Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 2186 271401 270719 2026-06-29T18:04:27Z N.Longo 12052 furmatasiun 271401 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Divisione amministrativa |Nome = Casanöva |Tipo = [[Comun|cumün]] |Panorama = Casanova Lerrone-panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panu(r)àmma de Casanöva, a frasiùn du Burgu</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Liguria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]] |Divisione amm grado 2 = Savuna |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]] |Amministratore locale = Marino Beneccio |Partito = lista sivica "Casanova uniti per crescere" |Data elezione = 27-5-2019 |Data rielezione = 10-6-2024 |Mandato = 2 |var-instituçión = Istitusiùn |Data istituzione = 1861 |var-teritöio = Teritòiu |var-cordinæ = Curdinài |var-altitùdine = Artessa |Altitudine = |var-superfìcce = Süperficce |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 732 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2019&lingua=ita Dàttu Istat] - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zügnu du 2019. |Aggiornamento abitanti = 30-6-2019 |var-denscitæ = Denscitài |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]] |Sottodivisioni = Boscu, Degna, Marmö, Vellegu, U Burgu<ref name="Statüu" /> |var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Cexi]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Garlenda]], [[Ransu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Staanéllu|Stelanellu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Unsu]], [[U Téstegu]], [[Utuê]], [[Vesargu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Villanöva]] |var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi |var-prefìsso = Prefissu |var-fûzo_orâio = Füsu ura(r)iu |var-cod._cadàstro = Cod. catastru |var-tàrga = Targa |var-cl._scìsmica = Cl. scismica |Zona sismica = 3 |var-cl._climàtica = Cl. climatica |Gradi giorno = 1929 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = casanuvési (pôcu duveàu) |var-patrón = Patrùn |Patrono = Sant'Antunìn |var-festîvo = Festìvu |Festivo = 2 de setémbre |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Casanova Lerrone (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün de Casanöva inta pruvinsa de Savuna |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufisiâle }} '''Casanöva'''{{#tag:ref|''Caṡaneuva'' secundu a grafìa arbenganése de Vincenzo Bolia, ''Casanêuva'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Casanēūva'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group=n.}} (''Casanova Lerrone'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüe]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savuna]] cun 'na pupulasiùn de 732 abitanti (dàtti agiurnài au [[2019]]). == Geugrafia == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-panorama Degna1.jpg|U panuràmma da frasiùn de Degna File:Casanova Lerrone-panorama Vellego.jpg|A frasiùn de Vellegu File:Casanova Lerrone-panorama Degna2.jpg|Àtra vista de Degna </gallery> U teritòiu cumünàle de Casanöva u se tröva inte l'entrutèra d'[[Arbenga]], inta mediu-àta valà du s-ciümme Lerùn. L'ambiente natuale u l'è caraterizàu da a presensa de boschi de castagne e ascì da u(r)ìve. A quòtta ciü bàssa tucà dau cumün a l'è de 75 métri in sce u livellu du mà, vèrsu u funduvalle, inte burgàe au cunfìn cun u teritòiu de [[Garlenda]], mentre quella ciü àta a se tröva a 600 m, inta zòna ch'a curispunde au [[Pàssu du Ginestru]], versu u cunfìn cun a [[Pruvincia de Imper̂ia|Pruvinsa de Impeia]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10608&IDCat=1513|tìtolo=Guidda turistica du cumün de Casanöva|vìxita=2021-07-27|léngoa=IT}}</ref> === Frasiùi === U cumün u ricunusce sinque frasiùi prinsipàli: Bassanegu, Bòscu, Degna, Marmö e Vellegu, ciü a frasiùn du Burgu, dunde u se tröva u palassu cumünale. A ste chi i vàn zunti i àtri nuclei chi i furman u paìse, che e sun Cardùna, Cascîna, Ca', Raimundi, Castellà, Cumpa(r)ài, Ruvei(r)a, Ma(r)ému de Sutta, Ma(r)emu de Surva, Pözzu, Ràncu, Còsta, Trévu, Ca' Survàne, Segua, Cardùi, Cesii e Fussàu.<ref name="Statüu">{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Portals/1984/SiscomArchivio/Statuto/STATUTO%20comune%20di%20Casanova%20Lerrone.pdf|tìtolo=Statuto|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> === Cunfìn === U cumün u cunfìna a nord cun [[Utuê]], [[Unsu]] e [[Ransu]], a nord ovest u cunfìna cun Vesargu (IM) e [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] (IM), a punente se incuntra poi u cumün de [[Cexi|Céxi]] (IM), a sud quellu du [[U Téstegu|Testegu]] e quellu de [[Staanéllu|Stelanelu]] (ciü versu punente) e a levante ascì cun [[Villanöva]] e [[Garlenda]]. == Stoia == Casanöva a vegne mensciunà cumme sentru ruràle pé a primma vòtta sutta au cuscì dìtu [[Cumitàu d'Arbenga|Cumitàu de Arbenga]], cunfluìu poi sutta a a Marca Aleramica du [[X secolo|X Seculu]]. Inte l'ànnu [[1091]] a passa sutta ai dumini de Bunifassiu du Vàstu. Cun a spartisiùn di sti dumini u vegne ereditàu primma dai marchési du Carettu, che i cistruìscian ina seie de furtificasiùi inte l'udièrna zòna de Ma(r)ému. Sun pòi velli chi vendan u paìse ai inissi du [[XIII secolo|XIII seculu]], e cuscì u feudu u pàssa sutta i dumini di Clavesana. Cun a mòrte de sti chi, avegnüa inte l'ànnu [[1250]] u teritòiu de l'àta valà du Lerùn u và a finì inti dumìni da [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]], sutta au cuntròllu de l'impurtante famìa di [[Döia (famiggia)|Dôia]]. De quarche tempu dòppu u l'è l'infeudamentu di cunti arbenganesi Lengueia e ascì di Negroni, rispettivamènte a partì dau [[1443]] e dau [[1663]]. Cun u sucescìvu cuntròllu zenese a cumensa ina lunga séie de rivòlte, ch'a düa fra u [[1763]] e u [[1764]] purtàe avanti da a pupulasiùn pé e tàsce tròppu elevàe. A resta dunca in màn repübbricàna fin a l'arìvu de [[Napolion Bonaparte|Napuleun]] e di fransesi, a partì dau [[1797]]. U paìse u vegne dunca inglubàu inta [[Repubbrica Ligure|Repübbrica Ligüe]]. Sutta a növa duminasiùn fransese u cumün u và a fà parte da circuscrisiùn lucàle arbenganese.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10610&IDCat=1511|tìtolo=Güidda stòica du cumün de Casanöva|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Cun a restaurasiùn du [[1815]] u passa sutta i pusedimenti du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], cumpresu inta [[pruvinsa d'Arbenga]], divegnüu poi [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regnu d'Italia]] dau [[1861]], dund'u l'è inseìu intu sircundàiu de Arbenga, poi cunfluìu inta pruvinsa de Savuna, intu [[1946]] trasfurmàu inta növa [[Italia|Repübbrica Italiana]]. Fra u [[1973]] e fìn au 31 dixembre [[2008]] u l'ha fàu pàrte da Cumunitài muntana Ingauna, poi divegnüa "du Punente Savunese" fin au [[2011]], ànnu da sò supresciùn. I ürtimi cangiamènti terituiàli i sun da rintracià intu [[1929]], quande u vegne suprèssu u cumün de Vellegu, istituìu sutta a duminasiùn fransese. A véia entitài aministratìva a vegne trasfurmà in frasiùn de Casanöva, mentre a lucalitài du Ginèstru a vegne atacà au teritòiu cumünàle de [[U Téstegu|Testegu]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.elesh.it/storiacomuni/provvedimento_variazione.asp?id=571|tìtolo=A Gazetta Ufisiàle, pruvedimentu da supresciùn du cumün de Vellegu|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Du [[1863]] a l'è invece a növa denuminasiùn italiàna "Casanova Lerrone", pé distingue u pàise cun i àtri cun u numme paéggiu. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Casanöva}} === Minuànse furèste === Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du [[2017]], i sitadìn furèsti a Casanöva i sun 94, de sti chi 30 i végnan dàa [[Germania]]. === Persune ligàe cun Casanöva === * Giuànni Agustìn da Lengueja (Casanöva, [[1608]] - [[Arbenga]], [[1669]]), religiusu, scritû e stòicu.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Matt|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-agostino-della-lengueglia_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2005|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 64|capìtolo=LENGUEGLIA, Giovanni Agostino della}}</ref> == Pòsti de interesse == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino-oratorio1.jpg|Burgu de Casanöva, l'uatòiu File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino1.jpg|A paruchiàle de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino2.jpg|U campanì da géxa de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone - chiesa di san Luca1.jpg|U santuàiu da Madonna da Vixitasiùn a Degna File:Véllegu (Ciassa da géxa).jpg|A ciàssa da géxa paruchiàle de Véllegu </gallery> === Architetüe religiuse === U cumün de Casanöva u fa eclesiasticamènte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Impeia]], chi dunca e ghe sùn sinque diferenti parocchie: de Sant' Antunin (inta lucalitài du Burgu) quella de San Giuvanni Batìsta (inta frasiùn de Bassanicu), San Luca (pé Degna), San Péu e San Paulu (pé a frasiùn de Marmö), Sant'Antòniu e Giuliàn (Vellegu). ;Géxe au Burgu * '''Géxa da parocchia de Sant'Antunìn''', a prezenta in strütüa de stìle baoccu, e a cunserva ascì ina pàa d'atà atribuìa aa scöa de pitùi di Brea, databile atùrnu au [[1552]], a se tröva inta ciàssa du paìse.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10612&IDCat=1512|tìtolo=Guidda de Casanöva, l'architetüa|vìxita=2021-08-01|léngoa=IT}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de Sant'Antunìn''', u se tröva inta ciàssa da frasiùn Burgu, in fàccia aa géxa paruchiàle, resentemente restauràu. ;Géxe de àtre frasiùi * '''Géxa de San Matteu''', a se tröva a Bòscu, burgu du [[1400]], famùza pé u campanì svetànte e apuntìu. U purtà da géxa u prezenta ascì ina scultüa a bassurilievu rafigüante u sàntu.<ref>{{Çitta web|url=https://latopinadellavalleargentina.wordpress.com/2012/01/19/una-passeggiata-a-bosco/|tìtolo=In viàggiu a Bòscu de Casanöva Lerùn|vìxita=2021-08-01|léngoa=IT}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de San Matteu''', u l'è l'uatòiu du paìse, se tröva ascì stu lì intu burgu da frasiùn de Bòscu. * '''Géxa da Parocchia di Santi Antòniu e Giuliàn''', a se tröva a Vellegu, intu burgu du paìse, custruìa intu [[1500]] pé andà a sustituì a presedente capeletta de San Giuliàn, föa du burgu. L'udierna strutüa a g'axeva inissialmente ina funsiun prinsipalmente de uatòiu, poi restruttüà e ingrandìa pé urdine de Luca Fieschi, véscu de [[Arbenga]], che intu [[1607]] a fa diventà a növa paruchiàle, cunsacrà intu [[1864]] e dedicà ascì a Sant'Antòniu. Au sò internu u l'è cunservàu in impurtante organu, datàu [[1882]], opéa de l'urganista Angelo Dessiglioli, uiginàiu de [[San Bertumé (cumüna)|San Bertumê]].<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''La chiesa parrocchiale''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> * '''Santuàiu da Madonna da Vixitasiùn''', u se tröva a Degna, u l'è stàu edificàu intu [[XVII secolo|XVII seculu]] dunde a Madònna a l'è apàrsa a ina zuena surdu-mütta ch'a stàva purtandu e bestie au pasculu, turnandu a pué parlà doppu l'aparisiùn in mòddu mi(r)aculùsu. A géxa d'ancöi a l'è stà custruìa fra u [[1616]] e u [[1618]], in sce a bàze de ina capeletta presedente, custruìa doppu u mi(r)aculu. Pregià a stattua in légnu culucà in sce l'atà, atribuìa a Antòniu Brìlla, datà [[1853]], ciü in àtru gruppu atribuìu a Antòniu Ma(r)ìa Maragliano.<ref>{{Çitta web|url=https://www.viaggispirituali.it/2012/09/santuario-nostra-signora-di-degna-casanova-lerrone-savona/|tìtolo=U santuàiu de Degna (Casanöva Lerùn), dedicàu aa Madonna da Vixitasiùn|léngoa=IT|vìxita=2021-08-02}}</ref> * '''Géxa de San Luca''', a l'è a géxa da Parocchia péa frasiùn de Degna. * '''Capeletta de San Ròccu''': a se tröva intu sentru da frasiùn de Bassanegu. * '''Géxa di Santi Pé e Paulu''', a l'è a géxa da frasiùn de Marmö, cun ascì li vixìn l'uatòiu, de stìle baòccu. === Architetüe militàri === * '''A Tùria''': u l'è u numme intu dialettu de Vellegu dàu aa ''Tûre de Übaga'', fà custruì dai marchesi du Carettu düante u duminiu du teritòiu de Casanöva, a funsiunàva cumme tûre de vedetta, segundu a tradisiùn lucàle sta chi a saiéva stà derucà propiu dai velleghesi, chi i nu tuleràvan ciü u duminiu di feudatari lucàli. Fin ài [[Anni 1940|ànni 40]] e [[Anni 1950|50]] u l'éa cumün fra i fiöi tià de prìe dréntu i resti da furtessa, cumme zögu e demùa. Au da custusiun u nu resta tòstu nìnte, a pàrte i bazamenti chi i restan ancù vixìbili.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il paese''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> * '''Castéllu de Pugiòlu''': in frasiùn Bassanegu, u l'è u méiu cunservàu de quelli de Casanöva, u l'è stàu edificàu dai cunti Lengueglia düante u sò duminiu, pé cuntrulà l'ünica stràdda percurìbile ch'a purtava versu [[U Téstegu|Testegu]] inti tempi antìghi. Ancöi prupietài privà u cuntegne impurtanti mòbili datài [[XVII secolo|XVII seculu]]. * '''Castéllu di Dôia''', u l'è stàu erèttu daa famìa zenese düante a sò duminasiùn. Ancöi sustansialmènte derucàu u se tröva inta frasiun de Burgu. * '''Furtessa di Lengueglia''', custruìa daa famìa Lengueglia cun fìn de diféza, a se tröva surva l'abitàu de Ma(r)ému. === Architetüe sivìli === * '''Munumentu a U Mégu'': inta frasiùn de Marmö a se tröva a scultüa in prìa de [[Finô|Finâ]]de l'artìsta tedéscu Rainer Kriester ciamà ''Sentinella della Pace'', inauguràu intu [[2003]] u và a cummemu(r)à e asiùi de Rexisténsa purtàe avànti dai partigiài liguri e, prinsipalmente, da [[Felixe Casciùn]], numinàu ascì cumme "U Mégu". * '''I Lavaùi''': sparsci pé e frasiùi e e burgàe i l'hàn raprezentàu ina vòtta a sucialitài intu paìse, de tradisiùn cuntadìna. Ün di ciü cunusciüi u l'è quellu de Véllegu, ancùa aù vixìbile a l'ingrèssu du paìse rivàndu da Degna.<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il lavatoio e la lescìa''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Ecunumìa == L'ecunumia a l'è prinsipalmente bazà in sce l'ativitài agricula, cun a cultivasiùn de vigne e de uìve. Inte zòne du funduvàlle ciü prezenti e cultivasiùi de früta e verdüa vària. U turismu l'è in fòrte crescita, ascì dai àtri stàti de l'[[Euròpa]], cun a presensa de diferenti agriturismi. == Cultüa == === Dialettu de Casanöva === {{Véddi ascì|Dialettu arbenganese|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaiu}} U dialettu parlàu a Casanöva u l'è de stampu [[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e u fa parte du grùppu du [[Lìgure céntro-òcidentâle|Ligüe sentru-ucidentàle]], u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valà de l'Aroscia e du Lerùn, ligà stuticamènte a [[Arbenga]], ma ascì a a sitài de [[Arasce|A(r)àsce]]. === A Lescìa === Tipica de sta realtài cuntadìna a l'è a ''lescìa'', in metudu cuntadìn duveàu pé lavà i lensöi, ch'u g'ha cumme elementu fundamentàle a sénne da stìva, ütile pé s-giancà i pànni. Difatti tütte e dònne antigamènte e cunservàvan in ca' u cuscì dìtu ''tinéllu'', o u ''bidun da lescìa'', cun in particulàre rubinettu in sce u fùndu. Inte stu chi se ghe metìva a giancheìa da pulì, ben cegà, e a intervàlli regulàri se ghe versàva l'àiva càda cua sénne. Sulu dòppu, quande st'ürtima a l'axeva cumpletàu a sò asiùn se 'naivàvan i lensöi intu lavaù.<ref name=":0" /> == Feste e fée == * '''Festa du bùn mangià''': a l'è a sagra prinsipale intu Burgu, urganisà dau cumün de Casanöva asemme aa pro-loco lucàle. Düante sta chi i se pònan tastà ascì diferenti pietànse da tradusiùn lucàle, cumme a sìmma aa casanuvese, a sasìssa, a trìppa e u chinghiàle ascì.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/DettaglioNews/tabid/27382/Default.aspx?IDNews=19370|tìtolo=A festa du bùn mangià a Casanöva Lerùn|vìxita=2021-08-03|léngoa=IT}}</ref> * '''Festa patrunàle de Sant'Antunìn''': a se tegne u 2 de setembre cu'a selebrasiùn religiùsa intu Burgu e ascì u relatìvu rinfrescu. * '''Festa de San Giuliàn''': a se tegne aa fìn d'austu e a l'è a festa patrunàle de Vellegu. Dai [[Anni 1990|ànni '90]] u l'è tradisiùn fà u "rinfrescu" au termine da prucesciùn pé i carùggi du paìse, pavimentài cu'i tìpici rissöi. Inti ürtimi ànni ghe sun stài ascì di spetàculi teatràli dialetàli, ma nu sùlu, dunca l'ingrandimentu da manifestasiùn u l'ha purtàu u spustamentu da festa inta cuscì dìta "Ciàssa Giardìn", ciü adatta a livellu lugisticu.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Itinerario di Storia, Ricordi, Emozioni''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Aministrasiùn == {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|27 zügnu 1985|28 mazzu 1990|Graziano Aschero| Demucrassia Cristiàna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 1990|24 arvì 1995|Graziano Aschero|Demucrassia Cristiàna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 zügnu 1999|Giovanni Pietro Maurizio|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 1999|14 zügnu 2004|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 2004|8 zügnu 2009|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 zügnu 2009|26 mazzu 2014|Michele Volpati|Casanova cambia<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Michele Volpati|Casanova per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|'10 zügnu 2024|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|10 zügnu 2024|''in càrega''|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicasiùn == U teritòiu cumünàle de Casanöva Lerùn u l'è culegàu cun Garlenda a Levante, grassie aa Stradda Pruvinsàle 6, che a pòrta versu Testegu cun u [[Pàssu du Ginestru]], o Pàssu de Céxi ascì. == Nòtte == <references /> == Àtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} [[Categorîa:Casanöva| ]] klgsovc7copq2sccvlmz7etk3s2w09o 271402 271401 2026-06-29T18:07:47Z N.Longo 12052 ref 271402 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Divisione amministrativa |Nome = Casanöva |Tipo = [[Comun|cumün]] |Panorama = Casanova Lerrone-panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panu(r)àmma de Casanöva, a frasiùn du Burgu</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Liguria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]] |Divisione amm grado 2 = Savuna |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]] |Amministratore locale = Marino Beneccio |Partito = lista sivica "Casanova uniti per crescere" |Data elezione = 27-5-2019 |Data rielezione = 10-6-2024 |Mandato = 2 |var-instituçión = Istitusiùn |Data istituzione = 1861 |var-teritöio = Teritòiu |var-cordinæ = Curdinài |var-altitùdine = Artessa |Altitudine = |var-superfìcce = Süperficce |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 732 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2019&lingua=ita Dàttu Istat] - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zügnu du 2019. |Aggiornamento abitanti = 30-6-2019 |var-denscitæ = Denscitài |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]] |Sottodivisioni = Boscu, Degna, Marmö, Vellegu, U Burgu<ref name="Statüu" /> |var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Cexi]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Garlenda]], [[Ransu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Staanéllu|Stelanellu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Unsu]], [[U Téstegu]], [[Utuê]], [[Vesargu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Villanöva]] |var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi |var-prefìsso = Prefissu |var-fûzo_orâio = Füsu ura(r)iu |var-cod._cadàstro = Cod. catastru |var-tàrga = Targa |var-cl._scìsmica = Cl. scismica |Zona sismica = 3 |var-cl._climàtica = Cl. climatica |Gradi giorno = 1929 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = casanuvési (pôcu duveàu) |var-patrón = Patrùn |Patrono = Sant'Antunìn |var-festîvo = Festìvu |Festivo = 2 de setémbre |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Casanova Lerrone (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün de Casanöva inta pruvinsa de Savuna |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufisiâle }} '''Casanöva'''{{#tag:ref|''Caṡaneuva'' secundu a grafìa arbenganése de Vincenzo Bolia, ''Casanêuva'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Casanēūva'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group=n.}} (''Casanova Lerrone'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüe]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savuna]] cun 'na pupulasiùn de 732 abitanti (dàtti agiurnài au [[2019]]). == Geugrafia == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-panorama Degna1.jpg|U panuràmma da frasiùn de Degna File:Casanova Lerrone-panorama Vellego.jpg|A frasiùn de Vellegu File:Casanova Lerrone-panorama Degna2.jpg|Àtra vista de Degna </gallery> U teritòiu cumünàle de Casanöva u se tröva inte l'entrutèra d'[[Arbenga]], inta mediu-àta valà du s-ciümme Lerùn. L'ambiente natuale u l'è caraterizàu da a presensa de boschi de castagne e ascì da u(r)ìve. A quòtta ciü bàssa tucà dau cumün a l'è de 75 métri in sce u livellu du mà, vèrsu u funduvalle, inte burgàe au cunfìn cun u teritòiu de [[Garlenda]], mentre quella ciü àta a se tröva a 600 m, inta zòna ch'a curispunde au [[Pàssu du Ginestru]], versu u cunfìn cun a [[Pruvincia de Imper̂ia|Pruvinsa de Impeia]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10608&IDCat=1513|tìtolo=Guidda turistica du cumün de Casanöva|vìxita=2021-07-27|léngoa=IT}}</ref> === Frasiùi === U cumün u ricunusce sinque frasiùi prinsipàli: Bassanegu, Bòscu, Degna, Marmö e Vellegu, ciü a frasiùn du Burgu, dunde u se tröva u palassu cumünale. A ste chi i vàn zunti i àtri nuclei chi i furman u paìse, che e sun Cardùna, Cascîna, Ca', Raimundi, Castellà, Cumpa(r)ài, Ruvei(r)a, Ma(r)ému de Sutta, Ma(r)emu de Surva, Pözzu, Ràncu, Còsta, Trévu, Ca' Survàne, Segua, Cardùi, Cesii e Fussàu.<ref name="Statüu">{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Portals/1984/SiscomArchivio/Statuto/STATUTO%20comune%20di%20Casanova%20Lerrone.pdf|tìtolo=Statuto|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> === Cunfìn === U cumün u cunfìna a nord cun [[Utuê]], [[Unsu]] e [[Ransu]], a nord ovest u cunfìna cun Vesargu (IM) e [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] (IM), a punente se incuntra poi u cumün de [[Cexi|Céxi]] (IM), a sud quellu du [[U Téstegu|Testegu]] e quellu de [[Staanéllu|Stelanelu]] (ciü versu punente) e a levante ascì cun [[Villanöva]] e [[Garlenda]]. == Stoia == Casanöva a vegne mensciunà cumme sentru ruràle pé a primma vòtta sutta au cuscì dìtu [[Cumitàu d'Arbenga|Cumitàu de Arbenga]], cunfluìu poi sutta a a Marca Aleramica du [[X secolo|X Seculu]]. Inte l'ànnu [[1091]] a passa sutta ai dumini de Bunifassiu du Vàstu. Cun a spartisiùn di sti dumini u vegne ereditàu primma dai marchési du Carettu, che i cistruìscian ina seie de furtificasiùi inte l'udièrna zòna de Ma(r)ému. Sun pòi velli chi vendan u paìse ai inissi du [[XIII secolo|XIII seculu]], e cuscì u feudu u pàssa sutta i dumini di Clavesana. Cun a mòrte de sti chi, avegnüa inte l'ànnu [[1250]] u teritòiu de l'àta valà du Lerùn u và a finì inti dumìni da [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]], sutta au cuntròllu de l'impurtante famìa di [[Döia (famiggia)|Dôia]]. De quarche tempu dòppu u l'è l'infeudamentu di cunti arbenganesi Lengueia e ascì di Negroni, rispettivamènte a partì dau [[1443]] e dau [[1663]]. Cun u sucescìvu cuntròllu zenese a cumensa ina lunga séie de rivòlte, ch'a düa fra u [[1763]] e u [[1764]] purtàe avanti da a pupulasiùn pé e tàsce tròppu elevàe. A resta dunca in màn repübbricàna fin a l'arìvu de [[Napolion Bonaparte|Napuleun]] e di fransesi, a partì dau [[1797]]. U paìse u vegne dunca inglubàu inta [[Repubbrica Ligure|Repübbrica Ligüe]]. Sutta a növa duminasiùn fransese u cumün u và a fà parte da circuscrisiùn lucàle arbenganese.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10610&IDCat=1511|tìtolo=Güidda stòica du cumün de Casanöva|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Cun a restaurasiùn du [[1815]] u passa sutta i pusedimenti du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], cumpresu inta [[pruvinsa d'Arbenga]], divegnüu poi [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regnu d'Italia]] dau [[1861]], dund'u l'è inseìu intu sircundàiu de Arbenga, poi cunfluìu inta pruvinsa de Savuna, intu [[1946]] trasfurmàu inta növa [[Italia|Repübbrica Italiana]]. Fra u [[1973]] e fìn au 31 dixembre [[2008]] u l'ha fàu pàrte da Cumunitài muntana Ingauna, poi divegnüa "du Punente Savunese" fin au [[2011]], ànnu da sò supresciùn. I ürtimi cangiamènti terituiàli i sun da rintracià intu [[1929]], quande u vegne suprèssu u cumün de Vellegu, istituìu sutta a duminasiùn fransese. A véia entitài aministratìva a vegne trasfurmà in frasiùn de Casanöva, mentre a lucalitài du Ginèstru a vegne atacà au teritòiu cumünàle de [[U Téstegu|Testegu]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.elesh.it/storiacomuni/provvedimento_variazione.asp?id=571|tìtolo=A Gazetta Ufisiàle, pruvedimentu da supresciùn du cumün de Vellegu|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Du [[1863]] a l'è invece a növa denuminasiùn italiàna "Casanova Lerrone", pé distingue u pàise cun i àtri cun u numme paéggiu. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Casanöva}} === Minuànse furèste === Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du [[2017]], i sitadìn furèsti a Casanöva i sun 94, de sti chi 30 i végnan dàa [[Germania]]. === Persune ligàe cun Casanöva === * Giuànni Agustìn da Lengueja (Casanöva, [[1608]] - [[Arbenga]], [[1669]]), religiusu, scritû e stòicu.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Matt|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-agostino-della-lengueglia_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2005|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 64|capìtolo=LENGUEGLIA, Giovanni Agostino della}}</ref> == Pòsti de interesse == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino-oratorio1.jpg|Burgu de Casanöva, l'uatòiu File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino1.jpg|A paruchiàle de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino2.jpg|U campanì da géxa de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone - chiesa di san Luca1.jpg|U santuàiu da Madonna da Vixitasiùn a Degna File:Véllegu (Ciassa da géxa).jpg|A ciàssa da géxa paruchiàle de Véllegu </gallery> === Architetüe religiuse === U cumün de Casanöva u fa eclesiasticamènte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Impeia]], chi dunca e ghe sùn sinque diferenti parocchie: de Sant' Antunin (inta lucalitài du Burgu) quella de San Giuvanni Batìsta (inta frasiùn de Bassanicu), San Luca (pé Degna), San Péu e San Paulu (pé a frasiùn de Marmö), Sant'Antòniu e Giuliàn (Vellegu). ;Géxe au Burgu * '''Géxa da parocchia de Sant'Antunìn''', a prezenta in strütüa de stìle baoccu, e a cunserva ascì ina pàa d'atà atribuìa aa scöa de pitùi di Brea, databile atùrnu au [[1552]], a se tröva inta ciàssa du paìse.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10612&IDCat=1512|tìtolo=Guidda de Casanöva, l'architetüa|vìxita=2021-08-01|léngoa=IT}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de Sant'Antunìn''', u se tröva inta ciàssa da frasiùn Burgu, in fàccia aa géxa paruchiàle, resentemente restauràu. ;Géxe de àtre frasiùi * '''Géxa de San Matteu''', a se tröva a Bòscu, burgu du [[1400]], famùza pé u campanì svetànte e apuntìu. U purtà da géxa u prezenta ascì ina scultüa a bassurilievu rafigüante u sàntu.<ref>{{Çitta web|url=https://latopinadellavalleargentina.wordpress.com/2012/01/19/una-passeggiata-a-bosco/|tìtolo=In viàggiu a Bòscu de Casanöva Lerùn|vìxita=2021-08-01|léngoa=IT}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de San Matteu''', u l'è l'uatòiu du paìse, se tröva ascì stu lì intu burgu da frasiùn de Bòscu. * '''Géxa da Parocchia di Santi Antòniu e Giuliàn''', a se tröva a Vellegu, intu burgu du paìse, custruìa intu [[1500]] pé andà a sustituì a presedente capeletta de San Giuliàn, föa du burgu. L'udierna strutüa a g'axeva inissialmente ina funsiun prinsipalmente de uatòiu, poi restruttüà e ingrandìa pé urdine de Luca Fieschi, véscu de [[Arbenga]], che intu [[1607]] a fa diventà a növa paruchiàle, cunsacrà intu [[1864]] e dedicà ascì a Sant'Antòniu. Au sò internu u l'è cunservàu in impurtante organu, datàu [[1882]], opéa de l'urganista Angelo Dessiglioli, uiginàiu de [[San Bertumé (cumüna)|San Bertumê]].<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''La chiesa parrocchiale''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> * '''Santuàiu da Madonna da Vixitasiùn''', u se tröva a Degna, u l'è stàu edificàu intu [[XVII secolo|XVII seculu]] dunde a Madònna a l'è apàrsa a ina zuena surdu-mütta ch'a stàva purtandu e bestie au pasculu, turnandu a pué parlà doppu l'aparisiùn in mòddu mi(r)aculùsu. A géxa d'ancöi a l'è stà custruìa fra u [[1616]] e u [[1618]], in sce a bàze de ina capeletta presedente, custruìa doppu u mi(r)aculu. Pregià a stattua in légnu culucà in sce l'atà, atribuìa a Antòniu Brìlla, datà [[1853]], ciü in àtru gruppu atribuìu a Antòniu Ma(r)ìa Maragliano.<ref>{{Çitta web|url=https://www.viaggispirituali.it/2012/09/santuario-nostra-signora-di-degna-casanova-lerrone-savona/|tìtolo=U santuàiu de Degna (Casanöva Lerùn), dedicàu aa Madonna da Vixitasiùn|léngoa=IT|vìxita=2021-08-02}}</ref> * '''Géxa de San Luca''', a l'è a géxa da Parocchia péa frasiùn de Degna. * '''Capeletta de San Ròccu''': a se tröva intu sentru da frasiùn de Bassanegu. * '''Géxa di Santi Pé e Paulu''', a l'è a géxa da frasiùn de Marmö, cun ascì li vixìn l'uatòiu, de stìle baòccu. === Architetüe militàri === * '''A Tùria''': u l'è u numme intu dialettu de Vellegu dàu aa ''Tûre de Übaga'', fà custruì dai marchesi du Carettu düante u duminiu du teritòiu de Casanöva, a funsiunàva cumme tûre de vedetta, segundu a tradisiùn lucàle sta chi a saiéva stà derucà propiu dai velleghesi, chi i nu tuleràvan ciü u duminiu di feudatari lucàli. Fin ài [[Anni 1940|ànni 40]] e [[Anni 1950|50]] u l'éa cumün fra i fiöi tià de prìe dréntu i resti da furtessa, cumme zögu e demùa. Au da custusiun u nu resta tòstu nìnte, a pàrte i bazamenti chi i restan ancù vixìbili.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il paese''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> * '''Castéllu de Pugiòlu''': in frasiùn Bassanegu, u l'è u méiu cunservàu de quelli de Casanöva, u l'è stàu edificàu dai cunti Lengueglia düante u sò duminiu, pé cuntrulà l'ünica stràdda percurìbile ch'a purtava versu [[U Téstegu|Testegu]] inti tempi antìghi. Ancöi prupietài privà u cuntegne impurtanti mòbili datài [[XVII secolo|XVII seculu]]. * '''Castéllu di Dôia''', u l'è stàu erèttu daa famìa zenese düante a sò duminasiùn. Ancöi sustansialmènte derucàu u se tröva inta frasiun de Burgu. * '''Furtessa di Lengueglia''', custruìa daa famìa Lengueglia cun fìn de diféza, a se tröva surva l'abitàu de Ma(r)ému. === Architetüe sivìli === * '''Munumentu a U Mégu'': inta frasiùn de Marmö a se tröva a scultüa in prìa de [[Finô|Finâ]]de l'artìsta tedéscu Rainer Kriester ciamà ''Sentinella della Pace'', inauguràu intu [[2003]] u và a cummemu(r)à e asiùi de Rexisténsa purtàe avànti dai partigiài liguri e, prinsipalmente, da [[Felixe Casciùn]], numinàu ascì cumme "U Mégu". * '''I Lavaùi''': sparsci pé e frasiùi e e burgàe i l'hàn raprezentàu ina vòtta a sucialitài intu paìse, de tradisiùn cuntadìna. Ün di ciü cunusciüi u l'è quellu de Véllegu, ancùa aù vixìbile a l'ingrèssu du paìse rivàndu da Degna.<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il lavatoio e la lescìa''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Ecunumìa == L'ecunumia a l'è prinsipalmente bazà in sce l'ativitài agricula, cun a cultivasiùn de vigne e de uìve. Inte zòne du funduvàlle ciü prezenti e cultivasiùi de früta e verdüa vària. U turismu l'è in fòrte crescita, ascì dai àtri stàti de l'[[Euròpa]], cun a presensa de diferenti agriturismi. == Cultüa == === Dialettu de Casanöva === {{Véddi ascì|Dialettu arbenganese|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaiu}} U dialettu parlàu a Casanöva u l'è de stampu [[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e u fa parte du grùppu du [[Lìgure céntro-òcidentâle|Ligüe sentru-ucidentàle]], u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valà de l'Aroscia e du Lerùn, ligà stuticamènte a [[Arbenga]], ma ascì a a sitài de [[Arasce|A(r)àsce]]. === A Lescìa === Tipica de sta realtài cuntadìna a l'è a ''lescìa'', in metudu cuntadìn duveàu pé lavà i lensöi, ch'u g'ha cumme elementu fundamentàle a sénne da stìva, ütile pé s-giancà i pànni. Difatti tütte e dònne antigamènte e cunservàvan in ca' u cuscì dìtu ''tinéllu'', o u ''bidun da lescìa'', cun in particulàre rubinettu in sce u fùndu. Inte stu chi se ghe metìva a giancheìa da pulì, ben cegà, e a intervàlli regulàri se ghe versàva l'àiva càda cua sénne. Sulu dòppu, quande st'ürtima a l'axeva cumpletàu a sò asiùn se 'naivàvan i lensöi intu lavaù.<ref name=":0" /> == Feste e fée == * '''Festa du bùn mangià''': a l'è a sagra prinsipale intu Burgu, urganisà dau cumün de Casanöva asemme aa pro-loco lucàle. Düante sta chi i se pònan tastà ascì diferenti pietànse da tradusiùn lucàle, cumme a sìmma aa casanuvese, a sasìssa, a trìppa e u chinghiàle ascì.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/DettaglioNews/tabid/27382/Default.aspx?IDNews=19370|tìtolo=A festa du bùn mangià a Casanöva Lerùn|vìxita=2021-08-03|léngoa=IT}}</ref> * '''Festa patrunàle de Sant'Antunìn''': a se tegne u 2 de setembre cu'a selebrasiùn religiùsa intu Burgu e ascì u relatìvu rinfrescu. * '''Festa de San Giuliàn''': a se tegne aa fìn d'austu e a l'è a festa patrunàle de Vellegu. Dai [[Anni 1990|ànni '90]] u l'è tradisiùn fà u "rinfrescu" au termine da prucesciùn pé i carùggi du paìse, pavimentài cu'i tìpici rissöi. Inti ürtimi ànni ghe sun stài ascì di spetàculi teatràli dialetàli, ma nu sùlu, dunca l'ingrandimentu da manifestasiùn u l'ha purtàu u spustamentu da festa inta cuscì dìta "Ciàssa Giardìn", ciü adatta a livellu lugisticu.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Itinerario di Storia, Ricordi, Emozioni''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Aministrasiùn == {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|27 zügnu 1985|28 mazzu 1990|Graziano Aschero| Demucrassia Cristiàna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 1990|24 arvì 1995|Graziano Aschero|Demucrassia Cristiàna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 zügnu 1999|Giovanni Pietro Maurizio|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 1999|14 zügnu 2004|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 2004|8 zügnu 2009|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 zügnu 2009|26 mazzu 2014|Michele Volpati|Casanova cambia<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Michele Volpati|Casanova per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|'10 zügnu 2024|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|10 zügnu 2024|''in càrega''|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicasiùn == U teritòiu cumünàle de Casanöva Lerùn u l'è culegàu cun Garlenda a Levante, grassie aa Stradda Pruvinsàle 6, che a pòrta versu Testegu cun u [[Pàssu du Ginestru]], o Pàssu de Céxi ascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Àtri prugètti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle|outô=Cumün de Casanöva|léngoa=IT|vìxita=2026-06-29}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} [[Categorîa:Casanöva| ]] qd2u9dqfb7y3vonhwcu874a6edm9ta6 271403 271402 2026-06-29T18:19:00Z N.Longo 12052 furmatasiun 271403 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Divisione amministrativa |Nome = Casanöva |Tipo = [[Comun|cumün]] |Panorama = Casanova Lerrone-panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panu(r)àmma de Casanöva, a frasiùn du Burgu</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Liguria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]] |Divisione amm grado 2 = Savuna |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]] |Amministratore locale = Marino Beneccio |Partito = lista sivica "Casanova uniti per crescere" |Data elezione = 27-5-2019 |Data rielezione = 10-6-2024 |Mandato = 2 |var-instituçión = Istitusiùn |Data istituzione = 1861 |var-teritöio = Teritòiu |var-cordinæ = Curdinài |var-altitùdine = Artessa |Altitudine = |var-superfìcce = Süperficce |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 732 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2019&lingua=ita Dàttu Istat] - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zügnu du 2019. |Aggiornamento abitanti = 30-6-2019 |var-denscitæ = Denscitài |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]] |Sottodivisioni = Boscu, Degna, Marmö, Vellegu, U Burgu<ref name="Statüu" /> |var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Cexi]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Garlenda]], [[Ransu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Staanéllu|Stelanellu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Unsu]], [[U Téstegu]], [[Utuê]], [[Vesargu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Villanöva]] |var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi |var-prefìsso = Prefissu |var-fûzo_orâio = Füsu ura(r)iu |var-cod._cadàstro = Cod. catastru |var-tàrga = Targa |var-cl._scìsmica = Cl. scismica |Zona sismica = 3 |var-cl._climàtica = Cl. climatica |Gradi giorno = 1929 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = casanuvési (pôcu duveàu) |var-patrón = Patrùn |Patrono = Sant'Antunìn |var-festîvo = Festìvu |Festivo = 2 de setémbre |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Casanova Lerrone (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün de Casanöva inta pruvinsa de Savuna |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufisiâle }} '''Casanöva'''{{#tag:ref|''Caṡaneuva'' secundu a grafìa arbenganése de Vincenzo Bolia, ''Casanêuva'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Casanēūva'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group=n.}} (''Casanova Lerrone'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüe]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savuna]] cun 'na pupulasiùn de 732 abitanti (dàtti agiurnài au [[2019]])<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-panorama Degna1.jpg|U panuràmma da frasiùn de Degna File:Casanova Lerrone-panorama Vellego.jpg|A frasiùn de Vellegu File:Casanova Lerrone-panorama Degna2.jpg|Âtra vista de Degna </gallery> U teritòiu cumünâle de Casanöva u se tröva inte l'entrutèra d'[[Arbenga]], inta mediu-âta valâ du scciümme Lerùn. L'ambiente natüâle u l'è caraterisàu da a presensa de boschi de castagne e ascì da u(r)ìve. A quòtta ciü bassa tucà dau cumün a l'è de 75 mêtri in sciu livéllu du mâ, versu u funduvalle, inte burgài au cunfìn cun u teritòiu de [[Garlenda]], mentre quella ciü âta a se tröva a 600&nbsp;m, inta zôna ch'a curispunde au [[Passu du Ginestru]], versu u cunfìn cun a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Impeia]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Guidaalpaese?IDPagina=51147&IDCat=7894|tìtolo=Il territorio|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> === Frasiùi === U cumün u ricunusce sinque frasiùi prinsipâli: Bassanegu, Bòscu, Degna, Marmö e Vellegu, ciü a frasiùn du Burgu, dunde u se tröva u palassu cumünâle. A ste chi i van zunti i âtri nuclei ch'i furman u paìse, ch'i sun Cardùna, Cascîna, Cà Raimundi, Castelâ, Cumpa(r)ài, Ruvei(r)a, Ma(r)emu de Sutta, Ma(r)emu de Surva, Pözzu, Rancu, Còsta, Trévu, Cà Survâne, Segua, Cardùi, Cesii e Fussàu.<ref name="Statüu">{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Portals/1984/SiscomArchivio/Statuto/STATUTO%20comune%20di%20Casanova%20Lerrone.pdf|tìtolo=Statuto|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> === Cunfìn === U cumün u cunfìna a nord cun [[Utuê]], [[Unsu]] e [[Ransu]], a nord ovest u cunfìna cun [[Vesargu]] (IM) e [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] (IM), a punente se incuntra poi u cumün de [[Cexi|Céxi]] (IM), a sud quellu du [[U Téstegu|Testegu]] e quellu de [[Staanéllu|Stelanellu]] (ciü versu punente) e a levante ascì cun [[Villanöva]] e [[Garlenda]]. == Stoia == Casanöva a vegne mensciunà cumme sentru rurâle pé a primma vòtta sutta au cuscì dìtu [[Cumitàu d'Arbenga|Cumitàu de Arbenga]], cunfluìu poi sutta a a Marca Aleramica du [[X secolo|X Seculu]]. Inte l'ànnu [[1091]] a passa sutta ai dumini de Bunifassiu du Vàstu. Cun a spartisiùn di sti dumini u vegne ereditàu primma dai marchési du Carettu, che i cistruìscian ina seie de furtificasiùi inte l'udièrna zòna de Ma(r)ému. Sun pòi velli chi vendan u paìse ai inissi du [[XIII secolo|XIII seculu]], e cuscì u feudu u pàssa sutta i dumini di Clavesana. Cun a mòrte de sti chi, avegnüa inte l'ànnu [[1250]] u teritòiu de l'àta valâ du Lerùn u và a finì inti dumìni da [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]], sutta au cuntròllu de l'impurtante famìa di [[Döia (famiggia)|Dôia]]. De quarche tempu dòppu u l'è l'infeudamentu di cunti arbenganesi Lengueia e ascì di Negroni, rispettivamènte a partì dau [[1443]] e dau [[1663]]. Cun u sucescìvu cuntròllu zenese a cumensa ina lunga séie de rivòlte, ch'a düa fra u [[1763]] e u [[1764]] purtàe avanti da a pupulasiùn pé e tàsce tròppu elevàe. A resta dunca in màn repübbricàna fin a l'arìvu de [[Napolion Bonaparte|Napuleun]] e di fransesi, a partì dau [[1797]]. U paìse u vegne dunca inglubàu inta [[Repubbrica Ligure|Repübbrica Ligüe]]. Sutta a növa duminasiùn fransese u cumün u và a fà parte da circuscrisiùn lucâle arbenganese.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10610&IDCat=1511|tìtolo=Güidda stòica du cumün de Casanöva|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Cun a restaurasiùn du [[1815]] u passa sutta i pusedimenti du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], cumpresu inta [[pruvinsa d'Arbenga]], divegnüu poi [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regnu d'Italia]] dau [[1861]], dund'u l'è inseìu intu sircundàiu de Arbenga, poi cunfluìu inta pruvinsa de Savuna, intu [[1946]] trasfurmàu inta növa [[Italia|Repübbrica Italiâna]]. Fra u [[1973]] e fìn au 31 dixembre [[2008]] u l'ha fàu pàrte da Cumunitài muntana Ingauna, poi divegnüa "du Punente Savunese" fin au [[2011]], ànnu da sò supresciùn. I ürtimi cangiamènti terituiâli i sun da rintracià intu [[1929]], quande u vegne suprèssu u cumün de Vellegu, istituìu sutta a duminasiùn fransese. A véia entitài aministratìva a vegne trasfurmà in frasiùn de Casanöva, mentre a lucalitài du Ginèstru a vegne atacâ au teritòiu cumünâle de [[U Téstegu|Testegu]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.elesh.it/storiacomuni/provvedimento_variazione.asp?id=571|tìtolo=A Gazetta Ufisiàle, pruvedimentu da supresciùn du cumün de Vellegu|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Du [[1863]] a l'è invece a növa denuminasiùn italiâna "Casanova Lerrone", pé distingue u pàise cun i âtri cun u numme paéggiu. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Casanöva}} === Minuànse furèste === Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du [[2017]], i sitadìn furèsti a Casanöva i sun 94, de sti chi 30 i végnan dàa [[Germania]]. === Persune ligàe cun Casanöva === * Giuànni Agustìn da Lengueja (Casanöva, [[1608]] - [[Arbenga]], [[1669]]), religiusu, scritû e stòicu.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Matt|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-agostino-della-lengueglia_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2005|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 64|capìtolo=LENGUEGLIA, Giovanni Agostino della}}</ref> == Pòsti de interesse == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino-oratorio1.jpg|Burgu de Casanöva, l'uatòiu File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino1.jpg|A paruchiâle de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino2.jpg|U campanì da géxa de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone - chiesa di san Luca1.jpg|U santuàiu da Madonna da Vixitasiùn a Degna File:Véllegu (Ciassa da géxa).jpg|A ciàssa da géxa paruchiâle de Véllegu </gallery> === Architetüe religiuse === U cumün de Casanöva u fa eclesiasticamènte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Impeia]], chi dunca e ghe sùn sinque diferenti parocchie: de Sant' Antunin (inta lucalitài du Burgu) quella de San Giuvanni Batìsta (inta frasiùn de Bassanicu), San Luca (pé Degna), San Péu e San Paulu (pé a frasiùn de Marmö), Sant'Antòniu e Giuliàn (Vellegu). ;Géxe au Burgu * '''Géxa da parocchia de Sant'Antunìn''', a prezenta in strütüa de stìle baoccu, e a cunserva ascì ina pàa d'atà atribuìa aa scöa de pitùi di Brea, databile atùrnu au [[1552]], a se tröva inta ciàssa du paìse.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/Guidaalpaese/tabid/27352/Default.aspx?IDPagina=10612&IDCat=1512|tìtolo=Guidda de Casanöva, l'architetüa|vìxita=2021-08-01|léngoa=IT}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de Sant'Antunìn''', u se tröva inta ciàssa da frasiùn Burgu, in fàccia aa géxa paruchiâle, resentemente restauràu. ;Géxe de âtre frasiùi * '''Géxa de San Matteu''', a se tröva a Bòscu, burgu du [[1400]], famùza pé u campanì svetànte e apuntìu. U purtà da géxa u prezenta ascì ina scultüa a bassurilievu rafigüante u sàntu.<ref>{{Çitta web|url=https://latopinadellavalleargentina.wordpress.com/2012/01/19/una-passeggiata-a-bosco/|tìtolo=In viàggiu a Bòscu de Casanöva Lerùn|vìxita=2021-08-01|léngoa=IT}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de San Matteu''', u l'è l'uatòiu du paìse, se tröva ascì stu lì intu burgu da frasiùn de Bòscu. * '''Géxa da Parocchia di Santi Antòniu e Giuliàn''', a se tröva a Vellegu, intu burgu du paìse, custruìa intu [[1500]] pé andà a sustituì a presedente capeletta de San Giuliàn, föa du burgu. L'udierna strutüa a g'axeva inissialmente ina funsiun prinsipalmente de uatòiu, poi restruttüà e ingrandìa pé urdine de Luca Fieschi, véscu de [[Arbenga]], che intu [[1607]] a fa diventà a növa paruchiâle, cunsacrà intu [[1864]] e dedicà ascì a Sant'Antòniu. Au sò internu u l'è cunservàu in impurtante organu, datàu [[1882]], opéa de l'urganista Angelo Dessiglioli, uiginàiu de [[San Bertumé (cumüna)|San Bertumê]].<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''La chiesa parrocchiale''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> * '''Santuàiu da Madonna da Vixitasiùn''', u se tröva a Degna, u l'è stàu edificàu intu [[XVII secolo|XVII seculu]] dunde a Madònna a l'è apàrsa a ina zuena surdu-mütta ch'a stàva purtandu e bestie au pasculu, turnandu a pué parlà doppu l'aparisiùn in mòddu mi(r)aculùsu. A géxa d'ancöi a l'è stà custruìa fra u [[1616]] e u [[1618]], in sce a bàze de ina capeletta presedente, custruìa doppu u mi(r)aculu. Pregià a stattua in légnu culucà in sce l'atà, atribuìa a Antòniu Brìlla, datà [[1853]], ciü in âtru gruppu atribuìu a Antòniu Ma(r)ìa Maragliano.<ref>{{Çitta web|url=https://www.viaggispirituali.it/2012/09/santuario-nostra-signora-di-degna-casanova-lerrone-savona/|tìtolo=U santuàiu de Degna (Casanöva Lerùn), dedicàu aa Madonna da Vixitasiùn|léngoa=IT|vìxita=2021-08-02}}</ref> * '''Géxa de San Luca''', a l'è a géxa da Parocchia péa frasiùn de Degna. * '''Capeletta de San Ròccu''': a se tröva intu sentru da frasiùn de Bassanegu. * '''Géxa di Santi Pé e Paulu''', a l'è a géxa da frasiùn de Marmö, cun ascì li vixìn l'uatòiu, de stìle baòccu. === Architetüe militàri === * '''A Tùria''': u l'è u numme intu dialettu de Vellegu dàu aa ''Tûre de Übaga'', fà custruì dai marchesi du Carettu düante u duminiu du teritòiu de Casanöva, a funsiunàva cumme tûre de vedetta, segundu a tradisiùn lucâle sta chi a saiéva stà derucà propiu dai velleghesi, chi i nu tuleràvan ciü u duminiu di feudatari lucâli. Fin ài [[Anni 1940|ànni 40]] e [[Anni 1950|50]] u l'éa cumün fra i fiöi tià de prìe dréntu i resti da furtessa, cumme zögu e demùa. Au da custusiun u nu resta tòstu nìnte, a pàrte i bazamenti chi i restan ancù vixìbili.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il paese''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> * '''Castéllu de Pugiòlu''': in frasiùn Bassanegu, u l'è u méiu cunservàu de quelli de Casanöva, u l'è stàu edificàu dai cunti Lengueglia düante u sò duminiu, pé cuntrulà l'ünica stràdda percurìbile ch'a purtava versu [[U Téstegu|Testegu]] inti tempi antìghi. Ancöi prupietài privà u cuntegne impurtanti mòbili datài [[XVII secolo|XVII seculu]]. * '''Castéllu di Dôia''', u l'è stàu erèttu daa famìa zenese düante a sò duminasiùn. Ancöi sustansialmènte derucàu u se tröva inta frasiun de Burgu. * '''Furtessa di Lengueglia''', custruìa daa famìa Lengueglia cun fìn de diféza, a se tröva surva l'abitàu de Ma(r)ému. === Architetüe sivìli === * '''Munumentu a U Mégu'': inta frasiùn de Marmö a se tröva a scultüa in prìa de [[Finô|Finâ]]de l'artìsta tedéscu Rainer Kriester ciamà ''Sentinella della Pace'', inauguràu intu [[2003]] u và a cummemu(r)à e asiùi de Rexisténsa purtàe avànti dai partigiài liguri e, prinsipalmente, da [[Felixe Casciùn]], numinàu ascì cumme "U Mégu". * '''I Lavaùi''': sparsci pé e frasiùi e e burgàe i l'hàn raprezentàu ina vòtta a sucialitài intu paìse, de tradisiùn cuntadìna. Ün di ciü cunusciüi u l'è quellu de Véllegu, ancùa aù vixìbile a l'ingrèssu du paìse rivàndu da Degna.<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il lavatoio e la lescìa''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Ecunumìa == L'ecunumia a l'è prinsipalmente bazà in sce l'ativitài agricula, cun a cultivasiùn de vigne e de uìve. Inte zòne du funduvàlle ciü prezenti e cultivasiùi de früta e verdüa vària. U turismu l'è in fòrte crescita, ascì dai âtri stàti de l'[[Euròpa]], cun a presensa de diferenti agriturismi. == Cultüa == === Dialettu de Casanöva === {{Véddi ascì|Dialettu arbenganese|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaiu}} U dialettu parlàu a Casanöva u l'è de stampu [[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e u fa parte du grùppu du [[Lìgure céntro-òcidentâle|Ligüe de sentru-punente]], u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valâ de l'Aroscia e du Lerùn, ligà stuticamènte a [[Arbenga]], ma ascì a a sitài de [[Arasce|A(r)àsce]]. === A Lescìa === Tipica de sta realtài cuntadìna a l'è a ''lescìa'', in metudu cuntadìn duveàu pé lavà i lensöi, ch'u g'ha cumme elementu fundamentâle a sénne da stìva, ütile pé s-giancà i pànni. Difatti tütte e dònne antigamènte e cunservàvan in ca' u cuscì dìtu ''tinéllu'', o u ''bidun da lescìa'', cun in particulàre rubinettu in sce u fùndu. Inte stu chi se ghe metìva a giancheìa da pulì, ben cegà, e a intervàlli regulàri se ghe versàva l'àiva càda cua sénne. Sulu dòppu, quande st'ürtima a l'axeva cumpletàu a sò asiùn se 'naivàvan i lensöi intu lavaù.<ref name=":0" /> == Feste e fée == * '''Festa du bùn mangià''': a l'è a sagra prinsipâle intu Burgu, urganisà dau cumün de Casanöva asemme aa pro-loco lucâle. Düante sta chi i se pònan tastà ascì diferenti pietànse da tradusiùn lucâle, cumme a sìmma aa casanuvese, a sasìssa, a trìppa e u cinghiâle ascì.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Home/DettaglioNews/tabid/27382/Default.aspx?IDNews=19370|tìtolo=A festa du bùn mangià a Casanöva Lerùn|vìxita=2021-08-03|léngoa=IT}}</ref> * '''Festa patrunâle de Sant'Antunìn''': a se tegne u 2 de setembre cu'a selebrasiùn religiùsa intu Burgu e ascì u relatìvu rinfrescu. * '''Festa de San Giuliàn''': a se tegne aa fìn d'austu e a l'è a festa patrunâle de Vellegu. Dai [[Anni 1990|ànni '90]] u l'è tradisiùn fà u "rinfrescu" au termine da prucesciùn pé i carùggi du paìse, pavimentài cu'i tìpici rissöi. Inti ürtimi ànni ghe sun stài ascì di spetàculi teatrâli dialetâli, ma nu sùlu, dunca l'ingrandimentu da manifestasiùn u l'ha purtàu u spustamentu da festa inta cuscì dìta "Ciàssa Giardìn", ciü adatta a livellu lugisticu.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Itinerario di Storia, Ricordi, Emozioni''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Aministrasiùn == {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|27 zügnu 1985|28 mazzu 1990|Graziano Aschero| Demucrassia Cristiàna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 1990|24 arvì 1995|Graziano Aschero|Demucrassia Cristiàna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 zügnu 1999|Giovanni Pietro Maurizio|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 1999|14 zügnu 2004|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 2004|8 zügnu 2009|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 zügnu 2009|26 mazzu 2014|Michele Volpati|Casanova cambia<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Michele Volpati|Casanova per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|'10 zügnu 2024|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|10 zügnu 2024|''in càrega''|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicasiùn == U teritòiu cumünâle de Casanöva Lerùn u l'è culegàu cun Garlenda a Levante, grassie aa Stradda Pruvinsâle 6, che a pòrta versu Testegu cun u [[Pàssu du Ginestru]], o Pàssu de Céxi ascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle|outô=Cumün de Casanöva|léngoa=IT|vìxita=2026-06-29}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} [[Categorîa:Casanöva| ]] kq9lufqc96r55k8aetzc6j5v1sa42ng 271404 271403 2026-06-29T18:51:08Z N.Longo 12052 /* Stoia */ furmatasiun 271404 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Divisione amministrativa |Nome = Casanöva |Tipo = [[Comun|cumün]] |Panorama = Casanova Lerrone-panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panu(r)àmma de Casanöva, a frasiùn du Burgu</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Liguria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]] |Divisione amm grado 2 = Savuna |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]] |Amministratore locale = Marino Beneccio |Partito = lista sivica "Casanova uniti per crescere" |Data elezione = 27-5-2019 |Data rielezione = 10-6-2024 |Mandato = 2 |var-instituçión = Istitusiùn |Data istituzione = 1861 |var-teritöio = Teritòiu |var-cordinæ = Curdinài |var-altitùdine = Artessa |Altitudine = |var-superfìcce = Süperficce |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 732 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2019&lingua=ita Dàttu Istat] - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zügnu du 2019. |Aggiornamento abitanti = 30-6-2019 |var-denscitæ = Denscitài |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]] |Sottodivisioni = Boscu, Degna, Marmö, Vellegu, U Burgu<ref name="Statüu" /> |var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Cexi]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Garlenda]], [[Ransu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Staanéllu|Stelanellu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Unsu]], [[U Téstegu]], [[Utuê]], [[Vesargu]] ([[Pruvincia de Imper̂ia|IM]]), [[Villanöva]] |var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi |var-prefìsso = Prefissu |var-fûzo_orâio = Füsu ura(r)iu |var-cod._cadàstro = Cod. catastru |var-tàrga = Targa |var-cl._scìsmica = Cl. scismica |Zona sismica = 3 |var-cl._climàtica = Cl. climatica |Gradi giorno = 1929 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = casanuvési (pôcu duveàu) |var-patrón = Patrùn |Patrono = Sant'Antunìn |var-festîvo = Festìvu |Festivo = 2 de setémbre |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Casanova Lerrone (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün de Casanöva inta pruvinsa de Savuna |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufisiâle }} '''Casanöva'''{{#tag:ref|''Caṡaneuva'' secundu a grafìa arbenganése de Vincenzo Bolia, ''Casanêuva'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Casanēūva'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group=n.}} (''Casanova Lerrone'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüe]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savuna]] cun 'na pupulasiùn de 732 abitanti (dàtti agiurnài au [[2019]])<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-panorama Degna1.jpg|U panuràmma da frasiùn de Degna File:Casanova Lerrone-panorama Vellego.jpg|A frasiùn de Vellegu File:Casanova Lerrone-panorama Degna2.jpg|Âtra vista de Degna </gallery> U teritòiu cumünâle de Casanöva u se tröva inte l'entrutèra d'[[Arbenga]], inta mediu-âta valâ du scciümme Lerùn. L'ambiente natüâle u l'è caraterisàu da a presensa de boschi de castagne e ascì da u(r)ìve. A quòtta ciü bassa tucà dau cumün a l'è de 75 mêtri in sciu livéllu du mâ, versu u funduvalle, inte burgài au cunfìn cun u teritòiu de [[Garlenda]], mentre quella ciü âta a se tröva a 600&nbsp;m, inta zôna ch'a curispunde au [[Passu du Ginestru]], versu u cunfìn cun a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Impeia]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Guidaalpaese?IDPagina=51147&IDCat=7894|tìtolo=Il territorio|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> === Frasiùi === U cumün u ricunusce sinque frasiùi prinsipâli: Bassanegu, Bòscu, Degna, Marmö e Vellegu, ciü a frasiùn du Burgu, dunde u se tröva u palassu cumünâle. A ste chi i van zunti i âtri nuclei ch'i furman u paìse, ch'i sun Cardùna, Cascîna, Cà Raimundi, Castelâ, Cumpa(r)ài, Ruvei(r)a, Ma(r)emu de Sutta, Ma(r)emu de Surva, Pözzu, Rancu, Còsta, Trévu, Cà Survâne, Segua, Cardùi, Cesii e Fussàu.<ref name="Statüu">{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Portals/1984/SiscomArchivio/Statuto/STATUTO%20comune%20di%20Casanova%20Lerrone.pdf|tìtolo=Statuto|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> === Cunfìn === U cumün u cunfìna a nord cun [[Utuê]], [[Unsu]] e [[Ransu]], a nord ovest u cunfìna cun [[Vesargu]] (IM) e [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]] (IM), a punente se incuntra poi u cumün de [[Cexi|Céxi]] (IM), a sud quellu du [[U Téstegu|Testegu]] e quellu de [[Staanéllu|Stelanellu]] (ciü versu punente) e a levante ascì cun [[Villanöva]] e [[Garlenda]]. == Stoia == Casanöva a vegne mensciunâ cumme sentru rurâle pe'a primma votta sutta au cuscì dìtu [[Cumitàu d'Arbenga|Cumitàu de Arbenga]], cunfluìu poi sutta a a [[Marca ardüinica|Marca Ardüinica]] du [[X secolo|X seculu]]. Inte l'ànnu [[1091]] a passa sutta ai dumini de Bunifassiu du Vastu. Cun a spartisiùn di sti dumini u vegne ereditàu primma dai marchesi Du Carettu, che i custruìscian ina seie de furtificasiùi inte l'udièrna zôna de Ma(r)emu. I sun pöi velli ch'i vendan u paìse ai inissi du [[XIII secolo|Duxentu]], e cuscì u feudu u passa sutta i dumini di Clavesâna. Cun a mòrte de sti chi, avegnüa inte l'ànnu [[1250]] u teritòiu de l'âta valâ du Lerùn u và a finì inti dumìni da [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]], sutta au cuntròllu de l'impurtante famìa di [[Döia (famiggia)|Dôia]]. De quarche tempu dòppu u l'è l'infeudamentu di cunti arbenganesi Lengueia e ascì di Negroni, rispetivamènte a partì dau [[1443]] e dau [[1663]]. Cun u sucescìvu cuntròllu zenese a cumensa ina lunga séie de rivòlte, ch'a düa fra u [[1763]] e u [[1764]] purtàe avanti daa pupulasiùn pe'e tàsce tròppu elevàe. A resta dunca in man repübbricâna fin a l'arìvu de [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]] e di fransesi, a partì dau [[1797]]. U paìse u vegne dunca inglubàu inta [[Repubbrica Ligure|Repübbrica Ligüe]]. Sutta a növa duminasiùn fransese u cumün u và a fà parte da circuscrisiùn lucâle arbenganese.<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Guidaalpaese?IDPagina=51148&IDCat=7892|tìtolo=La storia di Casanova Lerrone|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> Cun a restaurasiùn du [[1815]] u passa sutta i pusedimenti du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], cumpresu inta [[pruvinsa d'Arbenga]], divegnüu poi [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regnu d'Italia]] dau [[1861]], dund'u l'è inseìu intu sircundàiu de Arbenga, pöi cunfluìu inta pruvinsa de Savuna, intu [[1946]] trasfurmàu inta növa [[Italia|Repübbrica Italiâna]]. Fra u [[1973]] e fìn au 31 dixembre [[2008]] u l'ha fàu pàrte da Cumunitài muntâna Ingauna, poi divegnüa "du Punente Savunese" fin au [[2011]], ànnu da sò supresciùn. I ürtimi cangiamènti terituiâli i sun da rintracià intu [[1929]], quande u vegne suprèssu u cumün de Vellegu, istituìu sutta a duminasiùn fransese. A véia entitài aministratìva a vegne trasfurmâ in frasiùn de Casanöva, mentre a lucalitài du Ginèstru a vegne atacâ au teritòiu cumünâle de [[U Téstegu|Testegu]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.elesh.it/storiacomuni/provvedimento_variazione.asp?id=571|tìtolo=A Gazetta Ufisiàle, pruvedimentu da supresciùn du cumün de Vellegu|vìxita=2021-07-28|léngoa=IT}}</ref> Du [[1863]] a l'è invece a növa denuminasiùn italiâna "Casanova Lerrone", pe' distingue u paìse cun i âtri cun u numme paéggiu. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Casanöva}} === Minuànse furèste === Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du [[2017]], i sitadìn furèsti a Casanöva i sun 94, de sti chi 30 i végnan daa [[Germania]]. === Persune ligàe cun Casanöva === * Giuànni Agustìn da Lengueja (Casanöva, [[1608]] - [[Arbenga]], [[1669]]), religiusu, scritû e stòicu.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Matt|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-agostino-della-lengueglia_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2005|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 64|capìtolo=LENGUEGLIA, Giovanni Agostino della}}</ref> == Pòsti de interesse == <gallery widths="155" heights="155" mode="packed"> File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino-oratorio1.jpg|Burgu de Casanöva, l'uatòiu File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino1.jpg|A paruchiâle de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone-chiesa sant'antonino2.jpg|U campanìn da géxa de Sant'Antunìn File:Casanova Lerrone - chiesa di san Luca1.jpg|U santuàiu da Madonna da Vixitasiùn a Degna File:Véllegu (Ciassa da géxa).jpg|A ciàssa da gêxa paruchiâle de Véllegu </gallery> === Architetüe religiuse === U cumün de Casanöva u fa eclesiasticamènte parte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Impeia]], chi dunca e ghe sun sinque diferenti parocchie: de Sant'Antunìn (inta lucalitài du Burgu) quella de San Giuvanni Batìsta (inta frasiùn de Bassanegu), San Luca (pe' Degna), San Péu e San Paulu (pe'a frasiùn de Marmö), Sant'Antôniu e Giuliàn (Vellegu). ;Gêxe au Burgu * '''Gêxa da parocchia de Sant'Antunìn''', a presenta ina strütüa de stìle baoccu, e a cunserva ascì ina pàa d'atâ atribuìa aa scöa de pitùi di Brea, databile aturnu au [[1552]], a se tröva inta ciàssa du paìse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Guidaalpaese?IDPagina=51149&IDCat=7893|tìtolo=Urbanistica ed Architetture|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> * '''Uatòiu da géxa de Sant'Antunìn''', u se tröva inta ciàssa da frasiùn du Burgu, in fàccia aa gêxa paruchiâle, resentemente restauràu. ;Gêxe de âtre frasiùi * '''Gêxa de San Matteu''', a se tröva a Bòscu, burgu du [[1400]], famusa pe'u campanìn svetante e apuntìu. U purtâ da gêxa u presenta ascì ina scultüa a bassurilievu rafigüante u santu.<ref>{{Çitta web|url=https://latopinadellavalleargentina.com/2012/01/19/una-passeggiata-a-bosco/|tìtolo=Una passeggiata a Bosco|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|dæta=19 zenâ 2012}}</ref> * '''Uatòiu da gêxa de San Matteu''', u l'è l'uatòiu du paìse, se tröva ascì stu lì intu burgu da frasiùn de Bòscu. * '''Gêxa da parocchia di Santi Antôniu e Giuliàn''', a se tröva a Vellegu, intu burgu du paìse, custruìa intu [[1500]] pe' andà a sustituì a presedente capeletta de San Giuliàn, föa du burgu. L'udierna strutüa a gh'axeva inisialmente ina funsiùn prinsipalmente de uatòiu, poi restrutüâ e ingrandìa pe' urdine de Luca Fieschi, [[Diocexi de Arbenga e Impeia|vescu de Arbenga]], che intu [[1607]] a fa diventà a növa paruchiâle, cunsacrâ intu [[1864]] e dedicâ ascì a Sant'Antôniu. Au sò internu u l'è cunservàu in impurtante organu, datàu [[1882]], opéa de l'urganista Angelo Dessiglioli, uiginàiu de [[San Bertumé (cumüna)|San Bertumê]].<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''La chiesa parrocchiale''|ànno=2016|méize=dixembre|léngoa=IT}}</ref> * '''Santuàiu da Madonna da Vixitasiùn''', u se tröva a Degna, u l'è stàu edificàu intu [[XVII secolo|XVII seculu]] dunde a Madònna a l'è aparsa a ina zuena surdu-mütta ch'a stava purtandu e bestie au pasculu, turnandu a pué parlà doppu l'aparisiùn in mòddu mi(r)aculusu. A gêxa d'ancöi a l'è stà custruìa fra u [[1616]] e u [[1618]], in sce a base de ina capeletta presedente, custruìa doppu u mi(r)aculu. Pregiâ a stattua in légnu culucâ in sce l'atâ, atribuìa a Antôniu Brìlla, datâ [[1853]], ciü in âtru gruppu atribuìu a Antôniu Ma(r)ìa Maragliano.<ref>{{Çitta web|url=https://www.viaggispirituali.it/2012/09/santuario-nostra-signora-di-degna-casanova-lerrone-savona/|tìtolo=Santuario Nostra Signora di Degna - Casanova Lerrone (Savona)|léngoa=IT|vìxita=2026-06-29}}</ref> * '''Gêxa de San Luca''', a l'è a gêxa da parocchia pe'a frasiùn de Degna. * '''Capeletta de San Ròccu''': a se tröva intu sentru da frasiùn de Bassanegu. * '''Gêxa di Santi Péu e Paulu''', a l'è a gêxa da frasiùn de Marmö, cun ascì li vixìn l'uatòiu, de stìle baòccu. === Architetüe militàri === * '''A Tùria''': u l'è u numme intu dialettu de Vellegu dàu aa ''Tûre de Übaga'', fà custruì dai marchesi Du Carettu düante u duminiu du teritòiu de Casanöva, a funsiunava cumme tûre de vedetta, segundu a tradisiùn lucâle sta chi a saieva stà derucâ propiu dai velleghesi, ch'i nu tuleravan ciü u duminiu di feudatari lucâli. Fin ai [[Anni 1940|ànni 40]] e [[Anni 1950|50]] u l'éa cumün fra i fiöi tià de prìe drentu i resti da furtessa, cumme zögu e demua. Aù da custusiun u nu resta tòstu ninte, a parte i basamenti ch'i restan ancù vixìbili.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il paese''|ànno=2016|méize=dixembre|léngoa=IT}}</ref> * '''Castéllu de Pugiòlu''': in frasiùn Bassanegu, u l'è u meiu cunservàu de quelli de Casanöva, u l'è stàu edificàu dai cunti da Lengueja düante u sò duminiu, pe' cuntrulà l'ünica stradda percurìbile ch'a purtava versu [[U Téstegu|U Testegu]] inti tempi antìghi. Ancöi prupietài privâ u cuntegne impurtanti mòbili datài [[XVII secolo|XVII seculu]]. * '''Castéllu di Dôia''', u l'è stàu erèttu daa [[Döia (famiggia)|famìa zenese]] düante a sò duminasiùn. Ancöi sustansialmènte derucàu u se tröva inta frasiùn de Burgu. * '''Furtessa di Lengueglia''', custruìa daa famìa Lengueja cun fìn de diféza, a se tröva surva l'abitàu de Ma(r)emu. === Architetüe sivìli === * '''Munumentu a U Mêgu''': inta frasiùn de Marmö a se tröva a scultüa in prìa de [[Finô|Finâ]] de l'artìsta tedescu Rainer Kriester ciamâ ''Sentinella della Pace'', inauguràu intu [[2003]] u và a cumemu(r)à e asiùi de Rexisténsa purtàe avanti dai partigiài liguri e, prinsipalmente, da [[Felixe Casciùn]], numinàu ascì cumme "U Mêgu". * '''I Lavaùi''': sparsci pe'e frasiùi e e burgàe i l'han raprezentàu ina votta a sucialitài intu paìse, de tradisiùn cuntadìna. Ün di ciü cunusciüi u l'è quellu de Véllegu, ancùa aù vixìbile a l'ingrèssu du paìse rivandu da Degna.<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Il lavatoio e la lescìa''|ànno=2016|méize=dixembre|léngoa=IT}}</ref> == Ecunumìa == L'ecunumia a l'è prinsipalmente basâ in sce l'ativitài agricula, cun a cultivasiùn de vigne e de uìve. Inte zône du funduvàlle ciü presenti e cultivasiùi de früta e verdüa vària. U turismu u l'è in fòrte crescita, ascì dai âtri stàtti de l'[[Euròpa]], cun a presensa de diferenti agriturismi. == Cultüa == === Dialettu de Casanöva === {{Véddi ascì|Dialettu arbenganese|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaiu}} U dialettu parlàu a Casanöva u l'è de stampu [[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e u fa parte du gruppu du [[Lìgure céntro-òcidentâle|ligüe de sentru-punente]], u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valâ de l'Aroscia e du Lerùn, ligâ stuicamènte a [[Arbenga]], ma ascì aa sitài de [[Arasce|A(r)àsce]]. === A Lescìa === Tipica de sta realtài cuntadìna a l'è a lescìa, in metudu cuntadìn duveàu pe' lavà i lensöi, ch'u g'ha cumme elementu fundamentâle a senne da stìva, ütile pe' sgiancà i panni. Difatti tütte e dònne antigamènte e cunservavan in cà u cuscì dìtu tinéllu, o u bidun da lescìa, cun in particulàre rubinettu in sciu fùndu. Inte stu chi se ghe metìva a giancheìa da pulì, ben cegâ, e a intervalli regulàri se ghe versava l'àiva câda cu'a sénne. Sulu dòppu, quande st'ürtima a l'axeva cumpletàu a sò asiùn se 'naivavan i lensöi intu lavaù.<ref name=":0" /> == Feste e fée == * '''Festa du bùn mangià''': a l'è a sagra prinsipâle intu Burgu, urganisâ dau cumün de Casanöva asemme aa pro-loco lucâle. Düante sta chi i se pònan tastà ascì diferenti pietanse da tradisiùn lucâle, cumme a simma aa casanuvese, a sasìssa, a trippa e u cinghiâle ascì.<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/Guidaalpaese?IDPagina=63492&IDCat=7894|tìtolo=Sagra del Buon Mangiare (22/23/24 Agosto 2025)|vìxita=2026-06-29|léngoa=IT|outô=Cumün de Casanöva}}</ref> * '''Festa patrunâle de Sant'Antunìn''': a se tegne u 2 de setembre cu'a selebrasiùn religiùsa intu Burgu e ascì u relatìvu rinfrescu. * '''Festa de San Giuliàn''': a se tegne aa fìn d'austu e a l'è a festa patrunâle de Vellegu. Dai [[Anni 1990|ànni '90]] u l'è tradisiùn fà u "rinfrescu" au termine da prucesciùn pe'i caruggi du paìse, pavimentài cu'i tìpici rissöi. Inti ürtimi ànni ghe sun stài ascì di spetàculi teatrâli dialetâli, ma nu sulu, dunca l'ingrandimentu da manifestasiùn u l'ha purtàu u spustamentu da festa inta cuscì dìta "Ciàssa Giardìn", ciü adatta a livéllu lugisticu.<ref>{{Çitta publicaçión|tìtolo=Vellego Vive|editô=Comitato San Giuliano|çitæ=Casanöva|nùmero=''Itinerario di Storia, Ricordi, Emozioni''|ànno=[[2016]]|méize=dixémbre|léngoa=IT}}</ref> == Aministrasiùn == {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|27 zügnu 1985|28 mazzu 1990|Graziano Aschero|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrassia Cristiâna]]|[[Scindici de Camuggi|Scindicu]]|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 1990|24 arvì 1995|Graziano Aschero|Demucrassia Cristiâna|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 zügnu 1999|Giovanni Pietro Maurizio|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 1999|14 zügnu 2004|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 zügnu 2004|8 zügnu 2009|Sabrina Merlo|lista sivica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 zügnu 2009|26 mazzu 2014|Michele Volpati|Casanova cambia<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Michele Volpati|Casanova per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|'10 zügnu 2024|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|10 zügnu 2024|''in càrega''|Marino Beneccio|Casanova uniti per crescere<br />(lista sivica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicasiùn == U teritòiu cumünâle de Casanöva u l'è culegàu cun [[Garlenda]] a levante, grassie aa Stradda Pruvinsâle 6, che a pòrta versu [[U Téstegu|U Testegu]] cun u [[Pàssu du Ginestru]], o Pàssu de Céxi ascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://www.comune.casanovalerrone.sv.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle|outô=Cumün de Casanöva|léngoa=IT|vìxita=2026-06-29}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} [[Categorîa:Casanöva| ]] jk4u9f926qp3qrlyugy4pq7glhzdoxy 10 4966 271400 269415 2026-06-29T16:42:25Z Arbenganese 12552 /* */ Növu, in Arbenganese (e a tema cun San Pe(r)u) 271400 wikitext text/x-wiki <div style="width:95%; -moz-border-radius:2em; margin: 10pt auto 0.5em auto; border:solid 2pt {{{BORDO|#ffdab9}}};"> <div style="background-color:{{{COLORE|#C8D8FF}}}; position:relative; left:-2%; top:-10pt; padding-left:8px; width:102%; -moz-border-radius:2em; margin: 0 auto 0 auto; border:solid 2pt {{{BORDO|#ffdab9}}};"> [[Image:Nuvola apps comic strip.svg|20px]]&nbsp;&nbsp;<big>'''O mòddo de dî'''</big> </div> <div style="margin:-1ex auto 0; padding: 0 2ex .5ex"> [[Immaggine:Albenga-Stemma.svg|35 px]] ''San Pe(r)u, San Paulu e San Scimun, sarvène da u lampu, da u tron da u cattiu scigu(r)un.'' </div> </div> <noinclude>[[Categorîa:Template pàgina prinçipâ]]</noinclude> dt2u6uxrfx4l9cpqycjuehh4phydgdg 0 24325 271405 271369 2026-06-30T08:08:53Z Luensu1959 1211 didascalia 271405 wikitext text/x-wiki L<noinclude>'</noinclude>'''Invèrno ''' o l'é a quàrta [[Stagióni|stagión]] de l'[[ànno]]. [[Immaggine:Four season italian infotext.svg|thumb|400px|right|E 4 stagioìn]] == Descriçion == A stagión de l'invèrno inte l'emisfêro boreâle a comensa a-o [[22 dexénbre]], a-o solstiçio d'invèrno, e a finisce a-o [[21 marso]]. Inte l'emisfêro oustrâle, l'invèrno o corispónde a-o mæximo perîodo, ma o l'é pe cóntra 'na stagión câda. [[Primavéia]] - [[Estæ]] - [[Aotùnno]] {{clear}} [[Immaggine:Fosse n° 1 - 3 des mines d'Azincourt (78051).jpg|miniatura|Paisaggio de 'na giornâ d'inverno in sciô vêgio scito de minêe de Saint-Robert a Monchecourt, in Fransa]] == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Stagioìn de l'anno]] 6x5btllv388q9yk9xw27x8wssug461o 0 25322 271406 271368 2026-06-30T08:10:43Z Luensu1959 1211 coresión 271406 wikitext text/x-wiki '''Uggiate-Trevano''' (''Uggiaa'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Uggiate-Trevano |Panorama = Panorama_Uggiate_Trevano.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Rita Lambrughi |Partito = lìsta cìvica ''Continuità e rinnovamento'' |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Albiolo]], [[Bizzarone]], [[Colverde]], [[Faloppio]], [[Novazzano]] (CH-TI), [[Ronago]], [[Valmorea]] |Nome abitanti = (it) ''Uggiatesi'' |Patrono = Sànti Pê e Pòulo |Festivo = 19 màrso |Mappa = Map_of_comune_of_Uggiate-Trevano_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Uggiate-Trevano inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == [[Immaggine:Tramonto Uggiate Trevano.jpg|thumb|350px|Uggiate Trevano|centro]] == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] 3ohn1gtthe3vj5ay18htzl7fi8jiqp8 0 25323 271407 214894 2026-06-30T08:12:02Z Luensu1959 1211 nomme locale 271407 wikitext text/x-wiki '''Val Rezzo''' (''Val Rezz'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Val Rezzo |Panorama = Buggiolo - panoramio.jpg |Didascalia = Panoràmma da fraçión de Buggiolo |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Ivan Puddu |Partito = lìsta cìvica |Data elezione = 8-6-2009 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Carlazzo]], [[Cavargna]], [[Corrido]], [[Lugano]] (CH-TI), [[Porlezza]], [[San Nazzaro Val Cavargna]], [[Valsolda]] |Nome abitanti = (it) ''Valrezzini'' |Patrono = |Festivo = |Mappa = Map_of_comune_of_Val_Rezzo_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Val Rezzo inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] ftvq99xjcuaz6q90trcmiab3ns9howk 0 25324 271408 214895 2026-06-30T08:13:22Z Luensu1959 1211 nomme locale 271408 wikitext text/x-wiki '''Valbrona''' (''Valbroeuna'' into dialetto lombardo do pòsto) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Valbrona |Panorama = Lago di Lecco - panoramio - pyraniton (1).jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Luigi Vener |Partito = lìsta cìvica ''La nostra valle'' |Data elezione = 8-6-2009 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Abbadia Lariana]] (LC), [[Asso (Italia)|Asso]], [[Canzo]], [[Lasnigo]], [[Mandello del Lario]] (LC), [[Oliveto Lario]] (LC), [[Valmadrera]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Valbronesi'' |Patrono = |Festivo = |Mappa = Map_of_comune_of_Valbrona_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Valbrona inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] h46153kerik3x8v1lyxnuooc4symc7c 0 25327 271409 214898 2026-06-30T10:26:02Z Luensu1959 1211 nomme locale 271409 wikitext text/x-wiki '''Veleso''' (''Veles'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Veleso |Panorama = Zelbio da Veleso - panoramio.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Livia Cioffi |Partito = lìsta cìvica ''Vèles'' |Data elezione = 5-6-2016 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bellagio]], [[Lezzeno]], [[Nesso (Italia)|Nesso]], [[Zelbio]] |Nome abitanti = (it) ''Velesini'' |Patrono = Sàn Tögno Abòu |Festivo = |Mappa = Map_of_comune_of_Veleso_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Veleso inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] fpy7d0n2hw8k8a9ila1pb5narwtukpn