi ba Swangz Avenue bonna [[Azawi]], [[Winnie Nwagi]] ne Vinka (2024).<ref name=":4" /> * God Ye Buddy - abayimbi ba Swangz Avenue bonna Zafaran, Azawi, Vinka, Winnie Nwagi, [[Elijah Kitaka]] and [[Levixone]] (2024).<ref name=":4" /> * Kukyakala Na Kubwa - Ava Peace, Nina Roz, Recho Rey, Nandor Love, Jowy Landa (2024).<ref name=":4" /> == Laba ne == * [[Swangz Avenue]] * [[Azawi]] * [[Winnie Nwagi]] * [[Veronica Lugya (Vinka)|Veronika Lugya (Vinka)]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Abawandiisi b'ennyimba Bannayuganda]] [[Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda]] adlg9ddjygj3bzahnkyx30x75qor459 Janet Achola 0 11214 78402 37706 2026-11-12T11:44:10Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78402 wikitext text/x-wiki [[File:JanetAchola2013.jpg|right|thumb|Janet Achola nga avuganya mu [[:en:2013_IAAF_World_Cross_Country_Championships|2013 World Cross Country Championships]]]] '''Janet Achola''' (yazaalibwa nga 26 Ogwomukaaga 1988 e [[:en:Lira,_Uganda|Lira]]) [[Yuganda|Munna Uganda]] [[:en:Middle-distance_running|omuddusi w'emisiinde egya wakati kkati]]. Ku mizannyo gya [[:en:2012_Summer_Olympics|2012 Summer Olympics]], yavuganya mu [[:en:Athletics_at_the_2012_Summer_Olympics_–_Women's_1500_metres|misiinde gy'abakazi egya 1500 metres]].<ref>{{Cite web |title=Janet Achola Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ac/janet-achola-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418051550/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ac/janet-achola-1.html |archive-date=2020-04-18 |access-date=2026-11-12 |website=Olympics at Sports-Reference.com |language=en}}</ref> Yavuganya ne mu World Cross Country Championships mu 2011 ne 2013.<ref>{{Cite web |title=Janet ACHOLA {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/janet-achola-14303363 |access-date=2026-11-12 |website=worldathletics.org}}</ref> == Ebijjuliziddwamu == <references /> == Laba ne == * [[:en:Template:World_Athletics|Janet Achola at World Athletics]] {{authority control}}{{DEFAULTSORT:Achola, Janet}} [[Category:Banna mizannyo okuva mu bukiikakkono bwa Uganda]] sx1fi12nzy4tmfpn60ezs4l4det7hw5 Sudhir Ruparelia 0 11350 78396 73303 2026-11-11T20:57:57Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78396 wikitext text/x-wiki   '''Sudhir Ruparelia''' yazaalibwa Ogusooka nga 17, 1956, [[:en:Uganda|Munayuganda]] [[:en:Business_magnate|omutandise w'emirimu ow'amaanyi, omugagga]] era nga musiga nsiimbi. Ye ssentebe era alina emigabo egisinga obungi mu kkampuni za [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]].<ref>{{cite web|access-date=8 July 2014|url=http://www.rupareliagroup.com/|title=The Companies of the Ruparelia Group|last=Ruparelia Group|work=Ruparelia Group of Companies|archive-date=10 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250810170234/https://rupareliagroup.com/|url-status=dead}}</ref> Ensiimbi zze asinga kuzisiga mu mu bitundu bya bbanka, yinsuwa, eby'enjigiriza, okuweereza ku mpewo, eby’amayumba n'ettaka, okulima ebimuli n’okusembeza abagenyi. Okusinziira ku mukutu gwa [[:en:Forbes|Forbes]] n’ensonda endala, Ruparelia y’omu ku bantu sekinoomu abalina eby'obugagga ebingi mu Uganda era omu kubamusiga nsiimbi abasinga ssente mu by'okutunda n'okugula eby'amaguzi, ng’abalirwaamu akawumbi ka ddoola kamu n’obukadde 200. <ref>{{cite web|last=Team|first=Editorial|date=2023-06-29|title=The 7 richest people on the Uganda Securities Exchange|url=https://billionaires.africa/2023/06/29/the-7-richest-people-on-the-uganda-securities-exchange/|access-date=2023-11-01|website=Billionaires.Africa|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-11|title=Forbes lists 10 richest Ugandans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/forbes-lists-10-richest-ugandans-1775120|access-date=2023-11-01|website=Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-01|title=The 10 richest investors on the Uganda Securities Exchange|url=https://www.independent.co.ug/the-10-richest-investors-on-the-uganda-securities-exchange/|access-date=2023-11-01|website=The Independent Uganda|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Eze|first=Maryjane|date=2022-08-20|title=Top 10 Richest Men In Uganda (2022)|url=https://rnn.ng/richest-men-in-uganda/|access-date=2023-11-01|website=rnn.ng|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Uganda|first=TheSpy|date=2019-05-15|title=Forbes Releases 2019 List Of Top 10 Richest People In Uganda And Their Net Worth, Sudhir Still On Top! - TheSpy|url=https://www.spyuganda.com/forbes-releases-2019-list-of-top-10-richest-people-in-uganda-and-their-net-worth-sudhir-still-on-top/|access-date=2023-11-01|language=en-GB}}</ref> == Ebimukwatako == Ruparelia yazaalibwa Kabatoro mu [[Kasese (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kasese]] mu bitundu by'omu [[:en:Western_Region,_Uganda|Bugwanjuba bwa Uganda]] mu family [[:en:Indians_in_Uganda|y’Abayindi eya Gujarati]] ey'eri mutuluba ly'awaggulu ne wakati<ref>{{Cite web|title=Uganda: Who's who in Sudhir Ruparelia's inner circle?|url=https://www.theafricareport.com/284123/uganda-whos-who-in-sudhir-ruparelias-inner-circle/|access-date=2023-07-04|website=The Africa Report.com|language=en}}</ref>. Jjajja wa jjajja yasenguka okuva e Buyindi n'agenda e [[:en:Mombasa,_Kenya|Mombasa mu Kenya]] mu 1897, n'atandikayo edduuka ly'obusuubuzi, nga tannagenda mu Uganda mu 1903. Jjajja we yazaalibwa mu Uganda mu 1908, ate kitaawe naye yazaalibwa mu Uganda mu 1932.<ref name=":0">{{Cite web|title=Uganda: Who's who in Sudhir Ruparelia's inner circle?|url=https://www.theafricareport.com/284123/uganda-whos-who-in-sudhir-ruparelias-inner-circle/|access-date=2023-07-04|website=The Africa Report.com|language=en}}</ref> Ruparelia alina bannyina babiri ne muganda we omu. Yasomera mu ''Bat Valley Primary School'' mu [[Kampala]], okuva ku P1 okutuuka mu P6, oluvannyuma n'agenda ku Jinja Main Street Primary School e [[Jinja]] okusoma P7 ne Jinja Secondary School.<ref>{{Cite web|date=2023-03-10|title=Govt, Sudhir moot new Shs140b joint venture|work=[[Daily Monitor]]|access-date=2023-07-04|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/govt-sudhir-moot-new-shs140b-joint-venture--3724038|language=en}}</ref> Mu 1971, yeegatta ku [[Kololo Senior Secondary School]]. Ruparelia yaddukira mu Bungereza ne bazadde bbe mu 1972 ng'alina emyaka 16, eyali pulezidenti wa Uganda mu kiseera ekyo [[Idi Amin]] bwe [[:en:Expulsion_of_Asians_from_Uganda|yawera abantu bonna abaali bava kusemazinga wa Asia okuva mu Uganda]].<ref>{{Cite web|last=Adongo|first=Francisco|date=2023-06-29|title=Sudhir Ruparelia, the man behind Uganda's boom in office space and hotel rooms|url=https://eagle.co.ug/2023/06/29/sudhir-ruparelia-the-man-behind-ugandas-boom-in-office-space-and-hotel-rooms.html|access-date=2023-07-04|website=Eagle Online|language=en-GB}}</ref> Ruparelia yakomawo mu Uganda mu 1985, ng’alina ddoola za Amerika 25,000 gyeyali yafuna okuva mu kukola emirimu egy'enjawulo egitaaliko saawa ntuufu z'olina kukolera omwali okukola mu semaduuka, amakolero, nerufula z'ennyama. Ruparelia yatandika okutunda bbiya n’omwenge ogw'enjawulo ogwagibwa ng'e Kenya. Mu 1989, okuyingiza bbiya mu ggwanga kwawereddwa okukubiriza okutandika okukola omwenge ogwa wano, era n'akizuula nti yali tasobola kukola bbiya. Wabula olw’okuba bakasitoma bbe, okusinga baali bagwiira, baamusasula mu ssente z’ebweru, n'atandikawo bbaanka ekyusa ssente eya Crane Forex Bureau, eyasookera ddala mu Uganda. Olw’amagoba ge, Mr Ruparelia yatandika okwenyigira mu bizinensi endala, omuli n’okutandikawo [[:en:Crane_Bank|Crane Bank]] mu 1995. Oluvannyuma, yategeka bizineensi ze wansi n'aziteeka wansi w'erinya lya limu nga ziyitibwa [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]]. Mu 2007, Ruparelia yaweebwa ekitiibwa kya [[:en:Doctor_of_Laws|Doctor of Laws]] mu by’obusuubuzi okuva mu [[:en:Uganda_Pentecostal_University|Uganda Pentecostal University]] ng’'asimobwa olw'emirimu gyeyali akoledde enkulakulanya y'eby'enfuna bya Uganda.<ref>{{cite web|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=https://allafrica.com/stories/200710231095.html|date=24 October 2007|title=Uganda: Sudhir Awarded Honorary PhD|author=Stephen Wandera & Agness Nandutu|access-date=18 March 2020|place=Kampala|format=via [[AllAfrica.com]]}}</ref> == Omulimu gwe mu by'obusuubuzi, gyeyatandikira n'ebimukwatako == Ng’akyali musajja muto mu Bungereza, Ruparelia yatandika bizineensi entonotono eziwerako nga tannadda mu Uganda mu myaka gya 1980 okweyambisa emikisa gy’okutereera kw'eby’obufuzi ne bizineensi.<ref>{{Cite web|author=Editorial Staff|date=2013-10-14|title=Africa's Newest Billionaire: Ugandan-Born Sudhir Ruparelia, Builds $1.1 Billion Fortune From The Ground Up|url=https://www.africanleadershipmagazine.co.uk/africas-newest-billionaire-ugandan-born-sudhir-ruparelia-builds-1-1-billion-fortune-from-the-ground-up/|access-date=2023-11-04|website=African Leadership Magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-05|title=Ugandan Asians: The making of Ruparelia Group|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/ugandan-asians-the-making-of-ruparelia-group-1527008|access-date=2023-11-04|website=Monitor|language=en}}</ref> Ruparelia yatandikawo [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] nga kkampuni y’obusuubuzi entono mu 1985 ku myaka 29 ng’alina ddoola za Amerika 25,000 zeyali yakomawo nazo ng’ensimbi zeyakuŋŋaanya nga okuva mu mirimu egiwerako mu Bungereza, famire ye gye yali enoonya obubudamu oluvannyuma [[:en:Expulsion_of_Indians_from_Uganda|lw’okugobwa kw'Abayindi mu Uganda]] .<ref>{{Cite web|title=Sudhir Ruparelia|url=https://www.forbes.com/profile/sudhir-ruparelia/|access-date=2023-11-04|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mbabazi|first=Hannington|date=2022-11-09|title=Dr. Sudhir Ruparelia: A Billionaire Whose Heart and Mind Have Always Been Focused On "Building Uganda"|url=https://thecapitaltimes.co.ug/2022/11/09/dr-sudhir-ruparelia-a-billionaire-whose-heart-and-mind-have-always-been-focused-on-building-uganda/|access-date=2023-11-04|website=Thecapitaltimes|language=en-US|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104174151/https://thecapitaltimes.co.ug/2022/11/09/dr-sudhir-ruparelia-a-billionaire-whose-heart-and-mind-have-always-been-focused-on-building-uganda/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Muhoozi|first=Mourice|date=2023-07-06|title=Latest List 2023: Sudhir and the other 9 richest businessmen in Uganda|url=https://www.watchdoguganda.com/business/20230706/156311/latest-list-2023-sudhir-and-the-other-9-richest-businessmen-in-uganda.html|access-date=2023-11-04|website=Watchdog Uganda|language=en-GB}}</ref> Olw’olutalo lw’omunda olw’emyaka 5, amakolero g’omwenge mu Uganda gaali goononese, ekyafuula eky’omuganyulo okuyingiza bbiya, n’ebintu by’awaka, okuva e Kenya. Ruparelia yaggulawo edduuka eritunda n'okusuubuza eby'amaguzi mu masekati ga distulikiti ya Kampala, ng’asuubula bbiya, omunnyo ne wayini. Mu Gwekumineebiri mu 1986 n’akuba ddiru ey'okubeera nga yeeyalina okusaasaanya ebika bya bbiya ebisinga okubeera eby’omutindo mu Uganda nga biva Kenya wamu n’okuyingiza eby'okunywa ebirala ebitamiiza, Ruparelia n'era yakozesa akakisa kano ng'ayingiza ebintu ng’omunnyo, sukaali ne sigala okuva ku basuubuzi b'oku [[:en:Mombasa_Port|myalo gy'e Mombasa]].<ref name=":2">{{Cite web|last=Administrator|date=2013-04-26|title=Africa's Newest Billionaire: Ugandan Builds $1.1 Billion Fortune From The Ground Up|url=https://venturesafrica.com/africas-newest-billionaire-ugandan-tycoon-builds-1-1b-fortune-from-the-ground-up/|access-date=2023-11-04|website=Ventures Africa|language=en-US}}</ref> Yafuuka omukutu ogwaali gugata abayingiza ebintu n’abasuubuzi era n’afuuka munna bizineensi eyeesigika eri abayingiza ebintu, abaamuwa ng'ebintu bino ku bbanja, ne basaba okusasulwa oluvannyuma lw’ennaku nga bbiri, okwongera ku by'enfuna.<ref>{{Cite web|date=2014-01-04|title=Pakasa: From a cab driver, he now owns a business empire|url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=630054&CatID=3|access-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104213109/http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=630054&CatID=3|archive-date=4 January 2014}}</ref> Enkola eno yagiddukanya bulungi n’atandikawo enkola ennywevu eyasooka mu Kampala n’afuuka omusuubuzi nnamba emu ayingiza bbiya mu Kampala.<ref>{{Cite web|date=2016-03-31|title=Sudhir Ruparelia: Uganda's "mad" entrepreneur is self-made|url=https://eagle.co.ug/2016/03/31/sudhir-ruparelia-ugandas-mad-entrepreneur.html|access-date=2023-11-04|website=Eagle Online|language=en-GB}}</ref> == Okutandikawo Crane Forex Bureau ne Crane Bank == Mu kiseera ekyo, bakasitoma ba Ruparelia abasinga obungi baali bannansi b’amawanga amalala abaasasulira ng'ebintu byabwe mu ssente z’ebweru. Ruparelia yalabye omukisa. Yakola mangu bizineensi y'okukyusa ensimbi z’ebweru etaali ntongole. Akalate ebiseera ebyo kaali tekakozesebwa mu Uganda ng'era bizineensi eno mu kiseera ekyo kyakola mu ngeri etali ntongole, obwetaavu bwali buyitirivu, nga bizineensi eno yafuuka y'amaanyi kuba Ruparelia mweyali akola amagoba ga doola nga 10,000 buli lunaku. Yatandika okusiga mu bintu ku bintu ebikalu eby'amaanyi mu Kampala.<ref name=":1">{{Cite web|last=Nsehe|first=Mfonobong|title=Sudhir Ruparelia, Uganda's Multi-talented Property Baron|url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2012/11/20/sudhir-ruparelia-ugandas-multitalented-property-baron/|access-date=2023-11-04|website=Forbes|language=en}}</ref> Mu 1989, [[Yoweri Museveni|Pulezidenti Yoweri Museveni]] yawera okuyingiza bbiya mu kaweefube w’okukubiriza okukola omwenge enzaalwa kyokka Ruparelia yali talina bwagazi bwakukola bbiya era n’asalawo okusa essira ku bizineensi y'okukyusa ssente mu kifo ky’ekyo.<ref name=":2" /> Mu 1990, bizineensi za forex zaali zikuze ng'era zeyongedde obungi mu Uganda era [[:en:Government_of_Uganda|gavumenti]] n’eyingirawo n’enkola y'eteeka erizifuga kwe kuleeta ebisaanyizo ne layisinsi singa obeera otagala okuzidukanya.Crane Forex bureau eya Ruparelia yeyasooka okufuna layisinsi mu [[Yuganda|Uganda]], nga mu myeezi 6, yali atandise okukola ssente nnyingi okusinga [[:en:List_of_banks_in_Uganda|bbaanka z’eby'obusuubuzi mu ggwanga]].<ref name=":3">{{cite web|author=Frank Mugabi|date=2014-04-08|title=From taxi driver to $1.1 billion tycoon|access-date=2023-11-04|url=https://observer.ug/business/38-business/31127--from-taxi-driver-to-11-billion-tycoon|work=[[The Observer (Uganda)]]|archive-date=2023-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103145525/https://observer.ug/business/38-business/31127--from-taxi-driver-to-11-billion-tycoon|url-status=dead}}</ref> Bbaanka ezoogeddwaako zaali zikola mu ngeri etali ya busobozi n’amalala nga ziringa eziyamba bakasitoma, nga kw’ogasse n’okusasuza amagoba agasukkiridde naye nga waliwo eby’okusalawo bitono.<ref name=":3" /> .Kino kyanyiiza nnyo Ruparelia eyali kasitoma, ekyamuwaliriza okutandikawo bbaanka eyalina obukugu mu nzirukanya y'eby'emirimu, nga esaba n'amagoba matono, era mu 1995 yatandikawo era n'atongoza [[:en:Crane_Bank|Crane Bank]] ne ssente za Amerika ddoola 1,000,000 n'atandikawo n'engombo ya bbaanka empya egamba nti: wereza okule era okule nga w'owereza (Serving To Grow And Growing To Server).<ref>{{Cite web|date=2014-04-01|title=The Man Who Earns $600 Million A Year In Rent|url=https://www.forbesafrica.com/entrepreneurs/2014/04/01/man-earns-600-million-year-rent/|access-date=2023-11-04|website=www.forbesafrica.com|language=en}}</ref> Yakendeeza ku ssente bbaanka zeyali esaba ssinga wali ogyayo ssente n'okutereka, n’ayongera ku ssaawa z'okukola, neefuuka [[:en:Commercial_bank|bbaanka y’eby'obusuubuzi]] eyasooka okukola okutuuka ku 5 ez'ekawungeezi ne ku Lwomukaaga.<ref name=":42">{{Cite web|date=2023-07-29|title=Real Muloodi Sudhir Ruparelia Biography|url=https://realmuloodi.co.ug/real-muloodi-sudhir-ruparelia-biography/|access-date=2023-11-04|website=Real Muloodi News Network|language=en-GB}}</ref> Bbaanka eno yawangula engule za Bbaank y'omwaka mu 2003, 2005,<ref>{{Cite web|date=2005-07-09|title=Uganda: Crane Bank Named 2005 Bank of the Year|url=https://allafrica.com/stories/200509070391.html|access-date=2023-04-07|website=allafrica.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Crane Bank scoops award|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined|access-date=2023-11-04|website=New Vision|language=en}}</ref> 2006, 2007, 2008 ne 2009 okuva mu lupapula lw'amawulire owa [[:en:Financial_Times|Financial Times e London]].<ref>{{Cite web|title=Crane Bank awarded|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined|access-date=2023-11-04|website=New Vision|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Crane Bank is 2008's best bank|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined|access-date=2023-11-04|website=New Vision|language=en}}</ref> Mu 2011, bbaanka yateeka ku mikutu gyayo okubeera nga yali eyongedde ku magoba gaayo n'ebitundu 32.3 nga tebanasalako misolo, nezirinnya okuva ku buwuumbi 90 mwemitwalo 23 nga bwebukadde 37 mu ddoolo za Amerika<ref>{{Cite web|title=Crane Bank profits increase by 61%|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined|access-date=2023-11-04|website=New Vision|language=en}}</ref> okuva ku buwuumbi 68 mwemitwalo 19 nga mu za ddoola za Amerika bwebukadde 28 mu 2010, era mu 2012, Crane banka yali ebalibwaamu obukadde bwa ddoola za Amerika 120 mu magoba n'amatabi 38 okwetoloola Uganda.<ref>{{Cite web|date=2010-03-31|title=Crane Bank posts highest profit ever|url=https://www.independent.co.ug/crane-bank-posts-highest-profit-ever/|access-date=2023-11-04|website=The Independent Uganda|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Crane Bank Uganda Profits Up to 90.23 Billion|url=https://www.africa-uganda-business-travel-guide.com/crane-bank-uganda-profits-up-to-9023-billion.html|access-date=2023-11-04|website=www.africa-uganda-business-travel-guide.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-10-25|title=Atlas Mara, Crane Bank's reported suitor, releases Q3 results; silent on bid {{!}} Uganda Business News|url=https://ugbusiness.com/2016/10/companies/atlas-mara-crane-banks-reported-suitor-releases-q3-results-silent-on-bid|access-date=2023-11-04|website=ugbusiness.com|language=en-GB|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104174151/https://ugbusiness.com/2016/10/companies/atlas-mara-crane-banks-reported-suitor-releases-q3-results-silent-on-bid|url-status=dead}}</ref> Mu Gwomwenda mu 2012, Crane Bank yafuna eby’obugagga n’ezimu ku mabanja ga [[:en:National_Bank_of_Commerce_(Uganda)|National Bank of Commerce]], kkampuni entono, ekola ku by’ensimbi mu Uganda eyali efiiriddwa layisinsi yaayo ey'okukola nga bbaanka.<ref>{{Cite web|date=2012-01-10|title=It's Business as Usual as Crane Bank Assumes Control of NBC|url=https://ugandaradionetwork.net/story/its-business-as-usual-as-crane-bank-assumes-control-of-nbc|access-date=2023-04-11|website=URN}}</ref> Nga 30 Ogusooka 2014, [[:en:Crane_Bank|Crane Bank]] yatandikawo [[:en:Crane_Bank_Rwanda|Crane Bank Rwanda Limited]], nga yonna beebagirinako obuyinza, ng’ettabi eryasooka mu [[Rwanda]] okugulwaawo eri bakasitoma nga 30 Ogwomukaaga 2014<ref>{{Cite web|date=2015-09-24|title=The Investigator - Banking: How Crane Bank Beat Rivals in 2014|url=http://www.investigator.co.ug/business/item/48-banking-how-crane-bank-beat-rivals-in-2014.html|access-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035713/http://www.investigator.co.ug/business/item/48-banking-how-crane-bank-beat-rivals-in-2014.html|archive-date=24 September 2015}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|date=2016-08-22|title=CRANE BANK {{!}} Easier than you think|url=http://www.cranebanklimited.com/financial-reports|access-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822100905/http://www.cranebanklimited.com/financial-reports|archive-date=22 August 2016}}</ref> Bbaanka eno yali egaziye ku by'okukola emirimu gy'eby'ensiimbi mu Uganda era nga 31 Ogwokumineebiri mu 2015, eby’obugagga bya Crane Bank mu bintu ebikalu ssente za Uganda 1.81 trillion, ng'emigabo gyayo gyali 281.43 billion mu ssente za Uganda.<ref>{{Cite web|last=Mbabazi|first=Hannington|date=2022-08-23|title=Half a Decade After Fraudulent Take Over Of Powerful Crane Bank, Staggering Dfcu Bank Stuck In Limbo|url=https://thecapitaltimes.co.ug/2022/08/23/half-a-decade-after-fraudulent-take-over-of-powerful-crane-bank-staggering-dfcu-bank-stuck-in-limbo/|access-date=2023-11-04|website=Thecapitaltimes|language=en-US}}</ref> Mu Gwekumi mu 2015, nga balina bakasitoma abasoba mu 750,000.<ref>{{Cite web|date=2022-02-14|title=What Next for Sudhir and BOU?|url=https://www.independent.co.ug/what-next-for-sudhir-and-bou/|access-date=2023-11-04|website=The Independent Uganda|language=en-US}}</ref> '''Bank ne Forex Bureau Okuggalawo Bbanka Enkulu''' Nga 20 Ogwekumi 2016, [[Bank of Uganda|bbanka enkulu eya Uganda]] yatwaala obw'okudukanya Crane Bank, kkampuni esinga obunene mu [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]], olw’obutafuna baali tebalika ssente zigidukanya bulungi na kugiyamba kukula<ref>{{Cite web|date=2016-10-21|title=Bank of Uganda takes control of large commercial bank - Central Banking|url=https://www.centralbanking.com/central-banking/news/2474933/bank-of-uganda-takes-control-of-large-commercial-bank|access-date=2023-11-04|website=www.centralbanking.com|language=en}}</ref> n’agiguza bbaanka ya Dfcu mu 2017 ku buwumbi bwa Uganda 200, nga ze ddoola za ssente za Amerika 53,321,780<ref>{{Cite web|last=Mwesigwa|first=Alon|date=2017-11-01|title=Dfcu acquired Crane bank for Shs 200 billion|url=https://observer.ug/business/55721-dfcu-acquired-crane-bank-for-shs-200-billion.html|access-date=2023-11-04|website=The Observer - Uganda|language=en-gb|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104174151/https://observer.ug/business/55721-dfcu-acquired-crane-bank-for-shs-200-billion.html|url-status=dead}}</ref> Mu Gwokuna mu 2017, bbaanka enkulu eya Uganda yaggalawo ebifo byamirundi enna ebyali bikola ku kuvungisa ssente olw'okubeera nga zaali ziremereddwa okuzza layisinsi zaayo obugya.<ref>{{Cite web|last=Nsehe|first=Mfonobong|title=Former Billionaire Sudhir Ruparelia Loses Lucrative Forex Bureaus In Uganda|url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2017/05/19/former-billionaire-sudhir-ruparelia-loses-lucrative-forex-bureaus-in-uganda/|access-date=2023-11-04|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-04-23|title=Sudhir suffers more losses|url=https://www.independent.co.ug/sudhir-suffers-losses/|access-date=2023-11-04|website=The Independent Uganda|language=en-US}}</ref> Mu Gwokusatu 2019, [[Bank of Uganda|BoU]] yasasula Ruparelia obukadde 280 obwa ssente za Uganda, nga ze ddoola 74,650.49 mu ssente za Amerika, olw'okuba nga baali bagaddewo ebifo bino webavungizisa ssente.<ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=BoU pays Sudhir Shs280m for closed forex bureaus|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bou-pays-sudhir-shs280m-for-closed-forex-bureaus-1816922|access-date=2023-11-04|website=Monitor|language=en}}</ref> === Kkooti Ensukkulumu mu Uganda eragira Crane Banka okuddizibwa eri Ruparelia === Mu Gwomusanvu 2022, [[:en:Supreme_Court_of_Uganda|Kkooti ensukkulumu mu Uganda]] yasalawo [[:en:Crane_Bank|Crane Bank]] eddeyo ewa Ruparelia era n’esaba Bank ya Uganda okusasula emiwendo egyo, ng'ejuliza [[:en:Fraudulent_intent|etambuza ya ssente ey’obufere]] mu Bank ya Uganda.<ref>{{Cite web|last=Mwenda|first=Andrew|date=2022-02-28|title=BOU's Crane Bank disaster|url=https://www.independent.co.ug/bous-crane-bank-disaster/|access-date=2023-11-04|website=The Independent Uganda|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reporter|first=Express|date=2022-02-21|title=Tycoon Sudhir Demands Sh200bn after Slaughtering Central Bank in BOU-Crane Bank Case|url=https://dailyexpress.co.ug/2022/02/21/tycoon-sudhir-demands-sh200bn-after-slaughtering-central-bank-in-bou-crane-bank-case/|access-date=2023-11-04|website=Daily Express|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=URN|date=2022-07-02|title=Supreme court orders Bank of Uganda to return Crane bank to Sudhir|url=https://observer.ug/news/headlines/74192-supreme-orders-bank-of-uganda-to-return-crane-bank-to-sudhir|access-date=2023-11-04|website=The Observer - Uganda|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-07-01|title=Court makes final ruling in Crane Bank, BoU case|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/court-makes-final-ruling-in-crane-bank-bou-case-3866262|access-date=2023-11-04|website=Monitor|language=en}}</ref> == Obugagga bwe == Ruparelia yafuuka omugagga wa Uganda eyasooka mu 2014<ref name=":6">{{Cite web|last=Nsehe|first=Mfonobong|title=The African Billionaires 2014|url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2014/03/04/the-african-billionaires-2014/|access-date=2023-11-04|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ajayi|first=Omokolade|date=2023-05-23|title=10 companies owned by Uganda's richest man Sudhir Ruparelia|url=https://billionaires.africa/2023/05/23/ten-companies-owned-by-ugandas-richest-man-sudhir-ruparelia/|access-date=2023-11-04|website=Billionaires.Africa|language=en-US}}</ref> ng'era yeeyali omugagga asinga mu mawanga g'Omubuvanjuba bwa Afrika,<ref>{{Cite web|title=Sudhir richest man in East Africa - Forbes|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined|access-date=2023-11-04|website=New Vision|language=en}}</ref> nga wa 28 mu Afrika ate Crane Bank ye yali emu ku bbaanka 3 ezisinga mu Uganda. Wetwatukira mu Gwekuminoogumu mu November 2023, Ruparelia ye [[:en:List_of_Africans_by_net_worth|muntu asinga obugagga mu Uganda]] wekituuka mu bintu ebikalu, ng'abalibwaamu obuwuumbi bwa ddoola za Amerika 1.2 == Emirimu gy'ekikungu == Mu Gwokubiri mu 2020, Ruparelia yaweebwa ekitiibwa ky'okubeera omubaka w'eggwanga lya [[Nepal|Republic of Nepal]] mu Uganda, nga kino kyamuweebwa [[:en:Bidhya_Devi_Bhandari|Bidhya Devi Bhandari,]] pulezidenti wa Nepal. Nga 17Ogwokusatu 2020, ebiwandiiko bye eri [[:en:Samuel_Kutesa|Samuel Kutesa]], minisita wa Uganda ow’ensonga z’ebweru. Atera kusinganibwa ku kitebe kya Nepal mu [[:en:Cairo|Cairo]] e Misiri. <ref>{{cite web|work=Nile Post Uganda|url=https://nilepost.co.ug/2020/03/17/ambassador-sudhir-presents-credentials-officially-starts-work-as-nepals-consul-to-uganda/|title='Ambassador' Sudhir presents credentials, officially starts work as Nepal's consul to Uganda|date=17 March 2020|author=Lydia Nabakooza|access-date=18 March 2020|place=Kampala}}</ref> == Obulamu bwe == Ruparelia abeera [[Kololo]], Kampala.<ref>{{Cite web|date=2021-07-04|title=Million Dollar Cribs: Inside the UGX36 Billion Luxurious Ruparelia Residence|url=https://realmuloodi.co.ug/million-dollar-cribs-inside-the-ugx6-billion-luxurious-ruparelia-residence/|access-date=2023-11-04|website=Real Muloodi News Network|language=en-GB}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|last=Dawood|first=Farhana|title=After exile, a prosperous return to Uganda|url=https://www.bbc.com/worklife/article/20160411-a-prosperous-return-to-uganda|access-date=2023-11-04|website=www.bbc.com|language=en}}</ref> Ye nnannyini amaka agasinga obunene mu mawanga g'Omubuvanjuba bwa Afrika agaliko obunene bwa sikweeya mayilo 130,000 , nga zze sikweeya fuuti 1,400,000.<ref name=":7" /> Ruparelia abadde mufumbo ne Jyotsna okuva mu 1977. Bombi, bazadde b’abaana basatu okuli, Meera, Sheena ne Rajiv.<ref>{{Cite web|last=Mbasabye|first=Eve|date=2019-07-23|title=My Children Have Grown Up In A Way I Like Them To Grow – Sudhir|url=https://earthfinds.co.ug/index.php/en/features/item/2438-my-children-have-grown-up-in-a-way-i-like-them-to-grow-sudhir|access-date=2023-11-04|website=earthfinds.co.ug|language=en-gb|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104174150/https://earthfinds.co.ug/index.php/en/features/item/2438-my-children-have-grown-up-in-a-way-i-like-them-to-grow-sudhir|url-status=dead}}</ref> Ruparelia alina abazzukulu 4.<ref name=":9">{{Cite web|last=Times|first=Uganda|date=2022-01-18|title=Biography: Rajiv Ruparelia; Family, Wife and Net Worth|url=https://ugandatimes.ug/biography-rajiv-ruparelia-family-wife-and-net-worth/|access-date=2023-11-04|website=The Uganda Times - Breaking News, International News, World News, Africa News, Ugandan Updates, Uganda News, Uganda Updates, Opi|language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite web|date=2022-10-23|title=Ruparelia Family Welcomes Baby Girl after Daughter Sheena Gives Birth|url=https://realmuloodi.co.ug/ruparelia-family-welcomes-baby-girl-after-daughter-sheena-gives-birth/|access-date=2023-11-04|website=Real Muloodi News Network|language=en-GB}}</ref> Meera Ruparelia, omukulu, Yazaalibwa nga 12 mu Gwekumineebiri 1985. Mufumbo ne Ravi Kotecha. Okuva mu Gwomukaaga, 2010 okutuuka kati era nga bombi balina omuwala omu,<ref>{{cite web|title=Uganda's Richest Man To Spend $2 Million On Daughter's Wedding|work=[[Forbes.com]]|author=Mfonobong Nsehe|url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2013/05/13/ugandas-richest-man-to-spend-2-million-on-daughters-wedding/|access-date=2023-11-04|language=en}}</ref> Meera y'akulira eby'enkulakulana mu kkampuni ya Meera Investments eddukanya eby'obugagga mu bintu ebikalu ebisoba mu 400 mu ggwanga, ye maneja omukulu mu kampuni ya Crane Management Services avunaanyizibwa ku bintu ebikalu okuva mu Gwomukaaga 2010 okutuuka kati era y’akulira ekitongole ky’emirimu mu Sheena Investments Limited e [[:en:Dubai|Dubai mu UAE]] okuva mu Gwomukaaga, 2008 okutuuka kati. Y'omu kubali ku [[:en:Board_of_Trustees|kakiiko akakulira kampuni]] ya Ruparelia Foundation era n'okwagala kwe kweyalina eri okulabirira ebisolo by'okutale n'obutonde, omukwano gw’agabana ne kitaawe. Alina diguli ya BSc. Okusiga ensiimbi n'okudukanya obuzibu obuyinza okuva mu by'ensiimbi gyeyafuna okuva mu [[:en:City,_University_of_London|City University e London]].<ref>{{Cite web|date=2021-01-04|title=Pomp as Sudhir's daughter is 'sent off'|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/heart-to-heart/pomp-as-sudhir-s-daughter-is-sent-off--1559096|access-date=2023-11-04|website=Monitor|language=en}}</ref> Sheena Ruparelia ye muwala wa Sudhir ow'okubiri. Yazaalibwa nga 23 Ogwekumineebiri mu 1988, era mufumbo ne Jay Sakaria okuva mu 2016, ng'era balina abaana babiri, bombi bawala.&nbsp;Alina [[:en:Bachelor_of_Science|diguli ya sayaansi]] mu by’enfuna n’okubala ebitabo okuva mu [[:en:City,_University_of_London|City University e London]] . Okwongereza ku kubeera nga y'akulira Ruparelia Group, Sheena era y'omu kubali ku lukiiko olufuga ''Ruparelia Foundation'' . [[Rajiv Ruparelia]] yali mutabani wa Sudhir yekka, eyazaalibwa nga 2 Ogusooka mu 1990. Yawasa Naiya Khagram Ruparelia mu 2017 era bombi baalina omuwala omu. <ref>{{Cite web|title=Rajiv Ruparelia, wife welcome baby girl|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_131291|access-date=2023-11-04|website=New Vision|language=en}}</ref> Yali yatikkirwa mukudukanya eby'ensimbi okuva mutendekero lya [[:en:Regent's_College,_London|Regents College London]] . <ref>{{Cite web|last=Times|first=Uganda|date=2016-02-05|title=Meet Rajiv Ruparelia, The 26-Year-Old Running Ruparelia Group in Uganda and Rwanda|url=https://ugandatimes.ug/meet-rajiv-ruparelia-the-26-year-old-running-ruparelia-group-in-uganda-and-rwanda/|access-date=2023-11-04|website=The Uganda Times - Breaking News, International News, World News, Africa News, Ugandan Updates, Uganda News, Uganda Updates, Opi|language=en-US}}</ref> [[File:Rajiv_Ruparelia.jpg|thumb|Rajiv Ruparelia mu 2024]] Rajiv yagoberera Sudhir mu nsi ya bizineensi ng'era yaddukanya bizineensi za famire eziwerako. Yali aweereza nga akulira eby'emirimu mu kampuni ya [[:en:Ruparelia_Group|Ruparelia Group]] . Nga 3 Ogwokutaano mu 2025, Rajiv yagwa ku kabenje k’emmotoka akaali ak'obulabe era ne kikakasibwa nti yali afudde olw’ebisago byeyali yafuna ku myaka 35. Ng'era yeyekka eyali mu mmotoka ye ( [[:en:Nissan_GTR|Nissan GTR]] ) era okusinziira ku katambi ka [[:en:Cctv|cctv]] yali avuga sipiidi mu kiseera ekyo.<ref name="AccdR">{{cite web|url=https://observer.ug/news/sudhirs-only-son-rajiv-dies-in-car-accident/|title=Sudhir's only son Rajiv dies in car accident|work=[[The Observer (Uganda)]]|date=3 May 2025|author=[[Uganda Radio Network]]|access-date=6 May 2025|location=Kampala, Uganda}}</ref> == Engule n'ebitiibwa == * Mu Gwekumi nga 9, 2013, Ruparelia yaweebwa omudaali gwa Golden Jubilee Presidential Medal okuva eri Pulezidenti Museveni ng'amusiima olw'emirimu gye yakola ''mu kukulaakulanya bizineensi n’amakolero mu Uganda'' nga munamakolero.<ref>{{Cite web|last=Mbabazi|first=Hannington|date=2022-02-04|title=Profile: What You Didn't Know About East Africa's Tycoon Sudhir Ruparelia, The Big-Hearted Moneybag|url=https://thecapitaltimes.co.ug/2022/02/04/profile-what-you-didnt-know-about-east-africas-tycoon-sudhir-ruparelia-the-big-hearted-moneybag/|access-date=2023-11-04|website=Thecapitaltimes|language=en-US|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104174152/https://thecapitaltimes.co.ug/2022/02/04/profile-what-you-didnt-know-about-east-africas-tycoon-sudhir-ruparelia-the-big-hearted-moneybag/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2003-12-08|title=Uganda: British American Tobacco Named Exporter of the Year|url=https://allafrica.com/stories/200312080274.html|access-date=2023-11-04|website=allafrica.com}}</ref> == Laba nebino == * [[:en:List_of_wealthiest_people_in_Uganda|Olukalala lw'abantu abasinga obugagga mu Uganda]] * [[:en:List_of_banks_in_Uganda|Olukalala lwa bbaanka mu Uganda]] * [[:en:Banking_in_Uganda|Okutereka ssente mu bbaanka za Uganda]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://web.archive.org/web/20250810170234/https://rupareliagroup.com/ Omukutu gwa Dr Sudhir Ruparelia Group] * [https://www.rupareliafoundation.org/ Omukutu gwa Dr Sudhir Ruparelia Foundation] [[Category:Pages with unreviewed translations]] 4knu5d0015djqsn080xjq87pm2g18vl Ivan Semwanga 0 11392 78377 72829 2026-11-11T18:29:39Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78377 wikitext text/x-wiki   '''Ivan Semwanga''' (12 Omwezi ogw'ekkumi n'ebiri 1977 - 25 Omwezi ogwokutaano .) Yali nzaalwa ya Uganda omutuuze wa South Africa omwejaasi ayagala ennyo okuba mu butaala .Yali omu kuba mmemba b'ekibiina ekyeyita ki Rich Gang ekimanyiddwa obulungi mu [[South Africa]] ne [[Yuganda|Uganda]]. Ekibiina kya Rich Gang kyali kyesigamiziddwa ku misingi gyombi egy’obuntubulamu n’obuzirakisa nga gigenderera abavubuka abatalina nkizo okusingira ddala Bannayuganda ababeera mu South Africa . Ba mmemba abalala ab'ekinzo ab'ekibiina beba; Kizibwe wa Ivan Lawrence nagagga munnayuganda ng’asinziira South Africa, ne Eddy Kyeyune.<ref name="auto2">{{Cite web |last=Afunah |first=Badru |title=Furious MC Kats Spills Secrets Behind Ivan Semwanga & Rich Gang’s Fame |url=http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |access-date=25 May 2017 |website=Ug News |archive-date=2 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051350/http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |url-status=dead }}</ref> Ekibinja kya kya Rich gang kyetabanga ku mikolo egiwerako mu Uganda ne South Afrika. N'era, Ivan yasiga ensimbi mu matendekero g’ebyenjigiriza mangi mu South Afrika. == Obuto bwe n’okusoma kwe == Ivan yazaalibwa Nakaliro mu Disitulikiti y’e [[Kayunga]] . Awo yagenda e [[South Africa|South Afrika]] okunoonya ku mirimu egisasula ku kasente akawerako, era kigambibwa nti Ivan yakolako ng’omumusawo w'ekinnansimu ssabo mu South Afrika . Yali ayamba bannansi ba South Africa abagagga okugonjoola ebizibu byabwe ng’abisuula ku ttaka n’okubawa amazzi amatukuvu aganaanaaza ebizibu byabwe. Kino kyayamba Ivan okukungaanya obugagga era we yafiira, Ivan yali afunye obugagga ne bizinensi eziri mu bukadde n'obukadde bw'ensimbi omwali Amasomero (mu South Africa), ebisulo by’abayizi, n’emizigo n’ebirala bingi . Ivan yabatizibwa ekya 'taata w'obutaala n'obwejaasijaasi ow'omulembe oguliko mu [[Yuganda|Uganda]] kubanga yawa ekisaawe ky'abaagazi b'obutaala n'okwejaaka ekifanayi ekipya. Abaagazi b'obutaala n'abejaasijaasi bonna abaliko kati mu Uganda akazannyo kano baakayiga kuva ku Ivan.<ref name="auto3" /> Ivan yawasa [[Zari Hassan|Zarinah Hassan]], amanyiddwa ennyo nga Zari. Abaagalan bano baalina abalenzi basatu nga bali bombi. Mu 2011, Ivan ne Zari baategeka omukolo gw’okwanjula okw'enonno ogwamalawo sillingi za Uganda ezisoba mu kawumbi. Mu 2013, abaagalana bayawukana oluvannyuma lwa Zari okulumiriza Ivan ku butabanguko mu maka Zari yennyigira mu mukwano n'omuyimbi [[Omutannzaniya]] ayitibwa Diamond Platinumz mu 2014 era n'ayawukana naye mu 2018.<ref name="Eleven">{{Cite web |last=Manishimwe |first=Wilson |date=17 February 2018 |title=Zari dumps Diamond, off to make more boss ladies |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1471415/zari-boss-ladies |access-date=20 February 2018}}</ref><ref name="Twelve">{{Cite web |last=Musungu |first=Nahashon |date=15 February 2018 |title=Zari Hassan Finally Divorces Diamond Platinumz On Valentine's Day |url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |archive-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220001119/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Thirteen">{{Cite web |last=Daily Nation |date=18 February 2018 |title=Reasons for Zari’s split with Diamond |url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/buzz/Reasons-for-Zari-s-split-with-Diamond-/441236-4309496-qxgkctz/index.html |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]]}}</ref> == Byeyatuukako == Ivan yatandikawo amatendekero ga Brooklyn agalina amatabi 6 agabunye mu bitundu by'e [[Durban]] [[Pretoria]] ne [[Ohannesburg|Johannesburg]]. Amatendekero essira gasinga kulissa mu tekinologiya w'amawulire oba obubaka, eby’okusima eby’obugagga eby’omu ttaka n'obuweereza bwa Poliisi n’ebirala. Mu [[Yuganda|Uganda]], Ivan yali azimba wooteeri ku luguudo lwa Sir Apollo Kagwa, era yalina amayumba agawerako e Bunga, [[Munyonyo]] ne Mutungo. Bwogatta pulojekiti ezo zonna awamu kimuleka n’amagobkisaa agasukka mu siringi za Uganda obukadde 700 buli mwezi. Okugatta kwekyo, Ivan yalina ennyumba bbiri enkulu mu [[Sandton]] ne Pretoria . == Obuzira kisa == Ivan yalowoozebwako okubeera ssentebe wa Bannayuganda mu [[South Africa|South Afirika]] . Yayamba abantu abali mu bwetaavu bangi mu South Afirika ne [[Yuganda|Uganda]] . Ng’ebula wiiki ssatu afe, yakyalira abaana abataliiko mwasirizi mu kifo kya bamulekwa ekya M-Lisa, [[Nsambya]] . Mu kukyala kwe yawaayo ebintu by’awaka ng’ensawo z’omuceere, ssukaali, ssabbuuni, butto n’ebyetaago ebirala bingi eri bamulekwa. N'era buli mulekwa yamuwa siringi za Uganda emitwalo ebiri (Shs 20,000) nga tannadda South Africa gye yafiira.<ref>{{Cite web |last=Kasadah |first=Badru |title=Zari speaks out on the life and times of Ivan Semwanga |url=http://eagle.co.ug/2017/05/25/zari-speaks-life-times-ivan-semwanga.html |access-date=25 May 2017 |website=Eagle Online}}</ref> Emabegako, Ivan yawa ttiimu ya Uganda ey'eggwanga ey'omupiira ogw'ebigere (Uganda Cranes) obukadde bw'ensimbi za Uganda kkumi mu mpeke mu mupiira gw'ekikopo ky'amawanga ga Afirika wakati wa Uganda ne Ghana. N'era yasuubizza ttiimu ya Uganda obukadde butaano ku ggoolo zonna ezinaateebwa. Mu ddakiika 90, Uganda Cranes yali ekubye Ghana nga tennasalako peneti. Ekirala, lumu Ivan yaatambuza abawagizi kumi (10) nebyetaago byaabwe byonna mu lugendo okuva e South Afirika okutuuka e Uganda okulaba omupiira gwa Uganda ngevuganya [[Zambia]] butereevu mu [[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|kisaawe kya Mandela National Stadium]] (Namboole). == Enfa ye == Ivan yafuna obulwadde bw'omutima oluvannyuma lw'okuva mu [[Yuganda|Uganda]] nga tannagenda [[South Africa|South Afrika]] . Ivan yaweebwa ekitanda ku ku [[ddwaliro lya Steve Biko]] mu [[Pretoria]] eyali mukyala we; Zari gyeyamulabiririra Oluvannyuma yafa ku Lwokuna nga 25 Omwezi ogwokutano 2017 ku makya. == Amaziika ge == Omulambo gw'omugenzi gwakomezebwawo mu [[Yuganda|Uganda]] nga 28 Omwezi ogwokutaano 2017 (Ssande). Olumbe lwakumwa mu makaage mu Muyenga, Uganda ekiro ekyo. Omulambo gwa Ivan awo gwatwalibwa mu [[Lutikko ya Namirembe|Lutikko e Namirembe]] nga 29 Omwezi ogwokutaano 2017 (Mmande) okumusabira mu kkanisa bweyali tannatwalibwa [[Kayunga]] okuziikibwa. <ref>{{Cite web |title=Ivan Semwanga’s Burial Arrangements Set |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set/ |access-date=11 June 2017 |archive-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603031113/http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set |url-status=dead }}</ref> Ivan yaziikibwa nga 30 Omwezi ogwokutaano 2017( Lwakubiri) mu maka ga bajjajjaabwe e Kayunga, Uganda . bwe yali akyali mulamu, Ivan yategekanga obubaga mwe yamansizanga abantu obupapula bwa sente za [[South Africa|South Afirika]] [[zi Rands,]] [[Siringi za]] Uganda ne [[Ddoola za Amerika]]. Akakodyo ke kamu kaakozesebwa ba mmemba ba Rich gang abaasigalawo nga bamuziika. Kale nno, mu kifo ky’okuyiwa enfuufu mu ntaanaye nga bwe kiri mu nnono y'ekikulisitaayo, aba Rich gang baasuulamu sente za [[South Afirika]] [[zi Rand]], Siringi za [[Uganda]] ne [[Ddoola z'Amerika]] n'omwenge ogwa Champaigne mu ntaana ya Ivan.<ref>{{Cite web |last=Bwire |first=Nelson |title=Rich gang splash booze, cash in Semwanga’s grave |url=http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |access-date=11 June 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704130037/http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |url-status=dead }}</ref> Bannansi abakwatibwako; Abey Mgugu ne Gideon Tugume baawalawala Kampuni ya A-Plus ekola omulimu gw'okuziika abafu ne [[Bbanka enkulu eya Uganda]] mu kkooti enkulu nga basaba ekiragiro nti omulambo gw’omugenzi Ivan guziikulwe era empapula za sente zonna zebaamuziika nazo ziggyibweyo. Baawakanya nti ssente zino zaatyoboolwa. N’olwekyo, baali baagala ziggyibweyo zikomezebwewo zikole omugaso gwazo. Bano bagenda mu maaso n’okukaayana nti ssente za Uganda n’amawanga amalala nga South Africa ne [[Amerika|America]] zirina okussibwamu ekitiibwa so si kumaliriza nga ziziikiddwa.<ref>{{Cite web |last=Ssali |first=Godfrey |title=Ivan ‘Don’ Ssemwanga funeral money case in court |url=https://www.independent.co.ug/ivan-don-ssemwanga-funeral-money-case-court/ |access-date=11 June 2017 |website=The Independent}}</ref> Mu kwanukula, [[Bbanka ya Uganda enkulu]] yawandiika ekiwandiiko ekiraga engeri ggyetakyetaaga kuggyayo ssente ziziikiddwa mu ntaana engeri gyezitakyatuukiriza mugaso gwazo. Baategeezezza nti sente zino zaakwatibwa bubi naye era ziyinza okuba nga zaayonooneka, zaakyafuwala oba okukutukakutuka era bwekityo tezijja kuddamu kutuukiriza mugaso ogwazigendererwamu.<ref>{{Cite web |title=Rich Gang exempted for throwing money in Sewanga's grave |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/rich-gang-exempted-for-throwing-money-in-semwangas-grave/ |access-date=11 June 2017}}</ref> Ekirala, ennongoosereza zakolebwa mu tteeka lya Bbanka ya Uganda enkulu kubanga eryasooka teryayogera ku kubonereza muntu akwata obubi ssente z’empapula. == Laba ne == Nga wayise ennaku nga Ivan aziikiddwa, engambo zaatandika okuyitingana nti Ivan yajingirira okufa kwe era yali [[South Africa]] ng’anyumirwa obulamu. Mu mboozi ey’enjawulo, Zari (eyali mukyala wa Ivan) yayogera engeri mutabani wa Ivan eyafudde gyeyakebereddwa okuva ku [[kisaawe ky'ennyonyi eky'Entebbe]] ng’ayita mu nnyonyi y'eggwanga lya South Afirika ng’akozesa erinnya eritali ttuufu ne satifikeeti y’okufa ey’ekicupuli – Ali Sennyomo. Zari era yakakasa enneeyisa ya Ivan ey’okukyusakyusa ennyo endagamuntu ye mu South Afrika okusinziira ku ddiiru zeyali akola. Yali akyakozesa erinnya Ali Sennyomo ng’erinnya lye ettongole we yafiira. Abasawo mu [[Ddwaliro lya Steve Biko]] baali bajjanjaba omulwadde ono; Ali Sennyomo era n’omulambo ogwakeberebwa mu kuyingira n'okufuluma ,[[Ekisaawe ky'ennyonyi eky'Entebe]] mu [[Yuganda|Uganda]] gwali gwa Ali Sennyomo. Zari agenda mu maaso n'okulemerako nti omulambo ogwaziikibwa e [[Kayunga]] gwali gwa Ivan yekka , nti ng'akola e South Afirika yali akozesa linnya lya Ali Ssennyomo . Ivan yayinzanga okukyusa nadda ku linnya lya Semwanga buli lwe yatuukanga ku [[kisaawe ky'ennyonyi eky'Entebe]] mu Uganda . Kino kyaliwo mu ngendo ze ng’akomawo awaka ku mirimu oba okukyalira abantu naye ku kisaawe kya South Afirika eky'ennyonyi ki Olivier Tambo International Airport, yali Ali Sennyomo.<ref>{{Cite web |title=Ivan Semwanga had a fake identity, died and buried with different names – Zari spills secrets |url=http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |access-date=11 June 2017 |website=The Ugandan |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117155315/http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |url-status=dead }}</ref> == Ebijuliziddwa == # {{cite news|last1=Ariba|first1=Caroline|title=Spendthrift socialite Ssemwanga dies, aged 39|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1453925/socialite-ivan-ssemwanga-dead|accessdate=25 May 2017|publisher=New Vision}} # {{cite web |last1=Afunah |first1=Badru |title=Furious MC Kats Spills Secrets Behind Ivan Semwanga & Rich Gang’s Fame |url=http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |accessdate=25 May 2017 |website=Ug News |archive-date=2 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051350/http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |url-status=dead }} # {{cite news|title=The Life and Times of Ivan Semwanga|url=https://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|accessdate=25 May 2017|date=May 25, 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203321/http://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|url-status=dead}} # {{cite news|title=The Life and Times of Ivan Semwanga|url=https://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|accessdate=25 May 2017|date=25 May 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203321/http://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|url-status=dead}} # {{cite web |last=Manishimwe |first=Wilson |date=17 February 2018 |title=Zari dumps Diamond, off to make more boss ladies |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1471415/zari-boss-ladies |access-date=20 February 2018 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Musungu |first=Nahashon |date=15 February 2018 |title=Zari Hassan Finally Divorces Diamond Platinumz On Valentine's Day |url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |newspaper=Nairobi News |location=Nairobi |archive-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220001119/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |url-status=dead }} # {{cite web |author=Daily Nation |date=18 February 2018 |title=Reasons for Zari’s split with Diamond |url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/buzz/Reasons-for-Zari-s-split-with-Diamond-/441236-4309496-qxgkctz/index.html |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |newspaper=[[Daily Nation]] |location=Nairobi}} # {{cite news|title=Who is Ivan Semwanga|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|accessdate=25 May 2017|issue=Friday, 19 October 2012|archive-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173115/http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|url-status=dead}} # {{cite web |last1=Kasadah |first1=Badru |title=Zari speaks out on the life and times of Ivan Semwanga |url=http://eagle.co.ug/2017/05/25/zari-speaks-life-times-ivan-semwanga.html |accessdate=25 May 2017 |website=Eagle Online}} # {{cite news|title=Who is Ivan Semwanga|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|accessdate=25 May 2017|date=25 May 2017|archive-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173115/http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|url-status=dead}} # {{cite news|last1=Kasoba|first1=William|title=Zari in hospital, taking care of ex-hubby Ivan Ssemwanga who is in critical condition|url=http://matookerepublic.com/2017/05/16/zari-in-hospital-taking-care-of-ex-hubby-ivan-ssemwanga-who-is-in-critical-condition/|accessdate=25 May 2017|archive-date=19 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519073023/http://matookerepublic.com/2017/05/16/zari-in-hospital-taking-care-of-ex-hubby-ivan-ssemwanga-who-is-in-critical-condition/|url-status=dead}} # {{cite web |title=Ivan Semwanga’s Burial Arrangements Set |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set/ |accessdate=11 June 2017 |archive-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603031113/http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set |url-status=dead }} # {{cite web |last1=Bwire |first1=Nelson |title=Rich gang splash booze, cash in Semwanga’s grave |url=http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |accessdate=11 June 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704130037/http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |url-status=dead }} # {{cite web |last1=Ssali |first1=Godfrey |title=Ivan ‘Don’ Ssemwanga funeral money case in court |url=https://www.independent.co.ug/ivan-don-ssemwanga-funeral-money-case-court/ |accessdate=11 June 2017 |website=The Independent}} # {{cite web |title=Rich Gang exempted for throwing money in Sewanga's grave |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/rich-gang-exempted-for-throwing-money-in-semwangas-grave/ |accessdate=11 June 2017}} # {{cite news|title=Police Stuck in Bid to Recover Monies Buried in Ivan Ssemwanga's Grave|url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/police-stuck-bid-recover-monies-buried-ivan-ssemwangas-grave/|accessdate=11 June 2017|date=Jun 6, 2017|archive-date=11 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611171002/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/police-stuck-bid-recover-monies-buried-ivan-ssemwangas-grave/|url-status=dead}} # {{cite web |title=Ivan Semwanga had a fake identity, died and buried with different names – Zari spills secrets |url=http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |accessdate=11 June 2017 |website=The Ugandan |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117155315/http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |url-status=dead }} {{Reflist}} [[Category:Omupiira mu Uganda]] jdkpnqr8z1byg9f7p0xlym6elxp148z 78392 78377 2026-11-11T19:38:57Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78392 wikitext text/x-wiki   '''Ivan Semwanga''' (12 Omwezi ogw'ekkumi n'ebiri 1977 - 25 Omwezi ogwokutaano). Yali nzaalwa ya Uganda omutuuze wa South Africa omwejaasi ayagala ennyo okuba mu butaala .Yali omu kuba mmemba b'ekibiina ekyeyita ki Rich Gang ekimanyiddwa obulungi mu [[South Africa]] ne [[Yuganda|Uganda]]. Ekibiina kya Rich Gang kyali kyesigamiziddwa ku misingi gyombi egy’obuntubulamu n’obuzirakisa nga gigenderera abavubuka abatalina nkizo okusingira ddala Bannayuganda ababeera mu South Africa. Ba mmemba abalala ab'ekinzo ab'ekibiina beeba; Kizibwe wa Ivan Lawrence nagagga munnayuganda ng’asinziira South Africa, ne Eddy Kyeyune.<ref name="auto2">{{Cite web |last=Afunah |first=Badru |title=Furious MC Kats Spills Secrets Behind Ivan Semwanga & Rich Gang’s Fame |url=http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |access-date=25 May 2017 |website=Ug News |archive-date=2 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051350/http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |url-status=dead }}</ref> Ekibinja kya Rich gang kyetabanga ku mikolo egiwerako mu Uganda ne South Afrika. N'era, Ivan yasiga ensimbi mu matendekero g’ebyenjigiriza mangi mu South Afrika. == Obuto bwe n’okusoma kwe == Ivan yazaalibwa Nakaliro mu Disitulikiti y’e [[Kayunga]]. Awo yagenda e [[South Africa|South Afrika]] okunoonya ku mirimu egisasula ku kasente akawerako, era kigambibwa nti Ivan yakolako ng’omumusawo w'ekinnansimu ssabo mu South Afrika. Yali ayamba bannansi ba South Africa abagagga okugonjoola ebizibu byabwe ng’abisuula ku ttaka n’okubawa amazzi amatukuvu aganaanaaza ebizibu byabwe. Kino kyayamba Ivan okukungaanya obugagga era we yafiira, Ivan yali afunye obugagga ne bizinensi eziri mu bukadde n'obukadde bw'ensimbi omwali Amasomero (mu South Africa), ebisulo by’abayizi, n’emizigo n’ebirala bingi. Ivan yabatizibwa ekya 'taata w'obutaala n'obwejaasijaasi ow'omulembe oguliko mu [[Yuganda|Uganda]] kubanga yawa ekisaawe ky'abaagazi b'obutaala n'okwejaaka ekifanayi ekipya. Abaagazi b'obutaala n'abejaasijaasi bonna abaliko kati mu Uganda akazannyo kano baakayiga kuva ku Ivan.<ref name="auto3" /> Ivan yawasa [[Zari Hassan|Zarinah Hassan]], amanyiddwa ennyo nga Zari. Abaagalan bano baalina abalenzi basatu nga bali bombi. Mu 2011, Ivan ne Zari baategeka omukolo gw’okwanjula okw'enonno ogwamalawo sillingi za Uganda ezisoba mu kawumbi. Mu 2013, abaagalana bayawukana oluvannyuma lwa Zari okulumiriza Ivan ku butabanguko mu maka Zari yennyigira mu mukwano n'omuyimbi [[Omutannzaniya]] ayitibwa Diamond Platinumz mu 2014 era n'ayawukana naye mu 2018.<ref name="Eleven">{{Cite web |last=Manishimwe |first=Wilson |date=17 February 2018 |title=Zari dumps Diamond, off to make more boss ladies |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1471415/zari-boss-ladies |access-date=20 February 2018}}</ref><ref name="Twelve">{{Cite web |last=Musungu |first=Nahashon |date=15 February 2018 |title=Zari Hassan Finally Divorces Diamond Platinumz On Valentine's Day |url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |archive-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220001119/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Thirteen">{{Cite web |last=Daily Nation |date=18 February 2018 |title=Reasons for Zari’s split with Diamond |url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/buzz/Reasons-for-Zari-s-split-with-Diamond-/441236-4309496-qxgkctz/index.html |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]]}}</ref> == Byeyatuukako == Ivan yatandikawo amatendekero ga Brooklyn agalina amatabi 6 agabunye mu bitundu by'e [[Durban]] [[Pretoria]] ne [[Ohannesburg|Johannesburg]]. Amatendekero essira gasinga kulissa mu tekinologiya w'amawulire oba obubaka, eby’okusima eby’obugagga eby’omu ttaka n'obuweereza bwa Poliisi n’ebirala. Mu [[Yuganda|Uganda]], Ivan yali azimba wooteeri ku luguudo lwa Sir Apollo Kagwa, era yalina amayumba agawerako e Bunga, [[Munyonyo]] ne Mutungo. Bwogatta pulojekiti ezo zonna awamu kimuleka n’amagobkisaa agasukka mu siringi za Uganda obukadde 700 buli mwezi. Okugatta kwekyo, Ivan yalina ennyumba bbiri enkulu mu [[Sandton]] ne Pretoria . == Obuzira kisa == Ivan yalowoozebwako okubeera ssentebe wa Bannayuganda mu [[South Africa|South Afirika]]. Yayamba abantu abali mu bwetaavu bangi mu South Afirika ne [[Yuganda|Uganda]]. Ng’ebula wiiki ssatu afe, yakyalira abaana abataliiko mwasirizi mu kifo kya bamulekwa ekya M-Lisa, [[Nsambya]]. Mu kukyala kwe yawaayo ebintu by’awaka ng’ensawo z’omuceere, ssukaali, ssabbuuni, butto n’ebyetaago ebirala bingi eri bamulekwa. N'era buli mulekwa yamuwa siringi za Uganda emitwalo ebiri (Shs 20,000) nga tannadda South Africa gye yafiira.<ref>{{Cite web |last=Kasadah |first=Badru |title=Zari speaks out on the life and times of Ivan Semwanga |url=http://eagle.co.ug/2017/05/25/zari-speaks-life-times-ivan-semwanga.html |access-date=25 May 2017 |website=Eagle Online}}</ref> Emabegako, Ivan yawa ttiimu ya Uganda ey'eggwanga ey'omupiira ogw'ebigere (Uganda Cranes) obukadde bw'ensimbi za Uganda kkumi mu mpeke mu mupiira gw'ekikopo ky'amawanga ga Afirika wakati wa Uganda ne Ghana. N'era yasuubizza ttiimu ya Uganda obukadde butaano ku ggoolo zonna ezinaateebwa. Mu ddakiika 90, Uganda Cranes yali ekubye Ghana nga tennasalako peneti. Ekirala, lumu Ivan yaatambuza abawagizi kumi (10) nebyetaago byaabwe byonna mu lugendo okuva e South Afirika okutuuka e Uganda okulaba omupiira gwa Uganda ngevuganya [[Zambia]] butereevu mu [[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|kisaawe kya Mandela National Stadium]] (Namboole). == Enfa ye == Ivan yafuna obulwadde bw'omutima oluvannyuma lw'okuva mu [[Yuganda|Uganda]] nga tannagenda [[South Africa|South Afrika]]. Ivan yaweebwa ekitanda ku [[ddwaliro lya Steve Biko]] mu [[Pretoria]] eyali mukyala we; Zari gyeyamulabiririra Oluvannyuma yafa ku Lwokuna nga 25 Omwezi ogwokutano 2017 ku makya. == Amaziika ge == Omulambo gw'omugenzi gwakomezebwawo mu [[Yuganda|Uganda]] nga 28 Omwezi ogwokutaano 2017 (Ssande). Olumbe lwakumwa mu makaage mu Muyenga, Uganda ekiro ekyo. Omulambo gwa Ivan awo gwatwalibwa mu [[Lutikko ya Namirembe|Lutikko e Namirembe]] nga 29 Omwezi ogwokutaano 2017 (Mmande) okumusabira mu kkanisa bweyali tannatwalibwa [[Kayunga]] okuziikibwa. <ref>{{Cite web |title=Ivan Semwanga’s Burial Arrangements Set |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set/ |access-date=11 June 2017 |archive-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603031113/http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set |url-status=dead }}</ref> Ivan yaziikibwa nga 30 Omwezi ogwokutaano 2017( Lwakubiri) mu maka ga bajjajjaabwe e Kayunga, Uganda . bwe yali akyali mulamu, Ivan yategekanga obubaga mwe yamansizanga abantu obupapula bwa sente za [[South Africa|South Afirika]] [[zi Rands,]] [[Siringi za]] Uganda ne [[Ddoola za Amerika]]. Akakodyo ke kamu kaakozesebwa ba mmemba ba Rich gang abaasigalawo nga bamuziika. Kale nno, mu kifo ky’okuyiwa enfuufu mu ntaanaye nga bwe kiri mu nnono y'ekikulisitaayo, aba Rich gang baasuulamu sente za [[South Afirika]] [[zi Rand]], Siringi za [[Uganda]] ne [[Ddoola z'Amerika]] n'omwenge ogwa Champaigne mu ntaana ya Ivan.<ref>{{Cite web |last=Bwire |first=Nelson |title=Rich gang splash booze, cash in Semwanga’s grave |url=http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |access-date=11 June 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704130037/http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |url-status=dead }}</ref> Bannansi abakwatibwako; Abey Mgugu ne Gideon Tugume baawalawala Kampuni ya A-Plus ekola omulimu gw'okuziika abafu ne [[Bbanka enkulu eya Uganda]] mu kkooti enkulu nga basaba ekiragiro nti omulambo gw’omugenzi Ivan guziikulwe era empapula za sente zonna zebaamuziika nazo ziggyibweyo. Baawakanya nti ssente zino zaatyoboolwa. N’olwekyo, baali baagala ziggyibweyo zikomezebwewo zikole omugaso gwazo. Bano bagenda mu maaso n’okukaayana nti ssente za Uganda n’amawanga amalala nga South Africa ne [[Amerika|America]] zirina okussibwamu ekitiibwa so si kumaliriza nga ziziikiddwa.<ref>{{Cite web |last=Ssali |first=Godfrey |title=Ivan ‘Don’ Ssemwanga funeral money case in court |url=https://www.independent.co.ug/ivan-don-ssemwanga-funeral-money-case-court/ |access-date=11 June 2017 |website=The Independent}}</ref> Mu kwanukula, [[Bbanka ya Uganda enkulu]] yawandiika ekiwandiiko ekiraga engeri ggyetakyetaaga kuggyayo ssente ziziikiddwa mu ntaana engeri gyezitakyatuukiriza mugaso gwazo. Baategeezezza nti sente zino zaakwatibwa bubi naye era ziyinza okuba nga zaayonooneka, zaakyafuwala oba okukutukakutuka era bwekityo tezijja kuddamu kutuukiriza mugaso ogwazigendererwamu.<ref>{{Cite web |title=Rich Gang exempted for throwing money in Sewanga's grave |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/rich-gang-exempted-for-throwing-money-in-semwangas-grave/ |access-date=11 June 2017}}</ref> Ekirala, ennongoosereza zakolebwa mu tteeka lya Bbanka ya Uganda enkulu kubanga eryasooka teryayogera ku kubonereza muntu akwata obubi ssente z’empapula. == Laba ne == Nga wayise ennaku nga Ivan aziikiddwa, engambo zaatandika okuyitingana nti Ivan yajingirira okufa kwe era yali [[South Africa]] ng’anyumirwa obulamu. Mu mboozi ey’enjawulo, Zari (eyali mukyala wa Ivan) yayogera engeri mutabani wa Ivan eyafudde gyeyakebereddwa okuva ku [[kisaawe ky'ennyonyi eky'Entebbe]] ng’ayita mu nnyonyi y'eggwanga lya South Afirika ng’akozesa erinnya eritali ttuufu ne satifikeeti y’okufa ey’ekicupuli – Ali Sennyomo. Zari era yakakasa enneeyisa ya Ivan ey’okukyusakyusa ennyo endagamuntu ye mu South Afrika okusinziira ku ddiiru zeyali akola. Yali akyakozesa erinnya Ali Sennyomo ng’erinnya lye ettongole we yafiira. Abasawo mu [[Ddwaliro lya Steve Biko]] baali bajjanjaba omulwadde ono; Ali Sennyomo era n’omulambo ogwakeberebwa mu kuyingira n'okufuluma ,[[Ekisaawe ky'ennyonyi eky'Entebe]] mu [[Yuganda|Uganda]] gwali gwa Ali Sennyomo. Zari agenda mu maaso n'okulemerako nti omulambo ogwaziikibwa e [[Kayunga]] gwali gwa Ivan yekka , nti ng'akola e South Afirika yali akozesa linnya lya Ali Ssennyomo . Ivan yayinzanga okukyusa nadda ku linnya lya Semwanga buli lwe yatuukanga ku [[kisaawe ky'ennyonyi eky'Entebe]] mu Uganda . Kino kyaliwo mu ngendo ze ng’akomawo awaka ku mirimu oba okukyalira abantu naye ku kisaawe kya South Afirika eky'ennyonyi ki Olivier Tambo International Airport, yali Ali Sennyomo.<ref>{{Cite web |title=Ivan Semwanga had a fake identity, died and buried with different names – Zari spills secrets |url=http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |access-date=11 June 2017 |website=The Ugandan |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117155315/http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |url-status=dead }}</ref> == Ebijuliziddwa == # {{cite news|last1=Ariba|first1=Caroline|title=Spendthrift socialite Ssemwanga dies, aged 39|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1453925/socialite-ivan-ssemwanga-dead|accessdate=25 May 2017|publisher=New Vision}} # {{cite web |last1=Afunah |first1=Badru |title=Furious MC Kats Spills Secrets Behind Ivan Semwanga & Rich Gang’s Fame |url=http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |accessdate=25 May 2017 |website=Ug News |archive-date=2 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051350/http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |url-status=dead }} # {{cite news|title=The Life and Times of Ivan Semwanga|url=https://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|accessdate=25 May 2017|date=May 25, 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203321/http://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|url-status=dead}} # {{cite news|title=The Life and Times of Ivan Semwanga|url=https://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|accessdate=25 May 2017|date=25 May 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203321/http://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|url-status=dead}} # {{cite web |last=Manishimwe |first=Wilson |date=17 February 2018 |title=Zari dumps Diamond, off to make more boss ladies |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1471415/zari-boss-ladies |access-date=20 February 2018 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Musungu |first=Nahashon |date=15 February 2018 |title=Zari Hassan Finally Divorces Diamond Platinumz On Valentine's Day |url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |newspaper=Nairobi News |location=Nairobi |archive-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220001119/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |url-status=dead }} # {{cite web |author=Daily Nation |date=18 February 2018 |title=Reasons for Zari’s split with Diamond |url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/buzz/Reasons-for-Zari-s-split-with-Diamond-/441236-4309496-qxgkctz/index.html |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |newspaper=[[Daily Nation]] |location=Nairobi}} # {{cite news|title=Who is Ivan Semwanga|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|accessdate=25 May 2017|issue=Friday, 19 October 2012|archive-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173115/http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|url-status=dead}} # {{cite web |last1=Kasadah |first1=Badru |title=Zari speaks out on the life and times of Ivan Semwanga |url=http://eagle.co.ug/2017/05/25/zari-speaks-life-times-ivan-semwanga.html |accessdate=25 May 2017 |website=Eagle Online}} # {{cite news|title=Who is Ivan Semwanga|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|accessdate=25 May 2017|date=25 May 2017|archive-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173115/http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|url-status=dead}} # {{cite news|last1=Kasoba|first1=William|title=Zari in hospital, taking care of ex-hubby Ivan Ssemwanga who is in critical condition|url=http://matookerepublic.com/2017/05/16/zari-in-hospital-taking-care-of-ex-hubby-ivan-ssemwanga-who-is-in-critical-condition/|accessdate=25 May 2017|archive-date=19 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519073023/http://matookerepublic.com/2017/05/16/zari-in-hospital-taking-care-of-ex-hubby-ivan-ssemwanga-who-is-in-critical-condition/|url-status=dead}} # {{cite web |title=Ivan Semwanga’s Burial Arrangements Set |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set/ |accessdate=11 June 2017 |archive-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603031113/http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set |url-status=dead }} # {{cite web |last1=Bwire |first1=Nelson |title=Rich gang splash booze, cash in Semwanga’s grave |url=http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |accessdate=11 June 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704130037/http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |url-status=dead }} # {{cite web |last1=Ssali |first1=Godfrey |title=Ivan ‘Don’ Ssemwanga funeral money case in court |url=https://www.independent.co.ug/ivan-don-ssemwanga-funeral-money-case-court/ |accessdate=11 June 2017 |website=The Independent}} # {{cite web |title=Rich Gang exempted for throwing money in Sewanga's grave |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/rich-gang-exempted-for-throwing-money-in-semwangas-grave/ |accessdate=11 June 2017}} # {{cite news|title=Police Stuck in Bid to Recover Monies Buried in Ivan Ssemwanga's Grave|url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/police-stuck-bid-recover-monies-buried-ivan-ssemwangas-grave/|accessdate=11 June 2017|date=Jun 6, 2017|archive-date=11 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611171002/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/police-stuck-bid-recover-monies-buried-ivan-ssemwangas-grave/|url-status=dead}} # {{cite web |title=Ivan Semwanga had a fake identity, died and buried with different names – Zari spills secrets |url=http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |accessdate=11 June 2017 |website=The Ugandan |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117155315/http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |url-status=dead }} {{Reflist}} [[Category:Omupiira mu Uganda]] nnvhd1dzqcvm6tp7hlgafokicrupt2j Francis Chemonges 0 11405 78349 72907 2026-11-11T17:47:46Z Tamaledenisvalelian 10136 removed external citation, edited references 78349 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[:en:Brigadier|Brigadier]] '''Francis Chemonges''', [[:en:Military_officer|munamagye mu]] [[Yuganda|Uganda]] . Mu kiseera kino ye [[:en:Commandant|muduumizi]] w’essomero erya [[:en:Kalama_Armoured_Warfare_Training_School|Kalama Armoured Warfare Training School]] (KAWATS), erisangibwa e [[Kabamba]], [[Mubende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mubende]], mu [[:en:Central_Region,_Uganda|masekkati ga Uganda]] . Amangu ddala nga tannalondebwa ku kifo ky’alimu kati, mu Ogw'okutaano 2013, yaweerezaako ng’akulira ebikwekweto mu ''Armoured Brigade'', esangibwa e [[Masaka]], [[Masaka (disitulikit)|Disitulikiti y’e Masaka]], Central Uganda.<ref>{{Cite book |date=2026-09-27 |title=Central Region, Uganda |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Central_Region,_Uganda&oldid=1376996267 |language=en}}</ref> Mu 2010, ku ddaala lya [[:en:Lieutenant_colonel|Lieutenant colonel]], Francis Chemonges yali muduumizi w'ekibinja [[:en:Battlegroup_(army)|ky'olutalo]] mu [[:en:AMISOM|AMISOM]], ekisangibwa mu [[:en:Mogadishu|Mogadishu]], [[Somalia]].<ref>{{Cite book |date=2026-11-05 |title=Mogadishu |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mogadishu&oldid=1383927528 |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[Katumba Wamala]] * [[:en:David_Muhoozi|David Muhoozi]] * [[Eggye lya Uganda People's Defense Force]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Okukuzibwa mu magye: Museveni Awawaabira [[Category:Bannayuganda bannamagye]] kk8jxalifhuy8kw1v8aj4mv8z24d3ev Okot Odhiambo 0 11484 78344 75586 2026-11-11T17:44:26Z Solomon Suubi 6901 Ntereezezza mu kiwandiiko 78344 wikitext text/x-wiki   '''Okot Odhiambo''' (era amanyiddwa nga '''Two Victor''', [[:en:Call_sign|akabonero ke akayita ku]] leediyo ) yali mukulembeze omukulu mu ggye lya [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]], ekibiina ky'abatujju [[:en:Uganda|ekya Uganda]] eky'akolera mu kkumiro ly'ebisolo erya [[:en:Garamba_National_Park|Garamba National Park]] mu [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|Democratic Republic of the Congo]] . Odhiambo y’omu ku bantu bataano [[:en:International_Criminal_Court|kkooti y’ensi yonna]] (ICC) be yawa ebiragiro byayo ebyasooka okukwata abantu mu 2005, olw’ebigambibwa nti [[:en:War_crime|baakola ebikolobero by’olutalo]] n’[[:en:Crime_against_humanity|okutta abantu]] . <ref name="warrant">https://web.archive.org/web/20101125110928/http://icc-cpi.int/iccdocs/doc/doc97197.PDF</ref> Mu 2009, yalangirira ebigendererwa bye eby'okuva mu kibiina kya LRA n’adda mu Uganda singa gavumenti ekkiriza obutamuwaayo mu ICC. == Eggye lya Lord's Resistance Army == Odhiambo yategeezeddwa nti ye mumyuka w'omuduumizi w'amagye ga LRA era mmemba w'ekibiina kya "Control Altar", ekibiina ky'obukulembeze ekikulu ekivunaanyizibwa ku kuyiiya n'okussa mu nkola emirimu gya LRA. <ref name="warrant"/> Kiteeberezebwa nti yafuuka omumyuka w'omukulembeze wa LRA oluvannyuma lw'okufa (okugambibwa) kwa [[:en:Vincent_Otti|Vincent Otti]] mu Gwekkumi 2007. <ref name="afp">{{Cite book |date=2026-09-13 |title=Agence France-Presse |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Agence_France-Presse&oldid=1374752630 |language=en}}</ref> === Okuvunaanibwa mu kkooti y’ensi yonna === Nga 8 Ogwomusanvu 2005, Odhiambo yali omu ku baduumizi ba LRA bataano ICC be yafulumya ebiwandiiko byayo ebyasooka okukwatibwa. Kkooti yasalawo nti waliwo ensonga ez'amaanyi eziyinza okulowooza nti Odhiambo [[:en:Command_responsibility|yalagira]] akakiiko ku misango gy'olutalo n’ebikolobero ku bantu. <ref name="warrant"/> Oludda oluwaabi lulumiriza nti Odhiambo yakulembera ebittabantu ebiwerako era n’aduumira obulumbaganyi ku nkambi bbiri [[:en:Internally_displaced_person|ez’ababundabunda munda mu ggwanga]] mu 2004, ng'abantu abasoba mu 300 baayokebwa, bakubibwa amasasi n’okutemebwa ne bafa era n’abaana ne bawambibwa. <ref name="warrant" /> Odhiambo yavunaanibwa emisango ebiri egy’obumenyi bw’amateeka ku bantu ( [[:en:Murder|obutemu]] n’[[:en:Enslavement|okufuula abantu abaddu]] ) n’emisango munaana egy’obumenyi bw’amateeka obw’olutalo (obutemu, okulumbagana abantu b'abulijjo mu bugenderevu, [[:en:Military_use_of_children|n’okukaka abaana okuwandiisibwa mu bayeekera]] ) ku bikwatagana n’obulumbaganyi obw'emirundi ebiri. <ref name="warrant" /> Okusinziira ku kiwandiiko kya ICC eky'okumukwata, Odhiambo anyonyorwa abaali abaduumizi n'abakiise ba LRA bamwogerako nga "omutemu atalina kisa", nga "eyasinga okutta", era nga "omusajja 'omukaawu' omusajja asobola okutta omuntu yenna". <ref name="warrant"/> <ref name="trial-watch">{{Cite web |url=http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/facts/okot_odiambo_398.html |title=Archive copy |access-date=2025-08-09 |archive-date=2008-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908093747/http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/facts/okot_odiambo_398.html |url-status=dead }}</ref> === Okuva mu ggye ly'abayeekera erya LRA === Mu Gwokuna 2008, kyategeezebwa nti Odhiambo n’abalala munaana baali battiddwa omukulembeze w’eggye lya LRA, [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]] mu nkaayana ku ddiiru y’emirembe eyali etegekeddwa. <ref name="nyakairu">{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Kony Kills His Deputy |url=http://allafrica.com/stories/200804140008.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007082235/http://allafrica.com/stories/200804140008.html |archive-date=2012-10-07 |access-date=2026-09-26 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live}}</ref> <ref name="BBC">{{Cite news |date=2008-04-14 |title=Ugandan LRA rebel deputy 'killed' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7346380.stm |access-date=2026-09-26 |language=en-GB}}</ref>Wabula nga 29 Ogusooka 2009, Odhiambo agamba yali ajjajaba ekiwundu ky'esassai ery'amukubibwa mu lutalo olw'abalukwo wakati w'eggye lya Uganda n'abo ab'ewaggula okuva mu bayeekera ba LRA. <ref name="afp" /> Yategeeza [[:en:Agence_France-Presse|Agence France-Presse]], "Tusabye ekkubo eritaliiko bulabe. Njagala okuvaayo. Nkooye okutagalira wano na wali buli kiseera." Yakwatagana n'ekitongole [[:en:International_Organization_for_Migration|ky'ensi yonna ekikola ku by'okubundabunda]] ng'ayagala okufuna ow'okuyita okuyingira mu Uganda awatali bulabe, <ref name="guardian">{{Cite news |last=Rice |first=Xan |date=2009-01-29 |title=Ugandan rebel deputy leader defects |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/29/uganda-rebels-odhiambo-defects |access-date=2026-09-26 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> wamu n'abayeekera abalala 45 n'abawambibwa 10, <ref name="reuters">{{Cite web |title=Purpose-built technology |url=https://www.thomsonreuters.com/en |access-date=2026-09-26 |website=www.thomsonreuters.com |language=en-US}}</ref> kyokka n'agamba nti tagenda kwewaayo okuggyako nga bamuwadde omusingo nti tagenda kuweebwayo mu kitongole kya ICC. <ref name="afp" /> [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]] yalaga nti yandiwozesezza Odhiambo mu kkooti y’eggwanga okusinga okumuwaayo eri ICC. <ref name="IWPR">http://www.iwpr.net/EN-acr-f-349637</ref> [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Gulu|Ssaabasumba w’Abakatuliki e Gulu]], John Baptist Odama, agamba nti okwewaggula kuno kuyinza okuzzaawo essuubi nti olutalo luno lujja kuggwaawo mu mirembe. <ref name="IRIN">{{Cite web |date=2007-02-06 |title=Youth and migration |url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2007/02/06/youth-and-migration |access-date=2026-11-11 |website=www.thenewhumanitarian.org |language=en}}</ref> Kyokka ekitongole kya [[:en:Amnesty_International|Amnesty International]] kyanenya ekitongole ky’ensi yonna ekivunaanyizibwa ku kusengulwa mu nsi yonna olw’okukkiriza okwanguyiza Odhiambo okutwalibwa mu Uganda mu kifo ky’okumutwala mu ICC. <ref name="AI">{{Cite book |date=2026-09-26 |title=Amnesty International |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amnesty_International&oldid=1376805256 |language=en}}</ref> Omwogezi wa LRA yagoba amawulire agakwata ku nteekateeka ya Odhiambo okuva mu kibiina, n'agamba nti emboozi eno yali eyiiyiriziddwa amagye ga Uganda "okuleetawo obutakwatagana n'akabi eri abalwanyi ba LRA". <ref name="olali">{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Nation - Breaking News, Kenya, Africa, Politics, Business, Sports {{!}} HOME |url=https://nation.africa/kenya |access-date=2026-09-26 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu Gwokubiri 2014, kyategeezebwa nti Odhiambo yali attiddwa nga 27th Ogwekkumi 2013. <ref>{{Cite web |title=ICC terminates proceedings against Okot Odhiambo following forensic confirmation of his passing {{!}} International Criminal Court |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-terminates-proceedings-against-okot-odhiambo-following-forensic-confirmation-his-passing |access-date=2026-09-26 |website=www.icc-cpi.int |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jouglet |first=Noelle |date=2014-02-14 |title=Unconfirmed reports of the death of Kony's second in command Okot Odhiambo: A message from Ben |url=https://invisiblechildren.com/blog/2014/02/14/bens-blog/ |access-date=2026-09-26 |website=Invisible Children |language=en-US}}</ref> Omulambo gwa Odhiambo gwazuulibwa nga basinziira ku GPS coordinates ezabaweebwa omusajja eyamuziika oluvannyuma lw’okufa n’oluvannyuma n’ava mu magye ga UPDF. Omulambo gwe gwasimibwa nga 20 Ogwokusatu 2015, ne gutwalibwa [[Entebbe]] mu Uganda okukakasa endagamuntu. Okufa kwa Odhiambo kwakakasibwa, era ICC n’eggyawo emisango gyayo egyali gimuvunaanibwa mu Gwomwenda gw’omwaka ogwo. <ref>{{Cite web |title=ICC terminates proceedings against Okot Odhiambo following forensic confirmation of his passing {{!}} International Criminal Court |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-terminates-proceedings-against-okot-odhiambo-following-forensic-confirmation-his-passing |access-date=2026-09-26 |website=www.icc-cpi.int |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/664338-updf-finds-body-of-lra-s-okot-odhiambo.html] * The Prosecutor v. [[Joseph Kony]], Vincent Otti, Okot Odhiambo and Dominic Ongwen — International Criminal Court documents * Okot Odhiambo — Trial Watch website * Okot Odhiambo on Interpol`s List of Wanted Persons {{ICC indictees (NavBox)}}{{DEFAULTSORT:Odhiambo, Okot}} 557oke0iskwg162ox720x9xj2u0xu66 Elizabeth Muwanga 0 11602 78370 45731 2026-11-11T18:21:52Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78370 wikitext text/x-wiki   '''Elizabeth Muwanga Alalo''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]] eyali omuyambi w’akaliisoliiso wa poliisi mu ggwanga (AIGP) era akulira ekitongole kya Directorate of Welfare era nga yaweereza mu [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] okumala emyaka egisoba mu 37. Yali mukyala wa poliisi mu Uganda eyasooka okutikkirwa. <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |last=Kamusiime |first=Wilfred |date=2015-01-20 |title=POLICE WOMEN IN GENDER SENSITIZATION WORKSHOP |url=https://upf.go.ug/police-women-gender-sensitization-workshop/ |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Police Force |language=en-US}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2020-01-15 |title=Why contracts of six AIGPs are yet to be renewed |url=https://www.independent.co.ug/why-contracts-of-six-aigps-are-yet-to-be-renewed/ |access-date=2026-11-11 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yeegatta ku poliisi mu 1980 nga abantu 26 bokka be bayingizibwa nga ye mukyala yekka eyayingizibwa. <ref name=":0" /> <ref name=":02">{{Cite web |title=Elizabeth Muwanga: Uganda’s first graduate Police woman |url=https://www.newvision.co.ug/news/1008083/elizabeth-muwanga-uganda-eur-graduate-police-woman |access-date=2025-04-14 |website=New Vision}}</ref>Yasiimibwa ng'omu ku baserikale ab'oku ntikko mu poliisi mu Uganda <ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2018/03/01/ugandans-celebrate-female-police-officers-ahead-of-international-women-s-day// |title=Archive copy |access-date=2025-08-21 |archive-date=2025-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531125430/https://www.africanews.com/2018/03/01/ugandans-celebrate-female-police-officers-ahead-of-international-women-s-day// |url-status=dead }}</ref> era ng'abakazi ataano abasinga okusenguka mu Uganda mu 2011. <ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Today’s Uganda top fifty women movers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/today-s-uganda-top-fifty-women-movers-1487802 |access-date=2026-11-11 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okusoma kwe == Elizabeth Muwanga pulayimale yagisomera ku Rubaga Primary School oluvannyuma ne yeegatta ku [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College Nabbingo]] okusoma [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|Siniya eyookuna]] ne [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya Eyoomukaaga]]. <ref name=":0"/> Oluvannyuma Elizabeth yeegatta ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] n’akola diguli mu by’obufuzi n’eby’obulamu. <ref name=":0" /> <ref name=":1">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Police Re-Instates Interdicted Officers |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-11 |website=New Vision}}</ref> == Omulimu gwe == Muwanga yeegatta ku poliisi mu 1980 era ye mukyala yekka eyalowoozebwako mu Bannayuganda 26 abaatwalibwa e [[:en:Dar_es_Salaam|Dar es Salaam]] okutendekebwa. Yalinnya mu madaala mu kiseera kye yamala mu mateeka okuva ku [[:en:Cadet|Cadet]], [[:en:Assistant_superintendent|Assistant Superintendent of Police]] (ASP), akulira ekitundu kya welfare era n’afuuka Assistant [[:en:Inspector-general_of_police|Inspector General Of Police]] eddaala ery’okusatu mu buwanvu mu [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]] . <ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Elizabeth Muwanga: Uganda’s first graduate Police woman |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-11 |website=New Vision}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Police Re-Instates Interdicted Officers |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-11-11 |website=New Vision}}</ref> <ref name=":1"/> <ref name=":2"/> Yatambula n’agenda e Naguru ne banne okuyingizibwa mu matendekero gabwe. <ref name=":0"/> Wabula oluvannyuma yakyusibwa n’atwalibwa e [[:en:Dar_es_Salaam|Dar es Salaam]] okwongera okutendekebwa oluvannyuma lwa wiiki bbiri nga paasipooti zaabwe zikolebwako. <ref name=":0" /><ref name=":1"/><ref name=":2a">{{Cite web |date=2025-02-20 |title=President accords former IGP Odomel official burial |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/president-accords-former-igp-odomel-official-burial--4934016 |access-date=2026-11-11 |website=Monitor |language=en}}</ref>. Ye ne banne baali ku Tanzania Police Staff College gye baali bayita Chuo Kuu Chaa Poliis e Dar es Salaam mu Tanzania okumala emyezi mwenda era oluvannyuma yadda mu Uganda nga wabula emyezi mitono okutuuka ku kulonda kwa bonna, Milton Obote mweyawangulira obwa pulezidenti wa Uganda mu 1980. Oluvannyuma lwokumaliriza okutendekebwa e Dar es Salaam, ye yali Cadet Officer era oluvannyuma naaweereza nga Assistant Superintendent of Police. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> Yalinnya amadaala era nafuuka Assistant Inspector General of Police <ref>{{Cite web |last=Kamusiime |first=Wilfred |date=2014-10-07 |title=Promotions of Police officers. |url=https://upf.go.ug/promotions-police-officers/ |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Police Force |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agababyona |first=Bruno |date=2014-10-03 |title=NEW LIST: Thousands of Police Officers Promoted |url=https://chimpreports.com/new-list-thousands-of-police-officers-promoted/ |access-date=2026-11-11 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Kamusiime |first=Wilfred |date=2015-01-20 |title=POLICE WOMEN IN GENDER SENSITIZATION WORKSHOP |url=https://upf.go.ug/police-women-gender-sensitization-workshop/ |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Police Force |language=en-US}}</ref>, era nga yaakulira eby'endabirira by'aba Poliisi mu Uganda n'abantu baabwe<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Uganda Police Reaches Out to Its Children : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/uganda-police-reaches-out-to-its-children |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref name=":1" />.Bwe yali akola nga Assistant Inspector General of Police, yayogera ku muwendo gw’okukabasanya abakyala abayingizibwa mu poliisi ogwali gweyongedde. <ref>{{Cite web |title=AIGP: Female Victims of Sexual Harassment Silent : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/aigp-female-victims-of-sexual-harassment-silent |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> Nga tannakwata kifo kya Assistant Inspector General of Police, yaweebwa omulimu okuba Omukungu wa Police akulira poliisi y'eJinja, Omu ku bakungu ba Police mu ttundutundu ly'Obukiikaddyo Bw'obuvanjuba, Quarter Master mu Materekero ga Police, Deputy Commissioner of Police, United Nations Mission mu Darfur. <ref name="monitor.co.ug"/> Nga 17 Gwomusanvu 2007, yali omu ku baserikale ensanvu okuva mu [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] abeetaba mu musomo ogwali gukwata ku mawulire ogw’olunaku olumu ku Kkooti Y’ensi Yonna ogw’ali mu Kampala. <ref name=":3a">{{Cite web |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-workshop-ugandas-police-officers |title=Archive copy |access-date=2025-08-21 |archive-date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415165455/https://www.icc-cpi.int/news/icc-workshop-ugandas-police-officers |url-status=dead }}</ref> Ku lunaku lwe lumu bwe yali mu musomo ogwategekebwa ku Lunaku lw’Obwenkanya mu nsi yonna, yeeyali Commissioner of Police in-Charge Non-Human Resource era yeeyawa okwogera okuggalawo ku lw’omuduumizi wa poliisi omukulu ng’akubiriza ICC okutegeka omusomo ogufaananako bwe gutyo eri bannaabwe abakolera mu Bukiikakkono bwa Uganda. <ref name=":3a" /> Wabula kati akooye oluvannyuma lw’okuweereza poliisi okumala emyaka egisukka mu 37. <ref name=":1"/> Yava mu poliisi ya Uganda mu 2019 bwe yali akola nga dayirekita akola ku by'endabirira n’okuteekerateekera ng’endagaano ye bwe yalwawo okuddizibwa obuggya. <ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2020-01-15 |title=Why contracts of six AIGPs are yet to be renewed |url=https://www.independent.co.ug/why-contracts-of-six-aigps-are-yet-to-be-renewed/ |access-date=2026-11-11 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Mu kiseera kye yamala ng’aweereza yalwanirira obwenkanya mu bapoliisi abakyala abaakosebwa okukabanyizibwa era n’akubiriza n’abakyala okuyingira poliisi. <ref>{{Cite web |title=AIGP: Female Victims of Sexual Harassment Silent |url=https://ugandaradionetwork.net/story/aigp-female-victims-of-sexual-harassment-silent?districtId=731 |access-date=2025-04-07 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yakakasa nti embeera y’abaana n’abakyala b’[[:en:Police_officer|abaserikale ba poliisi]] eyongera okutereera mu kiseera ky’obukulembeze bwe ng’akulira ekitongole kya Directorate of [[:en:Welfare_spending|Welfare]]. Ng’ayita mu mukama we IGP [[:en:Kale_Kayihura|Kale Kayihura]] yawaayo amayumba, ennyingiza z'awaka n’amaduuka agataliiko musolo munda mu [[:en:Barracks|bbaalakisi]] . <ref>{{Cite web |title=Uganda Police Reaches Out to Its Children : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/uganda-police-reaches-out-to-its-children |access-date=2026-11-11 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> == Ebimukwatako eby'omunda == Jajja w'abalongo.<ref name=":1" /> == Ebijuliziddwa ==   == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * [https://upf.go.ug/ Omukutu gwa Poliisi ya Uganda] 44sa3cubbjyetcakcn62p0m1pw9mbzv Frederick Ngobi Gume 0 11612 78376 77876 2026-11-11T18:29:08Z Its Ashavin 12579 Ogwo omukaaga 78376 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Frederick Ngobi Gume''', [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] mu [[Yuganda|Uganda]] . Ye [[:en:Cooperative|Minisita omubeezi ow'ebibiina by'obwegassi]] mu [[Cabinet of Uganda|kabineeti ya Uganda]] . Yalondebwa ku kifo ekyo nga 6 Ogw’omukaaga 2016. <ref>{{Cite book |date=2026-09-24 |title=Daily Monitor |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Daily_Monitor&oldid=1376445749 |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu yakola ng’omubaka omulonde akiikirira Essaza ly'e Bulamogi ey'Obukiikakkonobwobuggwanjuba mu Disitulikiti y'e Kaliro mu Paalamenti ey’ekkumi (2016 - 2021). <ref>https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament</ref> Mu 2021 yalondebwa ku kifo kye kimu. <ref>{{Cite web |title=Gume Fredrick Ngobi - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/gume-fredrick-ngobi-7443/ |access-date=2026-10-31 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Fredrick Ngobi Gume |url=https://theyworkforyou.github.io/uganda-parliament-watch/mp/08b4c874-3452-47f9-b9a8-336ee5a831b9/ |access-date=2026-10-31 |website=theyworkforyou.github.io}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] suez7tllxhu63317tmvz2sndf9udr1o Semakula Kiwanuka 0 11707 78387 71952 2026-11-11T18:53:26Z Its Ashavin 12579 Spacing 78387 wikitext text/x-wiki   '''Matia Semakula Mulumba Kiwanuka''' (yazaalibwa 16 Ogwomwenda 1939, e [[:en:Mityana|Mityana]] ) [[Yuganda|Munnayuganda]] munnabyafaayo, munnabyabufuzi, muwandiisi era munoonyereza. Yalondebwa okuba omukiise wa Uganda ow’enkalakkalira mu kibiina [[Lisangá lya Bikólo bya Molɔ́ngɔ́|ky’amawanga amagatte]] mu 1996 era mu 2000, yali ssentebe w’akakiiko akasooka (Okuggya ku bantu eby'okulwanyisa n’ebyokwerinda mu nsi yonna) mu kibiina ky’amawanga amagatte <ref>{{Cite web |title=MATIA MULUMBA SEMAKULA KIWANUKA: CHAIRMAN OF FIRST COMMITTEE {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/2002/bio3448.doc.htm |access-date=2024-12-17 |website=press.un.org}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=press.un.org}}</ref> N'era yaweereza nga pulezidenti w'ekibiina kya [[:en:The_Uganda_Society|Uganda Society]] (Ekibiina ekyatondebwa okutumbula okusoma ebyafaayo bya Uganda, obuwangwa n'obutonde nga bayita mukulaba ,okubuuliriza nga balondoola ensibuko yabwo) ow’omulundi ogwa 34 wakati wa 1967 ne 1968. == Obuvo bwe n'okusoma kwe == Ng'ava [[:en:Mityana|Mityana]], Semakula Kiwanuka yasomera ku [[:en:Namilyango_College|Namilyango College]] wakati wa 1951 ne 1955.<ref>{{Cite web |title=Namilyango College marks 114-year anniversary |url=https://www.newvision.co.ug/news/1419453/namilyango-college-marks-114-anniversary |access-date=2024-12-12 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lyatuu |first=Justus |date=2019-03-27 |title=Mayiga honours Namilyango's 117 years |url=https://observer.ug/education/60238-mayiga-honours-namilyango-s-117-years |access-date=2024-12-12 |website=The Observer – Uganda |language=en-gb}}</ref> Wansi w'enkolagana wakati wa [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] ne [[:en:University_of_London|Yunivasite y'e London]], yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli esooka]] mu byafaayo, ate mu 1965 yafuna diguli ya (Doctorate) mu byafaayo okuva mu Yunivasite y’e London mu bbanguliro ly'emisomo gy'ekifirika. Mu 1979, yamaliriza dipulooma endala mu misomo gye by'enfuna eya Post-graduate in development economics ku ttendekero lya [[:en:Balliol_College,_Oxford|Balliol College, Oxford.]]<ref name=":0">{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=press.un.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html "NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS | Meetings Coverage and Press Releases"]. ''press.un.org''. Archived from [https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html the original] on 2024-12-13<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-12</span></span>.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=unknown&rft.jtitle=press.un.org&rft.atitle=NEW+PERMANENT+REPRESENTATIVE+OF+UGANDA+PRESENTS+CREDENTIALS+%7C+Meetings+Coverage+and+Press+Releases&rft_id=https%3A%2F%2Fpress.un.org%2Fen%2F1996%2F19960717.bio3021.html&rfr_id=info%3Asid%2Flg.wikipedia.org%3ASemakula+Kiwanuka" class="Z3988" data-ve-ignore=""></span></ref> == Emirimu gye == === Eby’ensoma === Okutandika ng’omusomesa ow’enjawulo ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y'e Makerere]] wakati wa 1964 ne 1968, Semakula Kiwanuka olwo yafuuka omusomesa omukulu mu ttendekero lye limu. N'obuvujjirizi okuva mu [[:en:United_States_Department_of_State|kitongole ky'Amerika eky'enkola n'ensonga z'ebweru era ekiwi ky'amagezi eri pulezidenti]] olwo yali musomesa ku mutendera oguddirira okufuuka pulofeesa omujjuvuvu ssociate Professor mu byafaayo bya Afirika ku yunivasite za [[:en:Northwestern_University|Northwestern]] and [[:en:Duke_University|Duke]] (1968–1970). <ref name=":0">{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=press.un.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html "NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS | Meetings Coverage and Press Releases"]. ''press.un.org''. Archived from [https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html the original] on 2024-12-13<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-12</span></span>.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=unknown&rft.jtitle=press.un.org&rft.atitle=NEW+PERMANENT+REPRESENTATIVE+OF+UGANDA+PRESENTS+CREDENTIALS+%7C+Meetings+Coverage+and+Press+Releases&rft_id=https%3A%2F%2Fpress.un.org%2Fen%2F1996%2F19960717.bio3021.html&rfr_id=info%3Asid%2Flg.wikipedia.org%3ASemakula+Kiwanuka" class="Z3988" data-ve-ignore=""></span></ref> Oluvannyuma yaweereza ng’omukulu w’ebbanguliro ly'amasomo g'obuntu era pulofeesa era akulira ekitongole ky’ebyafaayo mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y'e Makerere]] (1973–1976) n’okulondebwa ku bukulu bw'ekiyivu obw'enjawulo vannyuma lw’ekyo, gamba pulofeesa agenyiwalako ku yunivasite y’e Cambridge (August 1977 – April 1981); omugenyi omukugu ku ku ttendekero lya [[:en:St_Edmund's_College,_Cambridge|St. Edmunds College]], [[:en:University_of_Cambridge|Yunivasite y'e Cambridge]]; era omugenyi omukulu mu kitongole ky’ebyafaayo n’obufirosoofa bwa Sayansi, Cambridge. <ref name=":0">{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=press.un.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html "NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS | Meetings Coverage and Press Releases"]. ''press.un.org''. Archived from [https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html the original] on 2024-12-13<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-12</span></span>.</cite></ref> Yali dayirekita w'emisomo ku [[:en:University_of_Calabar|Yunivasite y'e Calabar]] mu [[Nigeria]] okuva mu 1981 okutuuka mu 1985. <ref name=":0" /> Oluvannyuma yakola ng’omukulu w’ebbanguliro ly'emisomo egiddirira ddiguli esooka (School of Post-Graduate Studies and Research ) ku ddiguli eyookubiri mu yunivasite y’e Makerere wakati wa 1991 ne 1994. <ref>{{Cite web |title=M. Semakula M. Kiwanuka {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/contributor/M-Semakula-M-Kiwanuka/1603 |access-date=2024-12-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> === Omukungu wa gavumenti === Mu 1996, yalondebwa okuba omukiise wa Uganda ow’enkalakkalira mu [[:en:United_Nations|Kitongole ky'amawanga amagatte]] . <ref name=":0">{{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=press.un.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html "NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS | Meetings Coverage and Press Releases"]. ''press.un.org''. Archived from [https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html the original] on 2024-12-13<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-12</span></span>.</cite></ref> Olwo Semakula Kiwanuka yaweereza ng'omubaka wa Uganda mu [[:en:United_Arab_Emirates|Kyondo kya Buwarabu]] ng'asinziira mu Abu Dhabi wakati wa 2009 ne 2013 <ref>{{Cite web |title=Former Ambassadors and Heads of Mission {{!}} Embassy of the Republic of Uganda |url=https://abudhabi.mofa.go.ug/embassy/former-ambassadors-and-heads-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213120225/https://abudhabi.mofa.go.ug/embassy/former-ambassadors-and-heads-mission |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=abudhabi.mofa.go.ug}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Embassy in Abu Dhabi, United Arab Emirates |url=https://govinfohub.go.ug/index.php/the-embassy-in-abu-dhabi-united-arab-emirates/ |access-date=2024-12-12 |website=Published By UPPC |language=en-US}}</ref> == Ebitabo byafulumizibwa == * Ebyafaayo bya Buganda okuva ku kutandikawo Obwakabaka okutuuka mu 1900 <ref>{{Cite web |date=2022-05-07 |title=Book review: A History of Buganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/book-review-a-history-of-buganda-3807854 |access-date=2024-12-12 |website=Monitor |language=en}}</ref> * Amin n'Ekikangabwa kya Uganda <ref>{{Cite web |title=Amin and the tragedy of Uganda / by Semakula Kiwanuka – Catalogue {{!}} National Library of Australia |url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/2892644 |access-date=2024-12-12 |website=catalogue.nla.gov.au |language=en}}</ref> * Enkola n’enzirukanya y’amatwale mu Afrika: Enfumo z’enjawulo (1993) == Laba ne == == Ebijuliziddwa == # {{Cite web |title=MATIA MULUMBA SEMAKULA KIWANUKA: CHAIRMAN OF FIRST COMMITTEE {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/2002/bio3448.doc.htm |access-date=2024-12-17 |website=press.un.org}} # {{Cite web |title=NEW PERMANENT REPRESENTATIVE OF UGANDA PRESENTS CREDENTIALS {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |url=https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213194651/https://press.un.org/en/1996/19960717.bio3021.html |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=press.un.org}} # {{Cite web |title=Bukenya VP, Kategaya, Bidandi dropped |url=https://www.newvision.co.ug/news/1267552/bukenya-vp-kategaya-bidandi-dropped |access-date=2024-12-17 |website=New Vision |language=en}} # {{Cite web |title=Semakula urges eastern politicians to attract investors |url=https://www.newvision.co.ug/news/1196355/semakula-urges-eastern-politicians-attract-investors |access-date=2024-12-17 |website=New Vision |language=en}} # {{Cite web |last=Lyatuu |first=Justus |date=2019-03-27 |title=Mayiga honours Namilyango's 117 years |url=https://observer.ug/education/60238-mayiga-honours-namilyango-s-117-years |access-date=2024-12-12 |website=The Observer – Uganda |language=en-gb}} # {{Cite web |last=Lyatuu |first=Justus |date=2019-03-27 |title=Mayiga honours Namilyango's 117 years |url=https://observer.ug/education/60238-mayiga-honours-namilyango-s-117-years |access-date=2024-12-12 |website=The Observer – Uganda |language=en-gb}} # {{Cite web |title=M. Semakula M. Kiwanuka {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/contributor/M-Semakula-M-Kiwanuka/1603 |access-date=2024-12-12 |website=www.britannica.com |language=en}} # {{Cite web |title=Former Ambassadors and Heads of Mission {{!}} Embassy of the Republic of Uganda |url=https://abudhabi.mofa.go.ug/embassy/former-ambassadors-and-heads-mission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213120225/https://abudhabi.mofa.go.ug/embassy/former-ambassadors-and-heads-mission |archive-date=2024-12-13 |access-date=2024-12-12 |website=abudhabi.mofa.go.ug}} # {{Cite web |title=The Embassy in Abu Dhabi, United Arab Emirates |url=https://govinfohub.go.ug/index.php/the-embassy-in-abu-dhabi-united-arab-emirates/ |access-date=2024-12-12 |website=Published By UPPC |language=en-US}} # {{Cite web |date=2022-05-07 |title=Book review: A History of Buganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/book-review-a-history-of-buganda-3807854 |access-date=2024-12-12 |website=Monitor |language=en}} # {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Buganda]] b6zbggmx4h0jps70hssdj9kyjsneaz4 David Lewis Rubongoya 0 11713 78400 70100 2026-11-12T10:22:23Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78400 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''David Lewis Rubongoya''' (yazaalibwa nga 6 Ogwolubereberye,1988), nga [[:en:Lawyer|munnamateeka,]] [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] era [[:en:University_Lecturer|omusomesa wa Yunivasite]] [[:en:Uganda|Munnayuganda]] eyakola ekinene mu kutandikawo ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP), nga ali wamu ne pulezidenti waakyo [[:en:People_Power_Monument|Bobi Wine]]. Mu kiseera kino akola nga Ssaabawandiisi wa NUP eyasooka okuva mu 2020.<ref>{{Cite web |title=David Lewis Rubongoya Archives |url=https://www.independent.co.ug/tag/david-lewis-rubongoya/ |access-date=2026-11-12 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book |date=2023-01-24 |title=National Unity Platform |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Unity_Platform&oldid=1135411287 |language=en}}</ref> Era yali mu [[:en:People_Power_Monument|kibiina kya People Power]] ng'akola ne [[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]]. == Obuto bwe n’okusoma kwe == Rubongoya yazaalibwa nga 6 Ogwolubereberye, 1988 mu [[:en:Mbarara|disitulikiti y’eMbarara,]] bazadde be kuliko Goodman James Rubongoya ne Nankunda Medius. Yasomera mu Kanyaryeru Primary School ne Lake Mburo Secondary School, gye yamalira [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|Siniya Eyookuna]]. Oluvannyuma yasomera mu Nganwa High School e Bushenyi, gye yali [[:en:Head_girl_and_head_boy|Omukulu W'abayizi]] era n’amalirayo [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya Eyoomukaaga]].<ref>{{Cite web |last=BATTE |first=BAKER |date=2021-03-05 |title=How this Harvard, Oxford-trained lawyer became the toast of the ghetto |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/how-this-harvard-oxford-trained-lawyer-became-the-toast-of-the-ghetto/ |access-date=2026-11-12 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Rubongoya yagenda mu maaso n’asoma [[:en:Law_degree|diguli esooka mu mateeka]] mu [[:en:Makerere_University|yunivasite ya Makerere]] mu [[:en:Kampala|Kampala]], nga tannagenda mu ttendekero lya [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] okufuuka omuwolereza. Mu 2014, yaweebwa sikaala okusoma [[:en:Master's_degree|diguli eyookubiri]] mu mateeka mu [[:en:Harvard_University|Harvard University]] mu Amerika, ng’essira aliteeka nnyo ku [[:en:Constitutional_law|mateeka agakwata ku Ssemateeka]] . Oluvannyuma lw’okudda mu Uganda n’akolera mu kakiiko akagaba emikisa egy’enkanankana akaseera katono, yaweebwa omukisa omulala n’asomera mu [[:en:University_of_Oxford|yunivasite ya Oxford]] mu Bungereza, gye yafunira diguli eyookubiri mu mateeka g’ensi yonna agakwata ku ddembe ly’obuntu.<ref>{{Cite web |url=https://matookerepublic.com/2021/10/30/nup-sg-rubongoya-graduates-from-university-of-oxford-in-the-uk/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-29 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331170751/https://matookerepublic.com/2021/10/30/nup-sg-rubongoya-graduates-from-university-of-oxford-in-the-uk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=News |first=Flash UG |last2=Uganda |first2=Flash |date=2020-12-15 |title=David Lewis Rubongoya: Biography, Education, Wife, and Tribe |url=https://flashugnews.com/david-lewis-rubongoya-biography-education-wife-tribe/ |access-date=2026-11-12 |website=Flash Uganda Media |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |last=Maberi |first=Nickson |date=2021-10-29 |title=NUP's General Secretary Bags a Master's Degree From Oxford University |url=https://campusbee.ug/news/nups-general-secretary-bags-a-maters-degree-from-oxford-university/ |access-date=2026-11-12 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref> == Omulimu gwe ogw'ebyobufuzi == Oluvannyuma lw’okudda mu Uganda okuva mu Amerika ng’amaze okusoma mu Harvard University, Rubongoya yafuna emirimu egy’enjawulo omuli n’okukola ng’omusomesa mu [[:en:International_University_of_East_Africa|International University of East Africa]] ey'eKampala. Mu kiseera kye yamala ku yunivasite mwe yasisinkanira Bobi Wine eyali omu ku bayizi be era nga muyimbi munnansi omututumufu mu Uganda ng’ayimba ebigambo ebikwata ku mbeera z’abantu n’ebyobufuzi mu kiseera ekyo. Ababiri bano baafuna omukwano ogw’oku lusegere, era mu 2017, Bobi Wine bwe yeesimbawo mu kalulu ka palamenti n’afuuka omubaka wa palamenti mu kitundu ky’e Kyadondo East, Rubongoya y’omu ku baamuwagira.<ref>{{Cite web |last=Kr |first=Raiden |date=2026-10-15 |title=7 Things You Didn't know about David Lewis Rubongoya |url=https://hardrockmedia.org/7-things-you-didnt-know-about-david_15/ |access-date=2026-11-12 |website=Welcome |language=en-US}}</ref> Mu mwaka gwe gumu, okukubaganya ebirowoozo kwabalukawo ku ky’okuwa [[:en:Yoweri_Museveni|Pulezidenti Museveni]] obuyinza obulala okufuga oluvannyuma lw’okutuuka ku myaka 75, nga guno gwe gwali ekkomo ku myaka egy’obukulu okusinziira ku [[:en:Ugandan_Constitutional_Conference|ssemateeka wa Uganda]] . Rubongoya eyali omukugu mu mateeka ga ssemateeka, yali mweraliikirivu olw’obuyinza obuyinza okukozesebwa obubi era yeegatta ku ludda oluvuganya, n’akyuka okuva mu kuwagira ekibiina ekiri mu buyinza ekya [[:en:National_Resistance_Movement|NRM]].<ref>{{Cite web |title=David Lewis Rubongoya Archives |url=https://www.watchdoguganda.com/tag/david-lewis-rubongoya |access-date=2026-11-12 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> Mu 2020, Bobi Wine, Rubongoya, n’abantu abalala ab'enkizo baatongoza ekibiina ky’ebyobufuzi ekya National Unity Platform (NUP) ekyali ekisinde ky’eby'obufuzi mu kibiina kya People Power ekikulemberwa Bobi Wine. Rubongoya yalondebwa ku bwa Ssaabawandiisi w'ekibiina, era mu 2021, NUP yeetaba mu kulonda kwayo okwa bonna okwasooka. Wadde nga waliwo okweraliikirira ku bwenkanya mu by’okulonda, Bobi Wine yawangula obululu obusoba mu 40% mu kuvuganya ku bwa pulezidenti, era NUP n’efuna ebifo 62 mu palamenti ya Uganda, ekintu ekyali eky'obuwanguzi eri ekibiina ky’ebyobufuzi ekyali ekipya mu Uganda.<ref>{{Cite news |last=Post |first=Entebbe |date=2020-07-30 |title=Inside Story; Why People Power General Secretary Lewis Rubongoya Dropped NRM - Entebbe Post |url=https://entebbepost.com/inside-story-why-people-power-general-secretary-dropped-nrm/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230331093647/https://entebbepost.com/inside-story-why-people-power-general-secretary-dropped-nrm/ |archive-date=2023-03-31 |access-date=2026-11-12 |work=Entebbe Post |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mazima.ug/national/why-nups-rubongoya-was-arrested-and-jailed-briefly/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-29 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331092137/https://mazima.ug/national/why-nups-rubongoya-was-arrested-and-jailed-briefly/ |url-status=dead }}</ref> Rubongoya ne banne mu NUP okuva olwo bafuuka ekibiina ky’ebyobufuzi ekikulembedde ku ludda oluvuganya gavumenti mu Uganda, wadde nga bafunye okusoomoozebwa mu kaweefube w’okutumbula demokulaasiya n’eddembe ly’obuntu mu ggwanga.<ref>{{Cite web |url=https://mazima.ug/national/mao-alone-cant-negotiate-a-transition-for-uganda-rubongoya/ |title=Archive copy |access-date=2025-08-29 |archive-date=2024-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615042246/https://mazima.ug/national/mao-alone-cant-negotiate-a-transition-for-uganda-rubongoya/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Express |date=2022-06-22 |title=NUP Secretary-General David Lewis Rubongoya arrested |url=https://dailyexpress.co.ug/2022/06/22/just-in-nups-david-lewis-rubongoya-arrested/ |access-date=2026-11-12 |website=Daily Express |language=en-GB}}</ref> == Obulamu bwe obw’obuntu == Mu kiseera kino Rubongoya si mufumbo naye nga alina abaana basatu ab’obuwala.<ref>{{Cite news |title=NUP's Secretary General Rubongoya and Wife Welcome Bouncing Baby Girl |url=https://blizz.co.ug/8028/NUPs-Secretary-General-Rubongoya-and-Wife-Welcome-Bouncing-Baby-Girl |archive-url=http://web.archive.org/web/20250319175900/https://blizz.co.ug/8028/NUPs-Secretary-General-Rubongoya-and-Wife-Welcome-Bouncing-Baby-Girl |archive-date=2025-03-19 |access-date=2026-11-12 |work=blizz.co.ug}}</ref><ref>{{Cite web |title=vanguardnews.ug |url=https://www.vanguardnews.ug/nup-secretary-general-rubongoya-welcomes-second-child/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250319133705/https://www.vanguardnews.ug/nup-secretary-general-rubongoya-welcomes-second-child/ |archive-date=2025-03-19 |access-date=2026-11-12 |website=www.vanguardnews.ug |language=fr}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] pdjc24e7o2koskdefn9mexlp47pdkqk King Saha 0 11779 78365 58044 2026-11-11T18:14:40Z Its Ashavin 12579 Engule ya AFRIMA 78365 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ssemanda Manisul''', amanyiddwa mu by’ekikugu nga '''King Saha''', muyimbi ava Entebbe mu Uganda. King Saha muyimbi wa nnyimba z'ekika kya [[Afrobeat|Afro-beat / Zouk]] era nga ye dayirekita omukulu owa Kings Love Entertainment. == Eby'emirimu == [[File:King_Saha,_a_musician_from_Uganda.jpeg|alt=King Saha, a Ugandan musician|thumb|404x404px|King Saha, omuyimbi Omunnayuganda]] King Saha yatandika okukozesa erinnya lino mu kuyimba kwe mu mwaka gwa 2011 bwe yasooka okufulumya oluyimba olumanyiddwa nga Signal. Yeegatta ku kibiina kya Leone island ekya [[Jose Chameleone|Jose Chameleon]] ng'omuyimbi omuyambi,<ref name=":1">{{Cite web |last=Asingwire |first=Mzee |date=24 November 2023 |title=King Saha: How I joined Jose Chameleone's Leone Island |url=https://www.pulse.ug/entertainment/music/king-saha-how-i-joined-jose-chameleones-leone-island/rzz6kz9 |access-date=2023-12-11 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> nga tannatandika kkampuni yiye ekola ennyimba eya Kings Love Entertainment. Mu mwaka gwa 2014, yafulumya oluyimba olwakolebwa pulodyusa Baur nalutuuma "Mulirwana". Yategeka ekivvulu kye ekyasooka kye yatuuma Mulirwana Concert, ku Freedom City Mall ku luguudo lw’e Entebbe.<ref name=":2">{{Cite web |title=How King Saha became one of Uganda's best artistes? |url=https://www.nowviba.com/templates/article/How-king-Saha-became-one-of-Uganda-s-best-artist-/4080 |access-date=2023-12-11 |website=Nowviba}}</ref> Mu mwaka gwa 2019 yasooka okulabikirako mu ntegekka z'okuyimba eza Coke Studio omukungaanira abayimbi okuva mu mawanga ag'enjawulo ezitegekebwa kkampuni ya Coca cola ne muyimbi munne Omunnayuganda Weasle n’omuyimbi omulala okuva mu ggwanga lya [[Ethiopian|Ethiopia]] Yared Negu.<ref>{{Citation|title=King Saha, Yared Negu & Weasel – Light Up U Candle (Original)|url=https://soundcloud.com/user-26489556/king-saha-yared-negu-weasel|access-date=2023-12-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 December 2018 |title=King Saha Lands in Nairobi For Coke Studio Africa Debut |url=https://chimpreports.com/king-saha-lands-in-nairobi-for-coke-studio-africa-debut/ |access-date=2023-12-11 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Nga 8 omwezi Ogw'ekkumi n'ebbiri mu mwaka gwa 2023 King Saha yakola ekivvulu ku woteeri ya Africana mu [[Kampala]] kye yatuuma Ebiseera Ebyo Concert.<ref>{{Cite web |last=Ruby |first=Josh |date=8 December 2023 |title=Mammoth crowds flock to Hotel Africana for King Saha's 'Ebiseera Ebyo' concert |url=http://mbu.ug/2023/12/09/king-saha-ebiseera-ebyo-concert-success/ |access-date=2023-12-11 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Waswa |first=Samson |date=10 December 2023 |title=King Saha promises bigger venue after successful 'Ebiseera' concert |url=https://www.pulse.ug/entertainment/king-saha-promises-bigger-venue-after-successful-ebiseera-concert/r5x30rv |access-date=2023-12-11 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asingwire |first=Mzee |date=9 December 2023 |title=Spice, Rema share lighthearted moments with Bobi Wine at King Saha's concert |url=https://www.pulse.ug/entertainment/celebrities/spice-rema-share-lighthearted-moments-with-bobi-wine-at-king-sahas-concert/2mhrsgd |access-date=2023-12-11 |website=Pulse Uganda |language=en |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211082900/https://www.pulse.ug/entertainment/celebrities/spice-rema-share-lighthearted-moments-with-bobi-wine-at-king-sahas-concert/2mhrsgd |url-status=dead }}</ref>[[Bobi Wine|​]][[National Unity Platform|​]]<ref>{{Cite web |last=Post |first=Entebbe |date=8 December 2023 |title=King Saha concert: Bobi Wine cuts his trip to Europe short |url=https://entebbepost.com/king-saha-concert-bobi-wine-cuts-his-trip-to-europe-short/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211085846/https://entebbepost.com/king-saha-concert-bobi-wine-cuts-his-trip-to-europe-short/ |archive-date=11 December 2023 |access-date=2023-12-11 |website=Entebbe Post |language=en-US}}</ref>.[[Bobi Wine]] akulira ekibiina ky'ebyobufuzi ekiyitibwa [[National Unity Platform]] era amannyiddwa okukulira oludda oluvuganya gavumenti mu Uganda yasazaamu olugendo lwe olw'e Bungereza nakomawo okumulaba nga ayimba. == Olukalala lw'ennyimba zakoze == === Alubaamu za situdiyo === {| class="wikitable" |+Alubaamu ezifulumiziddwa King Saha ! Omutwe ! Ebisingawo |- | Biri Biri<ref>{{Cite web |last=Deborah |date=25 May 2018 |title=Biri Biri- King Saha |url=https://www.ghafla.com/ug/biri-biri-king-saha/ |access-date=2023-12-11 |website=Ghafla!Uganda |language=en-US |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211084353/https://www.ghafla.com/ug/biri-biri-king-saha/ |url-status=dead }}</ref> | * Released: 5 June 2018 * Label: Kings Love Entertainment * Formats: Digital download |- |Oluyimba olumu | * Yafulumizibwa: 15 September 2013 * Label: Bassekabaka Bagala nnyo Eby'amasanyu * Enkola: Okuwanula mu ngeri ya digito |- |On My Way | * Yafulumizibwa: 20 April 2012 * Label: Bassekabaka Bagala nnyo Eby'amasanyu * Enkola: Okuwanula mu ngeri ya digito |} [[File:King_Saha_omuyimbi.png|alt=King Saha, a Ugandan musician|thumb|King Saha, muyimbi Omunnayuganda]] == Engule n’okusunsulwa == {| class="wikitable" |+Engule King Saha zabaddeko ! Omwaka ! Engule ! Olubu ! Alizaati |- | 2022. 2022 | Engule za AFRIMA |Omuyimbi omusajja eyasinga Buvanjuba bwa Afirika | Basunsuddwa<ref>{{Cite web |date=15 September 2022 |title=AFRIMA Outs Full Nomination List, Eddy Kenzo, Spice Diana, King Saha, Bebe Cool, Slick Stuart & Roja, Sheilah Gashumba and Dj Lito Nominated |url=https://exclusive.co.ug/afrima-outs-full-nomination-list-eddy-kenzo-spice-diana-king-saha-bebe-cool-slick-stuart-roja-sheilah-gashumba-and-dj-lito-nominated-2/ |access-date=2023-12-11 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 September 2022 |title=King Saha, Bebe Cool and Eddy Kenzo nominated for the AFRIMA awards – Nkumba University News |url=https://news.nkumbauniversity.ac.ug/king-saha-bebe-cool-and-eddy-kenzo-nominated-for-the-afrima-awards/ |access-date=2023-12-11 |language=en-US |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211082851/https://news.nkumbauniversity.ac.ug/king-saha-bebe-cool-and-eddy-kenzo-nominated-for-the-afrima-awards/ |url-status=dead }}</ref> |- | 2021. Omuntu w’abantu | Engule ya Zzina | Oluyimba lwa Afro Beat olusinga obulungi(Ssala Puleesa) | Basunsuddwa<ref>{{Cite web |last=Ruby |first=Josh |date=2 April 2021 |title=Full List: Zzina Awards 2021 Nominees |url=http://mbu.ug/2021/04/02/full-list-zzina-awards-2021-nominees/ |access-date=2023-12-11 |website=MBU |language=en-US}}</ref> |- | 2019 | Engule za Zzina | Omuyimbi wa RnB ow'omulembe guno | Basunsuddwa<ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |first=NELSON MANDELA {{!}} PML Daily |date=8 March 2019 |title=Full list: Zzina Awards 2019 nominees, voting in progress |url=https://www.pmldaily.com/features/entertainment/2019/03/full-list-zzina-awards-2019-nominees-voting-in-progress.html |access-date=2023-12-11 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> |- | 2019 | Engule za Zzina | Enkolagana esinga obulungi (Mpa Love) | Basunsuddwa<ref name=":0" /> |- | 2016 | Engule za Uganda Entertainment Awards | Omuyimbi wa RnB asinga | Yawangudde<ref>{{Cite web |date=5 September 2015 |title=List of Winners and Losers At Uganda Entertainment Awards |url=https://www.howwe.ug/news/entertainment/8178/list-of-winners-and-losers-at-uganda-entertainment-awards |access-date=2023-12-11 |website=www.howwe.ug |language=en}}</ref> |- | 2015 | Engule za Rising Star |Omuyimbi w'omwaka | Basunsuddwa<ref>{{Cite web |date=30 July 2014 |title=Rising Star Awards (RSA) Nominees Released |url=https://www.howwe.ug/news/entertainment/1794/rising-star-awards-rsa-nominees-released.php |access-date=2023-12-11 |website=www.howwe.ug |language=en}}</ref> |} == Obulamu bwe == King Saha alina ennyumba mu kabuga k'e Nakawuka mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y'e Wakiso]], mu ttundutundu ly'omu masekati ga Uganda. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Saha, King}} [[Category:Abayimbi]] a41j0xwoje5d27qzimgyjx7cj0fysji Lanyero Sarah Ochieng 0 11894 78404 73929 2026-11-12T11:51:42Z Derek WRLD 12572 Ntereezeza ku kiwandiko 78404 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Lanyero Sarah Ochieng''' era amanyiddwa nga ''Sarah Ochieng Lanyero'' (yazaalibwa 14 Ogwomusanvu 1967) Munnayuganda era munnabyabufuzi. Yaliko [[omubaka mu Paalamenti]] mu [[Paalamenti ya Uganda]] ey’omwenda ng’akiikirira Disitulikiti y’e Lamwo wansi w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref>{{Cite web |title=Stories :: Status: Accepted :: Keyword: sarah lanyero ochieng lamwo woman member of parliament :: Accepted date: March 2022 :: Uganda Radio Network|url=https://ugandaradionetwork.com/a/archive.php?iStatus=4&iKeyword=79030|access-date=2022-03-29|website=ugandaradionetwork.com}}</ref><ref name="newvision2">{{Cite web |title=South Sudanese withdraw from Uganda territory after skirmish|url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1331928|access-date=2022-03-29|website=New Vision|language=en}}</ref> == Eby'obufuzi == Yaweerezaako ng'omubaka mu Paalamenti ey’omwenda owa Disitulikiti y’e Lamwo.<ref name="newvision2" /><ref>{{Cite web |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=28993:speaker-otto-row-deepens |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327030413/https://www.observer.ug/component/content/article?id=28993:speaker-otto-row-deepens |url-status=dead }}</ref>​[[National Resistance Movement|​]] Yali omu ku bammemba abalondebwa mu kalulu ka 2020 ak'ekibiina kya National Resistance Movement (NRM) okusinziira ku lukalala olw'afulumizibwa [[Akakiiko k'ebyokulonda mu Uganda|akakiiko k'ebyokulonda]] mu NRM. <ref>{{Cite web |url=https://elitenewsug.com/nrm-electoral-commission-has-released-the-list-of-nominated-canidates-in-2020-primaries/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324044933/https://elitenewsug.com/nrm-electoral-commission-has-released-the-list-of-nominated-canidates-in-2020-primaries/ |url-status=dead }}</ref> == Laba ne == * Olukalala lw’abakiise mu Paalamenti ya Uganda ey’omwenda == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * {{Cite web |title=Lanyero Sarah Ochieng and Electoral Commission vs. Lanyero Molly Reference No. 225 of 2013 arisisng out of Electoral Appeal No. 32 of 2011 - Reference No. 225 of 2013 arisisng out of Electora - Uganda Online Law Library |url=https://ugandalawlibrary.net/judgments/view/AVmn9fDXM1mVe3inRK6/lanyero-sarah-ochieng-and-electoral-commission-vs-lanyero-molly-reference-no-225-of-2013-arisisng-out-of-electoral-appeal-no-32-of-2011 |access-date=2022-03-29 |website=ugandalawlibrary.net}}  {{DEFAULTSORT:Ochieng, Lanyero Sarah}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] en0fqwtjgmwk8odu71hmqft33oa3bmy Stephen Tomusange 0 12016 78367 72322 2026-11-11T18:19:51Z Crystalelyza 11913 nzigyemu amabanga nenteleza reference 78367 wikitext text/x-wiki '''Stephen Salonga Tomusange''' yali [[:en:Anglican|mulabirizi w'ekkanisa ya Uganda]] eyaweereza mu [[:en:Uganda|Uganda]] mu kitundu eky'okubiri eky’ekyasa eky’amakumi abiri. Yasomera mu ssomero lya [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] ne [[:en:Buwalasi_Theological_College|Buwalasi Theological College]] . [[:en:Ordained|Yatuuzibwa]] [[:en:Deacon|ku budyankon]]<nowiki/>i mu 1936 ate [[:en:Priest|Faaza]] mu 1938. Yaweereza mu [[:en:Diocese_of_the_Upper_Nile|Bulabirizi bwa Upper Nile]] era nga yeyali [[:en:Assistant_Bishop|Omuyambi w'omulabirizi]] waakyo okuva mu 1952 okutuuka mu 1961 (era yali [[:en:Archdeacon|Ssaabadinkoni]] w’e [[:en:Teso_sub-region|Teso]] okuva mu 1959). [[:en:Translation_(ecclesiastical)https://en.wikipedia.org/wiki/Translation_(ecclesiastical)|Yazzibwa]] [[:en:Anglican_Diocese_of_Soroti|e Soroti]] mu 1961;<ref>https://ugandaradionetwork.com/story/bishop-ilukor-is-dead</ref> era n’addamu okukyusibwa n'azzibwa mu [[:en:Bishop_of_West_Buganda|West Buganda]] mu 1965 (era eno gye yali [[:en:Dean_(religion)|Dean]] ). Tomusange yawummula mu 1974.<ref>{{Cite book |date=2026-06-30 |title=Crockford's Clerical Directory |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Crockford%27s_Clerical_Directory&oldid=1361839768 |language=en}}</ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Buganda]] [[Category:Eddiini mu Buganda]] dffjbet2zfyl4p7jpmnim1vxxhwxwva 78379 78367 2026-11-11T18:35:25Z Crystalelyza 11913 Nkyusiza citation 78379 wikitext text/x-wiki '''Stephen Salonga Tomusange''' yali [[:en:Anglican|mulabirizi w'ekkanisa ya Uganda]] eyaweereza mu [[:en:Uganda|Uganda]] mu kitundu eky'okubiri eky’ekyasa eky’amakumi abiri. Yasomera mu ssomero lya [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] ne [[:en:Buwalasi_Theological_College|Buwalasi Theological College]] . [[:en:Ordained|Yatuuzibwa]] [[:en:Deacon|ku budyankon]]<nowiki/>i mu 1936 ate [[:en:Priest|Faaza]] mu 1938. Yaweereza mu [[:en:Diocese_of_the_Upper_Nile|Bulabirizi bwa Upper Nile]] era nga yeyali [[:en:Assistant_Bishop|Omuyambi w'omulabirizi]] waakyo okuva mu 1952 okutuuka mu 1961 (era yali [[:en:Archdeacon|Ssaabadinkoni]] w’e [[:en:Teso_sub-region|Teso]] okuva mu 1959). [[:en:Translation_(ecclesiastical)https://en.wikipedia.org/wiki/Translation_(ecclesiastical)|Yazzibwa]] [[:en:Anglican_Diocese_of_Soroti|e Soroti]] mu 1961;<ref>{{Cite news |last=Among |first=Salume |title=Bishop Ilukor is Dead |url=https://ugandaradionetwork.com/story/bishop-ilukor-is-dead |archive-url=http://web.archive.org/web/20200225180833/https://ugandaradionetwork.com/story/bishop-ilukor-is-dead |archive-date=2020-02-25 |access-date=2026-11-11 |work=Uganda Radio Network |language=en}}</ref> era n’addamu okukyusibwa n'azzibwa mu [[:en:Bishop_of_West_Buganda|West Buganda]] mu 1965 (era eno gye yali [[:en:Dean_(religion)|Dean]] ). Tomusange yawummula mu 1974.<ref>{{Cite book |date=2026-06-30 |title=Crockford's Clerical Directory |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Crockford%27s_Clerical_Directory&oldid=1361839768 |language=en}}</ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Buganda]] [[Category:Eddiini mu Buganda]] 4iupnlmaaptiagfddqm3grf7zwgx06z Tonny Stone Luggya 0 12092 78363 68441 2026-11-11T18:12:45Z Judithamos 10087 Nterezeza mu kiwandiiko 78363 wikitext text/x-wiki '''Anthony Fredrick Luggya''', amanyiddwa nga '''Tonny Stone Luggya''', Munnayuganda munoonyereza, omusawo, omusawo w’okubudamya, omusomi, omuddukanya weby’ensoma, omuddukanya w'emizannyo era eyali omuzannyi wa rugby.<ref>{{Cite web |title=ORCID |url=https://orcid.org/0000-0002-1638-7321 |website=orcid.org}}</ref> Akulira ekitongole ky'obusawo bw'okubudamya n'obusawo obw'amangu mu ssomero ly'obusawo mu ttendekero ly'ebyobulamu mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]]. Era musawo wa bakozi abasawo abakola ku by'okubudamya mu [[Mulago National Specialised Hospital|ddwaliro lya Mulago National Referral Hospital]] erijjanjaba obubenje n’abalwadde ab’amangu. Yali muzannyi omujjumbize mu muzannyo gwa rugby wakati wa 1997 ne 2018.<ref>{{Cite web |title=Dr. Luggya, Tonny (Stone) |url=https://som.mak.ac.ug/our_team/dr-luggya-tonny-stone/ |access-date=2025-09-30 |archive-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406200310/https://som.mak.ac.ug/our_team/dr-luggya-tonny-stone/ |url-status=dead }}</ref> Okuva mu gwekkumi n'ebiri mu mwaka gwa 2021, abadde ssentebe w'abavubuka abakulu mu Kampala (KOBS) Rugby Football Club.<ref>{{Cite web |last=Kawalya |first=Brian |date=December 13, 2021 |title=Stone Luggya Elected New Betway KOBs Chairman |url=https://www.the-sportsnation.com/2021/12/13/stone-luggya-elected-new-betway-kobs-chairman/}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |date=October 10, 2021 |title=Luggya braced for Kobs top job |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/rugby/luggya-braced-for-kobs-top-job-3578816 |website=Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Dr. Lugya wins Kobs elections, becomes club chairman |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/122139 |website=New Vision}}</ref> [[Category:Abasawo mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] bnbrxltxn082fem9fzc3zza212041v7 Akakiiko k'ebyokulonda mu Uganda 0 12242 78358 77441 2026-11-11T18:02:56Z Judithamos 10087 Nterezezza mu kiwandiiko 78358 wikitext text/x-wiki    '''Akakiiko Akavunaanyizibwa ku by'okulonda mu Uganda''', era nga k'ekakiiko '''k'eby'okulonda mu Uganda''', kitongole kya [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]] ekyassibwawo nga bayita mu ssemateeka, ng'ekiragiro kyakyo "kyakutegeka n'okukola okulonda okwa bulijjo, okw'eddembe era okw'obwenkanya" mu ggwanga, mu ngeri ennungi, ey'ekikugu era etaliimu kyekubiira.<ref>{{Cite web |last=UCU |date=5 August 2016 |title=Mission, Vision and Goal |url=http://www.ec.or.ug/ |access-date=5 August 2016 |publisher=Electoral Commission of Uganda (ECU)}}</ref> == Gyekasinganibwa == Akakiiko k’eby'okulonda mu Uganda nga 19 Ogwomwenda kaatongoza amaka gaako amapya agasinganibwa e Lwez-Lubowa mu Makindye Ssabagabo Municipal Council mu Disitulikiti y’e Wakiso okusunsula abaali baagala okwesimbawo ku bwa Pulezidenti mu 2026 era n'okukola ng'ekifo ky'eggwanga ewanaabalirwa obululu n'okulangirira ebinabeera bivudde mu kulonda. Emabegako akakiiko k’ebyokulonda kaava ku kitebe kyako ekyali ku luguudo lwa 55 Jinja Road, mu [[:en:Kampala_Central_Division|Central Division]] mu [[Kampala]], ekibuga kya Uganda ekikulu era ekisinga obunene mu ggwanga.<ref>{{citation|url=http://www.ec.or.ug/?q=content/head-office|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|title=Uganda Electoral Commission: Head Office|location=Kampala|publisher=Electoral Commission of Uganda (ECU)|last=ECU|archive-date=22 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160122170503/http://www.ec.or.ug/?q=content/head-office|url-status=dead}}</ref> nga beetegekera okuzimba oluguudo olunabeera luva e Kampala okugeda e Jinja olugenda okubeera nga luyisibwa wagulu.Endagiriro y'ekitebe ekikulu eky'akakiiko k'eby'okulonda mu Uganda ng'okozesa bibalo zeezino ye:0°19'00.0"N, 32°35'39.0"E (Latitude:0.316675; Longitude:32.594154).<ref>{{google maps|access-date=6 August 2016|url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B019'00.0%22N+32%C2%B035'39.0%22E/@0.3166763,32.5936082,112m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.316675!4d32.594154|title=Location of the Headquarters of the Electoral Commission of Uganda}}</ref> kyasengulwa ne kitwalibwa ku luguudo lwa 7th Sreet mu kitundu ky’amakolero oluvannyuma ekyafuuka okubeera nga kyaali kitawanyizibwa amataba ng'enkuba ey’amaanyi eyatonnya okutuusa lwe baafuna ekifo ekirungi e Lweza-Lubowa okusobozesa okuzimbibwa kwakyo okupya. Emirimu emipya egy’okuzimba gyatandise era nga gyakolebwa kampuni ya National Housing and Construction Company egikolebwa mu mitendera. == Ebikikwatako == Etteeka eryaviirako okutandikawo kw'akakiiko k’eby'okulonda lyalangirirwa mu 1997. Akakiiko k’ebyokulonda akaasooka kaakola okuva mu 1997 okutuuka mu 2002. Akakiiko akaliwo kati kajja mu ofiisi mu 2016 okumala ekisanja kya myaka musanvu, nga kazzibwa obuggya omulundi gumu gwokka. Akakiiko kano akakulirwa Omulamuzi wa Kkooti Enkulu, Omulamuzi Simon Mugenyi Byabakama, kadda mu bigere by'ako akaali kakulemberwa Yinginiya [[Badru Kiggundu]] akawereza ebisanja bibiri okuli okuva mu 2002 okutuusa mu 2009 ne 2009 paka 2016). Ba kaminsona abalala kuliko Hajjat Aisha Lubega amyuuka ssentebe, ne bakamisona Peter Emorut, Steven Tashobya, Justine Ahabwe Mugabi, Nathaline Etomaru ne Mustapha Ssebaggala Kigozi. Mu kiseera ky'emyaka gyabwe egyasooka mu ofiisi, baategeka era ne balabirira okulonda. Okulonda okusooka mu ggwanga lyonna kwe baali basuubirwa okutegeka kwe kulonda kw'abakulembeze b’olukiiko ''lw’ebitundu'' . Webwatukira mu Gwokuna mu 2018, ebyo byali birwawo olw’obutaba na nsimbi zimala.<ref name="Two">{{Cite web |last=Nabwiso |first=Samuel |date=17 April 2018 |title=Uganda's EC seeks Ushs7bn for local council elections |url=http://www.busiweek.com/index1.php?Ctp=2&pI=6653&pLv=3&srI=69&spI=221&cI=11 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424211209/http://www.busiweek.com/index1.php?Ctp=2&pI=6653&pLv=3&srI=69&spI=221&cI=11 |archive-date=April 24, 2018 |access-date=24 April 2018}}</ref> == Ba kaminsona == Wammanga be bakamisona abaliwo kati okuva mu 2016, okutuusa 2022) <ref name="Three">{{Cite web |last=Kafeero |first=Stephen |date=18 November 2018 |title=Justice Simon Byabakama replaces Kiggundu as EC chairperson |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-Byabakama-Electoral-Commission-Chairman/688334-3456578-kdcb7/index.html |access-date=24 April 2018}}</ref> Ttiimu empya yalayizibwa nga 17 Ogwoluberyeberyemu 2017.<ref name="Four">{{Cite web |last=Vision Reporter |date=17 January 2017 |title=New Electoral Commission team sworn in |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1444184/electoral-commission-team-sworn |access-date=24 April 2018}}</ref> # [[Simon Mugenyi Byabakama]] : Ssentebe # Hajjat Aisha Lubega: AmyuUka wa Ssentebe # Peter Emorut: Kaminsona # Justine Ahabwe Mugabi: Kaminsona # Stephen Tashobya: Kaminsona # Mustapha Ssebagala Kigozi: Kaminsona # Nathaline Etomaru: Kaminsona == Obutabanguko == Akakiiko k’eby'okulonda kazze kalumirizibwa enfunda eziwera olw'obutabeera na bwenkanya. Mu Kulonda kwa Pulezidenti okwa 2021 waaliwo ebifo 409 ebyali birondebwaamu ng'abantu ebitundu 100 ku 100 beebalabibwayo, wabula nga bino byonna byawangulwa [[Yoweri Museveni|Pulezidenti Museveni]].<ref>{{Cite web |date=17 February 2021 |title=Observers baffled by 100% voter turnout. |url=https://observer.ug/news/headlines/68513-election-observers-baffled-by-100-voter-turnout-at-409-polling-stations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217135054/https://observer.ug/news/headlines/68513-election-observers-baffled-by-100-voter-turnout-at-409-polling-stations |archive-date=2021-02-17 |website=Observer}}</ref> Empapula ezikozesebwa mu Kulonda ezimannyikiddwa Ng'ebivudde mu Kulonda zikyusibwa zaakyusibwa nga kino kiyamba pulezidenti Museveni mu ngeri Akakiiko k’eby'okulonda gye katasobodde kunnyonnyola.<ref>{{Cite web |title=Something doesn't add up |url=https://twitter.com/thecontinent_/status/1368105935076536321 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306074739/https://twitter.com/thecontinent_/status/1368105935076536321 |archive-date=2021-03-06 |website=The Continent}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wa bweru wa wikipedia == * Omukutu gw'Akakiiko k'Eby'okulonda mu Uganda * [https://web.archive.org/web/20241107032853/https://www.africaresearchinstitute.org/blog/staging-an-election-in-uganda-kiggundus-third-act/ Okutegeka okulonda mu Uganda: Ekikolwa kya Kiggundu eky'okusatu nga 2 Ogwokusatu mu 2016] ig6vka1lasqa97500o3ynv472wl765c Hope Nakazibwe Grania 0 12439 78369 71959 2026-11-11T18:21:35Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78369 wikitext text/x-wiki   [[File:Nakazibwe_Hope_Grania.jpg|thumb|Nakazibwe Hope Grania]] '''Hope Nakazibwe Grania''' (yazaalibwa 20 Omwezi ogusooka 1986) munnayuganda [[munnabyabufuzi]], era mukugu mu by'ameekennenyerezo (Labaratory Scientist).<ref name=":1">{{Cite web |title=New Vision - Latest News |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/know-your-mp-elect-hope-nakazibwe-102536 |access-date=2025-04-11 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu kiseera kino ye mubaka wa paalamenti omukyala owa [[Mubende (disitulikit)|Disitulikiti y'e Mubende]].<ref>{{Cite web |title=NAKAZIBWE HOPE GRANIA - UGLEADER |url=https://ugleader.com/leader/1015/nakazibwe-hope-grania |access-date=2025-04-11 |website=ugleader.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-30 |title=Inside NRM Caucus plan to wrest Buganda region out of NUP’s hold |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/inside-nrm-caucus-plan-to-wrest-buganda-region-out-of-nup-s-hold-4983956 |access-date=2025-04-11 |website=Monitor |language=en}}</ref> Hope yafumbirwa Dr Andrew Abaasa.<ref name=":1" /> == Obuto bwe n’okusoma kwe == Hope Nakazibwe yazaalibwa nga 20 Omwezi ogusooka 1986, bazadde be Hindia Mpuuga ne Norah Mbabazi aba disitulikiti y’e Mubende.<ref name=":0">{{Cite web |title=KNOW YOUR MP-ELECT: Hope Nakazibwe |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/102536 |access-date=2022-03-10 |website=New Vision |language=en}}</ref> Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Tiger Army primary School mu disitulikiti y’e Mubende okusoma pulayimale mu 1999, Kasenyi SS e Mubende ku misomo gye egy'omutendera gwa siniya eyokuna ne Christ the King Bulinda ku misomo gye egy'omutendera gwa siniya eyomukaaga.<ref name=":0" /> Alina dipulooma mu ssaayansi w'okwekeneenya endwadde mu meekeneenyerezo g’obusawo okuva mu ttendedekero lya Makerere Paramedical School Mulago (2008). N'era alina ddiguli esooka mu saayansi w'ammeekenneenyerezo ag'obusawo okuva mu yunivasite y'e Mbarara University of Science and Technology gye yawangulira engule y’omuyizi eyasinga ow'omwaka 2012.<ref name=":1"/> N'era alina ddiguli eyookubiri mu by’obulamu ebyawamu n'ebitundu okuva mu yunivasite ya Uganda Martyrs University<ref name=":1" /> ne satifikeeti mu kuwandiika ebiwandiiko by'ekinnasaayansi ku bivudde mu kunoonyereza okusobola okuteekebwa mu butabo bw'ekinnassaayansi (Biomedical scientific manuscript writing) okuva mu [[yunivasite y'e Califonia, San Francisco]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2024)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == Emirimu gye == Hope yaweereza ng'omukugu mu kwekeneenya endwadde mu mmeekeneenyerezo ku ddwaaliro e Mengo mu 2008.<ref name=":1"/> Wakati wa 2009-2010, yakola ng'omulondoozi w'amekeneenyerezo mu bifo ewakolerwa emirimu mu kitongole ki Integrated Community Based Initiatives (ICOBI) mu disitulikiti y’e Mubende ne Kassanda. N'era yakola ng'omulondoozi w'ekifo aweekeneenyezebwa endwadde ICOBI Kampala central division mu 2013.<ref name=":1" /> Yeegatta ku kitongole kya Uganda Virus Research Institute /Medical Research Council nebbanguliro lya London School of Hygiene and Tropical Medicine mu 2013, n’akulembera; ekitongole ky’omusaayi 2013-2015, ekya Ssaayansi asoma ku nkyukakyuka ensirikitu ezigenda mu maaso mu mibiri gy'abantu (Biochemistry) 2015-2016, ekisomesa ku butoffaali obusirikitu obuzimba ebintu oba abantu ( Molecular ) 2017-2020 neyeegatta ku byobufuzi ebyaddala mu 2020.<ref name=":1" /> == Emirimu gy’ebyobufuzi == Mu 2020, yavuganya ku kifo ky’abakyala ekya disitulikiti y’e Mubende ku tikiti y’ekibiina ky’ebyobufuzi [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] gye yawangula Benna Namugwanya eyali minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kitongole kya Kampala Capital City Authority (KCCA).<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2020-09-05 |title=KCCA minister Benna Namugwanya loses Mubende NRM party ticket |url=https://www.independent.co.ug/kcca-minister-benna-namugwanya-loses-mubende-nrm-party-ticket/ |access-date=2022-03-10 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Akiikiridde ekitundu ekyo mu [[Parliament of Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okutuusa leero.<ref>{{Cite web |title=Nakazibwe Hope Grania - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nakazibwe-hope-grania-10577/ |access-date=2022-03-10 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> Era akola nga ssaabawandiisi mu kibiina kya [[Ekibiina ekigatta abakyala mu Paalamenti ya Uganda|Uganda Women Parliamentary Association]],<ref>{{Cite web |title=UWOPA Elects New Executive for the 11th Parliament of Uganda {{!}} UWOPA |url=http://uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |access-date=2022-03-10 |website=uwopa.or.ug |archive-date=2022-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313181158/http://uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |url-status=dead }}</ref> Era ye nampala wa paalamenti mu kibiina kya NRM owa Mubende eyawamu / enenne. == Ebiwandiiko ebikozesebwa == # {{Cite web |title=New Vision - Latest News |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/know-your-mp-elect-hope-nakazibwe-102536 |access-date=2025-04-11 |website=www.newvision.co.ug}} # {{Cite web |title=NAKAZIBWE HOPE GRANIA - UGLEADER |url=https://ugleader.com/leader/1015/nakazibwe-hope-grania |access-date=2025-04-11 |website=ugleader.com}} # {{Cite web |date=2025-03-30 |title=Inside NRM Caucus plan to wrest Buganda region out of NUP’s hold |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/inside-nrm-caucus-plan-to-wrest-buganda-region-out-of-nup-s-hold-4983956 |access-date=2025-04-11 |website=Monitor |language=en}} # {{Cite web |title=KNOW YOUR MP-ELECT: Hope Nakazibwe |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/102536 |access-date=2022-03-10 |website=New Vision |language=en}} # https://www.researchgate.net/profile/Hope-Grania-Nakazibwe # {{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2020-09-05 |title=KCCA minister Benna Namugwanya loses Mubende NRM party ticket |url=https://www.independent.co.ug/kcca-minister-benna-namugwanya-loses-mubende-nrm-party-ticket/ |access-date=2022-03-10 |website=The Independent Uganda |language=en-US}} # {{Cite web |title=Nakazibwe Hope Grania - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nakazibwe-hope-grania-10577/ |access-date=2022-03-10 |website=visiblepolls.org |language=en}} # {{Cite web |title=UWOPA Elects New Executive for the 11th Parliament of Uganda {{!}} UWOPA |url=http://uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |access-date=2022-03-10 |website=uwopa.or.ug |archive-date=2022-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313181158/http://uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |url-status=dead }}{{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Buganda]] k1zyzzbp9v36l862w62h1fqmx6abwoe Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga 0 12510 78355 75391 2026-11-11T17:57:12Z Tamaledenisvalelian 10136 enterezeza emboozi 78355 wikitext text/x-wiki '''Oluguudo lwa Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga''' lusangibwa mu [[:en:Central_Region,_Uganda|massekati]] ga [[:en:Uganda|Yuganda]], lugatta ebibuga [[:en:Mukono|Mukono]], [[:en:Kyetume|Kyetume]] ne [[:en:Katosi|Katosi]] mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] ku [[:en:Nkokonjeru|Nkokonjeru]] ne [[:en:Nyenga,_Uganda|Nyenga]] mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y’eBuikwe]].<ref>{{Cite web |title=Mukono–Kyetume–Katosi–Nyenga Road - AARoads Wiki |url=https://wiki.aaroads.com/wiki/Mukono%E2%80%93Kyetume%E2%80%93Katosi%E2%80%93Nyenga_Road |access-date=2026-09-26 |website=wiki.aaroads.com |language=en}}</ref> sr1eu0bvq21z8iuvjwwpy46euza0pyu Ronald Nsubuga Balimwezo 0 12907 78401 73044 2026-11-12T10:29:24Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78401 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ronal Nsubuga Balimwezo''' (yazaalibwa mu 1975), Munnayuganda [[yinginiya w'eby'okuzimba]], musomi era [[munnabyabufuzi]]. Ono ye [[Loodi Meeya wa Kampala|Loodi meeya wa Kampala]] omulonde, ekibuga ekikulu ekya [[Yuganda|Uganda]] era ekinene mu ggwanga. Yasooka kulondebwa ku kifo ekyo nga 22 Ogwolubereberye mu 2026. Ekyo nga tekinnatuuka, yali mmemba wa [[Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu]] ng’akiikirira Konsityuwensi y'e Nakawa ey'Obuvanjuba okuva mu 2021 okutuuka mu 2026. Wakati wa 2011 okutuuka mu 2021, yaweereza nga meeya wa [[Divizoni y’e Nakawa]], ng’omu ku kitongole kya [[KCCA Local Administration]], okumala ebisanja bibiri eby’omuddiring’anwa. Yaweereza nga Kansala wa Divizoni y’e Nakawa okumala ekisanja kimu, okuva mu 2006 okutuuka mu 2011. Nga tannaba kwegatta ku by'obufuzi bya Uganda eby’okulonda, yali musomesa mu by’okuzimba mu [[Yunivasite ya Kyambogo|yunivasite e Kyambogo]]. Ono mmemba w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP).<ref name="1R" /> == Ensibuko n’obuyigirize == Ronald Nsubuga Balimwezo yazaalibwa mu [[:en:Nakawa_Division|Divizoni y’e Nakawa]], mu [[Kampala]], Uganda mu 1975 mu maka ga Elizabeth Balimwezo n’omugenzi James Balimwezo. Yasomera Nakawa Primary School okusoma pulayimale. Okusoma siniya, yasomera Nakawa Secondary School. Mu 1995, yakkirizibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadde era obunene mu Uganda, gye yatikkirwa diguli [[:en:Bachelor_of_Civil_Engineering|esooka mu by'okuzimba]] mu 1999. Ekyo yakigoberera n’afuna [[:en:Master_of_Science|diguli eyokubiri mu by’okuzimba]], mu 2001.<ref name="1R">{{Cite web |last=Flash News Uganda |date=16 July 2023 |title=Ronald Balimwezo: Biography, Early Life, Family, Education, Career and Achievements |url=https://flashugnews.com/ronald-balimwezo-biography-family-education-career-and-achievements/ |access-date=24 January 2026 |website=Flash News Uganda}}</ref> == Obumanyirivu mu mirimu == Okumala ekiseera ng’amaze okusoma diguli, yasomesa abayizi abasoma diguli esooka n’aba diguli eyookubiri mu [[:en:Civil_engineering|by’okuzimba]] mu yunivasite y’e Kyambogo, yunivasite endala eya gavumenti mu Kampala. Mu 2006, yalondebwa ku lukiiko lw’ebitundu olwa Nakawa Division, n’aweerezayo ekisanja kimu eky’emyaka etaano okutuusa mu 2011. Oluvannyuma yaweereza ebisanja bibiri eby’omuddiring’anwa eby’emyaka etaano nga meeya wa Divizoni y’e Nakawa, n’addirirwa ekisanja ekirala eky’emyaka etaano ng’aweereza ng’omubaka wa palamenti, n’akiikirira Nakawa East Constituency okuva mu mwaka gwa 2021 okutuuka mu 2026. <ref name="1R">{{Cite web |last=Flash News Uganda |date=16 July 2023 |title=Ronald Balimwezo: Biography, Early Life, Family, Education, Career and Achievements |url=https://flashugnews.com/ronald-balimwezo-biography-family-education-career-and-achievements/ |access-date=24 January 2026 |website=Flash News Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Recruitbase |date=23 January 2026 |title=Ronald Balimwezo Nsubuga Biography: Life, Politics, Accident and 2026 Election |url=https://www.recruitbase.com.ng/ronald-balimwezo-nsubuga-biography/ |access-date=24 January 2026 |website=Recruitbase Nigeria}}</ref> Mu 2026, yawangula akalulu ka Lood meeya wa Kampala. Yasinga bannabyabufuzi abalala musanvu, nga kuliko ne [[Erias Lukwago]] eyamusooka, eyali amaze emyaka 15 egy’omuddiring’anwa ng’amaze mu kifo ekyo okuva mu 2011.<ref name="3R">{{Cite web |last=Franklin Ezaruku Draku |date=23 January 2026 |title=NUP's Balimwezo wins Kampala Lord Mayor race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-s-balimwezo-wins-kampala-lord-mayor-race-5336710 |access-date=24 January 2026 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="4R">{{Cite web |last=Roger Atukunda |title=Ronald Balimwezo Wins Kampala Lord Mayor, Ending Lukwago's 15 Year Tenure |url=https://softpower.ug/ronald-balimwezo-wins-kampala-lord-mayor-ending-lukwagos-15-year-tenure/ |access-date=24 January 2026 |website=SoftPower Uganda}}</ref><ref name="5R">{{Cite web |last=Edge Uganda |date=24 January 2026 |title=Ronald Balimwezo is new Kampala Lord Mayor |url=https://edge.ug/ronald-balimwezo-is-new-kampala-lord-mayor/ |access-date=24 January 2026 |website=Edge Uganda}}</ref> == Obulamu bw’omuntu ku bubwe == Ronald Nsubuga Balimwezo mufumbo ne Rachael Balimwezo era bombi bazadde.<ref name="2R">{{Cite web |last=Recruitbase |date=23 January 2026 |title=Ronald Balimwezo Nsubuga Biography: Life, Politics, Accident and 2026 Election |url=https://www.recruitbase.com.ng/ronald-balimwezo-nsubuga-biography/ |access-date=24 January 2026 |website=Recruitbase Nigeria}}</ref> == Laba ne == * [[Kampala Capital City Authority|Ekitongole kya Kampala Capital City Authority]] * [[National Unity Platform|Omukutu gw'Obumu mu Ggwanga]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Emmeeza y’okusikira == {{s-start}} {{s-rel|Mayor}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Erias Lukwago]]<br/>(14 January 2011 - 22 January 2026)}} {{s-ttl|title=[[Kampala Capital City Authority|Lord Mayor of Kampala]]<br/>(since 22 January 2026)}} {{s-aft|after=Lord Mayor-Elect}} {{s-break}} {{s-end}} == Ebijuliziddwa wabweru == * [https://www.kcca.go.ug/ Omukutu omutongole ogwa Kampala Capital City Authority] * [https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/315601/balimwezo-declared-kampala-lord-mayor Balimwezo Alangiriddwa Lord Meeya wa Kampala] * [https://www.newvision.co.ug/category/ugandaelections2026/lord-mayor-candidate-balimwezo-blames-govt-fo-NV_226711 Lord Meeya Yeesimbyewo Balimwezo Anenyezza Gavumenti Lwa Abalonzi Abatono] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] d9gwk6nyiqeylhzw3c677t8mhvj1cjv Robert Maseruka 0 12942 78338 70128 2026-11-11T17:11:47Z Solomon Suubi 6901 Nzigyemu amabanga 78338 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi [[Munnayuganda]] era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka ab'ekyalo Namuyenje ,omuluka gwe Namuyenje mu Ggombolola y'e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]].<ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya emisomo gya siniya . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2020, yeegatta ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] okusoma Ddiguli esooka mu by’amawulire n’empuliziganya.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeeyali omukulembeze w’ekibiina ky'abayizi abasoma eby'amawulire ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku kakiiko ka [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] akakuleembera abayizi ak'ekinaana mu munaana (88), ng'akiikirira ebbanguliro ly'ennimi, ebiwandiiko n'empuliziganya. Era yeeyali omukubiriza w'olukiiko lw'ekisulo ky'abayizi ekya Nsibirwa.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ng'omukulembeze w'abayizi okusooka ng'eyeesimbyewo ku bwa namunigina naye oluvannyuma yasembebwa [[National Unity Platform]] oluvannyuma lw'okugyibwamu kwa Margaret Nattabi mu lwokaano, eyali yamuwangula mu lutalo lw'okufuna bendera y'ekibiina mu kamyufu olw'ensonga y'okukuba olukungaana.<ref>"Makerere students to vote for guild leaders on Friday". ''Monitor''. 2023-04-13. Retrieved 2026-01-27.</ref> Nattabi kennyini, yasaba abawagizi be okuwagira Maseruka ekyayongera ennyo obuganzi bwe.<ref>"Makerere University guild elections set for Friday". ''The Independent Uganda''. 2023-04-13. Retrieved 2026-01-27.</ref> Yalondebwa ku bukulembeze bw'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] ow'ekinaana mwomwenda (89th) n'obululu 2,558 ng'ammegga eyali asinga okumuba lyanda ku lyanda era bwe baali basoma mu kibiina ekimu Hilary Oremo Odwee eyafuna obululu 2,531, owa Forum for Democratic Change (FDC) Akankunda Sabiiti eyakwata ekyokusatu n'obululu 2,334 .Abeesimbawo abalala be ba Baraka Nkoyooyo owa National Resistance Movement (NRM) eyafuna obululu 841 , Evans Murungi eyafuna 189, Andrew Lubinga eyafuna 186 ,Emmanuel Wanyama eyafuna 180, Mark Ssebunya eyafuna 53, ne Julius Bigirwa Maxwell eyasemba n'obululu 11<ref>Independent, The (2023-04-15). "Robert Maseruka wins Makerere University Guild race". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2026-08-21.</ref><ref name=":2" /> era yali mu kifo ekyo okutuuka mu 2024.<ref>"Robert Maseruka Wins Makerere University Guild Race". ''Uganda Radionetwork''. Retrieved 2026-08-21.</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye ku yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]] ow'e kibiina ki [[National Unity Platform]] (NUP).<ref name=":0" /> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Paalamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti ku nsasaanya ey'ensimbi y'omuwi w'omusolo.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Mukono ey'Obukiika ddyo n'avaayo ng'omuwanguzi wa ttikiti y'ekibiina.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu mu [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2026]] ng'omubaka wa Paalamenti owa Mukono ey'Obukiika ddyo mu [[Olukalala lw’abakiise mu Paalamenti ya Uganda ey’ekkumi n’ebbiri|Paalamenti ya Uganda ey’ekkumi n’ebbiri]] ow'ekisanja 2026 okutuuka 2031. Yavuganya n'abalala kkumi 10 okwali ne Fred Kayondo, eyali omubaka wa Paalamenti ya Mukono ey'Obukiika ddyo mu [[Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lw'eggwanga olw'ekkumi n'olumu olw'e Uganda|Paalamenti ya Uganda ey’ekkumineemu]].<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalondebwa nga minisita w'ensonga z'Abavubuka n'Abaana mu kabbineeti ya Uganda ey'ekisiikirize ey'ekisanja 2026-2031.<ref>"Shadow Cabinet | Parliament of Uganda". ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 2026-08-22.</ref><ref>Corporation, Uganda Broadcasting (2026-05-28). "NUP appoints men to top opposition leadership set-up - Uganda Broadcasting Corporation". Retrieved 2026-08-22.</ref><ref>"NUP retains Ssenyonyi as leader of opposition, unveils inclusive 30-member shadow Cabinet". ''Monitor''. 2026-05-28. Retrieved 2026-08-22.</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kaweefube gwe yayita, Save a Makererean, ng'agendererwamu okusonda ensimbi okuyambako ku bayizi abalemererwa okuweza ebisale by’okusoma okumaliriza emisomo gyabwe ku yunivasite.<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka bombi ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambongo]] ebiseera ebyo, mu Gw'okutaano 2023 baawa akakiiko atwala eby'enjigiriza eby'amatendekero aga waggulu ( [[National Council for Higher Education]]-NCHE) nsalesale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako.<ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * Ivan Bwowe. * [[Sarah Kagingo]] * [[Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * Omukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] ow'ekinaana mwomwenda (89th) n'abakiikirira abayizi ku kakiiko akakulelmera abayizi (GRCs) balayiziddwa *Robert Maseruka alondeddewa ng'omukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] ow'ekinaana mwomwenda (89th) [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Makerere]] [[Category:Abazaalibwa mu 2000]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]] [[Category:Ababaka ba paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]] n1r4hujcwcxkqnykgw3xp9saizi62vz 78341 78338 2026-11-11T17:28:42Z Solomon Suubi 6901 Ntereezezza mu kiwandiiko 78341 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi [[Munnayuganda]] era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka ab'ekyalo Namuyenje ,omuluka gwe Namuyenje mu Ggombolola y'e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]].<ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya emisomo gya siniya . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2020, yeegatta ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] okusoma Ddiguli esooka mu by’amawulire n’empuliziganya.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeeyali omukulembeze w’ekibiina ky'abayizi abasoma eby'amawulire ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku kakiiko ka Yunivasite y'e Makerere akakuleembera abayizi ak'ekinaana mu munaana (88), ng'akiikirira ebbanguliro ly'ennimi, ebiwandiiko n'empuliziganya. Era yeeyali omukubiriza w'olukiiko lw'ekisulo ky'abayizi ekya Nsibirwa.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ng'omukulembeze w'abayizi okusooka ng'eyeesimbyewo ku bwa namunigina naye oluvannyuma yasembebwa [[National Unity Platform]] oluvannyuma lw'okugyibwamu kwa Margaret Nattabi mu lwokaano, eyali yamuwangula mu lutalo lw'okufuna bendera y'ekibiina mu kamyufu olw'ensonga y'okukuba olukungaana.<ref>"Makerere students to vote for guild leaders on Friday". ''Monitor''. 2023-04-13. Retrieved 2026-01-27.</ref> Nattabi kennyini, yasaba abawagizi be okuwagira Maseruka ekyayongera ennyo obuganzi bwe.<ref>"Makerere University guild elections set for Friday". ''The Independent Uganda''. 2023-04-13. Retrieved 2026-01-27.</ref> Yalondebwa ku bukulembeze bw'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] ow'ekinaana mwomwenda (89th) n'obululu 2,558 ng'ammegga eyali asinga okumuba lyanda ku lyanda era bwe baali basoma mu kibiina ekimu Hilary Oremo Odwee eyafuna obululu 2,531, owa Forum for Democratic Change (FDC) Akankunda Sabiiti eyakwata ekyokusatu n'obululu 2,334 .Abeesimbawo abalala be ba Baraka Nkoyooyo owa [[National Resistance Movement]] (NRM) eyafuna obululu 841 , Evans Murungi eyafuna 189, Andrew Lubinga eyafuna 186 ,Emmanuel Wanyama eyafuna 180, Mark Ssebunya eyafuna 53, ne Julius Bigirwa Maxwell eyasemba n'obululu 11<ref>Independent, The (2023-04-15). "Robert Maseruka wins Makerere University Guild race". ''The Independent Uganda''. Retrieved 2026-08-21.</ref><ref name=":2" /> era yali mu kifo ekyo okutuuka mu 2024.<ref>"Robert Maseruka Wins Makerere University Guild Race". ''Uganda Radionetwork''. Retrieved 2026-08-21.</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye ku yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]] ow'e kibiina ki National Unity Platform (NUP).<ref name=":0" /> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Paalamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti ku nsasaanya ey'ensimbi y'omuwi w'omusolo.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Mukono ey'Obukiika ddyo n'avaayo ng'omuwanguzi wa ttikiti y'ekibiina.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu mu [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2026]] ng'omubaka wa Paalamenti owa Mukono ey'Obukiika ddyo mu [[Olukalala lw’abakiise mu Paalamenti ya Uganda ey’ekkumi n’ebbiri|Paalamenti ya Uganda ey’ekkumi n’ebbiri]] ow'ekisanja 2026 okutuuka 2031. Yavuganya n'abalala kkumi 10 okwali ne Fred Kayondo, eyali omubaka wa Paalamenti ya Mukono ey'Obukiika ddyo mu [[Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lw'eggwanga olw'ekkumi n'olumu olw'e Uganda|Paalamenti ya Uganda ey’ekkumineemu]].<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalondebwa nga minisita w'ensonga z'Abavubuka n'Abaana mu kabbineeti ya Uganda ey'ekisiikirize ey'ekisanja 2026-2031.<ref>"Shadow Cabinet | Parliament of Uganda". ''www.parliament.go.ug''. Retrieved 2026-08-22.</ref><ref>Corporation, Uganda Broadcasting (2026-05-28). "NUP appoints men to top opposition leadership set-up - Uganda Broadcasting Corporation". Retrieved 2026-08-22.</ref><ref>"NUP retains Ssenyonyi as leader of opposition, unveils inclusive 30-member shadow Cabinet". ''Monitor''. 2026-05-28. Retrieved 2026-08-22.</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kaweefube gwe yayita, Save a Makererean, ng'agendererwamu okusonda ensimbi okuyambako ku bayizi abalemererwa okuweza ebisale by’okusoma okumaliriza emisomo gyabwe ku yunivasite.<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka bombi ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambongo]] ebiseera ebyo, mu Gw'okutaano 2023 baawa akakiiko atwala eby'enjigiriza eby'amatendekero aga waggulu ( [[National Council for Higher Education]]-NCHE) nsalesale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako.<ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * Ivan Bwowe. * [[Sarah Kagingo]] * [[Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * Omukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] ow'ekinaana mwomwenda (89th) n'abakiikirira abayizi ku kakiiko akakulelmera abayizi (GRCs) balayiziddwa *Robert Maseruka alondeddewa ng'omukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] ow'ekinaana mwomwenda (89th) [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Makerere]] [[Category:Abazaalibwa mu 2000]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]] [[Category:Ababaka ba paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]] b35nwjmuezgh5y7nbp3xwy48ivx8wbp Medard Lubega Sseggona 0 12952 78342 76997 2026-11-11T17:29:50Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78342 wikitext text/x-wiki   '''Medard Lubega Sseggona''' (yazaalibwa nga 1 Ogwomwenda 1975), era amanyiddwa nga Akalya Amaggwa, munnamateeka era munnabyabufuzi MunnaUganda .<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Sseggona has walked through mountains and valleys |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yaweereza ng'omubaka wa Palaamenti mu Ssaza lye Busiro mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y'e Wakiso]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2026, n'amaliriza ebisanja bisatu eby'omuddiring'anwa nga tannafiirwa kifo kye mu kulonda kwa bonna okwa 2026. <ref name=":2">{{Cite web |last=Taremwa |first=Alex |date=2018-08-28 |title=Meet Counsel Medard Lubega Sseggona (Akalya Amagwa), the man delivering Bobi Wine's freedom - Matooke Republic |url=https://www.matookerepublic.com/20180828/meet-counsel-medard-lubega-sseggona-akalya-amagwa-the-man-delivering-bobi-wines-freedom/ |access-date=2025-11-17 |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Taremwa |first=Alex |date=2018-08-28 |title=Meet Counsel Medard Lubega Sseggona (Akalya Amagwa), the man delivering Bobi Wine's freedom - Matooke Republic |url=https://www.matookerepublic.com/20180828/meet-counsel-medard-lubega-sseggona-akalya-amagwa-the-man-delivering-bobi-wines-freedom/ |access-date=2025-11-17 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taremwa |first=Alex |date=2018-08-28 |title=Meet Counsel Medard Lubega Sseggona (Akalya Amagwa), the man delivering Bobi Wine's freedom - Matooke Republic |url=https://www.matookerepublic.com/20180828/meet-counsel-medard-lubega-sseggona-akalya-amagwa-the-man-delivering-bobi-wines-freedom/ |access-date=2025-11-17 |language=en-US}}</ref>Yakolako nga Ssentebe w’Akakiiko ka Palaamenti akalondoola enkozesa y’ensimbi mu bitongole bya gavumenti, amakomisoni n’ebitongole ebigunjufu (COSASE), era mu mwaka gwa 2025 yalondebwa okuba Ssentebe w’ekitongole kya AFROPAC (African Organization of Public Accounts Committees).<ref name="Reporter">{{Cite web |last=Reporter |date=2025-07-10 |title=Sseggona Elected Chair of Africa-Wide Public Accounts Body |url=https://dailystar.co.ug/sseggona-elected-chair-of-africa-wide-public-accounts-body/ |access-date=2025-11-17 |website=Daily Star |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Reporter |date=2025-07-10 |title=Sseggona Elected Chair of Africa-Wide Public Accounts Body |url=https://dailystar.co.ug/sseggona-elected-chair-of-africa-wide-public-accounts-body/ |access-date=2025-11-17 |website=Daily Star |language=en-US}}</ref> Era y'omu ku ba maneja ba Lukwago and Co advocates wamu ne [[Erias Lukwago]], (Kampala City Lord Mayor).<ref name=":0" /> == Obuto n’okusomakwe == Sseggona yazaalibwa nga 1 Omwezigwomwenda ,1975.<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Sseggona has walked through mountains and valleys |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 "Sseggona has walked through mountains and valleys"]. ''Monitor''. 2021-01-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-17</span></span>.</cite></ref> Yasomera mu Mayungwe Primary School nga tannaba kwegatta ku Entebbe Parents Secondary School kumutendela gwa siniya eyokuna, ne Caltec Academy Makerere kumutendela gwa siniya eyomukaaga.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Yafuna Diguli ya Mateeka(LLB) okuva mu [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]] mu 2001, era n'afuna Dipuloma mu by'amateeka okuva mu tendekelo lya [[Law Development Centre|Law Development Center]] mu 2002.<ref name=":3" /> == Omulimugwe == === Omulimu gwe ogw’amateeka === Oluvannyuma lw’okumaliriza emisomo gye egy’amateeka, Sseggona yakola ng’omusomesa mu [[:en:Makerere_University_Business_School|ssomero lya Makerere University Business School]] mu 2002–2003.<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Sseggona has walked through mountains and valleys |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 "Sseggona has walked through mountains and valleys"]. ''Monitor''. 2021-01-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-17</span></span>.</cite></ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Taremwa |first=Alex |date=2018-08-28 |title=Meet Counsel Medard Lubega Sseggona (Akalya Amagwa), the man delivering Bobi Wine's freedom - Matooke Republic |url=https://www.matookerepublic.com/20180828/meet-counsel-medard-lubega-sseggona-akalya-amagwa-the-man-delivering-bobi-wines-freedom/ |access-date=2025-11-17 |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTaremwa2018">Taremwa, Alex (2018-08-28). [https://www.matookerepublic.com/20180828/meet-counsel-medard-lubega-sseggona-akalya-amagwa-the-man-delivering-bobi-wines-freedom/ "Meet Counsel Medard Lubega Sseggona (Akalya Amagwa), the man delivering Bobi Wine's freedom - Matooke Republic"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-17</span></span>.</cite></ref> Okuva mu 2003, abadde maneja munne mu Lukwago & Co. Advocates wamu ne [[Erias Lukwago]], kkampuni ya bannamateeka emanyiddwa olw’okukiikirira bannabyabufuzi n’okuvuganya ku nsonga enkulu eza ssemateeka.<ref name=":2" /> === Omulimu gwe ogw’ebyobufuzi === Mu 2006 okutuuka mu 2010, Ssegona yaliko Minisita w’ebyamawulire/Omwogezi w’Obwakabaka [[Buganda|bwa Buganda]] (Mengo) nga tannaba kwegatta ku byabufuzi ebinyiikivu olwo n’alondebwa mu Paalamenti mu 2011, ng’akiikirira Obuvanjuba mu Busiro .<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=2026 elections: MP Medard Ssegona in fight of his life to retain Busiro seat |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/2026-elections-mp-medard-ssegona-in-fight-of-his-life-to-retain-busiro-seat-5133100 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu kiseera kino ye Ssentebe wa COSASE, akakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti, akalondoola ebitongole ebikkirizibwa mu mateeka n’ebitongole bya gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=2026 elections: MP Medard Ssegona in fight of his life to retain Busiro seat |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/2026-elections-mp-medard-ssegona-in-fight-of-his-life-to-retain-busiro-seat-5133100 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwezigwomusanvu 2025, yalondebwa okuba Ssentebe wa AFROPAC, ekitongole ekivunaanyizibwa ku kulondoola ebitabo bya gavumenti ku ssemazinga.<ref name="Reporter">{{Cite web |last=Reporter |date=2025-07-10 |title=Sseggona Elected Chair of Africa-Wide Public Accounts Body |url=https://dailystar.co.ug/sseggona-elected-chair-of-africa-wide-public-accounts-body/ |access-date=2025-11-17 |website=Daily Star |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFReporter2025">Reporter (2025-07-10). [https://dailystar.co.ug/sseggona-elected-chair-of-africa-wide-public-accounts-body/ "Sseggona Elected Chair of Africa-Wide Public Accounts Body"]. ''Daily Star''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-17</span></span>.</cite></ref> Yali akwatagana n’ekibiina [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|kya Democratic Party]] (DP) nga tannaba kwegatta ku [[National Unity Platform]] (NUP) mu 2020.<ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-10-01 |title=Sseggona: I've No Bitterness in My Heart Against NUP |url=https://chimpreports.com/sseggona-ive-no-bitterness-in-my-heart-against-nup/ |access-date=2025-11-17 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=They Wanted Us Out Even Before Mpuuga Saga – Sseggona |url=https://nilepost.co.ug/politics/291421/they-wanted-us-out-even-before-mpuuga-saga-sseggona |access-date=2025-11-17 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu June 2025, yalangirira ebirowoozo by’okusikira [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi]] (“Bobi Wine”) ku bwa mukulembeze wa NUP<ref>{{Cite news|last=Muhimba|first=Samuel|date=2025-06-11|title=Uganda: I Will Succeed Bobi - Sseggona Declares|url=https://allafrica.com/stories/202506110082.html|access-date=2025-11-17|work=Nile Post|language=en}}</ref> kyokka mu October 2025, yava mu NUP n’alangirira nti agenda kwesimbawo nga independent mu kulonda kwa 2026 mu Busiro East ng’agenda ku Mathis Walukaga, eyeesimbyewo mu NUP.<ref>{{Cite web |last=Asiteza |first=Remmy |date=2025-10-01 |title=Sseggona quits NUP, to face Walukagga as independent in Busiro East race |url=https://dailyexpress.co.ug/2025/10/01/sseggona-quits-nup-to-face-walukagga-as-independent-in-busiro-east-race/ |access-date=2025-11-17 |website=Daily Express |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=Ssegona vows to take on NUP's Walukaga in Busiro East |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ssegona-vows-to-take-on-nup-s-walukaga-in-busiro-east-5213452 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obulamu bw’omuntu ku bubwe == Sseggona mufumbo eli Diana Lubega. Oluusi agenda n'erinnya ly'ekika "Akalya Amagwa" (oba "Kalyamaggwa"), nga lino lya Luganda eritegeeza "oyo alya amaggwa."<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Sseggona has walked through mountains and valleys |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 |access-date=2025-11-17 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/sseggona-has-walked-through-mountains-and-valleys-1522434 "Sseggona has walked through mountains and valleys"]. ''Monitor''. 2021-01-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-17</span></span>.</cite></ref> == Ebijuliziddwa == * [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] * Akakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, ebitongole ebifuga amateeka n’ebitongole bya gavumenti * [[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] * [[National Unity Platform|Enkola y’obumu mu ggwanga (NUP) .]] * [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi]] * [[Erias Lukwago]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] [[Category:Buganda]] laydy3hq2bzqhtskw5ftwcrcyy180t1 Elijah Kitaka 0 13089 78372 74710 2026-11-11T18:23:25Z Its Ashavin 12579 Daily Bundle and Spacing 78372 wikitext text/x-wiki   {{Databox}}'''Elijah Kitaka''' Munnayuganda, muyimbi, muwandiisi wa nnyimba, mukubi wa ngoma, era mukubi wa bivuga ebyenjawulo eyassa omukono ku kkampuni [[:en:Swangz_Avenue|ya Swangz Avenue]] record label.<ref name="NewVisionSign">{{Cite web |date=2023-07-18 |title=Swangz Avenue finally takes on male artiste |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_154921 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718124736/https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_154921 |archive-date=18 July 2023 |access-date=2025-06-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> Nga tannatongoza mulimu gwe ogw'okuyimba, Kitaka yali kuva dda nga mukubi wabivuga omukugu eri bangi ku bayimbi ab'oku ntikko mu ggwanga.<ref name="MonitorProfile">{{Cite web |date=2023-08-12 |title=Kitaka: From playing drums to the microphone |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Daily Monitor}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link tagged February 2026">akakwate akafu</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> Omuziki gwe gugatta [[:en:Afro-soul|Afro-soul]] ne [[:en:Contemporary_R&B|R&B]] . Yayatikirira n'ennyimba ze ezaasooka wansi wa Swangz Avenue, omuli "Ndi Wuwo" ne "Nothing." == Obuto bwe n’emirimu == Elijah Kitaka yakulira mu maka agalina akakwate mu by’okuyimba; kitaawe yali musunyi wa gitta, ate nnyina yali muyimbi mu kkwaaya y’ekkanisa. Yatandika okukuba ebivuga ku myaka musanvu okuva mu kkanisa y’omu kitundu kye.<ref name="MonitorProfile">{{Cite web |date=2023-08-12 |title=Kitaka: From playing drums to the microphone |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Daily Monitor}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 "Kitaka: From playing drums to the microphone"]. ''Daily Monitor''. 12 August 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2025</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref> Yasoma ebyokuyimba mu ngeri ey’ekikugu ng’omukubi w’ebivuga.<ref name="SqoopDrummer">{{Cite web |date=2023-07-19 |title=Meet Elijah Kitaka, Swangz Avenue's new signee |url=https://www.sqoop.co.ug/202307/four-one-one/meet-elijah-kitaka-swangz-avenues-new-signee.html |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Sqoop}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link tagged February 2026">dead link</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> Okumala emyaka egisukka mu kkumi, yayimba n'okutalaaga n'abayimbi ba Uganda ab'enjawulo, omuli [[:en:Bebe_Cool|Bebe Cool]], [[:en:Maurice_Kirya|Maurice Kirya]], [[:en:Lilian_Mbabazi|Lilian Mbabazi]], [[:en:A_Pass|A Pass]], ne munne [[:en:Azawi|Azawi]] . Omulimu gwe ogw’okukuba ebivuga gwamuwa obumanyirivu bungi mu kuyimba obutereevu n’okutegeka ennyimba.<ref name="MonitorProfile">{{Cite web |date=2023-08-12 |title=Kitaka: From playing drums to the microphone |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Daily Monitor}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 "Kitaka: From playing drums to the microphone"]. ''Daily Monitor''. 12 August 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2025</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref><ref name="NBSProfile">{{Cite web |date=2023-07-19 |title=Who is Elijah Kitaka, Swangz Avenue's New Signing? |url=https://nbs.ug/2023/07/19/who-is-elijah-kitaka-swangz-avenues-new-signing/ |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=NBS After 5}}</ref> == Omulimu gw’okuyimba yekka ne Swangz Avenue (2023–kati) == Mu Gwomusanvu 2023, [[:en:Swangz_Avenue|Swangz Avenue]] yayanjula Elijah Kitaka mu butongole ng’omuyimbi waabwe omupya, ekyaletawo enkyukakyuka okuva ku session musician okudda ku lead vocalist. Ye muyimbi omusajja eyasooka okussa omukono ku kkampuni eno.<ref name="NewVisionSign">{{Cite web |date=2023-07-18 |title=Swangz Avenue finally takes on male artiste |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_154921 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718124736/https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_154921 |archive-date=18 July 2023 |access-date=2025-06-28 |website=New Vision |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20230718124736/https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_154921 "Swangz Avenue finally takes on male artiste"]. ''New Vision''. 18 July 2023. Archived from [https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_154921 the original] on 18 July 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2025</span>.</cite></ref> Okussa omukono kwe kwalangirirwa n'okufulumya oluyimba lwe olwasooka wansi w'ekibiina, "Nothing."<ref name="NilePostSign">{{Cite web |date=2023-07-18 |title=Swangz Avenue unveils multi-talented instrumentalist, Elijah Kitaka |url=https://nilepost.co.ug/entertainment/170701/swangz-avenue-unveils-multi-talented-instrumentalist-elijah-kitaka |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Nile Post}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link tagged February 2026">akakwate akafu</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> Oluvannyuma mu 2023, yafulumya omuzannyo gwe ogwasooka ogwa extended play (EP) gwe yatuuma "Bedroom Essentials". EP eno eyalimu ennyimba musanvu mwalimu ennyimba "Nothing," "Ndi Wuwo" (I'm Yours), ne "Contagious."<ref name="PulseEP">{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Elijah Kitaka shows off his bedroom skills on new EP 'Bedroom Essentials' |url=https://www.pulselive.ug/entertainment/music/elijah-kitaka-shows-off-his-bedroom-skills-on-new-ep-bedroom-essentials/h4e2jhp |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Pulse Uganda}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link tagged February 2026">dead link</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> Oluyimba "Ndi Wuwo" lwazanyibwa nnyo ku leediyo ze Uganda era ne ziyamba okunyweza okubeerawo kwe ng'omuyimbi. Okuva lwe yasooka okuyimba, Kitaka ayimbye ku siteegi ennene mu Kampala, omuli okuggulawo kwa [[:en:Azawi|Azawi]] mu kivvulu kye ekya 2023 n'okuyimba mu kivvulu kya "Roast and Rhyme" ekimanyiddwa ennyo.<ref name="MonitorProfile">{{Cite web |date=2023-08-12 |title=Kitaka: From playing drums to the microphone |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Daily Monitor}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/saturday-life/kitaka-from-playing-drums-to-the-microphone-4328574 "Kitaka: From playing drums to the microphone"]. ''Daily Monitor''. 12 August 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2025</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref> == Obuyiiya == Kitaka mukubi wa bivuga bingi, amanyi endongo, gitaala, ne nanga, ekimutegeeza enkola ye ey’okuwandiika n’okufulumya ennyimba. <ref name="NBSProfile">{{Cite web |date=2023-07-19 |title=Who is Elijah Kitaka, Swangz Avenue's New Signing? |url=https://nbs.ug/2023/07/19/who-is-elijah-kitaka-swangz-avenues-new-signing/ |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=NBS After 5}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://nbs.ug/2023/07/19/who-is-elijah-kitaka-swangz-avenues-new-signing/ "Who is Elijah Kitaka, Swangz Avenue's New Signing?"]. ''NBS After 5''. 19 July 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2025</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref> Omusono gwe ogw'okuyimba okusinga gwa mulembe gwa R&B ne [[:en:Afro-soul|Afro-soul]] . Abavumirira n’abogezi bategedde engeri gy’asengekamu amaloboozi mu ngeri ennungi n’engeri y’ebigambo bye ebiwoomu, emirundi mingi ey’omukwano.<ref name="PulseEP">{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Elijah Kitaka shows off his bedroom skills on new EP 'Bedroom Essentials' |url=https://www.pulselive.ug/entertainment/music/elijah-kitaka-shows-off-his-bedroom-skills-on-new-ep-bedroom-essentials/h4e2jhp |url-status=dead |access-date=2025-06-28 |website=Pulse Uganda}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.pulselive.ug/entertainment/music/elijah-kitaka-shows-off-his-bedroom-skills-on-new-ep-bedroom-essentials/h4e2jhp "Elijah Kitaka shows off his bedroom skills on new EP 'Bedroom Essentials'"]. ''Pulse Uganda''. 4 August 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 June</span> 2025</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref> Ensibuko ye ng’omuyimbi era omukubi w’ebivuga etera okulagibwa ng’ekintu ekikulu mu buyiiya bwe, ekimuwa okutegeera okw’amaanyi ku nnyimba n’enteekateeka y’ennyimba. === Emizannyo egyongezeddwayo (EPs) . === * ''Ebikulu mu kisenge'' (2023) === Zakoze yekka ezisunsuddwamu === * "Tewali kintu kyonna" (2023) * "Ndi Wuwo" (2023) * "Ekisiigibwa" (2023) * "Ekisukkulumye" (2023) * “Daily Bundle” (2025) == Laba ne == * [[:en:List_of_Ugandan_musicians|Olukalala lw'abayimbi ba Uganda]] * [[:en:Swangz_Avenue|Oluguudo lwa Swangz]] * [[:en:Azawi|Azawi]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]] 2nt00cnk4r314vj91m5hucq51tu3bv5 Mesach Semakula 0 13094 78394 60639 2026-11-11T20:31:39Z TopHeader 12575 ntereezezaamu 78394 wikitext text/x-wiki   '''Mesach Semakula''' (yazaalibwa 13 omwezi gwomukaaga,1976) Munna Uganda omuyimbi, muwandiisi wa nnyimba, era dayirekita wa bbandi . Atwalibwa ng'omu ku batandisi b'ekika ky'ennyimba ekya "Band Music" era nga y'omu ku batandisi b'ebibiina by'ennyimba bibiri ebisinga okuba eby'amaanyi mu ggwanga: Eagles Production eyasooka n'eyagiddirira, Golden Band.<ref name="MonitorEagles">{{cite web |date=2017-06-19 |title=Eagles Production: A legacy of stars, hits and break-ups |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/eagles-production-a-legacy-of-stars-hits-and-break-ups-1707520 |access-date=2025-06-21 |website=Daily Monitor}}</ref> Ebiseera ebisinga ayitibwa "Golden Papa," Semakula abadde n'omulimu omulungi ogw'okuyimbanga sekinomu okumala emyaka egiwerako, ng'alina ennyimba nnyingi ezakwatayo n'okusiimibwa, omuli n'engule y'omuyimbi w'omwaka eky'ekitiibwa mu [[Engule z'ennyimba za Pearl of Africa|mpaka za PAM Awards]].<ref name="PamAwards2005">{{cite web |date=2005-10-10 |title=The best and worst of PAM Awards |url=https://www.newvision.co.ug/news/1126767/pam-awards |access-date=2025-06-21 |website=New Vision}}</ref> == Obutobwe nokusoma kwe == Mesach Semakula yazaalibwa Buwaate,Kira Munisipaali mu Disitulikiti y’e Wakiso. Yasomera mu pulayimale ya wano oluvannyuma ne yeegatta ku St. Peter's Secondary School e Nsambya, Kampala. Era musomesa mutendeke okuva mu Modern Teacher Training College, y’akolako ng’omusomesa okumala akaseera katono ng’omuziki gwe gutandise okumanyika yafuuka omuyimbi owe’nkalakalila. Muyimbi Munna Uganda, musuubuzi, mutandisi w'emirimu era munnakatemba. Olugendo lwe olw’okuyimba yalutandika ng’ayimba mu kkwaaya z’ekkanisa ne bbandi z’omu kitundu, n’akulaakulanya omusono gwe ogw’amaloboozi eddoboozi erigonvu ela elisenekelevu. == Omulimu gw’okuyimba == Semakula yakuguka mu mulimu gwe ogwokuyimba ku ntandikwa y'emyaka gya 1990 mu bibiina by'abayimbi ebitonotono omuli ne Gebalya's Band. Ekiseera kye eky’okutandika okumanyika ennyo kyajja mumwaka gwa 1997 ng’ali wamu n’abayimbi abalala ab’amaanyikidwa okuli Ronald Mayinja, Geoffrey Lutaaya, ne Grace Ssekamatte, be baatandikawo '''kkampuni ya Eagles Production'''.<ref name="MonitorEagles">{{Cite web |date=2017-06-19 |title=Eagles Production: A legacy of stars, hits and break-ups |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/eagles-production-a-legacy-of-stars-hits-and-break-ups-1707520 |access-date=2025-06-21 |website=Daily Monitor}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/eagles-production-a-legacy-of-stars-hits-and-break-ups-1707520 "Eagles Production: A legacy of stars, hits and break-ups"]. </cite></ref> Eagles Production yafuuka ekibiina ky'abayimbi eky'amaanyi mu Uganda mu myaka gya 1990 ne 2000. Ekibiina kino kyatandikawo engeri y'okuyimba eya Kadongo Kamu eyali ey'omulembe era nga kati eyitibwa "Band Music." Semakula yakola ng'omu ku bayimbi ne badayirekita ba bbandi eno, n'afulumya ennyimba eziwerako nga ye yekka wansi wa bendera ya bbandi eno, nga "Sigwe Onsimila," "Abakazi Abanene," ne "Tukwegomba Bangi." === Okwawukana n'okutondawo Golden Band === Oluvannyuma lw’emyaka kumpi 17 egy’obuwanguzi, kkampuni ya Eagles Production yasasika mu mwaka gwa 2014 oluvannyuma lw’okukaayana mukibina n’obutakkaanya mu by’ensimbi eli ba badayirekita. [4]Okwawukana kwavaamu okutondebwawo kw’ebibinja bibiri ebipya. Semakula ng'ali wamu ne Ronald Mayinja, Catherine Kusasira, ne [[Stecia Mayanja]], baakola Golden Band Production, ate Geoffrey Lutaaya ne Irene Namatovu ne bakola "The New Eagles."<ref name="MonitorEagles">{{Cite web |date=2017-06-19 |title=Eagles Production: A legacy of stars, hits and break-ups |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/eagles-production-a-legacy-of-stars-hits-and-break-ups-1707520 |access-date=2025-06-21 |website=Daily Monitor}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/eagles-production-a-legacy-of-stars-hits-and-break-ups-1707520 "Eagles Production: A legacy of stars, hits and break-ups"]. </cite></ref> Ng'a direlita era omuyimbi omukulu mu Golden Band, Semakula akyagenda mu maaso n'okufulumya ennyimba n'okuyimba, ng'asigala ng'omuntu omukulu mu kika ky'ennyimba kye yayamba okumanyika. === Okutendeka === Okuva lweyatandika omulimu gwe ogwokuyimba,Ssemakula abadde mukulu nnyo mu '''okutumbula n’okuzuula banabitone apapya'''. Ayogerwako ng’omuntu eyazuula era n’atendeka omuyimbi Carol Nantongo, gwe yayita okwegatta ku Eagles Production (Golden Band), ekintu ekyayamba okutandika n’okutumbula obulamu bwe mu kuyimba. [5] == Obuyiiya == Omuziki gwa Mesach Semakula gumanyiddwa olw’enkola yaagwo ey’okuyimba n’okunyumya. Ennyimba ze zitera okwekuusa ku miramwa nga, omukwano, okunnyonnyola embeera z’abantu, okwebaza, n’obulamu obwa bulijjo, nga ziwulilizibwa nnyo abantu bangi mu Uganda n’ebweru wayo. Edoboozi lye esenekelevu,kyekimu ku kimufula amuyimbi omulungi okuwangaala ela nabantu okumussaamu ekitiibwa mu gwanga. == Discography == * "Sigwe Onsimila" * "Abakazi Abaguma" * "Tukwegomba Bangi" * "Kankutendereze" * "Wasa Mukwano gwo" * "Ndeka Nkole" * "Teri Amanyi" * "Obujjanjabi obusookerwako". * "Onkuba" * "Kyalimpa" * "Mummy Nzize" * "Lwaki wannimba" * "Yesimye" * "Okwagala kwa Nkulinako". * "Njagala nga bwendi". * "Ntongo". * "Tulaba nnyo" * "Walumbe mubbi". * "Nyimbire Omutanda" * "Namakula". * "Ani Mukwano gwo" * "Nakola bubi". * "Emirembe Ngalo" * "Onsuulirira nyo" * "Tewekyawa" * "Size yange". * "Bwagamba" * "Taliiyo". * "Benitah" * "Obujjanjabi obusookerwako". * "Muzibeewo" * "Amawulire akuba". * "Nkola" * "Nakulwala" * Namukadiya" * "Kabirinage" * "Gyali eka". * "Ndeka nkole" == Engule n’okusunsulwa == Mesach Semakula y’omu ku bayimbi abasinga okuweebwa ebirabo n’okutenderezebwa ennyo ku mulembe gwe, nga yafuna emikisa mingi egy’okuwangula ebirabo ebikulu ennyo, naddala mu kiseera kya Pearl of Africa Music Awards, gye yali omuntu ow'amaanyi. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Omwaka ! Omukolo gw'ebirabo ! Olubu ! Omulimu ogusunsuddwa ! Alizaati ! Ref. |- | rowspan="2" | 2003. Omuwandiisi w’ebitabo | [[Engule z'ennyimba za Pearl of Africa|Engule za PAM]] | Omuyimbi Omusajja Asinga | rowspan="2" | Ye kennyini| {{Nominated}} | <ref name="PAM2003">{{Cite web |title=PAM Awards 2003 Winners & Nominees |url=http://www.pamawards.com/pages/2003.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20040603092212/http://www.pamawards.com/pages/2003.php |archive-date=2004-06-03 |access-date=2025-06-21 |website=PAM Awards Archives}}</ref> |- | Engule z’ekitongole ky’ensi yonna ekya Theatre Institute | Engule ya Star of Africa| {{Won}} | <ref name="MonitorProfile2021">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=25 years: The making of Mesach Semakula |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/25-years-the-making-of-mesach-semakula-1833170 |access-date=2025-06-21 |website=Daily Monitor |quote=...Semakula has also made his mark on the continent winning the Star of Africa in Cape Town, South Africa for his song Kulika Baby.}}</ref> |- | rowspan="2" | 2004 | rowspan="2" | [[Engule z'ennyimba za Pearl of Africa|Engule za PAM]] | Omuyimbi w'omwaka | rowspan="2" | Ye kennyini| {{Nominated}} | <ref name="PAM2004">{{Cite web |title=The Pearl of Africa Music (PAM) Awards 2004 |url=http://www.musicuganda.com/PAM%20Awards%202004.html |access-date=2025-06-21 |website=Music Uganda}}</ref> |- | Omuyimbi Omusajja Asinga| {{Won}} | <ref name="PAM2004" /> |- | rowspan="3" | 2005. Omuwandiisi w’ebitabo | rowspan="3" | [[Engule z'ennyimba za Pearl of Africa|Engule za PAM]] | Omuyimbi w'omwaka | rowspan="2" | Ye kennyini| {{Won}} | <ref name="PamAwards2005">{{Cite web |date=2005-10-10 |title=The best and worst of PAM Awards |url=https://www.newvision.co.ug/news/1126767/pam-awards |access-date=2025-06-21 |website=New Vision}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.newvision.co.ug/news/1126767/pam-awards "The best and worst of PAM Awards"]. </cite></ref> |- | Omuyimbi Omusajja Asinga| {{Won}} | <ref name="PamAwards2005" /> |- | Single ya Live Band esinga obulungi | "Ndeka Nkole"| {{Won}} | <ref name="PamAwards2005" /> |- | 2006 | [[Engule z'ennyimba za Pearl of Africa|Engule za PAM]] | Omuyimbi Omusajja Asinga | Ye kennyini| {{Nominated}} | <ref name="PAM2006">{{Cite web |title=PAM Awards 2006 – Artists of the Year |url=http://www.pamawards.com/pages/cat8.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20070110034250/http://www.pamawards.com/pages/cat8.php |archive-date=2007-01-10 |access-date=2025-06-21 |website=PAM Awards Archives}}</ref> |} == Laba ne == * [[Olukalala lw'abayimbi abannayuganda|Olukalala lw'abayimbi ba Uganda]] * [[Kadongo Kamu]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] 6fgdwrpgrqquyhr3n1js0y3tuav3g8e John William Kibukamusoke 0 13204 78346 68300 2026-11-11T17:45:12Z Judithamos 10087 nterezezza mu kiwandiiko 78346 wikitext text/x-wiki '''John William Kibukamusoke''' yali Munnayunga nga musawo, era omusawo eri eyali pulezidenti wa [[Uganda]] [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] (mu kiseera we yatandikira okufuga), era nga ye Munnayuganda eyasooka okulondebwa ku bwa Kaminsona wa Uganda mu [[Australia (ssemazinga)|Australia]]. Yalondebwa okuba omusawo wa [[:en:Pope_Paul_VI|Paapa Paul VI]] mu kulamaga kwa Paapa e Uganda mu 1970.<ref name="one">{{Cite web |last=Tait |date=9 September 2013 |title=Dr John Kibukamusoke, FRCP Edin |url=https://www.rcpe.ac.uk/obituary/dr-john-kibukamusoke-frcp-edin |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921003451/https://www.rcpe.ac.uk/obituary/dr-john-kibukamusoke-frcp-edin |archive-date=21 September 2020 |website=www.rcpe.ac.uk |publisher=Royal College of Physicians of Edinburgh |language=en |access-date=4 May 2026 |url-status=bot: unknown }}</ref> == Ensibuko n’obuyigirize == Kibukamusoke yazaalibwa mu Uganda nga 11 Ogwomusanvu 1932. Yafuna diguli ye ey'obusawo, [[:en:Bachelor_of_Medicine,_Bachelor_of_Surgery|MB ChB]], okuva mu pulogulaamu ya [[:en:Makerere_University|Makerere University]] 's external medical degree e London mu 1954. Oluvannyuma ebbaluwa eno yakyusibwa n'efuulibwa [[:en:Bachelor_of_Medicine,_Bachelor_of_Surgery|MBBS]] ( [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere]] ) mu 1964.<ref name="one"/> Kibukamusoke yakuguka mu by’obusawo bw’omunda n’obusawo bw’omu bitundu eby’obutiti, n’amaliriza emisomo gye mu Bungereza. Oluvannyuma lw’okutendekebwa, yalondebwa ng’omusawo omukugu mu [[:en:Mulago_National_Specialised_Hospital|ddwaaliro e Mulago]], mu [[:en:Kampala|Kampala]], [[:en:Uganda|Uganda]] . Yakwata omulimu gwo bwa Pulofeesa w'obusawo mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y'e Makerere]] . OKugatta ku mulimu gwe ogw’okusomesa n’okujjanjaba, Kibukamusoke yakola okunoonyereza mu by’ekibumba naddala ku mulamwa gw’obulwadde bw’ekibumba mu musujja gwa quartan.<ref name="one"/><ref>{{Cite journal |last=Somers |first=K. |date=1 March 2010 |title=John William Kibukamusoke |journal=BMJ |volume=340 |issue=March 1 |doi=10.1136/bmj.c1175 |article-number=c1175}}</ref> Yadduka mu Uganda, mu 1973, olw'obwannakyemalira bwa Amin okubeera mu "bulamu obusirifu" wamu n'abomumaka ge. Yakkiriza okukikirira Uganda mu Australia mu 1980. Yakola kinene nnyo mu kutandikawo akakiiko ka Uganda akakulu mu Australia n’okuzza enkolagana wakati w’amawanga gano abiri.<ref>{{Cite web |last=Editorial staff |first=The Canberra Times |date=2 May 1982 |title=Farewell to Ugandan couple |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/126892879?searchTerm=John%20Kibukamusoke |access-date=19 January 2025 |website=TROVE}}</ref> Bwe yamaliriza ekisanja kye eky’obubaka, yasigala mu Australia – wadde nga yagenda mu maaso n’omulimu gwe ogw'ebyensoma mu nsi yonna okutuusa lwe yafa. == Obuvunanyizibwa n’ebituukiddwaako == Emirimu gya Kibukamusoke gyalimu obuvunanyizibwa obuwerako. Okuva mu 1967 okutuuka mu 1973, yaweereza nga Pulofeesa mukujanjaba mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] . Oluvannyuma yagenda mu [[:en:University_of_Zambia|Yunivasite y’e Zambia]], gye yagenda mu maaso n’obwapulofeesa okuva mu 1973 okutuuka mu 1978. Mu 1980, yalondebwa nga Munnayuganda eyasooka ku bwa [[:en:High_commissioner_(Commonwealth)|Kamisona]] wa Uganda mu Australia, ekifo kye yaberamu okutuusa mu 1982. Oluvannyuma lw’omulimu guno, yakola ng’omusawo omuwi w’amagezi era omukugu mu by’ensigo mu Australia okuva mu 1982 okutuuka mu 1997.<ref name="one"/> Yaliko omusawo wa [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] era nategeeza ku mbeera y'obulamu bwa Amin eri [[:en:London_Observer|London Observer]]. Era yaweereza ng’omusawo eri [[:en:Pope_Paul_VI|Paapa Paul VI]] – mu kukyala kwe e Uganda mu 1970.<ref name="one"/> Yalondebwa okuba Pulezidenti w’ettendekero ly’abasawo ery'obuvanjuba bwa Afrika emirundi ebiri (1963 & 1965). Omutandisi mu kunoonyereza ku kookolo, Kibukamusoke ye Pulezidenti okuva mu Afrika eyasooka mu kibiina kino.<ref name="one"/> Era yalondebwa nga Ssentebe w’olukiiko olunoonyereza ku by’obujjanjabi n’ebyobulimi mu buvanjuba bwa Afrika (1963–1973).<ref name="one"/> == Engule == * [[:en:Uganda_Independence_Medal|Omudaali gw'ameefuga ga Uganda]] olw'obuweereza bwe eri Paapa.<ref name="one"/> == Ebirala by’olina okutunulira == Mu kiseera mwe yawummulira, yawandiika ekitabo ky'omukwano ekyatuumibwa " ''Venus and Leartra'' ".<ref name="one"/> == Okufa == Yafiira mu [[:en:Sydney|kibuga Sydney]] olw’omutima okulemererwa nga 13 Ogwomunaana 2009. Ebisigalira bye byakomezebwawo e Uganda okuziikibwa.<ref name="one"/> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 001gw6mm078s0rfkiixotk4km2tnxlz Omuyimbi Ronnie Kiseka 0 13832 78352 72617 2026-11-11T17:51:14Z Solomon Suubi 6901 Ntaddemu akatindo 78352 wikitext text/x-wiki '''Ronnie Kisekka''' (yazaalibwa 5 Gwekkumineebiri 1991) [[Omupiira ogw'ebigere|muzannyi wa mupiira]] mu Uganda,era munnaUganda azannya nga omuzibizi . <ref>{{NFT player|54428}}</ref> <ref name="Ug">{{cite web |title=Uganda |url=http://www.mtnfootball.com/africa/african-tournaments/chan/team-profiles/2014/uganda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222144719/http://www.mtnfootball.com/africa/african-tournaments/chan/team-profiles/2014/uganda.html |archive-date=22 February 2014 |access-date=11 February 2014 |publisher=mtnfootball.com |df=}}</ref> == Omulimu gw’ensi yonna == Mu Gwoluberyeberye wa 2014, omutendesi Milutin Sedrojevic, yamuyita okuyingizibwa mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y’eggwanga ey’omupiira eya Uganda]] mu mpaka za Empaka z'amawanga ga [[Afirika]] eza 2014 . <ref name="kkkkkkkkk">{{cite web |title=Uganda Cranes Regroup For CHAN 2014 Preparations |url=http://www.kawowo.com/index.php/football/16844/16844.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140211135431/http://www.kawowo.com/index.php/football/16844/16844.html |archive-date=11 February 2014 |access-date=11 February 2014 |publisher=kawowo.com |df=}}</ref> <ref name="jjj">{{cite web |title=Uganda makes changes in squad for 2014 Africa Nations Championship |url=http://news.xinhuanet.com/english/sports/2014-01/05/c_133018954.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221213556/http://news.xinhuanet.com/english/sports/2014-01/05/c_133018954.htm |archive-date=February 21, 2014 |accessdate=11 February 2014 |publisher=xinhuanet.com}}</ref> Ttiimu eno yakwata kyakusatu mu kibinja ky'empaka zino oluvannyuma lw'okukuba [[Burkina Faso]], amaliri ne [[Zimbabwe]] n'okukubwa [[Morocco]] . <ref name="kkkk">{{Cite web |title=Uganda's impressive CHAN start |url=http://espnfc.com/blog/_/name/footballafrica/id/1365?cc=3888 |access-date=11 February 2014 |publisher=espnfc.com}}</ref> <ref name="jikujuj">{{cite web |title=Zimbabwe vs Uganda Preview |url=http://www.goal.com/en-za/match/125934/zimbabwe-vs-uganda/preview |accessdate=11 February 2014 |publisher=goal.com/}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Omupiira mu Uganda]] d4h69uui6o8n3eaavj824hvvfobn13a Basil Tuma 0 13874 78347 72700 2026-11-11T17:46:52Z Solomon Suubi 6901 Ntereezezza mu kiwandiiko 78347 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Basil Tenywa Tuma''' (yazaalibwa 24 Ogwokuna 2005) [[Omupiira ogw'ebigere|muzannyi wa mupiira]] ogw'ekikugu era azannya ng'omuwuwuttanyi mu kiraabu ya EFL League One eya [[Reading]]. Yazaalibwa mu Uganda, azannyira [[ttiimu y’eggwanga eya Malta]]. == Obuto bwe == Tuma yasomera ku Eton College n’amalira mu kyokusatu mu misinde gya Junior Boys egya mmita 100 mu mpaka za ESAA English Schools Track & Field Championships eza 2019 n’obutikitiki 11.23.<ref>{{Cite web |title=New Balance ESAA English Schools Track & Field Championships |url=https://www.esaa.net/v2/2019/tf/national/results/2019-a4results-withpoints.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124163839/http://www.esaa.net/v2/2019/tf/national/results/2019-a4results-withpoints.pdf |archive-date=24 January 2022 |access-date=15 August 2022 |website=esaa.net |publisher=English Schools' Athletics Championships}}</ref> == Okuzannyira kiraabu == === Reading === Tuma yasooka okuzannyira Reading mu mupiira gwe yakubwa [[Stevenage]] ggoolo 2-1 mu kikopo kya EFL nga 9 Ogwomunaana 2022, n'azannya eddakiika 55 nga tannakyusibwa kuteekayo [[Jahmari Clarke]].<ref>{{Cite web |date=10 August 2022 |title=SNAPS FROM CARABAO CUP MATCH... |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2022/august/10/stevenage-gallery/ |access-date=10 August 2022 |website=readingfc.co.uk |publisher=Reading F.C.}}</ref> Nga 2 Ogwomusanvu 2025, Reading yalangirira nti Tuma yassa omukono ku ndagaano empya ey'omwaka gumu ne ttiimu.<ref>{{Cite web |date=2 July 2025 |title=Young Royals commit to new deals |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2025/july/02/young-royals-new-deals/ |access-date=2 July 2025 |website=readingfc.co.uk |publisher=Reading F.C.}}</ref> Nga 16 Ogwekkumineebiri 2025, Reading yalangirira nti Tuma y'egasse ku [[Slough Town]] ku bbanja okutuusa nga 10 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{Cite web |date=16 December 2025 |title=Borgnis and Basil Join Slough |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2025/december/16/borgnis-and-basil-join-slough/ |access-date=16 December 2025 |website=www.readingfc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2025 |title=Rebels sign Basil Tuma on loan |url=https://www.sloughtownfc.com/article/3748/Rebels-sign-Basil-Tuma-on-loan |access-date=17 December 2025 |website=sloughtownfc.com |publisher=Slough Town F.C.}}</ref> Nga 13 Ogwoluberyeberye 2026 ddiiru ya Tuma eya looni yaddamu okwongerwayo, ku mulundi guno okutuusa mu makkati g'omwezi Gwokusatu 2026.<ref>{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Borgnis and Basil Remain with Slough Town |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2026/january/13/borgy-and-basil-remain-with-slough-town/ |access-date=13 January 2026 |website=readingfc.co.uk |publisher=Reading F.C.}}</ref> Tuma yateeba ggoolo ye esooka mu Slough nga 31 Ogwoluberyeberye bwe baali battunka ne Chelmsford.<ref>{{Cite web |date=31 January 2026 |title=Interview: Basil Tuma on Chelmsford win |url=https://www.sloughtownfc.com/article/3792/Interview:-Basil-Tuma-on-Chelmsford-win |access-date=2 February 2026 |website=sloughtownfc.com |publisher=Slough Town F.C.}}</ref> Nga 11 Ogwokutaano 2026, Reading yalangirira nti Tuma agenda kuteebwa okuva mu kiraabu ng'endagaano ye ewedde mu Gwomukaaga 2026.<ref>{{Cite web |date=11 May 2026 |title=Released and Retained List 2026: Under-21s |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2026/may/11/released-and-retained-list-2026-under-21/ |access-date=11 May 2026 |website=readingfc.co.uk |publisher=Reading F.C.}}</ref> == Okuzannya ku ddaala ly'ensi yonna == Tuma yakiikirira [[Yuganda|Uganda]] mu mpaka za CECAFA U-17 Championship eza 2020, we bawangula [[Tanzania]] ku fayinolo.<ref name="CECAFA Champions">{{Cite web |title=Year 11 Basil Tuma Plays for Uganda's U-17 Football Squad |url=https://www.etoncollege.com/news-and-diary/school-news/year-11-basil-tuma-plays-for-ugandas-u-17-football-squad/ |publisher=etoncollege.com}}</ref> Olwo Tuma yayitibwa ku ttiimu ya Malta U19 mu Gwomwenda 2022.<ref name="Malta call up">Talk Reading [@TalkReading] (23 September 2022). [https://twitter.com/TalkReading/status/1573264856387821568 "Congratulations to @basil_tuma on his first call up to the Malta U19 squads"] (Tweet) &#x2013; via Twitter.</ref> Tuma yasooka mu ttiimu ya Malta U21 bwe yakubwa [[Spain]] ggoolo 6-0 nga 8 Ogwomwenda 2023.<ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=Malta U21 0-6 Spain U21 |url=https://www.soccer24.com/match/rN2FkZ3m/#/match-summary/lineups |access-date=9 September 2023 |website=soccer24.com |publisher=Soccer24}}</ref> Mu Gwekkumi 2024, Tuma yayitibwa ku ttiimu y’ensi yonna ey’abakulu eya Malta omulundi gwe ogwasooka, olw’emipiira gye baazannya Turkmenistan ne Moldova.<ref>{{Cite web |date=7 October 2024 |title=Malta A Team Squad finalised ahead of Upcoming Matches |url=https://www.mfa.com.mt/news/national-teams/malta-a-team-squad-trimmed-to-26-for-upcoming-matches/ |access-date=14 October 2024 |website=mfa.com.mt |publisher=Malta Football Association}}</ref> Oluvannyuma lw'omupiira gwabwe ne Turkmenistan okusazibwamu olw'ensonga z'entambula Turkmenistan ze yafuna, <ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=International friendly match against Turkmenistan called off |url=https://www.mfa.com.mt/news/national-teams/international-friendly-match-against-turkmenistan-called-off/ |access-date=10 October 2024 |website=mfa.com.mt |publisher=Malta Football Association}}</ref> Tuma yasooka okuzannyira Malta nga battunka ne Moldova nga 13 Ogwekkumi 2024, y'ajja ng'omuzannyi avudde ku katebe mu kitundu ky'omuzannyo n'awangula peneti eyawangula omupiira.<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Teuma's last-gasp penalty earns Malta crucial win over Moldova |url=https://sport.timesofmalta.com/2024/10/13/watch-teumas-last-gasp-penalty-earns-malta-crucial-win-over-moldova/ |access-date=14 October 2024 |website=sport.timesofmalta.com |publisher=Times of Malta}}</ref> == Ebibalo by’okuzannya == {{updated|match played 25 April 2026}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Endabika ne ggoolo okusinziira ku kiraabu, sizoni n’empaka ! rowspan="2" | Kiraabu ! rowspan="2" | Ebiro ! colspan="3" | Liigi ! colspan="2" | Ekikopo kya FA ! colspan="2" | Ekikopo kya EFL ! colspan="2" | Lala ! colspan="2" | Okugatta |- ! Okugabanya ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo |- | rowspan="5" | [[Reading]] | 2022–23 <ref name="ReferenceA">[https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=144256&season_id=155 "Games played by Basil Tuma in 2022/2023"]. ''Soccerbase''. Centurycomm. Retrieved 20 June 2022.</ref> | Championship | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | colspan="2" | – | 1 | 0 |- | 2023–24 <ref name="ReferenceA" /> | League One | 2 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | colspan="2" | – | 4 | 0 |- | 2024–25 <ref name="ReferenceA" /> | League One | 4 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 7 | 0 |- | 2025–26 <ref name="ReferenceA" /> | League One | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 |- ! colspan="2" | Okugatta ! 6 ! 0 ! 2 ! 0 ! 3 ! 0 ! 2 ! 0 ! 13 ! 0 |- | Slough Town (ku bbanja) . | 2025–26 <ref name="Slough">[https://www.sloughtownfc.com/profile/2501/Basil-Tuma "Basil Tuma"]. ''sloughtownfc.com''. Retrieved 17 December 2025.</ref> | National League South | 12 | 3 | 0 | 0 | colspan="2" | — | 0 | 0 | 12 | 3 |- ! colspan="3" | Omugatte gw’emirimu ! 18 ! 3 ! 2 ! 0 ! 3 ! 0 ! 2 ! 0 ! 25 ! 3 |}   == Ebitiibwa == '''Uganda U17''' * [[Empaka za CECAFA U-17]] : [[2020]]<ref name="CECAFA Champions">{{Cite web |title=Year 11 Basil Tuma Plays for Uganda's U-17 Football Squad |url=https://www.etoncollege.com/news-and-diary/school-news/year-11-basil-tuma-plays-for-ugandas-u-17-football-squad/ |publisher=etoncollege.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.etoncollege.com/news-and-diary/school-news/year-11-basil-tuma-plays-for-ugandas-u-17-football-squad/ "Year 11 Basil Tuma Plays for Uganda's U-17 Football Squad"]. etoncollege.com.</cite></ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * Basil Tuma at Soccerway [[Category:Omupiira mu Uganda]] 8ko3sasx2h1028teg20br4jpa0eyg6s Frank Gashumba 0 13960 78364 72055 2026-11-11T18:14:36Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78364 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Frank Mangumu Gashumba''' (yazaalibwa 3 Ogwekkumineebiri 1974) Munnayuganda omusuubuzi, omwogezi w'okubudaabuda n'okukubiriza, omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu n'ebyenfuna. Gashumba akola nga ssentebe w’ekibiina kya Mali Group of Companies era nga ye mutandisi wa Sisimuka Uganda, kaweefube w’okutumbula enkulaakulana mu mbeera z’abantu. Gashumba amanyiddwa olw’emirimu gye egy’okuwolereza n’okulwanirira eddembe ly’[[:en:Banyarwanda|Abanyarwanda]] ababeera mu Uganda ng’ayita mu lukiiko lwa Abavandimwe<ref>{{Cite web |title=Abavandimwe – Official Website |url=https://abavandi.org/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> era alina ekifo ky’obumyuka bwa Ssentebe w’ekitundu kya Central Region of the Patriotic League of Uganda (PLU).<ref>{{Cite web |last=Mega FM |date=2025-09-02 |title=PLU to Resume Political Activities With Establishment of Leadership Structures - |url=https://megafmug.com/plu-to-resume-political-activities-with-establishment-of-leadership-structures/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> Ebigambo bye bivuddeko okukubaganya ebirowoozo mu lujjudde mu kaweefube w’okubunyisa amawulire n’okunnyonnyola ensonga z’ebyobufuzi n’embeera z’abantu.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Gashumba yazaalibwa nga 3 Ogwekkumineebiri 1974 mu kibuga Villa Maria [[Masaka (disitulikit)|mu Disitulikiti y’e Masaka]], mu Uganda, mu maka ga Anthony ‘Antonio’ Kasumba ne Cissy Mukarubayiza nga bombi bava mu nsi [[Rwanda|ya Rwanda]] . Kitaawe yali nnannyini ttaka mu [[Buganda]] era nga musuubuzi.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 "Frank M. Gashumba: The business enigma"]. ''[[Daily Monitor]]''. January 3, 2021.</cite></ref> Obuto bwe obusinga yabumala Masaka era oluvannyuma ku ntandikwa y'emyaka gya 90 n'agenda e [[Kampala]] . Yasomera mu St. Francis Primary School, nga tannagenda mu Aga Khan Senior Secondary zombi e Masaka<ref>{{Cite web |last=Africa2Trust |first= |title=About AGA KHAN EDUCATION SERVICES UGANDA (Uganda) |url=https://www.africa2trust.com/B2BAfrica/uganda/courses-training/international-schools/aga-khan-education-services-uganda/Profile/AboutUs/1/1/17192/2/?l=1&c=1&glx=0&sid=17192&CatID=2 |access-date=2026-05-14 |website=www.africa2trust.com}}</ref> n’oluvannyuma n’atikkirwa mu [[Nkumba University]] n’afuna diguli mu by’obusuubuzi.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 "Frank M. Gashumba: The business enigma"]. ''[[Daily Monitor]]''. January 3, 2021.</cite></ref> == Emirimu gye == === Bizinensi === Gashumba ye ssentebe w’ekibiina kya Mali Group of Companies, ekirina obwagazi mu by’obulimi, empeereza y’obukugu, n’obulambuzi.<ref>{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |access-date=2026-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yatandika emirimu gye egy’obusuubuzi ku nkomerero y’emyaka gya 1990 ng’akola emirimu omuli Mali Mixed Farm.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 "Frank M. Gashumba: The business enigma"]. ''[[Daily Monitor]]''. January 3, 2021.</cite></ref> === Okulwanirira emirimu n’okubunyisa amawulire === Gashumba abadde muwolereza era mulwanirizi amanyiddwa ennyo owa Bannayuganda abalina obuzaale okuva mu Rwanda oba [[:en:Banyarwanda|Abanyarwanda.]] Yali mu bamu ku bassaawo ekibiina kya Council for Abavandimwe, ekibiina ekikiikirira n’okuwolereza ebyetaago by’Abanyarwanda mu Uganda n’ebweru waayo. Ng’ayita mu nkola eno, abadde akola kampeyini z’okulwanirira eddembe ly’obutuuze n’okusiimibwa, ng’ayambako mu kuyingirira kw’abakulira emirimu okwakola ku kusosola mu nkola z’okuwandiika ebiwandiiko mu ggwanga.<ref name="nilepost2024">{{Cite web |date=December 21, 2024 |title=Banyarwanda face statelessness |url=https://nilepost.co.ug/big-interview/233996/big-interview-banyarwanda-face-statelessness-over-names-and-physical-appearance-gashumba |website=Nile Post}}</ref><ref name="watchdog2025">{{Cite web |date=September 5, 2025 |title=Justice Came: Frank Gashumba Rallies Abavandimwe |url=https://www.watchdoguganda.com/community-news/20250820/182225/justice-came-frank-gashumba-rallies-abavandimwe-to-back-museveni-in-2026.html |website=Watchdog Uganda}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-16 |title=Stop discrimination against Banyarwanda, says Frank Gashumba |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/stop-discrimination-against-banyarwanda-says-frank-gashumba--4928702 |access-date=2026-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ategese emikolo gy'ebyobuwangwa nga Abavandimwe Carnival<ref>{{Cite web |last=Nsereko |first=Ranell Dickson |date=2026-01-06 |title=Ent. & Lifestyle: Abavandimwe Carnival lights up Lugogo in celebration of culture and unity |url=https://www.newvision.co.ug/category/entertainment/abavandimwe-carnival-lights-up-lugogo-in-cele-NV_225752_052026 |access-date=2026-05-14 |website=New Vision}}</ref>, ekitumbula obumu mu bantu era nga kirimu ebivvulu by'abayimbi ba Uganda okuli [[Eddy Kenzo]], [[Cindy Sanyu]], [[Jose Chameleone|Jose Chameleon]], [[Sheebah Karungi|Sheebah]], [[Ray G]], ne [[Shamim Murerwa|Omega 256]].<ref name="watchdog2025">{{Cite web |date=September 5, 2025 |title=Justice Came: Frank Gashumba Rallies Abavandimwe |url=https://www.watchdoguganda.com/community-news/20250820/182225/justice-came-frank-gashumba-rallies-abavandimwe-to-back-museveni-in-2026.html |website=Watchdog Uganda}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.watchdoguganda.com/community-news/20250820/182225/justice-came-frank-gashumba-rallies-abavandimwe-to-back-museveni-in-2026.html "Justice Came: Frank Gashumba Rallies Abavandimwe"]. ''Watchdog Uganda''. September 5, 2025.</cite></ref> Gashumba yatandikawo Sisimuka Uganda (National Action for Awakening Uganda), enteekateeka etunuulidde okutumbula enkyukakyuka mu ndowooza, okutumbula, n’okutumbula embeera z’abantu.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 "Frank M. Gashumba: The business enigma"]. ''[[Daily Monitor]]''. January 3, 2021.</cite></ref> Ng’omumyuka wa Ssentebe w’ekitundu kya Central Region of the Patriotic League of Uganda (PLU), Gashumba yeenyigidde mu kusikiriza n’okukubiriza abantu ku by’obufuzi, era abadde ayogera emirundi mingi ku nsonga ezikwata ku Banyarwanda, ng’afudde omu ku bawolereza b’abeetaaga obuyambi n’ababeera ku mabbali mu ggwanga.<ref name="chimpreports2024">{{Cite web |date=May 28, 2024 |title=PLU's Disciplinary Committee Summons Frank Gashumba |url=https://chimpreports.com/plus-disciplinary-committee-summons-frank-gashumba/ |website=ChimpReports}}</ref> === Emikutu gy’amawulire n’okukwatagana n’abantu === Gashumba alabiseeko mu kukubaganya ebirowoozo ku mikutu gy’amawulire ku byobufuzi bya Uganda n’ensonga z’embeera z’abantu.<ref>{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=BIG INTERVIEW: Banyarwanda face statelessness over names and physical appearance - Gashumba |url=https://nilepost.co.ug/big-interview/233996/big-interview-banyarwanda-face-statelessness-over-names-and-physical-appearance-gashumba |access-date=2026-05-14 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Yeetabye mu nkuŋŋaana z’abantu era ng'ategeka n’ebiteeso n’ebibuuzo ebyogerwako ku nsonga ezikwata ku Banyarwanda n’eby’obufuzi mu ggwanga.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 "Frank M. Gashumba: The business enigma"]. ''[[Daily Monitor]]''. January 3, 2021.</cite></ref> == Ensonga z’amateeka n’okukeberebwa mu lujjudde == Gashumba abadde yeenyigira mu misango gy’amateeka. Laba ne: [[:en:Brian_Muhumuza_Bishanga|Brian Muhumuza Bishanga]]<ref>{{Cite web |last=Team |first=The Observer |date=2017-10-31 |title=Frank Gashumba arrested by CMI over impersonation |url=https://observer.ug/news/frank-gashumba-arrested-by-cmi-over-impersonation/ |access-date=2026-05-14 |website=The Observer |language=en-US}}</ref> Mu Gwekkumi mu mwaka gwa 2017, yakwatibwa ekitongole ekikessi ekya Chieftaincy of Military Intelligence (CMI) ku misango omuli okwefuula, okujingirira, okwekobaana okukola omusango omunene, n’okusangibwa n’ebiragalalagala mu ngeri emenya amateeka.<ref>{{Cite web |date=2021-01-14 |title=Court grants Gashumba bail |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/court-grants-gashumba-bail-1724808 |access-date=2026-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisango gino gyava ku bigambibwa nti ye ne munne beefuula abakungu ba Minisitule y’ebyokwerinda ku bikwatagana ne ddiiru eyalimu loole z’amagye.<ref name="nilepost2017">{{Cite web |date=October 31, 2017 |title=Frank Gashumba allegedly 'found with' Marijuana, cocaine, fake passports |url=https://nilepost.co.ug/news/2749/gashumba-had-fake-updf-bank-stamps-found-with-marijuana-and-cocaine-cmi |website=Nile Post}}</ref> Gashumba yawakanya ebigambibwa nti byali bya nteekateeka za bya bufuzi. Oluvannyuma lw’emyaka ebiri egy’okuvunaanibwa mu kkooti, mu kiseera nga abawaabi b’emisango balemeddwa okuleeta abajulizi, Kkooti ya Buganda Road yasazaamu emisango gyonna mu Gwekkuminoogumu 2019.<ref name="chimpreports2019">{{Cite web |date=November 7, 2019 |title=Court Dismisses Fraud Charges Against Gashumba |url=https://chimpreports.com/court-dismisses-fraud-charges-against-gashumba/ |website=ChimpReports}}</ref> Mu ngeri ey’enjawulo, mu mwaka gwa 2011 ne mu Gwolubereberye 2021, Gashumba yateekebwako ebigambibwa eby’obubbi n’okukoppa mu ddiiru y’okugula ebyuma by’okuzikiza omuliro (fire tenders) ebyali bikwatagana ne kkampuni ya Turkey. Yakwatibwa wamu n’abalala mu musango mu mwaka gwa 2021 kyokka n’asigala nga talina musango. Emisango gino tegyavaamu kusingisibwa misango, era oluvannyuma Gashumba n’agenda mu maaso n’emirimu gye egy’obusuubuzi n’okubunyisa amawulire.<ref name="monitor2021b">{{Cite web |date=January 24, 2021 |title=Gashumba arrested in another fraud case |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/gashumba-arrested-in-another-fraud-case-1501098 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref> Ebigambo bya Gashumba eby’ebyobufuzi nabyo bifunye okwekenneenya, ng’abamu ku bavumirira babuusabuusa enkyukakyuka mu bifo bye okumala ekiseera. Yaddamu okuyanukula ku kunenyezebwa okwo ng’asuubiza n’okunyweza okwewa amanyi mu bantu n’okulaba nti wabaawo obumu mu ggwanga lyonna.<ref name="chimpreports2024">{{Cite web |date=May 28, 2024 |title=PLU's Disciplinary Committee Summons Frank Gashumba |url=https://chimpreports.com/plus-disciplinary-committee-summons-frank-gashumba/ |website=ChimpReports}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://chimpreports.com/plus-disciplinary-committee-summons-frank-gashumba/ "PLU's Disciplinary Committee Summons Frank Gashumba"]. ''ChimpReports''. May 28, 2024.</cite></ref> == Obulamu bwe == Gashumba ye taata w'omuntu omumanyifu ennyo mu by'amawulire [[Sheilah Gashumba]] . Abadde yeenyigira mu mirimu gy’obuzirakisa, omuli okuwa obuyambi mu by’enjigiriza n’okuyimirizaawo obulamu bw’omwana Aisha Nabukeera eyayokebwa omuliro.<ref name="monitor2021">{{Cite web |date=January 3, 2021 |title=Frank M. Gashumba: The business enigma |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 |website=[[Daily Monitor]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/frank-m-gashumba-the-business-enigma-1609710 "Frank M. Gashumba: The business enigma"]. ''[[Daily Monitor]]''. January 3, 2021.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=June 12, 2019 |title=Aisha Nabukeera: Survivor To Thriver |url=https://zubanetwork.com/aisha-nabukeera-survivor-thriver/ |website=Zuba Network}}</ref> Mu Gwokutaano 2025, yakola omukolo ogw’ekinnansi ( ''gusaba'' ) ne munne Patience Mutoni Malaika.<ref name="monitor2021" /> == Engule n'okusiimibwa == Gashumba yafuna engule ya African Public Service Optimum Award mu mwaka gwa 2023.<ref>{{Cite web |last=Kazooba |first=Lawrence |date=2023-12-23 |title=Frank Gashumba named winner of African Public Service Optimum Award in Ghana |url=https://www.watchdoguganda.com/business/20231223/163591/frank-gashumba-named-winner-of-african-public-service-optimum-award-in-ghana.html |access-date=2026-05-14 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> == Ebijuliziddwa == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Buganda]] nuu9pr331m6dc3sh8se77osmam5by13 Ibrahim Juma (omuzannyi w'omupiira) 0 14037 78390 72667 2026-11-11T18:59:45Z Its Ashavin 12579 Akwatide Uganda Bbendera 78390 wikitext text/x-wiki '''Ibrahim Sadam Juma''' (yazaalibwa nga 1 omwezi Ogwekkumi mu mwaka nga 1993) [[Omupiira ogw'ebigere|muzannyi wa mupiira wa]] omuguku era [[Munnayuganda]], gye buvuddeko yazannya mu makkati mu liigi ya Uganda Premier League [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] . Amanyiddwa nnyo olw’obuyiiya, range of passing and finishing, era mukugu mu kukuba free kick.<ref name="Top ten">{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Top 10 list: Ugandan football prospects|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=7859:top-10-list-ugandan-football-prospects&catid=44:sports&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=28 March 2010}}</ref> Juma abadde akwatidde [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda]] bbendera ku mutendera gw'ensi yonna. == Emirimu gye mu kiraabu == === Emyaka egyasooka === Mu buvubuka bwe, Juma yazannyirako mu [[Kampala Kids League]].<ref>{{cite web |last=Somoni |first=M. J. |date=1 October 2010 |title=Fulham Hand Trial To Ibrahim Juma – Report |url=http://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/10/01/2146016/fulham-hand-trial-to-ibrahim-juma-report |accessdate=9 September 2011 |publisher=Goal}}</ref> Yali muzannyi mukulu mu ttiimu eyawangula ekikopo kya Tivoli ne kikoopo kya Gothia mu mwaka gwa 2003 – yateeba ggoolo 25 mu mipiira 13 mu mpaka ezaasembayo – n’addamu okuteeba ggoolo ku kikopo kya Tivoli omwaka ogwaddako.<ref name="Top ten" /><ref name="Juma and Semakula">{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Semakula left in Saddam's wake|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=7118:semakula-left-in-saddams-wake|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=7 February 2010}}</ref> Yayamba ttiimu eno okuddamu okuwangula ekikopo kya Tivoli –badamu okutwala ekikopo omulundi gwabwe ogw’omusanvu okutwalira awamu – mu mwaka gwa 2008 bwe bawangula Hillerod eya [[Denimaaka|Danish]] ggoolo 6-0 ku fayinolo.<ref>{{cite news|last=Dudley|first=Trevor|title=KKL win seventh Tivoli Cup|url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/638902|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[New Vision]]|date=13 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923051810/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/638902|archive-date=23 September 2012|url-status=dead}}</ref> === Cray Wanderers === Juma yatandika omulimu gwe ogw'okusamba omupiira gw'abakulu mu kiraabu ya Isthmian League eya Cray Wanderers. Oluvannyuma lw'omutindo ogw'ekitalo mu reserve Juma yayitibwa ku ttiimu esooka era okukkakkana ng'azannye omupiira gwe ogwasooka nga bazanya ne Corinthian Casuals. Juma kye yasinga okukola mu Cray Wanderers kwe kuwangula free kick eyateebebwa Simon Osborn ekyaviirako Cray Wanderers okuwangula ‘playoffs’ n’olwekyo n’ekuzibwa.<ref name="RSSSF">{{cite web |title=Cray Wanderers Play Off Final |url=http://www.kentishfootball.co.uk/mambo/index.php?option=com_content&task=view&id=4437&Itemid=38 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130420232304/http://www.kentishfootball.co.uk/mambo/index.php?option=com_content&task=view&id=4437&Itemid=38 |archive-date=20 April 2013 |accessdate=27 July 2012}}</ref> Juma yagenda mu maaso n'azannya emirundi 4 gyokka mu Cray Wanderers.<ref>{{cite news|title=Juma Ibrahim Appearances|url=http://football.mitoo.co.uk/PlayersHistory2.cfm?PI=288341&LeagueCode=ISTH2008|accessdate=27 July 2012}}</ref> === Bunamwaya === Mu mwaka gwa 2009 Juma yeegatta ku kiraabu ya Uganda eya Super League [[Kiraabu ya Vipers SC|eya Bunamwaya]] . Yateeba mu mupiira gwebazanya ne [[Kilaabu ya Simba FC|Simba]] ne bawangula ne ggoolo 3-0 nga 12 omwezi Ogwekkuminoogumu,<ref name="RSSSF 2009/10">{{cite web |last1=Schöggl |first1=Hans |last2=King |first2=Ian |date=26 November 2010 |title=Uganda 2009/10 |url=https://www.rsssf.org/tableso/oeg2010.html |accessdate=9 September 2011 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> era ye yali ekifo ttiimu eno esinga okutunuulirwa mu mupiira gwe yazannya ne [[Express FC|Express]] nga 5 omwezi Ogwokubiri mu mwaka gwa 2010 nga Bunamwaya evudde wansi mpaka ku ggoolo ssatu n’egamba nti gwagwa maliri ga ggoolo 3-3.<ref name="Juma and Semakula" /> Edward Golola, maneja wa kiraabu eno yategeezezza nti okutebereza kwa Juma kwafuuwa omukka mu Bunamwaya era okuwangula liigi si kirowoozo kya wala.<ref name="Uganda debut">{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Cranes youngsters under the spotlight|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=7758&Itemid=|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=21 March 2010}}</ref> "Azannya n'okukula kungi," munne Ayub Kisalita bwe yategeezezza. "Ekimu ky'eyayongera ku ttiimu bwe busobozi bwe okusumulula abazibizi ng'akozesa obukoddyo obw'ekika ekya waggulu. Olwo n'ayingira mu bifo by'okuteeba n'atwala emikisa gye mu ngeri ey'ekikugu ennyo."<ref name="Juma and Semakula" /> Sizoni ya 2009–10 yaggwa nga Bunamwaya ewangudde ekikopo kya liigi ekyasooka.<ref name="RSSSF 2009/10" /><ref>{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Top 10 List: Factors to decide Super League title|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=13122&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=24 April 2011}}</ref> Sizoni eyaddako teyali ya buwanguzi bungi eri Juma ne kiraabu. Yateeba ggoolo enkulu mu mipiira gye bazannya ne Proline ne [[Maroons FC|Maroons]],<ref name="RSSSF 2010/11">{{cite web |last=King |first=Ian |date=15 July 2011 |title=Uganda 2010/11 |url=https://www.rsssf.org/tableso/oeg2011.html |accessdate=9 September 2011 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> kyokka n’alemesebwa olw’obuvune.<ref>{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Bunamwaya's fall from grace offers lifeline to title contenders|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=12614:bunamwayas-fall-from-grace-offers-lifeline-to-title-contenders-&catid=44:sports&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=20 March 2011}}</ref> Kiraabu eno teyasobodde kusigaza ngule eno, n'emalira mu kyakusatu n'obubonero 12 emabega wa bakyampiyoni [[Uganda Revenue Authority SC|Uganda Revenue Authority]].<ref name="RSSSF 2010/11" /> === Sài Gòn Xuân Thành === Juma yeegatta ku kiraabu ya Vietnam eya Sài Gòn Xuân Thành mu kibinja ekisooka mu mwezi Ogwomukaaga mu mwaka gwa 2011.<ref>{{cite news|last=Kenyi|first=Swalley|title=Bunamwaya enter camp for CECAFA|url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/757659|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[New Vision]]|date=15 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110821003057/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/757659|archive-date=21 August 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Cecafa: It's Buna's moment|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=14002&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=26 June 2011}}</ref> Ggoolo nnya ze yateeba mu Ogwomusanvu ne Ogwomunaana zayamba kiraabu eno okuwangula ekikopo n'okusitukira mu V-League.<ref>{{cite web |title=Vietnam First Division 2011 |url=https://int.soccerway.com/national/vietnam/first-division/2011/regular-season/ |accessdate=9 September 2011 |work=Soccerway |publisher=Global Sports Media}}</ref> == Emipiira gyazanyidde tiimu y'eggwanga == Juma yakiikirira Uganda ku mutendera gw'abavubuka nga tannayitibwa ku [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'abakulu]] . Yayamba eggwanga lye okusigaza empaka za CECAFA U-20 Championship mu mwaka gwa 2010.<ref>{{cite news|last=Kenyi|first=Swalley|title=Uganda/Eritrea: Hippos Wins Under 20 Cecafa Regional Title|url=http://allafrica.com/stories/201008300210.html|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[AllAfrica.com|AllAfrica]]|date=28 August 2010}}</ref> Juma ye yawa Uganda okukulembera ku fayinolo ne Eritrea nga bannyinimu tebannaba kwenkanya ne batwala omupiira mu extra time n’oluvannyuma peneti, Uganda gye yawangula ggoolo 5-4. Yasooka kuzannya mu ttiimu y’abakulu nga battunka ne Tanzania nga 2 omwezi Ogwokusatu mu mwaka gwa 2010 n’ateeba ggoolo yaabwe eyookubiri mu buwanguzi bwa ggoolo 3-2.<ref name="Uganda debut" /><ref>{{cite news|last1=Kawuma|first1=Kato|last2=Bakama|first2=James|last3=Kenyi|first3=Swalley|title=Uganda/Tanzania: Cranes Nip Tanzania|url=http://allafrica.com/stories/201003040164.html|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[AllAfrica.com|AllAfrica]]|date=3 March 2010}}</ref>[[Sudaani|​]]​ Juma yalabikira mu mpaka za 2011 African Nations Championship ezali e Sudan,<ref>{{cite news|title=The Knowledge: Cranes players to feature in more than 2 Africa Cup of Nations finals|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=11655%3Athe-knowledge-cranes-players-to-feature-in-more-than-2-africa-cup-of-nations-finals&catid=44%3Asports&Itemid=96|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=9 January 2011}}</ref>​ era kyaletera ttiimu ezenjawulo okulondamu abazannyi abomutindo mu mawanga gabwe okuva mu liigi zabwe ezamannyi naye FIFA teyagitwala nga tournament yamutendera gwansi yonna === Mu ggwanga lye === : ''Obukodyo n'ebyava mu kulonda Uganda bye yasoose.''<ref name="NFT">{{cite web |title=Juma, Saddam |url=http://www.national-football-teams.com/player/36610/Saddam_Juma.html |accessdate=18 December 2017 |publisher=National Football Teams}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !No !Olunaku !Ekifo !B'ebavuganya !Ggoolo !Ebivamu !Empaka |- |1. |3 Ogwokusatu 2010 |CCM Kirumba Stadium, Mwanza, [[Tanzania]] | [[Tanzania]] | align="center" |'''2'''–2 | align="center" |3–2 |Friendly |- |2. | rowspan="2" |17 Ogwekkumineebiri 2017 | rowspan="2" |Kenyatta Stadium, Machakos, [[Kenya]] | rowspan="2" | [[Burundi]] | align="center" |'''1'''–1 | rowspan="2" style="text-align:center" |2–1 | rowspan="2" |2017 CECAFA Cup |- |3. | align="center" |'''2'''–1 |} == Obulamu bwe == Yakulira Luzira, ekitundu ekiriraanye [[Kampala]] . == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Ibrahim Saddam Juma at National-Football-Teams.com [[Category:Omupiira mu Uganda]] 1voi79cx2xo078d40oytjc7ttlsr1qf 78391 78390 2026-11-11T19:00:52Z Its Ashavin 12579 Added link 78391 wikitext text/x-wiki '''Ibrahim Sadam Juma''' (yazaalibwa nga 1 omwezi Ogwekkumi mu mwaka nga 1993) [[Omupiira ogw'ebigere|muzannyi wa mupiira wa]] omuguku era [[Munnayuganda]], gye buvuddeko yazannya mu makkati mu liigi ya Uganda Premier League [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] . Amanyiddwa nnyo olw’obuyiiya, range of passing and finishing, era mukugu mu kukuba free kick.<ref name="Top ten">{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Top 10 list: Ugandan football prospects|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=7859:top-10-list-ugandan-football-prospects&catid=44:sports&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=28 March 2010}}</ref> Juma abadde akwatidde [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda]] bbendera ku mutendera gw'ensi yonna. == Emirimu gye mu kiraabu == === Emyaka egyasooka === Mu buvubuka bwe, Juma yazannyirako mu [[Kampala Kids League]].<ref>{{cite web |last=Somoni |first=M. J. |date=1 October 2010 |title=Fulham Hand Trial To Ibrahim Juma – Report |url=http://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/10/01/2146016/fulham-hand-trial-to-ibrahim-juma-report |accessdate=9 September 2011 |publisher=Goal}}</ref> Yali muzannyi mukulu mu ttiimu eyawangula ekikopo kya Tivoli ne kikoopo kya Gothia mu mwaka gwa 2003 – yateeba ggoolo 25 mu mipiira 13 mu mpaka ezaasembayo – n’addamu okuteeba ggoolo ku kikopo kya Tivoli omwaka ogwaddako.<ref name="Top ten" /><ref name="Juma and Semakula">{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Semakula left in Saddam's wake|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=7118:semakula-left-in-saddams-wake|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=7 February 2010}}</ref> Yayamba ttiimu eno okuddamu okuwangula ekikopo kya Tivoli –badamu okutwala ekikopo omulundi gwabwe ogw’omusanvu okutwalira awamu – mu mwaka gwa 2008 bwe bawangula Hillerod eya [[Denimaaka|Danish]] ggoolo 6-0 ku fayinolo.<ref>{{cite news|last=Dudley|first=Trevor|title=KKL win seventh Tivoli Cup|url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/638902|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[New Vision]]|date=13 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923051810/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/638902|archive-date=23 September 2012|url-status=dead}}</ref> === Cray Wanderers === Juma yatandika omulimu gwe ogw'okusamba omupiira gw'abakulu mu kiraabu ya Isthmian League eya Cray Wanderers. Oluvannyuma lw'omutindo ogw'ekitalo mu reserve Juma yayitibwa ku ttiimu esooka era okukkakkana ng'azannye omupiira gwe ogwasooka nga bazanya ne Corinthian Casuals. Juma kye yasinga okukola mu Cray Wanderers kwe kuwangula free kick eyateebebwa Simon Osborn ekyaviirako Cray Wanderers okuwangula ‘playoffs’ n’olwekyo n’ekuzibwa.<ref name="RSSSF">{{cite web |title=Cray Wanderers Play Off Final |url=http://www.kentishfootball.co.uk/mambo/index.php?option=com_content&task=view&id=4437&Itemid=38 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130420232304/http://www.kentishfootball.co.uk/mambo/index.php?option=com_content&task=view&id=4437&Itemid=38 |archive-date=20 April 2013 |accessdate=27 July 2012}}</ref> Juma yagenda mu maaso n'azannya emirundi 4 gyokka mu Cray Wanderers.<ref>{{cite news|title=Juma Ibrahim Appearances|url=http://football.mitoo.co.uk/PlayersHistory2.cfm?PI=288341&LeagueCode=ISTH2008|accessdate=27 July 2012}}</ref> === Bunamwaya === Mu mwaka gwa 2009 Juma yeegatta ku kiraabu ya Uganda eya Super League [[Kiraabu ya Vipers SC|eya Bunamwaya]] . Yateeba mu mupiira gwebazanya ne [[Kilaabu ya Simba FC|Simba]] ne bawangula ne ggoolo 3-0 nga 12 omwezi Ogwekkuminoogumu,<ref name="RSSSF 2009/10">{{cite web |last1=Schöggl |first1=Hans |last2=King |first2=Ian |date=26 November 2010 |title=Uganda 2009/10 |url=https://www.rsssf.org/tableso/oeg2010.html |accessdate=9 September 2011 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> era ye yali ekifo ttiimu eno esinga okutunuulirwa mu mupiira gwe yazannya ne [[Express FC|Express]] nga 5 omwezi Ogwokubiri mu mwaka gwa 2010 nga Bunamwaya evudde wansi mpaka ku ggoolo ssatu n’egamba nti gwagwa maliri ga ggoolo 3-3.<ref name="Juma and Semakula" /> Edward Golola, maneja wa kiraabu eno yategeezezza nti okutebereza kwa Juma kwafuuwa omukka mu Bunamwaya era okuwangula liigi si kirowoozo kya wala.<ref name="Uganda debut">{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Cranes youngsters under the spotlight|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=7758&Itemid=|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=21 March 2010}}</ref> "Azannya n'okukula kungi," munne Ayub Kisalita bwe yategeezezza. "Ekimu ky'eyayongera ku ttiimu bwe busobozi bwe okusumulula abazibizi ng'akozesa obukoddyo obw'ekika ekya waggulu. Olwo n'ayingira mu bifo by'okuteeba n'atwala emikisa gye mu ngeri ey'ekikugu ennyo."<ref name="Juma and Semakula" /> Sizoni ya 2009–10 yaggwa nga Bunamwaya ewangudde ekikopo kya liigi ekyasooka.<ref name="RSSSF 2009/10" /><ref>{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Top 10 List: Factors to decide Super League title|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=13122&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=24 April 2011}}</ref> Sizoni eyaddako teyali ya buwanguzi bungi eri Juma ne kiraabu. Yateeba ggoolo enkulu mu mipiira gye bazannya ne Proline ne [[Maroons FC|Maroons]],<ref name="RSSSF 2010/11">{{cite web |last=King |first=Ian |date=15 July 2011 |title=Uganda 2010/11 |url=https://www.rsssf.org/tableso/oeg2011.html |accessdate=9 September 2011 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> kyokka n’alemesebwa olw’obuvune.<ref>{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Bunamwaya's fall from grace offers lifeline to title contenders|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=12614:bunamwayas-fall-from-grace-offers-lifeline-to-title-contenders-&catid=44:sports&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=20 March 2011}}</ref> Kiraabu eno teyasobodde kusigaza ngule eno, n'emalira mu kyakusatu n'obubonero 12 emabega wa bakyampiyoni [[Uganda Revenue Authority SC|Uganda Revenue Authority]].<ref name="RSSSF 2010/11" /> === Sài Gòn Xuân Thành === Juma yeegatta ku kiraabu ya Vietnam eya Sài Gòn Xuân Thành mu kibinja ekisooka mu mwezi Ogwomukaaga mu mwaka gwa 2011.<ref>{{cite news|last=Kenyi|first=Swalley|title=Bunamwaya enter camp for CECAFA|url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/757659|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[New Vision]]|date=15 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110821003057/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/757659|archive-date=21 August 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Nsimbe|first=John Vianney|title=Cecafa: It's Buna's moment|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&task=view&id=14002&Itemid=80|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=26 June 2011}}</ref> Ggoolo nnya ze yateeba mu Ogwomusanvu ne Ogwomunaana zayamba kiraabu eno okuwangula ekikopo n'okusitukira mu V-League.<ref>{{cite web |title=Vietnam First Division 2011 |url=https://int.soccerway.com/national/vietnam/first-division/2011/regular-season/ |accessdate=9 September 2011 |work=Soccerway |publisher=Global Sports Media}}</ref> == Emipiira gyazanyidde tiimu y'eggwanga == Juma yakiikirira Uganda ku mutendera gw'abavubuka nga tannayitibwa ku [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'abakulu]] . Yayamba eggwanga lye okusigaza empaka za CECAFA U-20 Championship mu mwaka gwa 2010.<ref>{{cite news|last=Kenyi|first=Swalley|title=Uganda/Eritrea: Hippos Wins Under 20 Cecafa Regional Title|url=http://allafrica.com/stories/201008300210.html|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[AllAfrica.com|AllAfrica]]|date=28 August 2010}}</ref> Juma ye yawa Uganda okukulembera ku fayinolo ne Eritrea nga bannyinimu tebannaba kwenkanya ne batwala omupiira mu extra time n’oluvannyuma peneti, Uganda gye yawangula ggoolo 5-4. Yasooka kuzannya mu ttiimu y’abakulu nga battunka ne Tanzania nga 2 omwezi Ogwokusatu mu mwaka gwa 2010 n’ateeba ggoolo yaabwe eyookubiri mu buwanguzi bwa ggoolo 3-2.<ref name="Uganda debut" /><ref>{{cite news|last1=Kawuma|first1=Kato|last2=Bakama|first2=James|last3=Kenyi|first3=Swalley|title=Uganda/Tanzania: Cranes Nip Tanzania|url=http://allafrica.com/stories/201003040164.html|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[AllAfrica.com|AllAfrica]]|date=3 March 2010}}</ref>[[Sudaani|​]]​ Juma yalabikira mu mpaka za 2011 African Nations Championship ezali e Sudan,<ref>{{cite news|title=The Knowledge: Cranes players to feature in more than 2 Africa Cup of Nations finals|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=11655%3Athe-knowledge-cranes-players-to-feature-in-more-than-2-africa-cup-of-nations-finals&catid=44%3Asports&Itemid=96|accessdate=9 September 2011|newspaper=[[The Weekly Observer (Uganda)|The Observer]]|date=9 January 2011}}</ref>​ era kyaletera ttiimu ezenjawulo okulondamu abazannyi abomutindo mu mawanga gabwe okuva mu liigi zabwe ezamannyi naye FIFA teyagitwala nga tournament yamutendera gwansi yonna === Mu ggwanga lye === : ''Obukodyo n'ebyava mu kulonda Uganda bye yasoose.''<ref name="NFT">{{cite web |title=Juma, Saddam |url=http://www.national-football-teams.com/player/36610/Saddam_Juma.html |accessdate=18 December 2017 |publisher=National Football Teams}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !No !Olunaku !Ekifo !B'ebavuganya !Ggoolo !Ebivamu !Empaka |- |1. |3 Ogwokusatu 2010 |CCM Kirumba Stadium, Mwanza, [[Tanzania]] | [[Tanzania]] | align="center" |'''2'''–2 | align="center" |3–2 |Friendly |- |2. | rowspan="2" |17 Ogwekkumineebiri 2017 | rowspan="2" |Kenyatta Stadium, Machakos, [[Kenya]] | rowspan="2" | [[Burundi]] | align="center" |'''1'''–1 | rowspan="2" style="text-align:center" |2–1 | rowspan="2" |2017 CECAFA Cup |- |3. | align="center" |'''2'''–1 |} == Obulamu bwe == Yakulira [[Luzira]], ekitundu ekiriraanye [[Kampala]] . == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Ibrahim Saddam Juma at National-Football-Teams.com [[Category:Omupiira mu Uganda]] rfc8gg1yhk7i960jhzplmwf3a7dhzi4 Nabisunsa Girls Secondary school 0 14187 78399 71936 2026-11-12T10:10:14Z TopHeader 12575 Nzigyemu amabaanga 78399 wikitext text/x-wiki '''Essomero lya Nabisunsa Girls Secondary School''' ssomero lya baana bawala bokka nga lisangibwa mu [[Kampala]], [[Uganda]] . Essomero lino lyatandikibwawo mu mwaka gwa 1954 nga lyatandikibwawo Omulangira Badru Kakungulu, owa Buganda Royal, mu 1954, okusomesa omwana omuwala Omusiraamu aba amaliriza pulayimale. Leero liyingiza era liwandiisa abawala ab’enzikiriza zonna.<ref>{{Cite web |last=Batte |first=Edgar R. |date=12 November 2012 |title=Nabisunsa Girls' School, Proud History, Lofty Goals |url=http://www.monitor.co.ug/News/Education/Nabisunsa-Girls--School--proud-history--lofty-goals/-/688336/1617400/-/b68od2/-/index.html |access-date=28 October 2014}}</ref> == Ekifo werisangibwa == Essomero lino lisangibwa ku kasozi Bbanda, ku luguudo oluva e [[Kampala]] okudda e [[Jinja (disitulikit)|Jinja]], nga likunukiriza {{convert|9|km|mi}}, ku luguudo, ebuvanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Interactive Map Showing Central Kampala And Nabisunsa |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Banda%2C%20Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJm7N0nQ-8fRcR7G9r2T2QOEU&dt2=ChIJJ7D2tYW5fRcRIgcnb6kdGyQ |access-date=28 October 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ensengeka z'essomero lya Nabisunsa Girls Secondary School ku maapu ze zino:0°20'39.0"N, 32°38'00.0"E (Latitude:0.344167; Longitude:32.633333).<ref>{{Cite web |title=Location of Nabisunsa Girls Secondary Schoiol At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B020'39.0%22N+32%C2%B038'00.0%22E/@0.3445955,32.6346433,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=28 October 2014 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> == Okulambika okutwaliza awamu == '''Essomero lya Nabisunsa Girls Secondary School''' ssomero lya banana bawala bokka nga lisangibwamu [[:en:Kampala|Kampala]], [[:en:Uganda|Uganda]] . Essomero lino lyatandikibwawo mu mwaka gwa 1954 nga lyatandikbwawo Omulangira Badru Kakungulu, owa Buganda Royal, mu 1954, okusomesa omwana omuwala Omusiraamu aba amaliriza pulayimale. Leero liyingiza era liwandiisa abawala ab’enzikiriza zonna.<ref>{{Cite web |last=Batte |first=Edgar R. |date=12 November 2012 |title=Nabisunsa Girls' School, Proud History, Lofty Goals |url=http://www.monitor.co.ug/News/Education/Nabisunsa-Girls--School--proud-history--lofty-goals/-/688336/1617400/-/b68od2/-/index.html |access-date=28 October 2014}}</ref> Essomero lino lisangibwa ku [[:en:Banda,_Uganda|lusozi Banda]], ku luguudo lwa [[:en:Kampala-Jinja_Highway|Kampala-Jinja Highway]], nga likunukiriza {{convert|9|km|mi}}, ku luguudo, ebuvanjuba bwa [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Interactive Map Showing Central Kampala And Nabisunsa |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Banda%2C%20Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJm7N0nQ-8fRcR7G9r2T2QOEU&dt2=ChIJJ7D2tYW5fRcRIgcnb6kdGyQ |access-date=28 October 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ensengeka z'essomero lya Nabisunsa Girls Secondary School ku maapu ze zino:0°20'39.0"N, 32°38'00.0"E (Latitude:0.344167; Longitude:32.633333).<ref>{{Cite web |title=Location of Nabisunsa Girls Secondary Schoiol At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B020'39.0%22N+32%C2%B038'00.0%22E/@0.3445955,32.6346433,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=28 October 2014 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> ''Nabisunsa'' lyali linnya lya maama w’Omulangira Badru Kakungulu eyatandikawo essomero lino era yali bbulla mu maama we. Lyaggulawo mu 1954 n'abayizi 52. Mu mwaka gwa 2011, omuwendo gw’abayizi gwali mu 1,150, n'abasomesa 70 (abasajja 36 n’abakazi 34). Essomero lino lisomesa ku daala lya O-Level (S1-S4) ne A-Level (S5 -S6). Essomero lino lisomesa amasomo ga ssaayansi n'aga arts okuva ku Senior One (Grade 8) okutuuka ku Senior Six (Grade 13). == Eby'ensoma == Essomero lino lisomesa amasomo ga ssaayansi n'aga arts okuva ku Siniya esooka (Grade 8) okutuuka ku Siniya eyomukaaga (Grade 13). == Abasomerako abamanyikiddwa == '''Essomero lya Nabisunsa Girls Secondary School''' ssomero lya banana bawala bokka nga lisangibwamu [[:en:Kampala|Kampala]], [[:en:Uganda|Uganda]] . Essomero lino lyatandikibwawo mu mwaka gwa 1954 nga lyatandikbwawo Omulangira Badru Kakungulu, owa Buganda Royal, mu 1954, okusomesa omwana omuwala Omusiraamu aba amaliriza pulayimale. Leero liyingiza era liwandiisa abawala ab’enzikiriza zonna.<ref>{{Cite web |last=Batte |first=Edgar R. |date=12 November 2012 |title=Nabisunsa Girls' School, Proud History, Lofty Goals |url=http://www.monitor.co.ug/News/Education/Nabisunsa-Girls--School--proud-history--lofty-goals/-/688336/1617400/-/b68od2/-/index.html |access-date=28 October 2014}}</ref> Essomero lino lisangibwa ku [[:en:Banda,_Uganda|lusozi Banda]], ku luguudo lwa [[:en:Kampala-Jinja_Highway|Kampala-Jinja Highway]], nga likunukiriza {{convert|9|km|mi}}, ku luguudo, ebuvanjuba bwa [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Interactive Map Showing Central Kampala And Nabisunsa |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Banda%2C%20Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJm7N0nQ-8fRcR7G9r2T2QOEU&dt2=ChIJJ7D2tYW5fRcRIgcnb6kdGyQ |access-date=28 October 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ensengeka z'essomero lya Nabisunsa Girls Secondary School ku maapu ze zino:0°20'39.0"N, 32°38'00.0"E (Latitude:0.344167; Longitude:32.633333).<ref>{{Cite web |title=Location of Nabisunsa Girls Secondary Schoiol At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B020'39.0%22N+32%C2%B038'00.0%22E/@0.3445955,32.6346433,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=28 October 2014 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> ''Nabisunsa'' lyali linnya lya maama w’Omulangira Badru Kakungulu eyatandikawo essomero lino era yali bbulla mu maama we. Lyaggulawo mu 1954 n'abayizi 52. Mu mwaka gwa 2011, omuwendo gw’abayizi gwali mu 1,150, n'abasomesa 70 (abasajja 36 n’abakazi 34). Essomero lino lisomesa ku daala lya O-Level (S1-S4) ne A-Level (S5 -S6). Essomero lino lisomesa amasomo ga ssaayansi n'aga arts okuva ku Siniya esooka (Grade 8) okutuuka ku Siniya eyomukaaga (Grade 13). Abamu ku bayizi abamanyiddwa ennyo abaasomerako mu ssomero lino kuliko bano wammanga: * [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Claire Amoko]] - Muzannyi wa Chess. * [[:en:Syda_Bbumba|Syda Namirembe Bbumba]] - Mubalirizi wabitabo, munnabyabufuzi era omukozi mu bbanka. Yaliko Minisita w’ekikula ky’abantu, abakozi n’enkulaakulana y’embeera z’abantu. Mubaka wa Palamenti omulonde owa "Nakaseke County North", mu [[:en:Nakaseke_District|Disitulikiti y'e Nakaseke]] * [[:en:Ruth_Nankabirwa|Ruth Nankabirwa]] - Minisita omubeezi ow'ebyobuvubi mu kabineti ya Uganda * [[:en:Doris_Akol|Doris Akol]] - Yaliko kaminsona wa [[:en:Doris_Akol|Uganda Revenue Authority]] - 2014 okutuuka mu 2020. * [[:en:Jane_Aceng|Jane Ruth Aceng]] - Minisita w'ebyobulamu mu Uganda okuva mu 2016. * [[:en:Kabakumba_Masiko|Omumbejja Kabakumba Labwoni Masiko]] - [[:en:Economist|Omukugu mu by'enfuna]], munnabyabufuzi. Omubaka wa Bujenje County [[:en:Masindi_District|mu Disitulikiti y'e Masindi]] mu kiseera kino . Yeyali Minisita w’Obwapulezidenti mu kabineti ya Uganda. * [[:en:Jackie_Chandiru|Jackie Chandiru]] - Muyimbi era omusanyusa. Yali mmemba mu kibiina ky'abayimbi ekya [[:en:Blu*3|Blu*3]] . * [[:en:Sylvia_Nayebale|Sylvia Nayebale]] - Munnamawulire, omusuubuzi era munnabyabufuzi. Omubaka wa Palamenti omukyala mu Disitulikiti y'e Gomba mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi (2016 okutuuka 2021). * [[:en:Esther_Kalenzi|Esther Kalenzi]] - Mutandisi wa mirimu. * [[:en:Rebecca_Mpagi|Rebecca Mpagi]] - Mugoba w'ennyonyi era munamaggye. * [[:en:Jamila_Mayanja|Jamila Mayanja]] - Musuubuzi era musomesa. * [[:en:Rhoda_Wanyenze|Rhoda Wanyenze]] - musawo, omuwi w'amagezi ku by'obulamu, addukanya eby'ensoma n'ebyobujjanjabi. == Laba ne == * [[:en:Education_in_Uganda|Ebyenjigiriza mu Uganda]] * [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Buganda]] sw3i0b99rlp10tseu8vewoqolfrz3hr Lira University 0 15996 78340 76957 2026-11-11T17:24:45Z Princeofbongo 12581 Ntereezeza mu mpaandiika 78340 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|2|15|04|N|32|49|16|W}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Yunivasite ya Lira''' ( '''LU''' ) emu ku yunivasite za gavumenti mu Lira mu Uganda. Y’emu ku yunivasite za gavumenti ekkumi n’emu n’amatendekero agagaba diguli mu ggwanga. <ref>{{Cite web |last=Agnes Nantambi |date=14 September 2019 |title=MUBS, Lira University Sign MOU To Enhance Collaboration |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1507056/mubs-lira-university-sign-mou-enhance-collaboration |access-date=15 September 2019}}</ref> Yasooka kutandikibwawo mu 2009 ng’ettendekero erifuga [[Ssettendekero wa Gulu|Yunivasite y’e Gulu]] era n’efuna obwetwaze nga yunivasite ya gavumenti enzijuvu ng’eyita mu tteeka lya [[Paalamenti ya Uganda|Palamenti]] wansi w’etteeka erya Statutory Instrument 2015 No. 35 nga 16 July 2015 . Yunivasite ya Lira yatandikibwawo ng’essira erisinga kulissa ku ssaayansi w’ebyobulamu era nga y’etegeka eddwaliro ly’okusomesa yunivasite erisoose mu Uganda. <ref name="auto">{{Cite web |title=About Lira University |url=https://lirauni.ac.ug/about-lira-university/ |access-date=21 November 2024 |website=Lira university |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514023414/https://lirauni.ac.ug/about-lira-university/ |archive-date=14 May 2025 |url-status=dead}}</ref> == Ekifo == Ekibangirizi yunivasite kiri ku ttaka eriweza yiika nga 621 ( hectares 251.3 ), mu bukiika kkono bw’amaserengeta g’ekibuga wakati ekya Lira, ku 500 acres (202 ha) z’ettaka, kiromita 68.7 okuva e Kamdini. <ref>{{Cite web |title=Distance between Lira Post Office, Obote Avenue, Lira, Uganda and Lira University, Erute, Northern Region, Uganda |url=https://www.google.com/maps/dir/Lira+Post+Office,+Obote+Avenue,+Lira/Lira+University/@2.1738094,32.9156467,9.25z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x1770ba794bfa5f65:0x7a9648beab004933!2m2!1d32.8942772!2d2.2371671!1m5!1m1!1s0x1770bb92b7b8c36d:0xcc7e812a09d97f5a!2m2!1d32.8210473!2d2.2509766!3e0 |access-date=26 December 2020}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=About |url=https://lirauni.ac.ug/about/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Lira/Kamdini/@2.2658003,32.2810643,88956m/data=!3m2!1e3!4b1!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x1770b09fcc01830f:0xddfcd30f83eb2797!2m2!1d32.8902699!2d2.2596365!1m5!1m1!1s0x177062f5727aeaa9:0xe5a23db07d2b8678!2m2!1d32.3320088!2d2.2458645?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDMxMS4wIKXMDSoASAFQAw== |access-date=16 March 2026 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Ebyafaayo == Yunivasite ya Lira yasooka kuggulwawo mu August wa 2012 ng’erina abayizi 100. Mu kiseera ekyo, ettendekero lino lyali ttendekero lya [[Ssettendekero wa Gulu|Yunivasite ya Gulu]] era nga limanyiddwa nga [[Gulu]] University Constituent College Lira mu 2009. <ref name="CCL">{{Cite web |date=October 2012 |title=Gulu University Constituent College Lira (GUCCL) |url=http://www.gu.ac.ug/l-campus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329052623/http://gu.ac.ug/l-campus |archive-date=29 March 2014 |access-date=29 January 2016 |publisher=[[Gulu University]]}}</ref> <ref name=":0" /> Era kyayogerwako nga Lira University College. <ref>{{Cite web |last=John Otim |last2=Ekkehard Doehring |date=November 2013 |title=Pioneering a young University: one year on at Lira University College |url=http://nilejournal.net/education/pioneering-young-university-lira-university-college |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205095426/http://nilejournal.net/education/pioneering-young-university-lira-university-college |archive-date=5 February 2016 |website=Nilejournal.net}}</ref> Mu June 2015, minisitule y’ebyenjigiriza [[Uganda|mu Uganda]] yasitula ettendekero lino okutuuka ku ddaala lya yunivasite, okutandika n’omwaka gw’ebyenjigiriza 2016-2017 ogwatandika mu August 2016. <ref name="LKS">{{Cite web |last=Okello |first=Dickens |date=26 June 2015 |title=Lira, Kabale, Soroti now Public Universities |url=http://www.chimpreports.com/lira-kabale-soroti-now-public-universities |access-date=8 December 2017 |publisher=Chimpreports.com}}</ref> == Abaddukanya emirimu egy’amaanyi ku yunivasite ya lira == * [[Benjamin Josses Odoki|Benjamin Joses Odok]] nga Chancellor wa yunivasite ya Lira * Jasper Watson Ogwal‐Okeng ng’omumyuka wa Cansala wa yunivasite ya Lira * Judith Akello Abal nga amyuka omumyuka wa Cansala Lira university == Ebisenge by’okusulamu == Ebisenge bino bya bwannannyini. === Ekisulo === | '''Ebitabuddwa''' =<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> * Payoniya * Glorianta, omusajja omulala == Faculties ku yunivasite ya lira == We bwazibidde mu January 2016, Yunivasite ya Lira yakuuma ebitundu by’ebyenjigiriza bino wammanga: <ref name="auto" /> * Ekitongole kya kompyuta ne ssaayansi w'amawulire <ref>{{Cite web |title=FOICT |url=https://lirauni.ac.ug/foict/ |access-date=2026-03-21 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> * Ekitongole kya ba nnamusa n'abazaalisa <ref>{{Cite web |title=FONM |url=https://lirauni.ac.ug/fonm/ |access-date=2026-03-21 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> * Ekitongole ky'ebyobulamu <ref>{{Cite web |title=FOP |url=https://lirauni.ac.ug/fop/ |access-date=2026-03-21 |website=Lira university |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211154041/https://lirauni.ac.ug/fop/ |archive-date=2026-02-11 |url-status=dead}}</ref> * Ekitongole kya Sayansi w'okuddukanya emirimu * Ekitongole ky'obusawo <ref>{{Cite web |title=FOM |url=https://lirauni.ac.ug/fom/ |access-date=2026-03-21 |website=Lira university |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316154205/https://lirauni.ac.ug/fom/ |archive-date=2026-03-16 |url-status=dead}}</ref> * Ekitongole ky'ebyenjigiriza <ref>{{Cite web |title=FOE |url=https://lirauni.ac.ug/foe/ |access-date=2026-03-21 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> == Pulogulaamu == Okuva mu July 2024, pulogulaamu zino wammanga ez’okusoma diguli esooka n’eza diguli eyookubiri zaaweebwa: <ref>{{Cite web |date=6 July 2017 |title=Lira University Academic Programmes for 2017/2018 Academic Year |url=http://lirauni.ac.ug/wp-content/uploads/2017/04/FINAL-ADVERT-FOR-PROGRAMMES-2017-2018-LU.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828154136/http://lirauni.ac.ug/wp-content/uploads/2017/04/FINAL-ADVERT-FOR-PROGRAMMES-2017-2018-LU.pdf |archive-date=28 August 2017 |access-date=19 September 2017 |publisher=Lira University |format=PDF}}</ref> === Pulogulaamu za Bachelors === Ensibuko: <ref>{{Cite web |title=Lira university |url=https://lirauni.ac.ug/ |access-date=2026-03-21 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> * Diguli mu Sayansi wa Kompyuta * Diguli mu by’amawulire n’empuliziganya * Diguli mu by’okusiiga ebifaananyi mu kompyuta * Diguli mu by’obusawo n’okulongoosa * Bachelor of Science mu by’empisa mu bantu n’obujjanjabi bw’eby’omwoyo * Bachelor of Science mu by’okuzaalisa * Diguli mu Sayansi w’Etterekero n’Amawulire * Diguli ya Sayansi mu by’obulamu bw’abantu * Diguli mu by’endya [[Omuntu|y’abantu]] n’endya * Bachelor of Science n’ebyenjigiriza (Eby’omubiri, eby’obulamu, eby’obulimi n’ebyenfuna) * Diguli mu by’enjigiriza (Primary ne secondary) . * Diguli mu by’enjigiriza bya kompyuta * Diguli mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Diguli ya Sayansi mu by’enfuna * Diguli mu by’obusuubuzi * Diguli mu by’obusuubuzi * Bachelor of Science mu kubala ebitabo n’ebyensimbi === Pulogulaamu za Masters === * Master mu Sayansi w’Omuzaalisa * Executive Master mu by’okuddukanya emirimu * Master mu by’obulamu bw’abantu * Master of Arts mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Master of Okubuulirira ku bulamu bw’obwongo === Enteekateeka z’okusoma diguli eyookubiri === * Dipuloma ya diguli eyookubiri mu nzirukanya y’ebyenjigiriza n’enkola * Dipuloma ya diguli eyookubiri mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Dipuloma ya diguli eyookubiri mu by’okuddukanya ebyensimbi * Dipuloma y’ebyenjigiriza mu diguli eyookubiri === Pulogulaamu za satifikeeti === * Enteekateeka ya satifikeeti y’okutuuka ku by’enjigiriza ebya waggulu-Ssaayansi w’omubiri. * Enteekateeka ya satifikeeti y’okutuuka ku by’enjigiriza ebya waggulu-Sayansi w’ebiramu. * Enteekateeka y’okufuna satifikeeti y’okutuuka ku by’enjigiriza ebya waggulu. == Abaddukanya yunivasite == {| class="wikitable" !Ekifo ! Erinnya |- | Chancellor wa Uganda | [[Benjamin Josses Odoki|Benjamin Joses Odoki]] <ref>{{Cite web |title=Chancellor |url=https://lirauni.ac.ug/chancellor-2/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> |- | Omumyuka wa Cansala | Jasper Watson Ogwal‐Okeng <ref name=":1">{{Cite web |title=Management |url=https://lirauni.ac.ug/administration-2/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> |- | Akola nga omumyuka wa Cansala | Judith Akello Abal <ref name=":1" /> |- | Akola nga omuwandiisi wa Yunivasite | Tom Richard Atim <ref name=":1" /> |- | Akola nga Bursar | Elemu Anthony <ref>{{Cite web |title=University Management |url=https://lirauni.ac.ug/university-management/ |access-date=2026-09-06 |website=Lira University |language=en-US}}</ref> |- | Akola ng’Omukuumi w’Etterekero ly’Etterekero lya Yunivasite | Andrew Ojulong <ref name=":1" /> |- | Akola nga Dean w’abayizi | James Bond Opok <ref>{{Cite web |title=Dean of Students |url=https://lirauni.ac.ug/dean-of-students/ |access-date=2026-09-06 |website=Lira University |language=en-US}}</ref> |- | Omuwandiisi w’ebyenjigiriza | Geoffrey Angela <ref name=":1" /> |} Olukiiko lwa Yunivasite Olukiiko lwa Yunivasite lwe kitongole ekisinga okusalawo / okukola enkola. <ref>{{Cite web |title=Council |url=https://lirauni.ac.ug/council/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" !Ekifo ! Erinnya |- | Ssentebe wa ssentebe | David Geoffrey Opio Okello, omuwandiisi w’ebitabo |- | Omumyuka wa Ssentebe | Nellie Florence Okullo, omusajja omulala |- | Omumyuka wa Cansala | Jasper Watson Ogwal‐Okeng, omuwandiisi w’ebitabo |- | Omumyuka wa Cansala | Okaka Opio Dokotum |- | Omuwandiisi | Augustine Oyang Atubo, omuwandiisi w’ebitabo |- | Ssentebe‐Akakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo n’okuddukanya akabi | Rosie Agoi, omusajja omulala |- | Ssentebe‐Akakiiko akavunaanyizibwa ku kukakasa omutindo, ICT & Library | Florence Ebila, omuwandiisi w’ebitabo |- | Ssentebe‐Akakiiko k’ebyensimbi, okuteekateeka n’okusiga ensimbi | Timothy Jokkene Okee, Omuwandiisi w’ebitabo |- | Ssentebe‐Akakiiko akavunaanyizibwa ku by’obugagga n’emirimu | Robert Omara |- | Ssentebe‐Akakiiko k’Eddwaaliro | David Martin Ogwang |- | Ssentebe‐Olukiiko olulonda abantu | Bosco Onyik Ogwal, omusajja omulala |- | Chair‐Obulungi bw’abayizi & Empisa | Omuyimbi Fredrick Dickens Odongo |- | Bammemba abalala | Falidah Wadumaga, Moses Kaahwa, Sam Atul |} == Abakulu b’amatendekero == {| class="wikitable" |+ ! Ebitongole by’amatendekero ! Erinnya ly’abakulira abasomesa |- | Okusoma | Elizabeth Amongi <ref>{{Cite web |title=FOE |url=https://lirauni.ac.ug/foe/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> |- | Sayansi w’okuddukanya emirimu | Judith Akello Abal <ref>{{Cite web |title=FMS |url=https://lirauni.ac.ug/fms/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> |- | Obujjanjabi n’okuzaalisa | Anna Grace Auma <ref>{{Cite web |title=FONM |url=https://lirauni.ac.ug/fonm/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> |- | Eddagala | Francis Olwa <ref>{{Cite web |title=FOM |url=https://lirauni.ac.ug/fom/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316154205/https://lirauni.ac.ug/fom/ |archive-date=16 March 2026 |url-status=dead}}</ref> |- | Ebyobulamu by’abantu bonna | Marc Sam Opollo <ref>{{Cite web |title=FOP |url=https://lirauni.ac.ug/fop/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211154041/https://lirauni.ac.ug/fop/ |archive-date=11 February 2026 |url-status=dead}}</ref> |- | Sayansi wa Kompyuta n’Amawulire | Nelson Ojuka <ref>{{Cite web |title=FOICT |url=https://lirauni.ac.ug/foict/ |access-date=16 March 2026 |website=Lira university |language=en-US}}</ref> |} == Laba ne == * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * Olukalala lwa yunivasite mu Uganda * Olukalala lw'amasomero ga bizinensi mu Uganda * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] * [[Paalamenti ya Uganda|Palamenti ya Uganda]] * [[Ssettendekero wa Gulu|Yunivasite y'e Gulu]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}}{{Lira District}} == Ebiyungo eby’ebweru == * Official website {{collapsible list|[[Blackroof ]]<br />[[Maracourts]]<br />[[Melenium]]<br />[[Pilipo elite]]<br />[[Mendera]]<br />[[Northern elite]]<br />[[Emmanuela]]<br />[[Maisha]]<br />[[St.Peters]]<br />[[Gods mercy]]<br />[[Masengere]]<br />[[Fly emirates]]<br />[[Madick]]<br />[[Sam's quality]]<br />[[Blacck roof]]<br />[[Florida]]|title=''See list''}}  f859baij2bajqurvzwno1ltdm4bcz8y Bonnie Lubega 0 16188 78337 2026-11-11T17:08:14Z Judithamos 10087 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371369861|Bonnie Lubega]]" 78337 wikitext text/x-wiki '''Bonnie Lubega''' (yazaalibwa 1929) [[Munnayuganda]] omuwandiisi w'ebitabo n'e [[nkuluze]]. Ye yawandiika ''The&nbsp;burning&nbsp;bush''&nbsp;(1970) ne T''he Outcasts'' (1971). == Obulamu obuto n’okusoma == Lubega yazaalibwa [[Buganda]], [[Uganda]], mu 1929, gye yafunira obuyigirize bwe nga bukyali era n’afuna ebisaanyizo by’obusomesa. Mu makkati g’emyaka gya 1950, yakolera mu mpapula z’amawulire eziwerako mu Kampala, era n’afulumya magazini ye ey’ebifaananyi, ''Sanyu'' . Oluvannyuma yasoma eby’amawulire mu [[Girimane|Girimaani]] era n’akola ng’omuwandiisi w’ebifaananyi n’okuweereza leediyo. == Okuwandiika == Ekitabo kye ekyasooka, ''The Burning Bush'' (1970), kiraga omulunzi w’ente, Nakamwa-Ntette, ng’eddoboozi lye ery’ennyonnyola liraga obulungi bw’okutunuulira ennyo. Obukuubagano obukulu mu lunyiriri luno buli wakati wa Nakamwa-Ntette n’omwana omusomye ow’omukulu w’ekyalo ne landiroodi. Mu ''kitabo The Outcasts'' (1971), Lubega ayanjula omusenguka eyasuulibwa ku mabbali [[Balaalo]], <ref>{{Cite web |title=Uganda: Gen. Tinyefuza-Balaalo Meeting Angers Bataka on All Africa |url=https://allafrica.com/stories/200709120221.html}}</ref> anyoomebwa [[Baganda]] abafuga, gwe balundira ente. Naye omuzira, Karekyesi, ayingidde mu by’empisa z’abamukozesa n’abasinga amagezi. ''The Great Animal Land'' (1971) ne ''Cry, Jungle Children'' (1974), wadde nga ziyigiriza nnyo, zikakasa endowooza ya Lubega ey’obuntubulamu ng’amanyisa abalabi abato ensengekera z’obutonde eziri mu katyabaga. Enkuluze ye ey’amakulu mu Luganda, ''Olulimi Oluganda Amakula'' (1995), omulimu ogw’olubereberye, eraga okweraliikirira okw’obuwangwa okutaggwaawo. Era ye muwandiisi omulala w’ebitabo ''The Terrible Graakwa'' (Oluganda version by Janine Corneilse, 1998), ne ''One Dark Dark Night'' (Oluganda version by Lesley Beake, 1998). == Ebikolwa ebifulumiziddwa == === Ebitabo by’ebitabo === * {{Cite book |year=1974 |title=Pot of Honey |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860702313}} * {{Cite book |year=1971 |title=The Outcasts |publisher=Heinemann Educational Books |isbn=9780435901059}} * {{Cite book |year=1970 |title=The Burning Bush |publisher=Uganda Literature Bureau |isbn=9780860700067}} === Ebiwandiiko by'abaana === * {{Cite book |year=1977 |title=Great Animal Land |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860701163}} * {{Cite book |year=1974 |title=Cry Jungle Children |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860702306}} === ebitabo ebirala === * {{Cite book |year=1997 |title=Four Language Easy Communication Pocket Book: Luganda English Kiswahili |publisher=Pana African books:kampala |isbn=}} === Ennyiriri (Essays). === * [https://web.archive.org/web/20170407195043/http://www.colaco.net/1/goa1964a.htm "Goa: Endowooza y'omuwandiisi Omufirika"], 1964 == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Articles with hCards]] mqekdgh4zldye6a2xz60seuk4xr2b2n 78339 78337 2026-11-11T17:19:27Z Judithamos 10087 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371369861|Bonnie Lubega]]" 78339 wikitext text/x-wiki   '''Bonnie Lubega''' (yazaalibwa 1929) [[Munnayuganda]] omuwandiisi w'ebitabo n'e [[nkuluze]]. Ye yawandiika ''The&nbsp;burning&nbsp;bush''&nbsp;(1970) ne T''he Outcasts'' (1971). == Obulamu n'emisomo gye == Lubega yazaalibwa mu [[Buganda]], [[Uganda]], mu 1929, gye yafunira obuyigirize bwe obwasooka era n’afuna ebisaanyizo by’obusomesa. Mu makkati g’emyaka gya 1950, yakolera mu bitongole by'empapula z’amawulire eziwerako mu Kampala, era n’afulumya magazini ye ey’ebifaananyi, ''Sanyu''. Oluvannyuma yasoma eby’amawulire mu [[Girimane|Bugirimaani]] era n’akola ng’omuwandiisi n’okuweereza leediyo. == Okuwandiika == Ekitabo kye ekyasooka, ''The Burning Bush'' (1970), kiraga omulunzi w’ente, Nakamwa-Ntette, ng’eddoboozi lye erinyumya liraga obulungi bw’okwetegereza ennyo. Obukuubagano obukulu mu lunyiriri luno buli wakati wa Nakamwa-Ntette n’omwana omusomye ow’omukulu w’ekyalo ne landiroodi. Mu ''kitabo The Outcasts'' (1971), Lubega ayanjula omusenguka eyasuulibwa ku mabbali [[Balaalo]], <ref>{{Cite web |title=Uganda: Gen. Tinyefuza-Balaalo Meeting Angers Bataka on All Africa |url=https://allafrica.com/stories/200709120221.html}}</ref> anyoomebwa [[Baganda]] abafuga, gwe balundira ente. Naye omuzira, Karekyesi, ayingidde mu by’empisa z’abamukozesa n’abasinga amagezi. ''The Great Animal Land'' (1971) ne ''Cry, Jungle Children'' (1974), wadde nga ziyigiriza nnyo, zikakasa endowooza ya Lubega ey’obuntubulamu ng’amanyisa abalabi abato ensengekera z’obutonde eziri mu katyabaga. Enkuluze ye ey’amakulu mu Luganda, ''Olulimi Oluganda Amakula'' (1995), omulimu ogw’olubereberye, eraga okweraliikirira okw’obuwangwa okutaggwaawo. Era ye muwandiisi omulala w’ebitabo ''The Terrible Graakwa'' (Oluganda version by Janine Corneilse, 1998), ne ''One Dark Dark Night'' (Oluganda version by Lesley Beake, 1998). == Ebikolwa ebifulumiziddwa == === Ebitabo by’ebitabo === * {{Cite book |year=1974 |title=Pot of Honey |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860702313}} * {{Cite book |year=1971 |title=The Outcasts |publisher=Heinemann Educational Books |isbn=9780435901059}} * {{Cite book |year=1970 |title=The Burning Bush |publisher=Uganda Literature Bureau |isbn=9780860700067}} === Ebiwandiiko by'abaana === * {{Cite book |year=1977 |title=Great Animal Land |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860701163}} * {{Cite book |year=1974 |title=Cry Jungle Children |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860702306}} === ebitabo ebirala === * {{Cite book |year=1997 |title=Four Language Easy Communication Pocket Book: Luganda English Kiswahili |publisher=Pana African books:kampala |isbn=}} === Ennyiriri (Essays). === * [https://web.archive.org/web/20170407195043/http://www.colaco.net/1/goa1964a.htm "Goa: Endowooza y'omuwandiisi Omufirika"], 1964 == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Articles with hCards]] qoem2qer5u88ck7ms54imny7ney11gi 78371 78339 2026-11-11T18:22:16Z Judithamos 10087 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371369861|Bonnie Lubega]]" 78371 wikitext text/x-wiki   '''Bonnie Lubega''' (yazaalibwa 1929) [[Munnayuganda]] omuwandiisi w'ebitabo n'e [[nkuluze]]. Ye yawandiika ''The&nbsp;burning&nbsp;bush''&nbsp;(1970) ne T''he Outcasts'' (1971). == Obulamu n'emisomo gye == Lubega yazaalibwa mu [[Buganda]], [[Uganda]], mu 1929, gye yafunira obuyigirize bwe obwasooka era n’afuna ebisaanyizo by’obusomesa. Mu makkati g’emyaka gya 1950, yakolera mu bitongole by'empapula z’amawulire eziwerako mu Kampala, era n’afulumya magazini ye ey’ebifaananyi, ''Sanyu''. Oluvannyuma yasoma eby’amawulire mu [[Girimane|Bugirimaani]] era n’akola ng’omuwandiisi n’okuweereza leediyo. == Okuwandiika == Ekitabo kye ekyasooka, ''The Burning Bush'' (1970), kiraga omulunzi w’ente, Nakamwa-Ntette, ng’eddoboozi lye erinyumya liraga obulungi bw’okwetegereza ennyo. Obukuubagano obukulu mu katabo kano buli wakati wa Nakamwa-Ntette n’omwana omusomi ow’omukulu w’ekyalo ne landiroodi. Mu ''kitabo The Outcasts'' (1971), Lubega ayanjula omusenguka eyasuulibwa ku mabbali [[Balaalo]],<ref>{{Cite web |title=Uganda: Gen. Tinyefuza-Balaalo Meeting Angers Bataka on All Africa |url=https://allafrica.com/stories/200709120221.html}}</ref> anyoomebwa [[Baganda]] abafuga, gwe balundira ente. Naye omuzira, Karekyesi, ayingidde mu by’empisa z’abamukozesa n’abasinga amagezi. ''The Great Animal Land'' (1971) ne ''Cry, Jungle Children'' (1974), wadde nga ziyigiriza nnyo, zikakasa endowooza ya Lubega ey’obuntubulamu ng’amanyisa abalabi abato ensengeka z’obutonde eziri mu katyabaga. Enkuluze ye ey’amakulu mu Luganda, ''Olulimi Oluganda Amakula'' (1995), omulimu ogw’olubereberye, eraga okweraliikirira kw'okusuulawo obuwangwa . Era ye yawandiika n'abalala ''The Terrible Graakwa'' (Oluganda version by Janine Corneilse, 1998), ne ''One Dark Dark Night'' (Oluganda version by Lesley Beake, 1998). == Emirimu egifulumiziddwa == === Ebitabo === * {{Cite book |year=1974 |title=Pot of Honey |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860702313}} * {{Cite book |year=1971 |title=The Outcasts |publisher=Heinemann Educational Books |isbn=9780435901059}} * {{Cite book |year=1970 |title=The Burning Bush |publisher=Uganda Literature Bureau |isbn=9780860700067}} === Ebiwandiiko by'abaana === * {{Cite book |year=1977 |title=Great Animal Land |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860701163}} * {{Cite book |year=1974 |title=Cry Jungle Children |publisher=East African Literature Bureau |isbn=9780860702306}} === ebitabo ebirala === * {{Cite book |year=1997 |title=Four Language Easy Communication Pocket Book: Luganda English Kiswahili |publisher=Pana African books:kampala |isbn=}} === Ennyiriri (Essays). === * [https://web.archive.org/web/20170407195043/http://www.colaco.net/1/goa1964a.htm "Goa: Endowooza y'omuwandiisi Omufirika"],1964 == Ebijuliziddwa == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Articles with hCards]] gpyx7s0jzxasmw1gstj5czxea103ir0