Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 3409 275375 267867 2026-11-10T20:18:27Z N.Longo 12052 rev tl 275375 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}}{{Stâto antîgo |nómme corénte = Unión Soviética |nómme conplêto = Unión de Repùbriche Socialìste Soviétiche |nómme ofiçiâ = {{Ru}} ''Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик'', СССР |link localizaçión = Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg |léngoa ofiçiâ = niscùnn-a, [[Lengua ruscia|Rùscio]] (''de facto'') |léngoa = [[Lengua armenn-a|Armêno]], [[Lengua azera|azêro]], [[Lengua bieloruscia|Bielorùscio]], [[Léngoa èstone|Èstone]], [[Léngoa giorgiànn-a|Giorgiàn]], [[Léngoa kazâka|Kazâko]], [[Léngoa kirghisa|Kirghiso]], [[Lengua lettone|Lètone]], [[Lengua lituann-a|Litoàn]], [[Léngoa moldâva|Moldâvo]], [[Lengua ruscia|Rùscio]], [[Léngoa tajika|Tajiko]], [[Léngoa turkmêna|Turkmêno]], [[Lengua ucrainn-a|Ucraìn]], [[Léngoa uzbêka|Uzbêko]] |mòtto = {{Ru}} Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br />''Proletarii vsech stran, soedinjajtes'!''<br />(Lavoratoî do móndo, unîve!) |ìnno = ''[[L'internaçionâle]]'' ([[1922]]-[[1944]])<br />''[[Ìnno de l'Unión Soviética]]'' ([[1944]]-[[1991]]) |capitâle prinçipâ = {{Scìnbolo|Coat of Arms of Moscow (Soviet).svg}} [[Mosca (çittæ)|Mósca]] |fórma de stâto = Stâto socialìsta a partîo ùnico con scistêma de Soviet ([[1922]]-[[1990]])<br />Stâto socialdemocràtico de dirìtto ([[1990]]-[[1991]]) |govèrno = Repùbrica diretoriâle federâle soviética a partîo ùnico ([[1922]]-[[1990]])<br />Repùbrica semiprescidençiâle federâle ([[1990]]-[[1991]]) |lìsta càppi de stâto = Prescidénte do ''Presidium'' do Soviet Suprêmo de l'Unión Soviética (1922-1989)<br />Prescidénte do Soviet Suprêmo de l'Unión Soviética (1989-1990)<br />Prescidénte de l'Unión Soviética (1990-1991) |lìsta càppi de govèrno = Prescidénte do Conséggio di Minìstri (''de iure'')<br />Segretâio generâle do PCUS (''de facto'') |òrgani deliberatîvi = Soviet Suprêmo |prinçìpio = [[30 dexénbre|30 de dexénbre]] do [[1922]] |prìmo càppo de stâto = [[Lenin]] |fæto iniçiâle = [[Goæra civîle rùscia]] |fìn = [[26 dexénbre|26 de dexénbre]] do [[1991]] |ùrtimo càppo de stâto = [[Michail Gorbačëv]] |fæto finâle = [[Putsch de agósto|Putsch de Mósca]], [[Acòrdo de Belaveža]], Indipendénsa da [[Ruscia|Rùscia]] |región = [[Rùscia eoropêa]] e [[Rùscia aziàtica|aziàtica]] |superfìcce màscima = 22.402.000 km² |perîodo màscima espansción = 1991 |popolaçión = 294.147.579 |perîodo popolaçión = 1991 |sudivixoìn = [[:Categorîa:Ex-Repubbriche sovietiche|15 repùbriche socialìste soviétiche]] |monæa = [[Rùblo Soviético]] (руб, SUR) |rizórse = [[gàzzo]], [[petròlio]] |produçioìn = [[gàzzo]], [[gran|gràn]], [[âsâ]], [[indùstria pezànte]] |tràffeghi = [[Comecon]] |religioìn prinçipæ = [[Gêxa ortodòssa|Ortodoscîa]] |religión de stâto = Ateîsmo scentìfico de stâto ([[1924]]-[[1936]])<br />Stâto làico ([[1936]]-[[1991]]) |âtre religioìn = [[Islàm sunnìta]], [[Islàm scîta]], [[Luteraneximo|Luteranêximo]], [[Catoliceximo|Catolicêximo]], [[Ebraiximo|Ebraîsmo]] |tld = .su |teléfono = +7 |tàrga = SU |stâto prezénte = {{ARM}}<br />{{AZE}}<br />{{BLR}}<br />{{EST}}<br />{{GEO}}<br />{{KAZ}}<br />{{KGZ}}<br />{{LVA}}<br />{{LTU}}<br />{{MDA}}<br />{{RUS}}<br />{{TJK}}<br />{{TKM}}<br />{{UKR}}<br />{{UZB}} }} L'&#8203;'''Union de Repubbriche Soçialiste Sovietiche''' (Союз Советских Социалистических Республик in [[Lengua russa|rùscio]], trasliteròu inte ''Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik'' / ''Söjóz Soviétskih Sotsialistìceschih Riespóblic''), conosciûa ascì cómme l'&#8203;'''Unión Soviética''' ò abreviâ in '''URSS'''<ref>L'Unión Soviética a g'aveiva 21 [[Nommi offiçiæ de l'Union Sovietica|nommi offiçiæ]]</ref>, a l'é stæta unn-a naçion de l'[[Euròpa]] e de l'[[Asia]] da-o [[1922]] a-o [[1991]] formâ da chinze repùbbriche. A seu capitâ a l'êa [[Mosca]]. == Repùbbriche Soçialiste Soviétiche == E chinze Repùbbriche de l'Union de Repubbriche Soçialiste Sovietiche êan: {| class="wikitable" |+ !N° !Bandêa !Nómme !Nomme attuâ !Capitâ |- |1 |[[Immaggine:Flag of Russian SFSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Soçialista Federativa Sovietica da Ruscia|RSFS Russa]] |Federaçion da [[Rùscia|Ruscia]] |[[Mosca (çittæ)|Mosca]] |- |2 |[[Immaggine:Flag of Ukrainian SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica de l'Ucrainn-a|RSS Ucraina]] |[[Ucrainn-a]] |[[Kiev]] |- |3 |[[Immaggine:Flag of Byelorussian SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica da Bieloruscia|RSS Bielorussa]] |Repubbrica da [[Bielorùscia|Bieloruscia]] |[[Minsk]] |- |4 |[[Immaggine:Flag of the Uzbek SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica de l'Uzbekistan|RSS Uzbeka]] |Repubbrica de l'[[Uzbekistan]] |[[Taskent]] |- |5 |[[Immaggine:Flag_of_Kazakh_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica do Kazakhistan|RSS Kazaka]] |Repubbrica do [[Kazakistan]] |[[Astana]] |- |6 |[[Immaggine:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica da Georgia|RSS Georgiana]] |[[Giörgia|Geòrgia]] |[[Tiblisi]] |- |7 |[[Immaggine:Flag_of_Azerbaijan_SSR.svg|50px]] |[[Repùbrica Socialìsta Soviética Azêra|RSS Azera]] |Repubbrica de l'[[Azerbaijan]] |[[Baku]] |- |8 |[[Immaggine:Flag_of_Lithuanian_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica da Lituania|RSS Lituana]] |Repubbrica da [[Litoània|Lituania]] |[[Vilnius]] |- |9 |[[Immaggine:Flag of Moldavian SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica da Moldavvia|RSS Moldava]] |Repubbrica da [[Moldavia|Moldavvia]] |[[Chişinău]] |- |10 |[[Immaggine:Flag_of_Latvian_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica da Lettònia|RSS Lettone]] |Repubbrica de [[Letònia|Lettònia]] |[[Riga|Rigg-a]] |- |11 |[[Immaggine:Flag_of_Kyrgyz_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica do Kirghizistan|RSS Kirghiza]] |Repubbrica do [[Kirghizistan]] |[[Bishkek]] |- |12 |[[Immaggine:Flag_of_Tajik_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica do Tajikistan|RSS Tagika]] |Repubbrica do [[Tagikistàn|Tajikistan]] |[[Duxanbé]] |- |13 |[[Immaggine:Flag_of_Armenian_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica de l'Armenia|RSS Armena]] |Repubbrica de l'[[Armenia]] |[[Erevan]] |- |14 |[[Immaggine:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica do Turkmenistan|RSS Turkmena]] |Repubbrica do [[Turkmenistan]] |[[Ashgabat]] |- |15 |[[Immaggine:Flag_of_Estonian_SSR.svg|50px]] |[[Repubbrica Socialista Sovietica de l'Estònia|RSS Estone]] |Repubbrica de l'[[Estònia]] |[[Tallinn]] |} == Nòtte == <references /> {{Clear}} == Âtri progetti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Stati do passòu]] [[Categorîa:Ex-Repubbriche sovietiche| ]] 2axnwe5ykk19csdqxxpll253vtmpif4 0 3419 275377 244076 2026-11-10T20:31:20Z N.Longo 12052 rev tl 275377 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Stâto antîgo |nómme corénte = Repubrica da California |nómme ofiçiâ = {{Es}} ''República de California''<br />{{En}} ''California Republic'' |link localizaçión = Alta California (location map scheme).svg |léngoa ofiçiâ = Nisciùnn-a<br />[[Lèngoa ingleise|Ingléize]] (''de facto'') |léngoa = [[Lèngoa ingleise|Ingléize]]<br />[[Lengua spagnòlla|Spagnòllo]]<br />Léngoe americànn-e |capitâle prinçipâ = Nisciùnn-a<br />[[Sonoma]] (''de facto'') |fórma de stâto = [[Repùbrica prescidençiâle]] (''de iure'') |govèrno = |tìtolo càppi de stâto = Prescidénte |lìsta càppi de stâto = [[William B. Ide]] |prinçìpio = [[14 zûgno|14 de zùgno]] do [[1846]] |fæto iniçiâle = Indipendénsa da-o Méscico |fìn = [[9 lûggio|9 de lùggio]] do [[1846]] |fæto finâle = Anesción a-i Stâti Unîi d'América |popolaçión = 15.000 |perîodo popolaçión = [[1846]] |monæa = [[Dòlaro statuniténse]]<br />[[Peso mescicàn]] |rizórse = [[Agricoltûa]] |religioìn prinçipæ = [[Protestantêximo]], [[Gêxa catòlica|Catolicêximo]] |stâto precedénte = {{Scìnbolo|Bandera de la República Central Mexicana.svg}} [[Repùbrica Centralìsta (Méscico)|Repùbrica Centralìsta]] |stâto sucesîvo = {{USA}} }} A '''Repubrica da California''', dita ascì ''Bear Flag Republic'' (a "repubbrica da bandëa de l'orso"), a l'êa nasciûa o quatorze de zùgno do [[1846]] apreuvo a 'na rivòlta contra e autoritæ mescicann-e inta [[Provinsa da California]]. == Stòia == [[Immaggine:Original Todd bear flag.jpg|sinistra|miniatura|A ''Bear Flag'' òriginâle, föto do [[1890]].]] Un gruppo de 33 òmmi armæ o l'intrò into çentro da çittæ de [[Sonoma (California)|Sonoma]] inte l'Ata California, a nord de San Francisco, o dezarmò i militæ mescichen e o proclamò l'indipendensa. O comandante da California do Nòrd, o generâ [[Mariano Guadalupe Vallejo]], o vegnîva misso in galêa a-o [[Forte Sutter]] e [[William B. Ide]] o vegnîva proclamòu prescidente. O 23 zùgno o capitan Frémont o l'arivava a Sonoma con 60 sordatti e o piggiava o contròllo de l'armâ da repubrica. O trezze de mazzo a l'êa scciupâ a [[Guæra Méscico-Americann-a|guæra]] tra [[Stati Unïi d'America]] e [[Mescico]], ma a notiçia a l'arivâva inta Repubrica sôlo a-o sette de lùggio, quando i mainæ americhen, comandæ da [[John D. Sloat]], che combatteivan contra i mescichen a [[Monterey]] avertivan o Frémont da guæra tra i doî paixi. I californien decidevan de arenbâse a-i americhen e o prescidente Ide o vegnîva degradòu a sordatto into ''batagion da California'', guidòu da-o Frémont, che o conbatêva co-i americhen. A rivòlta da Bandëa de l'Orso e da "Repubrica da California" a finîva con l'anexion a-i Stati Unîi d'América a-o neuve de lùggio do 1846, quande o tenente da Marin-a di Stati Unîi Joseph Revere o tiava sciù a bandëa di Stati Unîi davanti a-a caserma de Sonoma. {{Clear}} == Âtri progetti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Stöia di Stâti Unîi d'América]] [[Categorîa:Stati do passòu]] 8w56t66pxd4q6kmxft9r0pj43l0sqy6 0 3477 275382 273390 2026-11-10T20:45:51Z N.Longo 12052 rev tl 275382 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Stâto antîgo |nómme corénte = Repùbrica de Zêna |nómme conplêto = Serenìscima Repùbrica de Zêna |nómme ofiçiâ = {{La}} ''Res Publica Genuensis'' ò ''Ianuensis'' |pàgina bandêa = Bandêa de Zêna |pàgina stémma = Stémma de Zêna |link localizaçión = Republic of Genoa 1789.svg |didascalîa localizaçión = A Repùbrica de Zêna do [[1789]] |link màppa = 1749 map of Liguria published by Homannsche Erben.jpg |didascalîa = Màppa da Repùbrica de Zêna do [[1749]] |léngoa ofiçiâ = Nisciùnn-a. I àtti ofiçiæ êan scrîti in zenéize, latìn e italiàn. |léngoa = [[Lengoa ligure|Lìgure]], [[Lengua corsa|Còrso]], [[Lengoa grega|Grêgo]] e âtre |mòtto = ''[[Griphus ut has angit, sic hostes Ianua frangit]]'' |ìnno = ''[[Bàsso de Zêna]]'' (ìnno de raprezentànsa) |capitâle prinçipâ = [[Zena|Zêna]] |dipendénse = * {{Scìnbolo|Torre Merlata del Giudicato di Torres.svg}} [[Giudicâto de Torres]] <small>(1259-1325)</small> * {{Scìnbolo|Armoiries Gênes.svg}} [[Corsega|Còrsega]] <small>(1284-1768)</small> * {{Scìnbolo|Provincia di Genova-Stemma.svg}} [[Gazaia|Gazàia]] <small>(1266-1475)</small> * {{Scìnbolo|Coa fam ITA lomellini.jpg}} [[Tabòrka|Tabàrca]] <small>(1540-1742)</small> * {{Scìnbolo|Coat of arms of the House of Giustiniani (1413).svg}} [[Scignorîa de Scîo|Scîo]] <small>(1347-1566)</small> * [[Scignorîa de Gibelétto|Gibelétto]] <small>(1109-1302)</small> |fórma de stâto = Repùbrica òligàrchica |govèrno = |tìtolo càppi de govèrno = [[Dûxe da Repùbrica de Zêna|Dûxe]] |lìsta càppi de govèrno = [[Duxi de Zena|184 Dûxi de Zêna]] |òrgani deliberatîvi = Gràn Conséggio e Consegétto <small>(da-o 1528)</small> |prinçìpio = [[1096]] |fæto iniçiâle = Fondaçión da ''[[Compagna Communis]]'' e elevaçión de Zêna a lìbero comùn |fìn = [[14 zûgno|14 de zùgno]] do [[1797]] |fæto finâle = Canpàgna d'Itàlia do [[Napolion Bonaparte|Napolión]] |teritöio òriginâle = [[Liguria|Ligùria]] |superfìcce màscima = 14.000 km² |perîodo màscima espansción = [[XVI secolo|sécolo XVI]] |popolaçión = 600.000 |perîodo popolaçión = [[XVI secolo|sécolo XVI]] |monæa = [[Lîa zenéize|Lîa Zenéize]]<ref>Védde [[Monetaçión zenéize]] ascì</ref> |tràffeghi = [[Inpêro bizantìn]], [[Regno de Geruzalèmme|Régno de Geruzalèmme]], [[Egitto|Egìtto]], [[Fransa|Frànsa]], [[Fiàndre]], [[Spagna|Spàgna]], [[Inghiltæra]], [[Sacro Impêo Roman|Sàcro Româno Inpêro]], [[Stati de l'Italia do passòu|Stâti Italién]], [[Stâto Pontifìccio]], [[Régno de Sicìlia]] |religioìn prinçipæ = [[Catoliceximo|Catolicêximo]] |religión de stâto = [[Catoliceximo|Catolicêximo]] |âtre religioìn = [[Gêxa ortodòssa|Ortodoscîa]], [[Ebraiximo|Ebraîsmo]], [[Islamiximo|Islàm]] |stâto precedénte = {{Scìnbolo|Holy Roman Empire Arms-single head.svg}} [[Sacro Impêo Roman|Sàcro Româno Inpêro]] * {{Scìnbolo|Corona ferrea monza (heraldry).svg}} [[Régno d'Itàlia (Sàcro Româno Inpêro)|Régno d'Itàlia]] |stâto sucesîvo = {{Scìnbolo|Flag of Genoa.svg}} [[Repùbrica Lìgure]]<br />{{MCO}}<br />{{Scìnbolo|Flag of Corsica.svg}} [[Repùbrica Còrsa]] |stâto prezénte = {{ITA}}<br />{{FRA}}<br />{{TUN}}<br />{{GRC}}<br />{{UKR}} <br />{{RUS}}<br />{{TUR}}<br />{{MCO}}<br />{{ROU}}<br />{{LBN}}<br />{{GEO}} }} A '''Repùbrica de Zêna''' (IPA: {{IPA|/ɾe'pybɾika de 'ze:na/|lij}}, ''Res Publica Genuensis'' ò ''Ianuensis'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]], ''Repubblica di Genova'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]), conosciûa scìnn-a-o [[1528]] cómme '''Comûne de Zêna''' (''Compagna Communis Ianuensis'' in latìn) e da-o [[1580]] cómme '''Serenìscima Repùbrica de Zêna''', a l'é stæta pe sèteçénto ànni unn-a naçión sovrànn-a e indipendénte de l'[[Euròpa]], che con alterne fortùnn-e a l'à segnòu a stöia do continénte. Réizase indipendente into [[1096]] (co-o sò prìmmo [[duxe|dûxe]] e poæ da [[Patria|pâtria]] [[Scimón Boccanéigra|Scimón Bóccanéigra]]), a Repùbrica a l'aiva dovûo conbàtte cóntra [[Pisa]] e [[Venessia|Veneçia]] e a s'êa espànsa in tùtto o [[Mâ Mediterraneo|Mâ Mediterànio]]. == Teritöi conquistæ == [[File:Genuesische Kolonien.png|thumb|410x410px|left|Colònie e bâze zenéixi]] A Repùblica de Zêna, inta stöia, a l'à estéizo o sò domìnio diretto in sci segoénti teritöi: [[Liguria]] e çèrte zöne vixìnn-e (tra e quæ in particolâ l'[[Otrazovo]]), a [[Corsega|Còrscica]], [[Gorgonn-a]], [[Cravæa]], [[Çipro]], [[Scîo]] ò Chîo, [[Samo]], [[Galata]] ò Pêra a [[Costantinopoli]], [[Sebastopoli]], [[Cénbalo]], [[Soldaia]] e [[Caffa]] in [[Crimea]], [[Moncastro]] ò Maurocastro into [[Mâ Néigro]], [[Tann- a|Tann-a]] into Mâ Magiô (ancheu dîto Mâ d'Azov) e [[Tabòrka|Tabàrca]] in [[Tunixia]]. A [[Primma Croxâ|prìmma Croxâ]] a l'à portòu i Zenéixi into céntro do Móndo, dónde se dȇve a lô a conquìsta de [[Gerusalemme|Geruzalèmme]] (''Præpotens Genuensium præsidium''), dónde acquìstan colònie e mercoéi, dónde incàscian richésse straordinâie. Dòppo a vitöia da Melòria in sce [[Pisa|Pîza]] e quélla de Córsola in sce Venéçia, o Mâ Néigro o l'é praticaménte in lâgo zenéize! A [[Bandêa de Zêna|Crôxe de Sàn Zòrzo]] a dòmina in sciô Mâ Mediterànio, e o [[Banco de San Zòrzo|Bànco de Sàn Zòrzo]] o l'ariviâ a manezâ 'n patrimònio asæ ciù grànde de quéllo de ciù inportànti cazàdde ouropȇe, che a-o Bànco domandiàn de spésso palànche e agiùtti. Asestâ in mòddo segûo in scî mónti a-e sò spàlle e lóngo e dôe Rivȇe, tra [[Prinçipatu de Mùnegu|Mónego]] e [[Pòrtivene|Pòrtovénere]], [[Zena|Zȇna]] a da a-o sò domìnio de tæra a fórma da Región che conoscémmo ancheu. E sò colònie, i sò contàtti inte tùtto o móndo, e sò rótte mercantîli ghe dàn quélla richéssa e quélle conpeténse che restiàn inta stöia scinn'a-a ancheu. I fæti stòrichi internaçionâli e o dovéi çercâ nȇuvi mercoéi comerciâli pòrtan i Zenéixi fȇua da-i lìmiti cazænghi do Mediterànio. Són in [[Cinn-a|Cìnn-a]], a-a córte di [[Mongòllia|Móngoli]], són a-e [[Isoe Canaie|Canâie]] e a-o [[Cavo Verde|Càppo Vèrde]], costézan l'[[Africa|Àfrica]] vèrso sùd: sorvetùtto són in [[Spagna|Spàgna]] de dónde partiâ o sò [[Cristoffa Combo|çitadìn ciù famôzo]] pe andâ a çerca de 'na rótta nȇuva pe-e Ìndie, e in càngio o descreuviâ in Nȇuvo Móndo: l'[[Americhe|América]]. == Stöia == === A Repùblica de Sàn Zòrzo === A [[Primma Croxâ|prìmma Croxâ]] o l'à portòu i Zenéixi into céntro do Móndo, dónde se dȇve a lô a conquìsta de [[Gerusalemme|Geruzalèmme]] (''Præpotens Genuensium præsidium''), dónde acquistàn colònie e mercoéi, dónde incàscian richésse straordinâie. Dòppo a vitöia da Melòria in sce Pîza, quélla de Córsola in sce Venéçia, o Mâ Néigro o l'é praticamente in lâgo zenéize. A Crôxe de Sàn Zòrzo a dòmina in sciô [[Mâ Mediterraneo|Mâ Mediterànio]], e o [[Banco de San Zòrzo|Bànco de Sàn Zòrzo]] o l'ariviâ a manezâ 'n patrimònio asæ ciù grànde de quéllo de ciù inportànti cazàdde ouropȇe, che a-o Bànco domandiàn de spésso palànche e agiùtti. Asestâ in mòddo segûo in scî mónti a-e sò spàlle e lóngo e dôe Rivȇe, tra Mónego e Pòrtovénere, Zȇna a da a-o sò domìnio de tæra a fórma da Región che conoscémmo ancheu. E sò colònie, i sò contàtti inte tùtto o móndo, e sò rótte mercantîli ghe dàn quélla richéssa e quélle conpeténse che restiàn inta stöia scinn'a-a ancheu. I fæti stòrichi internaçionâli e o dovéi çercâ nȇuvi mercoéi comerciâli pòrtan i Zenéixi fȇua da-i lìmiti cazænghi do Mediterànio. Són in [[Cinn-a|Cìnn-a]] a-a córte di Móngoli, són a-e Canâie e a-o [[Cavo Verde|Càppo Vèrde]], costézan l'Àfrica vèrso sùd: sorvetùtto són in Spàgna de dónde partiâ o sò çitadìn ciù famôzo pe andâ a scrovî 'na rótta nȇuva pe-e Ìndie, e in càngio o descreuviâ in Nȇuvo Móndo. === O Sécolo di Zenéixi === [[File:Repubblica di Genova.png|thumb|537x537px|L'espansción da Repùblica de Zêna into Mâ Mediterànio|alt=|sinistra]]I rapòrti fra Zȇna e a [[Penîzoa Ibérica]] àn 'na sòlida tradiçión ch'a coménsa co-a liberaçión da çitæ de [[Tortôza]] da-i Môi da pàrte di zenéixi ([[1148]]), a pàssa atravèrso i rapòrti co-o [[Portogallo|Pòrtogàllo]] do rè Gioâne I e, in particolâre, co-a famìggia Zenéize Pesàgno (costrutoî de bàrchi e navegànti) pe arivâ a quéllo ch'o vȇgne ciamòu in spagnòllo “El siglo de los genoveses” (o Sécolo di Zenéixi) conpréizo a fȇa goæra ch'a l'à vìsto o prevaléi di Aragonéixi into domìnio do Mediterànio Òcidentâle e in Sardégna. O no l'é 'n câxo chò-u [[Cristoffa Combo|Cristòffa Colónbo]] o foîse in [[Spagna|Spàgna]]. E o no l'é 'n câxo che i Zenéixi, di quæ ciù de 'n tèrzo o vivéiva in Spàgna, da ste sò bâze, spécce da [[Seviggia|Sevìggia]], manezésan i tràfeghi richìscimi che ne vegnîvan da-i teritöi do Nȇuvo Móndo che i spagnòlli stâvan conquistàndo. Pèrso o [[Mâ Neigro|Mâ Néigro]] e e colònie into Levànte a caxón di [[Tùrchi]], i Zenéixi àn capîo ch'aviéivan dovûo spostâ de 180° i sò interèsci comerciâli, gjâ i éuggi da Levànte a Ponènte cómme avéiva fæto o Colónbo e, in càngio, sostitoî e spéçie con l'argénto che, se dîva, o nascéiva in América, o luxîva a Sevìggia ma o finîva asoteròu a Zȇna. O scìnbolo de sto procèsso chi o l'à nómme [[Dria Doia|Andrîa Döia]], ''Poæ da [[Patria|Pâtria]]'' zenéize, òmmo de fidùccia de l'inperatô [[Carlo V|Càrlo V]], ch'o l'à saciûo zugâ con quésto gròsso flùsso econòmico e o l'à dæto a-a Repùblica risòrse econòmiche e strutûe polìtiche che són duæ scinn'a-a [[Napolion Bonaparte|Napolión]]. === O declìn scinn'a Napolión === A Repùblica, inadàtta a zugâ 'na sò polìtica èstera, a vîve sciorbîa inte l'òrbita spagnòlla e a ne gestìsce e finànse pe 'n lóngo perîodo, a-o mànco scìnn-a quànde gh'é quarcösa da aministrâ. Ma e richésse spagnòlle, coscì cómme a sò poténsa, vàn amermàndo e pe l'Inpȇro Ibérico, atacòu da l'[[Paixi Basci|Olànda]] e da l'[[Inghiltæra]], Zȇna a no sèrve ciù e a vȇgne mìssa da pàrte. Sénsa l'agiùtto spagnòllo, a Repùblica Oligàrchica a rèsta izolâ, asfìtica e esclûza da-i tràfeghi inportànti; a proviâ a fâ 'na spediçión inte l'[[Indonexia|Indonézia]] pe çercâ 'n âtro futûro, ma o tentatîvo o vȇgne fermòu da-i Olandéixi. Into Mediterànio a prezénsa di Barberéschi e l'incapaçitæ de poéli conbàtili, i tràfeghi che no réndan ciù perché òua tùtto gîa vèrso l'[[Oçeano Atlantico|Atlàntico]], i mercoéi de lóngo ciù pövei fàn in mòddo chi-â prezénsa zenéize a no l'é che l'ónbra de quéllo ch'a l'ȇa 'na vòtta. Pe de ciù, a Repùblica a se dȇve difénde da-i Françéixi a-i quæ a l'é costréita a cȇde a [[Corsega|Còrscica]], e da-i Piemontéixi che vȇuan a región pe poéi avéi 'n avertûa in sciô mâ. A Repùblica de Sàn Zòrzo a no l'é bónn-a a renovâse e a pàssa coscì i ùrtimi ténpi da sò stöia a difénde a sò indipendénsa da-i [[Savoia|Savöia]] e a conbàtte pe tòcchi picìn da sò tæra con nómmi famôxi de marchezâti e principâti ma pövei e picìn cómme mandìlli. A nìnte sèrvan fæti cómme quélli do [[Balilla|Balìlla]] se no sôlo cómme inùtili prȇuve d'òrghéuggio. In sciâ fìn arîva o Napolión ch'o scancèlla tùtto, o a trasfórma in [[Repùbrica Lìgure|Repùblica Lìgure]] pe pöi anétila a-a Frànsa. Pe 'n schèrso do destìn, a scancelâ l'ùrtima de [[Repubbriche mainæ|Repùbliche Marén]] o l'é stæto un ch'o poéiva beniscìmo ȇse 'n sò fìggio: de fæti a Còrscica a l'é stæta vendûa a-i Françéixi l'ànno prìmma da nàscita do Napolión che coscì o l'é nasciûo [[Fransa|françéize]]. == Govèrno == === Fórme de govèrno === {{Véddi ascì|Cónsoi da Compagna Communis|Poistæ da Compagna Communis|Duxi de Zena}} [[Immaggine:Caffaro_di_Rustico_da_Caschifellone_-_Villetta_Di_Negro_(Genoa)_-_DSC02421.JPG|miniatura|Bùsto dedicòu a-o Càffaro, conservòu a-a [[Vilétta Di Negro]].]] A stöia de Zêna e da sò repùblica a pœ êse ricostroîa atravèrso i [[Annæ (Caffao)|anâli]] do [[Caffao|Càfaro]] (do [[XI secolo|XI sécolo]]) e di outoî vegnûi dòppo ch'àn continoòu o racónto. Gràçie a ste òpere chi l'é poscìbile segoî l'evoluçión no sôlo da Repùblica ma da sò fórma de govèrno ascì<ref>{{Çitta|Donaver, 1975|p. 87}}</ref>. 'Na ciæa descriçión de cómme i contenporànni sentîvan a particolâ fórma d'òrganizaçión do stâto zenéize a l'è quélla scrîta da [[Mattê Senarga]] (dûxe da-o [[1595]] a-o [[1597]]) into sò ''Discórso in sciâ çitæ e a Repùblica de Zêna''<ref>{{Çitta|Donaver, 1975|p. 88}}</ref>: {{Çitaçión|O no l'apartêgne a nisciùn di tréi govèrni boìn, ni a-i tréi gràmmi, notæ da l'Aristòtele, benscì o l'é 'na mescciûa de quésti, o no l'é asolutaménte 'na democraçîa, zaché o pòpolo o no gh'à nisciùn potêre, o no l'é 'n'aristocraçîa, zaché tùtti i inscrîti, ò sæ i “nòbili”, a govèrnan; no se peu ciamâla “libertæ” zaché o pòpolo o l'é giudicòu con severitæ}} Da-o pónto de vìsta da fórma de govèrno, a stöia da Repùblica zenéize a vén spartîa inti çìnque perîodi chi sótta scrîti: * Perîodo di Cónsoli: a fórma ciù "democràtica"; a l'iniçia co l'efetîvo consegoiménto de l'indipendénsa e l'instituçión da ''Compagna Communis'' into [[1099]]. * Perîodo di Poistæ: pasàggio divegnûo necesâio co-o crésce de l'instabilitæ inta prìmma fórma da Repùblica. A l'é a fìn do govèrno “democràtico". * Perîodo di Capitànni do pòpolo: pasàggio obligatöio a caxón de 'na nêuva fórma d'instabilitæ pe córpa de lòtte fra i "ranpìn" e i "mascheræ". * Perîodo di Dûxi a vìtta: o coincìdde co-o sécolo de màscimo splendô da Repùblica, scibén ch'o l'é stæto o govèrno ciù outoritâio de tùtti. * Perîodo di Dûxi in càrega sôlo doî ànni: l'ùrtimo da stöia da Repùblica indipendénte; inte sti ànni chi a s'é fæta ciù fòrte a fórma de govèrno aristocràtica. [[Immaggine:Genova-Palazzo_San_Giorgio-DSCF7709.JPG|miniatura|[[Scimón Boccanéigra|Scimón Bóccanéigra]], o prìmmo dûxe co dignitæ a vìtta.]] De ciù, pe tùtta a sò stöia, inta Repùblica a gh'è stæta a tradiçión che o clêro o no poéiva ricrovî càreghe pùbliche<ref>{{Çitta|Ricci, 1999|p. 77}}</ref>. In particolâ e tàppe de l'evoluçión do Stâto zenéize, segóndo a fórma de govèrno adotâ, són e segoénti. {| class="wikitable" !Perîodo !Fórma de govèrno !Anotaçioìn |- |1099-1129 |Cónsoli |avéivan e càreghe do Stâto e di Ciæti |- |1130-1216 |Poistæ e/ò Cónsoli di Ciæti |càreghe separæ |- |1217-1311 |Podestà, Capitànio ò Capitànni do pòpolo | |- |1311-1314 |Vicâi de l'inperatô Rìcco VII | |- |1314-1317 |Poistæ |l'ùrtimo Poistæ no zenéize o l'é Zambellino di Bernardo, de [[Bréscia]] |- |1317-1318 |Doî capitànni do pòpolo |diarchîa |- |1318-1335 |Vicâi do rè Bèrto de Nàpoli | |- |1335-1339 |Doî capitànni do pòpolo |diarchîa |- |1339-1528 |Dûxi con dignitæ a vìtta |o prìmmo o l'é stæto [[Scimón Boccanéigra|Scimón Bóccanéigra]] |- |1528-1797 |Dûxi con dignitæ bienâle |o prìmmo o l'é stæto [[Oberto Cattannio Lazzao]] |} Da segnalâ che, inte l'ùrtimo perîodo scìn a-o [[1797]], a repùblica a vêgne governâ ségge da dûxi ségge da governatoî foestê, quànde a l'êa sotomìssa a âtri stâti. Pe-o cùrto perîodo depoî a liberaçión da-o domìnio françéize, da-o [[26 arvî]] [[1814]] a-o [[7 zenâ]] [[1815]], gh'è stæto ascì 'n govèrno provizöio ch'o l'àiva cómme prescidénte [[Gêumo Særa]]. === Instituçioîn de govèrno === ==== Dûxe ==== {{Véddi ascì|Dûxe da Repùbrica de Zêna}}[[Immaggine:Doge_Antoniotto_Adorno.jpg|miniatura|[[Antoniotto Adorno (1340-1398)|Antoniotto Adorno]], l'ùnico dûxe a avéi covèrto quàttro mandæ]] A Zêna o dûxe o l'êa 'na figûa centrâle de l'ordinaménto da Repùblica, institoîa a partî da-o [[23 dexénbre]] [[1339]], aprêuvo a-a crîxi do precedénte scistêma di capitàni do pòpolo, da [[Scimón Boccanéigra|Scimón Bóccanéigra]], elezûo con dignitæ a vìtta. O scistêma di dûxi inta repùblica mainâ zenéize o duiâ scìn a-a fìn da stöia da repùblica aristocràtica, avegnûa into [[1797]] con l'invaxón napoliònica e a creaçión da [[Repùbrica Lìgure|Repùblica Lìgure]]. De ciù quésto perîodo se pœ divìdde inte âtri doî intervàlli: defæti, co-a rifórma de [[Dria Doia|Drîa Döia]] do [[1528]], cómme za acenòu, s'êa pasòu da 'n scistêma a dûxi con dignitæ a vìtta a avéi dûxi elezûi ògni doî ànni. A ògni mòddo quésta càrega a l'è stæta storicaménte spartîa tra dötræ de famìgge ciù inportànti da çitæ; sorviatùtto i [[Fregoso (famìggia)|Fregoso]] (con 13 dûxi, sôlo into perîodo da dignitæ a vìtta), i [[Adorno (famìggia)|Adorno]] e i [[Döia (famiggia)|Döia]]. A livéllo de tìtolo pe tànto ténpo o Dûxe de Zêna o vêgne conscideròu cómme o dùcca da çitæ, e dónca sotostànte (pe-o ciù fórmalménte) a l'Inpeatô do [[Sacro Impêo Roman|Sâcro Româno Inpêro]], sotomisción formâle ch'a finiâ co-o [[Zane Françesco Brignoe Sae (1582-1637)|Zane Françesco Brignoe]], gràçie a 'na rifórma di tìtoli co-a quæ i Dûxi saiàn conscideræ pægi a tùtti i âtri càppi de stâto. De ciù, scìn a-a sò cesión a-a [[Fransa|Frànsa]] do [[7 zûgno|7 zùgno]] [[1746]] e da l'elevaçión de quésto teritöio a-o ràngo de régno, i Dûxi avéivan o tìtolo de rè da Còrsega ascì, dónca êan ofiçialménte "Dûxe e Rè da Còrsega". ==== Gràn Conséggio e Consegétto ==== <gallery widths="250"> Immaggine:Palazzo Ducale visto da Piazza Matteotti.jpg|O Pâxo, vìsto da ciàssa Matteotti Immaggine:Genova Palazzo Ducale Maggior Consiglio 1.jpg|O Salón do Gràn Conséggio Immaggine:Genova-palazzo ducale-sala minor consiglio1.jpg|O Salón do Consegétto (quéllo de stæ) </gallery>Quésti doî òrgani són stæti institoîi ànche lô co-a rifórma do [[1528]] vosciûa da [[Dria Doia|Drîa Döia]], o quæ o l'avéiva incaregòu 12 riformatoî de creâ 'n nêuvo scistêma de govèrno pe garantî 'na magiô stabilitæ a-a Repùblica de Zêna. Prìmma de tùtto o vêgne cangiòu o nùmero di [[Abèrgo di Nòbili|abèrghi]], aomentòu da 23 a 28 con l'amisción de 5 cazàdde de nobiltæ ciù recénte: i [[Giustiniàn (famìggia zenéize)|Giustinién]], i [[Promontöio (famìggia)|Promontöio]], i [[Sòuli (famìggia)|Sòuli]], i [[De Frànchi (famìggia)|De Frànchi]] e i [[Di Fornæ (famìggia)|Di Fornæ]], òua scrîti a-o ''Liber Nobilitatis Genuensise''<ref name=":0">{{Çitta|Donaver, 1965|pp. 154-158}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.giustiniani.info/librodoro.html|tìtolo=Il “Liber Nobilitatis Genuensis” e la storia della famiglia Giustiniani|léngoa=IT|vìxita=2021-04-29}}</ref>. Riformòu o scistêma di abèrghi saián dónca introdûti i doî Conséggi, conpòsti da raprezentànti a dignitæ anoâle, che fonçionâvan a-a segoénte manêa<ref name=":0" />: * o Gràn Conséggio o l'êa formòu da 400 conponénti, estræti a sòrte tra l'elénco di scrîti a-o lìbbro da nobiltæ e o se riunîva inta sâla prinçipâ do [[Pâxo]], dîta pròpio Salón do Gràn Conséggio. * o Consegétto o l'êa pe cóntra conpòsto da 100 ménbri, estræti a sòrte tra i raprezentànti do Gràn Conséggio, e o dispónéiva de doî divèrsci saloîn pe-e riunioîn. Defæti, de stæ, o se riunîva inte 'na sâla do Pâxo afaciâ vèrso nòrd, dîta "Consegétto de stæ", méntre d'invèrno o se spostâva inte 'n âtra, espòsta a sùd e dónca ciù câda, dîta "Consegétto d'invèrno". I conponénti do Gràn Conséggio avéivan ànche o conpîo de elêze, da quànde a sò càrega a l'èa divegnûa bienâle, o Dûxe<ref>{{Çitta|Olivieri, 1860|pp. 204-208}}</ref>, o quæ o saiâ afiancòu da doî grùppi de consegê. O prìmmo o l'êa formòu da 8 senatoî, e o l'avéiva fonçioîn legislatîve, méntre o segóndo, conpòsto de 8 procuæ, o l'avéiva sorviatùtto fonçioîn de gestión finançiâia. Conpletâva l'ordinaménto giurìdico da Repùblica de Zêna o sò prinçipâ òrgano giudiçiâio, o Magistrâto di Màscimi Scindicatoî, o quæ o l'avéiva l'inportànte conpîo de controlâ che tùtti i âtri òrgani governatîvi rispetéssan a lézze<ref name=":0" />. Depoî l'introduçión de quésta rifórma ghe saián çèrtidùn novitæ (prezénpio into [[1547]] co-a rifórma do Garibetto ò co-e ''leges novae'' do [[1576]])<ref>{{Çitta|Donaver, 1965|pp. 167-168}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.ilgiornale.it/news/quelle-congiure-ordite-impadronirsi-potere-genova.html|tìtolo=Quelle congiure ordite per impadronirsi del potere di Genova|outô=Pier Guido Quartero|dæta=2012-02-23|léngoa=IT|vìxita=2021-04-29}}</ref>, ma se tratiâ prinçipalménte de cangiaménti con rigoàrdo a-i mòddi de eleçión a-i conséggi ò a-a conpoxiçión di lìbbri da nobiltæ, méntre a strutûa òrganizatîva da Repùblica restiâ fondamentalménte a mæxima scìn a-a chéita da repùblica aristocràtica, avegnûa into [[1797]]<ref>{{Çitta|Donaver, 1965|pp. 175-179}}</ref>. == Da-i Anâli de [[Aostin Giustignan|Agostìn Giustiniàn]] (1424) in scî posediménti zenéixi == O fæto l'é che Zêna inte quélli ténpi a fâva, e a frequentâva asæ o tràfego de mercançie into levànte, e a posedéiva in sce l'[[Isoa de Çipro|îzoa de Cîpro]] a çitæ de Famagósta, a posedéiva l'[[Scîo|îzoa de Scîo]], e a çitæ de [[Pera|Pêra]], e into Mâ Pòntico (Mâ Néigro) ò sæ into pónto Eosîno ciamòu da-a génte Mâ Magiô a posedéiva a tæra ciamâ Samàstro, ch'a l'é inte l'Anatòlia, inte quélla pàrte che i Latìn ciàman Pònto e Bitìnia, e da-arénte a-o sciùmme Parthémio ciamòu da-i antîghi Amìstris, a posedéiva inta Tàorica Chersonésso (a Crimêa), che quélli vegnûi dòppo àn ciamòu Tartàia e Gazàia, o Cébalo, Soldàia, Càffa, e a Gòthia (Dâcia), ch'o l'é o pàize abitòu, segóndo quéllo che dîxe i abitànti mæximi ò sæ quéllo che rèsta de l'ezèrcito chò-u Gofrêdo de Bogión o l'à portòu in Tæra Sànta, e o parlâ da génte de Gòthia o gh'à ancón de scimilitùdini co-a léngoa françéize, e inta Palùdde Meòtide (Meòçia), ò sæ into mâ da Tària a posedéiva a tæra de Tànn-a da-arénte a-a fôxe do sciùmme Tànai, ch'o l'é quéllo ch'o fa da confìn fra l'[[Asia|Àzia]] e l'Ouröpa. E inta tæra ciamâ o Cöpa, inte quélla palùdde ascì, a gh'avéiva giurisdiçión, e inte tùtte e sorvedîte tære a sò presénsa a l'êa asæ grànde, cómme féugge de l'èrbo ch'a l'êa a Repùblica, e se trafegâva ascì in Scinöpi (Scinöpe), in Trapezónda (Trebizónda), in Savastòpoli (Sebastòpoli), e into Bòsforo, e co-i Scignôri de quélli pòsti a Repùblica a gh'avéiva inportànti acòrdi, e dapertùtto a ghe mandâva Cónsoli, scrivén, e âtri ofiçiâli. == Nòtte == <references responsive="" /> == Bibliografîa == === Anâli stòrici === * {{Çitta lìbbro|outô=[[Caffao|Caffao da Rustego de Caschifelon]]|tìtolo=[[Annæ (Caffao)|Annæ do Caffao e di só sucesôî (1099-1293)]]|ànno=1109-1293|çitæ=Zêna}} Véddi ascì [https://www.google.it/search?hl=it&tbo=p&tbm=bks&q=bibliogroup:%22Annali+genovesi+di+Caffaro+e+de%27+suoi+continuatori,+dal+MXCIX+al+MCCXCII%22&source=gbs_metadata_r&cad=6 <nowiki>[chi]</nowiki>] * {{Çitta lìbbro|outô=[[Aostin Giustignan|Aostìn Giustiniàn]]|tìtolo=Castigatissimi Annali di Genova|url=https://books.google.it/books?id=jOY2PQAACAAJ|ànno=1537|çitæ=Zêna}} * {{Çitta lìbbro|outô=[[Oberto Fogetta|Òbèrto Fugétta]]|tìtolo=Delle cose della Repubblica di Genova|url=https://books.google.it/books/about/Delle_cose_della_Republica_di_Genova.html?id=YvLt2U25foIC|ànno=1575|çitæ=Zêna}} * {{Çitta lìbbro|outô=[[Iàcopo Bonfadio]]|tìtolo=Gli Annali di Genova. Dal 1528, che recuperò la libertà, fino al 1550|ànno=1586|çitæ=Zêna}} * {{Çitta lìbbro|outô=[[Antönio Rocatagiâ]]|tìtolo=Annali della Repubblica di Genova di Antonio Roccatagliata, dall'anno 1581 sino all'anno 1608|url=https://books.google.it/books?id=3ZVaAAAAcAAJ|ànno=1608 (1° ed. a stànpa do 1837)|çitæ=Zêna}} * {{Çitta lìbbro|outô=[[Féipo Màia Cazón]]|tìtolo=Annali della repubblica di Genova del secolo decimosesto|url=https://books.google.it/books/about/Annali_della_repubblica_di_Genova_del_se.html?id=CsxDAAAAYAAJ|ànno=1758|çitæ=Zêna}} === Sàggi === * {{Çitta lìbbro|outô=Giunio Carbone|tìtolo=Compendio della storia Ligure dall'origine fino al 1814|url=https://it.wikisource.org/wiki/Monete_e_medaglie_degli_Spinola/Documento_IV|ànno=1837|editô=Emanuelle Carbone e C.|çitæ=Zêna|léngoa=IT|volùmme=2 vol.}} * {{Çitta lìbbro|outô=Agostino Olivieri|tìtolo=Monete e medaglie degli Spinola|url=https://it.wikisource.org/wiki/Monete_e_medaglie_degli_Spinola/Documento_IV|ànno=1860|editô=co' tipi del R. I. de' sordo-muti|çitæ=Zêna|léngoa=IT|cid=Olivieri, 1860}} * {{Çitta lìbbro|outô=Federico Donaver|tìtolo=Storia di genova|ànno=1965|editô=Renzo Tolozzi Editore|çitæ=Zêna|léngoa=IT|cid=Donaver, 1965}} * {{Çitta lìbbro|outô=Domenico Castagna|tìtolo=Genova nella storia|ànno=1971|editô=Lala|çitæ=Zêna|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Michelangelo Dolcino|tìtolo=Storia di Genova nei secoli: duemila anni di civiltà ligure|ànno=1974|editô=Pirella|çitæ=Zêna|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Federico Donaver|tìtolo=Storia della Repubblica di Genova|url=https://books.google.it/books?id=_u-MAQAACAAJ|ànno=1975|editô=Mondani|çitæ=Zêna|léngoa=IT|cid=Donaver, 1975}} * {{Çitta lìbbro|outô=Gino Benvenuti|tìtolo=Storia della Repubblica di Genova|url=https://books.google.it/books?id=B4EbAAAAMAAJ|ànno=1977|editô=Mursia|çitæ=Milàn|léngoa=IT|ISBN=88-42-58634-X}} * {{Çitta lìbbro|outô=Claudio Costantini|tìtolo=La repubblica di Genova|ànno=1986|editô=UTET|çitæ=Turìn|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Enrico Basso|tìtolo=Genova: un impero sul mare|ànno=1994|editô=CNR, Istituto sui rapporti italo-iberici|çitæ=[[Cagliari|Càgiai]]|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Maria Ricci|tìtolo=Repubblica di Genova|ànno=1999|çitæ=Milàn|léngoa=IT|cid=Ricci, 1999}} * {{Çitta lìbbro|outô=Teofilo Ossian De Negri|tìtolo=Storia di Genova: Mediterraneo, Europa, Atlantico|url=https://books.google.it/books?id=2jCNYMnOdXUC|ànno=2003|editô=Giunti|çitæ=Firénse|léngoa=IT|ISBN=88-09-02932-1}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Repùbrica de Zêna}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Repùbrica de Zêna‎| ]] k3shz0j0gy652rgiov809tctl4jk6z1 0 3527 275384 222580 2026-11-10T21:04:07Z N.Longo 12052 rev tl 275384 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Stâto antîgo |nómme corénte = Germània Òvest |nómme conplêto = Repùbrica Federâle de Germània |nómme ofiçiâ = {{De}} ''Bundesrepublik Deutschland'' |link localizaçión = West Germany 1956-1990.svg |léngoa = [[Lengua tedesca|Tedésco]] |mòtto = {{De}} ''Einigkeit und Recht und Freiheit''<br /><small>(Unitæ, giustìçia e libertæ)</small> |ìnno = ''[[Ich hab mich ergeben]]'' <small>(1949-1952)</small><br />''[[Das Lied der Deutschen]]'' |capitâle prinçipâ = [[Bonn]] |âtre capitâle = * [[Berlìn Òvest]] |govèrno = [[Repùbrica parlamentâre]] [[Stâto federâle|federâle]] |lìsta càppi de stâto = Prescidénte |lìsta càppi de govèrno = Cançelê |prinçìpio = [[23 mazzo|23 de màzzo]] do [[1949]] |prìmo càppo de stâto = [[Theodor Heuss]] |fæto iniçiâle = Inìçio da [[Goæra fréida]] |fìn = [[3 òtôbre|3 d'òtôbre]] do [[1990]] |ùrtimo càppo de stâto = [[Richard von Weizsäcker]] |fæto finâle = Riunificaçión tedésca |región = Germània òcidentâle |teritöio òriginâle = [[Germània nazìsta|Germània]] |superfìcce màscima = 248.577 km² |perîodo màscima espansción = [[1990]] |popolaçión = 63.254.000 |perîodo popolaçión = [[1990]] |monæa = [[Màrco tedésco]] |religioìn prinçipæ = [[Protestantêximo]], [[Catoliceximo|Catolicêximo]] |stâto precedénte = {{Scìnbolo|Flag of Germany (1946-1949).svg}} [[Zöne de òcupaçión da Germània|Germània òcupâ]]<br />{{SAA 1947-1956}} |stâto sucesîvo = {{DEU}} }} A '''Repubbrica Federâ de Germania''' (nomme ofiçiâ: ''Bundesrepublik Deutschland'') a l'é un pàize de l'[[Euròpa]] centrâ fondòu into [[1949]], pàize fondatô da [[Union Europea|Comunitæ Europea]] into [[1957]], a sò capitâ a l'êa [[Bonn]]. Into [[1990]] a s'è unîa a-a [[Repubbrica Democratega Tedesca|Germania Orientâ]] dappeu a cheita da [[Miâgia de Berlin|Miägia de Berlìn]] pe formâ a nêuva [[Germania]] unîa. Òua a sò capitâ a l'è [[Berlin]]. {{Clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Stöia da Germània]] [[Categorîa:Stati do passòu]] 5kqx8kj3x201euutmvub70xe24loxoc 0 3528 275385 246839 2026-11-10T21:28:19Z N.Longo 12052 rev tl 275385 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Stâto antîgo |nómme corénte = Germània Èst |nómme conplêto = Repùbrica Democràtica Tedésca |nómme ofiçiâ = {{De}} ''Deutsche Demokratische Republik'' |link localizaçión = East Germany 1956-1990.svg |link màppa = Germany, German Democratic Republic, administrative divisions (+capitals +water) - de - colored.svg |léngoa = [[Lengua tedesca|Tedésco]], [[Léngoe sórabe|Sórabo]] |mòtto = {{De}} ''Proletarier aller Länder, vereinigt Euch!''<br /><small>(Lavoratoî do móndo, unîte)</small> |ìnno = ''[[Auferstanden aus Ruinen]]'' |capitâle prinçipâ = {{Scìnbolo|Coat_of_arms_of_Berlin_(1935).svg}} [[Berlìn Èst]] |capitâle abitànti = 1.279.212 |capitâle abitànti ànno = 1989 |fórma de stâto = Stâto democràtico <small>(1949-1968, ''de iure'')</small><br />Stâto socialìsta a partîo ùnico <small>(1968-1989)</small><br />Stâto socialìsta multipartitìco <small>(1989-1990)</small> |govèrno = Repùbrica parlamentâre federâle <small>(1949-1952)</small><br />Repùbrica parlamentâre <small>(1952-1960)</small><br />Repùbrica diretoriâle <small>(1960-1990)</small> |lìsta càppi de stâto = Prescidénte da Repùbrica <small>(scìnn-a-o 1960)</small><br />Prescidénte do Conséggio de Stâto <small>(1960-1990)</small> |lìsta càppi de govèrno = Prescidénte do Conséggio |òrgani deliberatîvi = Volkskammer<br />Länderkammer <small>(1949-1958)</small> |prinçìpio = [[7 òtôbre|7 d'òtôbre]] do [[1949]] |prìmo càppo de stâto = [[Wilhelm Pieck]] |fæto iniçiâle = Goæra fréida |fìn = [[3 òtôbre|3 d'òtôbre]] do [[1990]] |ùrtimo càppo de stâto = [[Sabine Bergmann-Pohl]] |fæto finâle = Chéita da [[Miâgia de Berlin]], riunificaçión tedésca. |región = Germània nòrd-òrientâle |teritöio òriginâle = [[Zöna de òcupaçión soviética]] |superfìcce màscima = 108.179 km² |perîodo màscima espansción = [[1949]] |popolaçión = 16.675.000 |perîodo popolaçión = [[1988]] |monæa = Màrco RDT <small>(1949-1990)</small><br />Màrco RFT <small>(1990)</small> |tràffeghi = [[Union Sovietica|Unión Soviética]]<br />[[Comecon]] |esportaçioìn = Prodûti mecànichi |inportaçioìn = Matêie prìmme |religioìn prinçipæ = [[Luteranêximo]], [[Ateîsmo]] |religión de stâto = Stâto làico |âtre religioìn = [[Catoliceximo|Catolicêximo]], [[Ebraiximo|Ebraîsmo]] |teléfono = +37 |tàrga = DDR |stâto precedénte = {{Scìnbolo|Flag of Germany (1946-1949).svg}} [[Zöne de òcupaçión da Germània|Germània òcupâ]] * {{bandêa|SUN}} [[Zöna de òcupaçión soviética]] |stâto sucesîvo = {{DEU}} }} A '''Repûbrica Democratega Tedesca''' (nomme ofiçiâ: ''Deutsche Demokratische Republik'', dîta DDR ascì) o l'é stæto 'n pàize de l'[[Euròpa]] centrâ da-o [[1949]] a-o [[1990]], Pàize do [[Patto de Varsavia]] da-o [[1955]] a-o 1990, a seu capitâ a l'êa [[Berlìn Est]]. Into 1990 a s'è unïa a-a [[Repubbrica Federâ de Germania |Germania Oççidentâ]] doppo a chéita da [[Miâgia de Berlin|Miâgia de Berlìn]]. {{Clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Stöia da Germània]] [[Categorîa:Stati do passòu]] rj367g66omuri0241v1t7zt7q9rygbb 275390 275385 2026-11-11T09:23:20Z Luensu1959 1211 segondo a fraze originale do Marx e do Engels 275390 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Stâto antîgo |nómme corénte = Germània Èst |nómme conplêto = Repùbrica Democràtica Tedésca |nómme ofiçiâ = {{De}} ''Deutsche Demokratische Republik'' |link localizaçión = East Germany 1956-1990.svg |link màppa = Germany, German Democratic Republic, administrative divisions (+capitals +water) - de - colored.svg |léngoa = [[Lengua tedesca|Tedésco]], [[Léngoe sórabe|Sórabo]] |mòtto = {{De}} ''Proletarier aller Länder, vereinigt Euch!''<br /><small>(Proletâi de tûtto o móndo, ûnîve)</small> |ìnno = ''[[Auferstanden aus Ruinen]]'' |capitâle prinçipâ = {{Scìnbolo|Coat_of_arms_of_Berlin_(1935).svg}} [[Berlìn Èst]] |capitâle abitànti = 1.279.212 |capitâle abitànti ànno = 1989 |fórma de stâto = Stâto democràtico <small>(1949-1968, ''de iure'')</small><br />Stâto socialìsta a partîo ùnico <small>(1968-1989)</small><br />Stâto socialìsta multipartitìco <small>(1989-1990)</small> |govèrno = Repùbrica parlamentâre federâle <small>(1949-1952)</small><br />Repùbrica parlamentâre <small>(1952-1960)</small><br />Repùbrica diretoriâle <small>(1960-1990)</small> |lìsta càppi de stâto = Prescidénte da Repùbrica <small>(scìnn-a-o 1960)</small><br />Prescidénte do Conséggio de Stâto <small>(1960-1990)</small> |lìsta càppi de govèrno = Prescidénte do Conséggio |òrgani deliberatîvi = Volkskammer<br />Länderkammer <small>(1949-1958)</small> |prinçìpio = [[7 òtôbre|7 d'òtôbre]] do [[1949]] |prìmo càppo de stâto = [[Wilhelm Pieck]] |fæto iniçiâle = Goæra fréida |fìn = [[3 òtôbre|3 d'òtôbre]] do [[1990]] |ùrtimo càppo de stâto = [[Sabine Bergmann-Pohl]] |fæto finâle = Chéita da [[Miâgia de Berlin]], riunificaçión tedésca. |región = Germània nòrd-òrientâle |teritöio òriginâle = [[Zöna de òcupaçión soviética]] |superfìcce màscima = 108.179 km² |perîodo màscima espansción = [[1949]] |popolaçión = 16.675.000 |perîodo popolaçión = [[1988]] |monæa = Màrco RDT <small>(1949-1990)</small><br />Màrco RFT <small>(1990)</small> |tràffeghi = [[Union Sovietica|Unión Soviética]]<br />[[Comecon]] |esportaçioìn = Prodûti mecànichi |inportaçioìn = Matêie prìmme |religioìn prinçipæ = [[Luteranêximo]], [[Ateîsmo]] |religión de stâto = Stâto làico |âtre religioìn = [[Catoliceximo|Catolicêximo]], [[Ebraiximo|Ebraîsmo]] |teléfono = +37 |tàrga = DDR |stâto precedénte = {{Scìnbolo|Flag of Germany (1946-1949).svg}} [[Zöne de òcupaçión da Germània|Germània òcupâ]] * {{bandêa|SUN}} [[Zöna de òcupaçión soviética]] |stâto sucesîvo = {{DEU}} }} A '''Repûbrica Democratega Tedesca''' (nomme ofiçiâ: ''Deutsche Demokratische Republik'', dîta DDR ascì) o l'é stæto 'n pàize de l'[[Euròpa]] centrâ da-o [[1949]] a-o [[1990]], Pàize do [[Patto de Varsavia]] da-o [[1955]] a-o 1990, a seu capitâ a l'êa [[Berlìn Est]]. Into 1990 a s'è unïa a-a [[Repubbrica Federâ de Germania |Germania Oççidentâ]] doppo a chéita da [[Miâgia de Berlin|Miâgia de Berlìn]]. {{Clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Stöia da Germània]] [[Categorîa:Stati do passòu]] c9x3v2lewoijkeceik4ztkiuunu1vsk 10 3647 275381 234808 2026-11-10T20:33:36Z N.Longo 12052 275381 wikitext text/x-wiki {{Léngoe|en}}<noinclude> [[Categorîa:Template léngoe di colegaménti estèrni]]</noinclude> nqygbjebisiih93v5er5mdqkp41jx2o 10 5248 275383 234821 2026-11-10T20:47:53Z N.Longo 12052 275383 wikitext text/x-wiki {{Léngoe|la}}<noinclude> [[Categorîa:Template léngoe di colegaménti estèrni]]</noinclude> apsalo06cs2bq4e6teoum0axtruu90k 10 19519 275376 234822 2026-11-10T20:22:11Z N.Longo 12052 275376 wikitext text/x-wiki {{Léngoe|ru}}<noinclude> [[Categorîa:Template léngoe di colegaménti estèrni]]</noinclude> q2rrjrfpni1wwqytrfuja3y4rk1fvwq 0 24389 275387 214033 2026-11-11T08:08:21Z Luensu1959 1211 nomme locale 275387 wikitext text/x-wiki '''Battuda''' (''Batüda'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Pavia]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Battuda |Panorama = |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Pavia |Amministratore locale = Luigi Santagostini |Partito = lìsta cìvica |Data elezione = 8-6-2009 |Abitanti = {{Wikidata|P1082}} |Divisioni confinanti = [[Marcignago]], [[Rognano]], [[Trivolzio]], [[Trovo]], [[Vellezzo Bellini]] |Nome abitanti = (it) ''Battudini'' |Patrono = Sàn Tögno da Pàdova |Festivo = 13 zùgno |Mappa = Map_of_comune_of_Battuda_(province_of_Pavia,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Battuda inta provìnsa de Pavîa. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Pavia}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Pavia]] lgwdm54zhn10ojscst29a6yuzdi6hcy 0 24390 275388 252521 2026-11-11T08:12:14Z Luensu1959 1211 nomme locale 275388 wikitext text/x-wiki '''Belgioioso''' (''Belgios'' ò anche ''Belgiujus'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Pavia]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Belgioioso |Panorama = Paolo Monti - Servizio fotografico (Belgioioso, 1980) - BEIC 6362031.jpg |Didascalia = Castèllo de Belgioioso, 1980 |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Pavia |Amministratore locale = Fabio Zucca |Partito = lìsta cìvica ''Con Zucca uniti per Belgioioso'' |Data elezione = 28-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082}} |Divisioni confinanti = [[Albaredo Arnaboldi]], [[Albuzzano]], [[Corteolona e Genzone]], [[Filighera]], [[Linarolo]], [[San Cipriano Po]], [[Spessa]], [[Torre de' Negri]] |Nome abitanti = (it) ''Belgioiosini'' |Patrono = Sàn Michê Arcàngiou |Festivo = 29 seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Belgioioso_(province_of_Pavia,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Belgioioso inta provìnsa de Pavîa. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Pavia}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Pavia]] tc8ks6mfeyy3e0ahdhoy6y8h8v25lhi 10 28928 275374 275366 2026-11-10T19:58:29Z N.Longo 12052 sort 275374 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{TemplateData sottopagina}}</noinclude> <templatedata> { "description": "O template stâto antîgo o l'arechéugge inte 'na schêda tùtti i dæti prinçipæ de 'n stâto ò de 'na sudivixón aministratîva stòrica.", "params": { "nómme corénte": { "required": true, "label": "Nómme corénte", "description": "Nómme do stâto." }, "nómme conplêto": { "required": false, "label": "Nómme conplêto", "description": "Nómme òriginâle conplêto." }, "nómme ofiçiâ": { "required": false, "label": "Nómme ofiçiâ", "description": "Nómme do stâto in léngoa e arfabêto òriginâli." }, "link bandêa": { "required": false, "label": "Link bandêa", "description": "Nómme do file da bandêa do stâto, o l'abàsta scrîve o nómme do file co-a seu estensción. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o file inserîo inta propiêtæ P41 in sce Wikidata." }, "link stémma": { "required": false, "label": "Link stémma", "description": "Nómme do file do stémma do stâto, o l'abàsta scrîve o nómme do file co-a seu estensción. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o file inserîo inta propiêtæ P94 in sce Wikidata." }, "pàgina bandêa": { "required": false, "label": "Pàgina bandêa", "description": "Ligàmme a-a pàgina dedicâ a-a bandêa do stâto." }, "pàgina stémma": { "required": false, "label": "Pàgina stémma", "description": "Ligàmme a-a pàgina dedicâ a-o stémma do stâto." }, "didascalîa bandêa": { "required": false, "label": "Didascalîa bandêa", "description": "Paràmetro da adêuviâ into câxo ch'o ghe ségge de bezéugno de precizaçioìn cómme, prezénpio, se ghe n'é stæto ciù d'unn-a." }, "didascalîa stémma": { "required": false, "label": "Didascalîa stémma", "description": "Paràmetro da adêuviâ into câxo ch'o ghe ségge de bezéugno de precizaçioìn cómme, prezénpio, se ghe n'é stæto ciù d'un." }, "var-detàggi": { "required": false, "label": "Variànte - Detàggi", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'detàggi'." }, "link localizaçión": { "required": false, "label": "Link localizaçión", "description": "Nómme do file da màppa de localizaçión do stâto, o l'abàsta indicâ o nómme do file co-a seu estensción." }, "didascalîa localizaçión": { "required": false, "label": "Didascalîa localizaçión", "description": "Didascalîa do file da màppa de localizaçión do stâto." }, "var-dæti_generâli": { "required": false, "label": "Variànte - Dæti generâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Dæti generâli'." }, "var-léngoe_ofiçiæ": { "required": false, "label": "Variànte - Léngoe ofiçiæ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Léngoe ofiçiæ'." }, "léngoa ofiçiâ": { "required": false, "label": "Léngoa ofiçiâ", "description": "Se prezénte, indicâ a léngoa ofiçiâ ò e léngoe ofiçiæ do stâto." }, "var-léngoe_parlæ": { "required": false, "label": "Variànte - Léngoe parlæ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Léngoe parlæ'." }, "léngoa": { "required": true, "label": "Léngoa", "description": "In mancànsa de 'na léngoe ofiçiâ, e léngoe adêuviæ into govèrno e, a càppo, e âtre léngoe parlæ into teritöio do stâto." }, "var-mòtto": { "required": false, "label": "Variànte - Mòtto", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Mòtto'." }, "mòtto": { "label": "Mòtto", "description": "Mòtto ofiçiâ, con traduçión scrîta tra paréntexi, s'o l'é o câxo.", "type": "string", "required": false }, "var-ìnno": { "required": false, "label": "Variànte - Ìnno", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Ìnno'." }, "ìnno": { "required": false, "label": "Ìnno", "description": "Nómme de l'ìnno do stâto, con tànto de ligàmme." }, "var-capitâle": { "required": false, "label": "Variànte - Capitâle", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Capitâle'." }, "capitâle prinçipâ": { "required": true, "label": "Capitâle prinçipâ", "description": "Nómme da capitâle prinçipâ do stâto, con tànto de ligàmme." }, "capitâle abitànti": { "required": false, "label": "Abitànti da capitâle", "description": "Popolaçión da capitâle prinçipâ do stâto, da inpî insémme a-o paràmetro 'Ànno abitànti da capitâle'." }, "capitâle abitànti ànno": { "required": false, "label": "Ànno abitànti da capitâle", "description": "Ànno da popolaçión indicâ da capitâle do stâto, da inpî insémme a-o paràmetro 'Abitànti da capitâle'." }, "âtre capitâle": { "required": false, "label": "Âtre capitâle", "description": "Nómme ò nómmi de capitâle tenporànie ò de segónda inportànsa, da scrîve ciaschedùn inte 'na lìsta pe pónti (*)." }, "var-dipendénte_da": { "required": false, "label": "Variànte - Dipendénte da", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Dipendénte da'." }, "dipendénte da": { "required": false, "label": "Dipendénte da", "description": "Stâti che l'àn controlòu quéllo tratòu." }, "var-dipendénse": { "required": false, "label": "Variànte - Dipendénse", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Dipendénse'." }, "dipendénse": { "required": false, "label": "Dipendénse", "description": "Stâti ò teritöi dipendénti da quéllo tratòu." }, "var-polìtica": { "required": false, "label": "Variànte - Polìtica", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Polìtica'." }, "var-fórma_de_stâto": { "required": false, "label": "Variànte - Fórma de stâto", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Fórma de stâto'." }, "fórma de stâto": { "required": false, "label": "Fórma de stâto", "description": "Fórma de stâto da naçión tratâ." }, "var-fórma_de_govèrno": { "required": false, "label": "Variànte - Fórma de govèrno", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Fórma de govèrno'." }, "govèrno": { "required": true, "label": "Govèrno", "description": "Fórma de govèrno do stâto tratòu." }, "tìtolo càppi de stâto": { "required": false, "label": "Tìtolo càppi de stâto", "description": "Tìtolo di càppi de stâto da naçión, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo; adêuviâ sto paràmetro into câxo de càngio de variànte ascì." }, "lìsta càppi de stâto": { "required": false, "label": "Lìsta càppi de stâto", "description": "Lìsta di càppi de stâto da naçión." }, "tìtolo càppi de govèrno": { "required": false, "label": "Tìtolo càppi de govèrno", "description": "Tìtolo di càppi de govèrno da naçión, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo; adêuviâ sto paràmetro into câxo de càngio de variànte ascì." }, "lìsta càppi de govèrno": { "required": false, "label": "Lìsta càppi de govèrno", "description": "Lìsta di càppi de govèrno do stâto." }, "var-òrgani_deliberatîvi": { "required": false, "label": "Variànte - Òrgani deliberatîvi", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Òrgani deliberatîvi'." }, "òrgani deliberatîvi": { "required": false, "label": "Òrgani deliberatîvi", "description": "Òrgani deliberatîvi do stâto." }, "var-prinçìpio": { "required": false, "label": "Variànte - Prinçìpio", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Prinçìpio'." }, "prinçìpio": { "required": true, "label": "Inìçio", "description": "Ànno do prinçìpio do stâto." }, "prìmo càppo de stâto": { "required": false, "label": "Prìmo càppo de stâto", "description": "Nómme do prìmo càppo de stâto." }, "var-caxón": { "required": false, "label": "Variànte - Caxón", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Caxón'." }, "fæto iniçiâle": { "required": false, "label": "Fæto iniçiâle", "description": "Fæto ch'o l'à caxonòu a nasción do stâto." }, "var-fìn": { "required": false, "label": "Variànte - Fìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Fìn'." }, "fìn": { "required": true, "label": "Fìn", "description": "Ànno da fìn do stâto." }, "ùrtimo càppo de stâto": { "required": false, "label": "Ùrtimo càppo de stâto", "description": "Nómme de l'ùrtimo càppo de stâto." }, "fæto finâle": { "required": false, "label": "Fæto finâle", "description": "Fæto ch'o l'à caxonòu a fìn do stâto." }, "var-giögrafîa": { "required": false, "label": "Variànte - Giögrafîa", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Giögrafîa'." }, "var-región": { "required": false, "label": "Variànte - Región", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Región'." }, "región": { "required": false, "label": "Región", "description": "Región stòrico-giögràfica donde se trovâva pò-u ciù o stâto." }, "var-teritöio_òriginâle": { "required": false, "label": "Variànte - Teritöio òriginâle", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Teritöio òriginâle'." }, "teritöio òriginâle": { "required": false, "label": "Teritöio òriginâle", "description": "Teritöio de òrigine do stâto." }, "var-màscima_estensción": { "required": false, "label": "Variànte - Màscima estensción", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Màscima estensción'." }, "superfìcce màscima": { "required": false, "label": "Superfìcce màscima", "description": "Màscima estensción che o stâto o l'à covèrto." }, "perîodo màscima espansción": { "required": false, "label": "Perîodo màscima espansción", "description": "Perîodo quànde o stâto o l'é arivòu a-a seu màscima estensción." }, "var-popolaçión": { "required": false, "label": "Variànte - Popolaçión", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Popolaçión'." }, "popolaçión": { "required": false, "label": "Popolaçión", "description": "Popolaçión do stâto, da inpî co-o paràmetro 'perîodo popolaçión' ascì." }, "perîodo popolaçión": { "required": false, "label": "Perîodo popolaçión", "description": "Perîodo a quànde o se riferìsce o dæto in sciâ popolaçión." }, "var-sudivixoìn": { "required": false, "label": "Variànte - Sudivixoìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Sudivixoìn'." }, "sudivixoìn": { "required": false, "label": "Sudivixoìn", "description": "Ligàmme a-a pàgina ch'a pàrla de sudivixoìn aministratîve ch'existéivan into stâto." }, "var-economîa": { "required": false, "label": "Variànte - Economîa", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Economîa'." }, "var-monæa": { "required": false, "label": "Variànte - Monæa", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Monæa'." }, "monæa": { "required": false, "label": "Monæa", "description": "Monæa ò monæe adêuviæ into stâto." }, "var-rizórse": { "required": false, "label": "Variànte - Rizórse", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Rizórse'." }, "rizórse": { "required": false, "label": "Rizórse", "description": "Rizórse naturâli into teritöio do stâto." }, "var-produçioìn": { "required": false, "label": "Variànte - Produçioìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Produçioìn'." }, "produçioìn": { "required": false, "label": "Produçioìn", "description": "Produçioìn prinçipæ di artexén ò de indùstrie do stâto." }, "var-tràffeghi_con": { "required": false, "label": "Variànte - Tràffeghi con", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Tràffeghi con'." }, "tràffeghi": { "required": false, "label": "Tràffeghi", "description": "Stâti prinçipæ che gh'àivan di tràffeghi comerciâli con quéllo tratòu." }, "var-esportaçioìn": { "required": false, "label": "Variànte - Esportaçioìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Esportaçioìn'." }, "esportaçioìn": { "required": false, "label": "Esportaçioìn", "description": "Prodûti ciù inportànti che l'êan esportæ da-o stâto." }, "var-inportaçioìn": { "required": false, "label": "Variànte - Inportaçioìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Inportaçioìn'." }, "inportaçioìn": { "required": false, "label": "Inportaçioìn", "description": "Prodûti ciù inportànti che l'êan inportæ into stâto." }, "var-energîa": { "required": false, "label": "Variànte - Energîa", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Energîa'." }, "energîa": { "required": false, "label": "Energîa", "description": "Produçión energética do stâto, da scrîve in kW pe abitànte, sénsa marcâ l'unitæ de mezûa." }, "var-socjêtæ": { "required": false, "label": "Variànte - Socjêtæ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Socjêtæ'." }, "var-religioìn_prinçipæ": { "required": false, "label": "Variànte - Religioìn prinçipæ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Religioìn prinçipæ'." }, "religioìn prinçipæ": { "required": false, "label": "Religioìn prinçipæ", "description": "Religioìn ciù difûze into stâto." }, "var-religión_de_stâto": { "required": false, "label": "Variànte - Religión de stâto", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Religión de stâto'." }, "religión de stâto": { "required": false, "label": "Religión de stâto", "description": "Religión de stâto, s'a gh'êa." }, "var-âtre_religioìn": { "required": false, "label": "Variànte - Âtre religioìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Âtre religioìn'." }, "âtre religioìn": { "required": false, "label": "Âtre religioìn", "description": "Âtre religioìn ch'êan praticæ into stâto." }, "var-clàsse_sociâli": { "required": false, "label": "Variànte - Clàsse sociâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Clàsse sociâli'." }, "clàsse sociâli": { "required": false, "label": "Clàsse sociâli", "description": "Clàsse sociâli che spartîvan a socjêtæ do stâto." }, "var-âtre_informaçioìn": { "required": false, "label": "Variànte - Âtre informaçioìn", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Âtre informaçioìn'." }, "tld": { "required": false, "label": "Domìnio de prìmmo livéllo", "description": "Domìnio de prìmmo livéllo do stâto. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô da propiêtæ P78 in sce Wikidata." }, "var-prefìsso": { "required": false, "label": "Variànte - Prefìsso", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Prefìsso'." }, "teléfono": { "required": false, "label": "Prefìsso telefònico", "description": "Prefìsso telefònico internaçionâle. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô da propiêtæ P474 in sce Wikidata." }, "var-tàrga": { "required": false, "label": "Variànte - Tàrga", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Tàrga'." }, "tàrga": { "required": false, "label": "Tàrga", "description": "Sìgla aotomobilìstica internaçionâle. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô da propiêtæ P395 in sce Wikidata." }, "link màppa": { "required": false, "label": "Link màppa", "description": "Nómme do file da màppa giögràfica, o l'abàsta indicâ o nómme do file co-a seu estensción." }, "didascalîa": { "required": false, "label": "Didascalîa", "description": "Didascalîa da màppa." }, "var-evoluçión_stòrica": { "required": false, "label": "Variànte - Evoluçión stòrica", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Evoluçión stòrica'." }, "var-precedûo_da": { "required": false, "label": "Variànte - Precedûo da", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Precedûo da'." }, "stâto precedénte": { "required": false, "label": "Stâto precedénte", "description": "Nómme do stâto precedénte a l'instituçión de quéllo tratòu." }, "var-sucedûo_da": { "required": false, "label": "Variànte - Sucedûo da", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Sucedûo da'." }, "stâto sucesîvo": { "required": false, "label": "Stâto sucesîvo", "description": "Nómme do stâto sucesîvo a-a fìn de quéllo tratòu." }, "var-òua_pàrte_de": { "required": false, "label": "Variànte - Òua pàrte de", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Òua pàrte de'." }, "stâto prezénte": { "required": false, "label": "Stâto prezénte", "description": "Stâto ò stâti da giornâ d'ancheu dond'o l'é spartîo o teritöio do stâto stòrico, adêuviâ ò seu template (prezénpio {{FRA}}) ò, pe cangiâ de variànte, scrîve prezénpio '{{Bandêa|FRA}} [[Fransa]]')." } }, "paramOrder": [ "nómme corénte", "nómme conplêto", "nómme ofiçiâ", "link bandêa", "didascalîa bandêa", "pàgina bandêa", "link stémma", "didascalîa stémma", "pàgina stémma", "var-detàggi", "link localizaçión", "didascalîa localizaçión", "link màppa", "didascalîa", "var-dæti_generâli", "var-léngoe_ofiçiæ", "léngoa ofiçiâ", "var-léngoe_parlæ", "léngoa", "var-mòtto", "mòtto", "var-ìnno", "ìnno", "var-capitâle", "capitâle prinçipâ", "capitâle abitànti", "capitâle abitànti ànno", "âtre capitâle", "var-dipendénte_da", "dipendénte da", "var-dipendénse", "dipendénse", "var-polìtica", "var-fórma_de_stâto", "fórma de stâto", "var-fórma_de_govèrno", "govèrno", "tìtolo càppi de stâto", "lìsta càppi de stâto", "tìtolo càppi de govèrno", "lìsta càppi de govèrno", "var-òrgani_deliberatîvi", "òrgani deliberatîvi", "var-prinçìpio", "prinçìpio", "prìmo càppo de stâto", "var-caxón", "fæto iniçiâle", "var-fìn", "fìn", "ùrtimo càppo de stâto", "fæto finâle", "var-giögrafîa", "var-región", "región", "var-teritöio_òriginâle", "teritöio òriginâle", "var-màscima_estensción", "superfìcce màscima", "perîodo màscima espansción", "var-popolaçión", "popolaçión", "perîodo popolaçión", "var-sudivixoìn", "sudivixoìn", "var-economîa", "var-monæa", "monæa", "var-rizórse", "rizórse", "var-produçioìn", "produçioìn", "var-tràffeghi_con", "tràffeghi", "var-esportaçioìn", "esportaçioìn", "var-inportaçioìn", "inportaçioìn", "var-energîa", "energîa", "var-socjêtæ", "var-religioìn_prinçipæ", "religioìn prinçipæ", "var-religión_de_stâto", "religión de stâto", "var-âtre_religioìn", "âtre religioìn", "var-clàsse_sociâli", "clàsse sociâli", "var-âtre_informaçioìn", "tld", "var-prefìsso", "teléfono", "var-tàrga", "tàrga", "var-evoluçión_stòrica", "var-precedûo_da", "stâto precedénte", "var-sucedûo_da", "stâto sucesîvo", "var-òua_pàrte_de", "stâto prezénte" ], "format": "{{_\n|_ = _\n}}" } </templatedata> 0f6ze9ofs8qgeucl1tlq3locfvttvy9 10 28929 275373 275295 2026-11-10T19:58:05Z N.Longo 12052 + 275373 wikitext text/x-wiki O template '''Stâto antîgo''' o sèrve pe arechéugge inte 'na schêda tùtti i dæti prinçipæ de 'n stâto ò de 'na sudivixón aministratîva stòrica. == Paràmetri == {{TabéllaTemplate |nome = Stâto antîgo |parametri = {{parametro|nómme corénte}} {{parametro|nómme conplêto|F}} {{parametro|nómme ofiçiâ|F}} {{parametro|link bandêa|F|P41}} {{parametro|link stémma|F|P94}} {{parametro|pàgina bandêa|F}} {{parametro|pàgina stémma|F}} {{parametro|didascalîa bandêa|F}} {{parametro|didascalîa stémma|F}} {{parametro|link localizaçión|F}} {{parametro|didascalîa localizaçión|F}} {{parametro|var-dæti_generâli|F}} {{parametro|var-léngoe_ofiçiæ|F}} {{parametro|léngoa ofiçiâ|F}} {{parametro|var-léngoe_parlæ|F}} {{parametro|léngoa}} {{parametro|var-mòtto|F}} {{parametro|mòtto|F}} {{parametro|var-ìnno|F}} {{parametro|ìnno|F}} {{parametro|var-capitâle|F}} {{parametro|capitâle prinçipâ}} {{parametro|capitâle abitànti|F}} {{parametro|capitâle abitànti ànno|F}} {{parametro|âtre capitâli|F}} {{parametro|var-dipendénte_da|F}} {{parametro|dipendénte da|F}} {{parametro|var-dipendénse|F}} {{parametro|dipendénse|F}} {{parametro|var-polìtica|F}} {{parametro|var-fórma_de_stâto|F}} {{parametro|fórma de stâto|F}} {{parametro|var-fórma_de_govèrno|F}} {{parametro|govèrno}} {{parametro|tìtolo càppi de stâto|F}} {{parametro|lìsta càppi de stâto|F}} {{parametro|tìtolo càppi de govèrno|F}} {{parametro|lìsta càppi de govèrno|F}} {{parametro|var-òrgani_deliberatîvi|F}} {{parametro|òrgani deliberatîvi|F}} {{parametro|var-prinçìpio|F}} {{parametro|prinçìpio}} {{parametro|prìmo càppo de stâto|F}} {{parametro|var-caxón|F}} {{parametro|fæto iniçiâle|F}} {{parametro|var-fìn|F}} {{parametro|fìn}} {{parametro|ùrtimo càppo de stâto|F}} {{parametro|fæto finâle|F}} {{parametro|var-giögrafîa|F}} {{parametro|var-región|F}} {{parametro|región|F}} {{parametro|var-teritöio_òriginâle|F}} {{parametro|teritöio òriginâle}} {{parametro|var-màscima_estensción|F}} {{parametro|superfìcce màscima|F}} {{parametro|perîodo màscima espansción|F}} {{parametro|var-popolaçión|F}} {{parametro|popolaçión|F}} {{parametro|perîodo popolaçión|F}} {{parametro|var-sudivixoìn|F}} {{parametro|sudivixoìn|F}} {{parametro|var-economîa|F}} {{parametro|var-monæa|F}} {{parametro|monæa|F}} {{parametro|var-rizórse|F}} {{parametro|rizórse|F}} {{parametro|var-produçioìn|F}} {{parametro|produçioìn|F}} {{parametro|var-tràffeghi_con|F}} {{parametro|tràffeghi|F}} {{parametro|var-esportaçioìn|F}} {{parametro|esportaçioìn|F}} {{parametro|var-inportaçioìn|F}} {{parametro|inportaçioìn|F}} {{parametro|var-energîa|F}} {{parametro|energîa|F}} {{parametro|var-socjêtæ|F}} {{parametro|var-religioìn_prinçipæ|F}} {{parametro|religioìn prinçipæ|F}} {{parametro|var-religión_de_stâto|F}} {{parametro|religión de stâto|F}} {{parametro|var-âtre_religioìn|F}} {{parametro|âtre religioìn|F}} {{parametro|var-clàsse_sociâli|F}} {{parametro|clàsse sociâli|F}} {{parametro|var-âtre_informaçioìn|F}} {{parametro|tld|F|P78}} {{parametro|var-prefìsso|F}} {{parametro|teléfono|F|P395}} {{parametro|var-tàrga|F}} {{parametro|tàrga|F|P474}} {{parametro|link màppa|F}} {{parametro|didascalîa|F}} {{parametro|var-evoluçión_stòrica|F}} {{parametro|var-precedûo_da|F}} {{parametro|stâto precedénte|F}} {{parametro|var-sucedûo_da|F}} {{parametro|stâto sucesîvo|F}} {{parametro|var-òua_pàrte_de|F}} {{parametro|stâto prezénte|F}} |istruzioni = * '''nómme corénte''': nómme do stâto. * '''nómme conplêto''': nómme òriginâle conplêto. * '''nómme ofiçiâ''': nómme do stâto in léngoa e arfabêto òriginâli. * '''link bandêa''': nómme do file da bandêa do stâto, o l'abàsta scrîve o nómme do file co-a seu estensción. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o file inserîo inta propiêtæ P41 in sce Wikidata. * '''link stémma''': nómme do file do stémma do stâto, o l'abàsta scrîve o nómme do file co-a seu estensción. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o file inserîo inta propiêtæ P94 in sce Wikidata. * '''pàgina bandêa''': ligàmme a-a pàgina dedicâ a-a bandêa do stâto. * '''pàgina stémma''': ligàmme a-a pàgina dedicâ a-o stémma do stâto. * '''didascalîa bandêa''': paràmetro da adêuviâ into câxo ch'o ghe ségge de bezéugno de precizaçioìn cómme, prezénpio, se ghe n'é stæto ciù d'unn-a. * '''didascalîa stémma''': paràmetro da adêuviâ into câxo ch'o ghe ségge de bezéugno de precizaçioìn cómme, prezénpio, se ghe n'é stæto ciù d'un. * '''var-detàggi''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "detàggi". * '''link localizaçión''': nómme do file da màppa de localizaçión do stâto, o l'abàsta indicâ o nómme do file co-a seu estensción. * '''didascalîa localizaçión''': didascalîa do file da màppa de localizaçión do stâto. * '''var-dæti_generâli''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Dæti generâli". * '''var-léngoe_ofiçiæ''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Léngoe ofiçiæ". * '''léngoa ofiçiâ''': se prezénte, indicâ a léngoa ofiçiâ ò e léngoe ofiçiæ do stâto. * '''var-léngoe_parlæ''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Léngoe parlæ". * '''léngoa''': in mancànsa de 'na léngoe ofiçiâ, e léngoe adêuviæ into govèrno e, a càppo, e âtre léngoe parlæ into teritöio do stâto. * '''var-mòtto''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Mòtto". * '''mòtto''': mòtto ofiçiâ, con traduçión scrîta tra paréntexi, s'o l'é o câxo. * '''var-ìnno''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Ìnno". * '''ìnno''': nómme de l'ìnno do stâto, con tànto de ligàmme. * '''var-capitâle ''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Capitâle". * '''capitâle prinçipâ''': nómme da capitâle prinçipâ do stâto, con tànto de ligàmme. * '''capitâle abitànti''': popolaçión da capitâle prinçipâ do stâto, da inpî insémme a-o paràmetro "Ànno abitànti da capitâle". * '''capitâle abitànti ànno''': ànno da popolaçión indicâ da capitâle do stâto, da inpî insémme a-o paràmetro "Abitànti da capitâle". * '''âtre capitâli''': nómme ò nómmi de capitâle tenporànie ò de segónda inportànsa, da scrîve ciaschedùn inte 'na lìsta pe pónti (<code>*</code>). * '''var-dipendénte_da''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Dipendénte da". * '''dipendénte da''': naçioìn che l'àn controlòu o stâto tratòu. * '''var-dipendénse''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Dipendénse". * '''dipendénse''': stâti ò teritöi dipendénti da quéllo tratòu. * '''var-polìtica''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Polìtica". * '''var-fórma_de_stâto''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Fórma de stâto". * '''fórma de stâto''': fórma de stâto da naçión tratâ. * '''var-fórma_de_govèrno''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Fórma de govèrno". * '''govèrno''': fórma de govèrno do stâto tratòu. * '''tìtolo càppi de stâto''': tìtolo di càppi de stâto da naçión, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo; adêuviâ sto paràmetro into câxo de càngio de variànte ascì. * '''lìsta càppi de stâto''': lìsta di càppi de stâto da naçión. * '''tìtolo càppi de govèrno''': tìtolo di càppi de govèrno da naçión, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo; adêuviâ sto paràmetro into câxo de càngio de variànte ascì. * '''lìsta càppi de govèrno''': lìsta di càppi de govèrno do stâto. * '''var-òrgani_deliberatîvi''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Òrgani deliberatîvi". * '''òrgani deliberatîvi''': òrgani deliberatîvi do stâto. * '''var-prinçìpio''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Prinçìpio". * '''prinçìpio''': ànno do prinçìpio do stâto. * '''prìmo càppo de stâto''': nómme do prìmo càppo de stâto. * '''var-caxón''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Caxón". * '''fæto iniçiâle''': fæto ch'o l'à caxonòu a nasción do stâto. * '''var-fìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Fìn". * '''fìn''': ànno da fìn do stâto. * '''ùrtimo càppo de stâto''': nómme de l'ùrtimo càppo de stâto. * '''fæto finâle''': fæto ch'o l'à caxonòu a fìn do stâto. * '''var-giögrafîa''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Giögrafîa". * '''var-región''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Región". * '''región''': región stòrico-giögràfica donde se trovâva pò-u ciù o stâto. * '''var-teritöio_òriginâle''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Teritöio òriginâle". * '''teritöio òriginâle''': teritöio de òrigine do stâto. * '''var-màscima_estensción''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Màscima estensción". * '''superfìcce màscima''': màscima estensción che o stâto o l'à covèrto. * '''perîodo màscima espansción''': perîodo quànde o stâto o l'é arivòu a-a seu màscima estensción. * '''var-popolaçión''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Popolaçión". * '''popolaçión''': popolaçión do stâto, da inpî co-o paràmetro "perîodo popolaçión" ascì. * '''perîodo popolaçión''': perîodo a quànde o se riferìsce o dæto in sciâ popolaçión. * '''var-sudivixoìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Sudivixoìn". * '''sudivixoìn''': ligàmme a-a pàgina ch'a pàrla de sudivixoìn aministratîve ch'existéivan into stâto. * '''var-economîa''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Economîa". * '''var-monæa''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Monæa". * '''monæa''': monæa ò monæe adêuviæ into stâto. * '''var-rizórse''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Rizórse". * '''rizórse''': rizórse naturâli into teritöio do stâto. * '''var-produçioìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Produçioìn". * '''produçioîn''': produçioìn prinçipæ di artexén ò de indùstrie do stâto. * '''var-tràffeghi_con''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Tràffeghi con". * '''tràffeghi''': stâti prinçipæ che gh'àivan di tràffeghi comerciâli con quéllo tratòu. * '''var-esportaçioìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Esportaçioìn". * '''esportaçioìn''': prodûti ciù inportànti che l'êan esportæ da-o stâto. * '''var-inportaçioìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Inportaçioìn". * '''inportaçioìn''': prodûti ciù inportànti che l'êan inportæ into stâto. * '''var-energîa''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Energîa". * '''energîa''': produçión energética do stâto, da scrîve in kW pe abitànte, sénsa marcâ l'unitæ de mezûa. * '''var-socjêtæ''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Socjêtæ". * '''var-religioìn_prinçipæ''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Religioìn prinçipæ". * '''religioîn prinçipæ''': religioìn ciù difûze into stâto. * '''var-religión_de_stâto''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Religión de stâto". * '''religión de stâto''': religión de stâto, s'a gh'êa. * '''var-âtre_religioìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Âtre religioìn". * '''âtre religioîn''': âtre religioìn ch'êan praticæ into stâto. * '''var-clàsse_sociâli''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Clàsse sociâli". * '''clàsse sociâli''': clàsse sociâli che spartîvan a socjêtæ do stâto. * '''var-âtre_informaçioìn''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Âtre informaçioìn". * '''tld''': domìnio de prìmmo livéllo do stâto. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô da propiêtæ P78 in sce Wikidata. * '''var-prefìsso''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Prefìsso". * '''teléfono''': prefìsso telefònico internaçionâle. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô da propiêtæ P474 in sce Wikidata. * '''var-tàrga''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Tàrga". * '''tàrga''': sìgla aotomobilìstica internaçionâle. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô da propiêtæ P395 in sce Wikidata. * '''link màppa''': nómme do file da màppa giögràfica, o l'abàsta indicâ o nómme do file co-a seu estensción. * '''didascalîa''': didascalîa da màppa. * '''var-evoluçión_stòrica''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Evoluçión stòrica". * '''var-precedûo_da''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Precedûo da". * '''stâto precedénte''': nómme do stâto precedénte a l'instituçión de quéllo tratòu. * '''var-sucedûo_da''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Sucedûo da". * '''stâto sucesîvo''': nómme do stâto sucesîvo a-a fìn de quéllo tratòu. * '''var-òua_pàrte_de''': paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Òua pàrte de". * '''stâto prezénte''': Stâto ò stâti da giornâ d'ancheu dond'o l'é spartîo o teritöio do stâto stòrico, adêuviâ ò seu template (prezénpio <nowiki>{{FRA}}</nowiki>) ò, pe cangiâ de variànte, scrîve prezénpio "<nowiki>{{Bandêa|FRA}} [[Fransa]]</nowiki>"). }} {{Clear}} == Template corelæ == * {{Tl|Stato}} <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> brtbsm2qrdxt4wlvsvzu79atotcwbd2 10 30247 275380 236160 2026-11-10T20:32:19Z N.Longo 12052 275380 wikitext text/x-wiki {{Léngoe|es}}<noinclude> [[Categorîa:Template léngoe di colegaménti estèrni]]</noinclude> 1rnes26lscni6dos8py0xjbh2ddhuzc 0 33102 275386 273665 2026-11-10T22:09:16Z Arbenganese 12552 /* Pruvinsa de Impe(r)ia */ Ousagiu, bligarencu 275386 wikitext text/x-wiki {{Torna a|Castelà (furtificasiùn)}} {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} Sta '''lista di castelèi di Lìgü(r)i Antìghi''' a tì(r)a drentu i paìsi furtifichèi di [[Liguri Antighi|Lìgü(r)i Antìghi]], i cuscì dìti [[Castelà (furtificasiùn)|castelèi]], ch'u se cunusce da l'archeulugìa pe'e tère dund'u staxeva ste gènte, spartìi pe' regiùn dund'i se tröva. == Lista == === Ligü(r)ia === ==== Pruvinsa de Impe(r)ia ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |Còlla Me(r)ellu |[[A Burdighea|A Burdighe(r)a]], Còlla Me(r)ellu |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref name=":2">{{Çitta web|url=https://www.regione.liguria.it/components/com_publiccompetitions/includes/download.php?id=1284:provincia-di-imperia.pdf|tìtolo=Elenco manufatti emergenti e sistemi di manufatti emergenti: Provincia di Imperia|outô=Regiùn Ligü(r)ia, Dipartimèntu pianificasiùn teritu(r)iâle, ürbanistica|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263645|tìtolo=COLLA MERELLO-ENAMURAI (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Sapergu |[[A Burdighea|A Burdighe(r)a]], [[U Burghetu (San Nicolò)|U Burghettu]] |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref name=":2" /><ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/01347310134735.pdf|tìtolo=Terreno con muri e avanzi dell'antico Castellaro Ligure di Sapergo|dæta=15 nuvèmbre 1971|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700309336|tìtolo=TORRE SAPERGO (insediamento insediamento fortificato)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Grange |[[A Riva (cumüna)|A Rìva]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":2" /><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263632|tìtolo=Tomba di Monte Grange (tomba isolata ad incinerazione, area ad uso funerario)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Munte Rocche |[[A Riva (cumüna)|A Rìva]]-[[U Castelà (cumüna)|U Castelà]], Munte Ròcche |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) e rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070512.pdf|tìtolo=Insediamento di II^ età del Ferro/ età romana|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Ousagiu |[[Avrigâ]], Munte Ousagiu |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263584|tìtolo=Monte Osaggio (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Seppu |[[Baiardu]], Munte Seppu |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263760|tìtolo=Monte Ceppo (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Ciaixe |[[Campurussu]], Ciaixe |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263641|tìtolo=CIAIXE - Madonna della Neve (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Baracùn |[[Campurussu]], Munte Baracùn |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263638|tìtolo=Monte Baraccone (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |U Castiùn |[[Campurussu]], U Castiùn |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263644|tìtolo=Sito d'altura di Poggio Castiglione (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Simma de Funtâne |[[Campurussu]], Simma de Funtâne |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263761|tìtolo=Cima delle Fontane (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Simma d'Aurìn |[[Campurussu]]-[[Dussaiga|Dusègua]]-[[Ventemiglia|Vintimìa]], Aurìn |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700309683|tìtolo=CIMA D'AURIN (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Colla Sgarbà |[[Campurussu]]-[[Ventemiglia|Vintimìa]], Còlla Sgarbâ |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700309355|tìtolo=COLLASGARBA (sito pluristratificato)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Arpixélla |[[Dussaiga|Dusègua]]-[[Preinaudu|Pe(r)inâdu]], Arpixélla |Fòscia de l'etè du fèru, de segü(r)u rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263634|tìtolo=TORRE ALPICELLA (insediamento tracce di insediamento)I|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Simma Tramuntìna |[[Dussaiga|Dusègua]]-[[Ventemiglia|Vintimìa]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":2" /><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263636|tìtolo=CIMA TRAMONTINA (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Rocca de Dregu |[[I Moin|I Mu(r)ìn de Triö(r)a]], Dregu |Fòscia de l'etè du fèru, de segü(r)u rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263633|tìtolo=Rocca di Drego (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.andagna.it/territorio-andagna/drego-e-passo-della-mezzaluna/|tìtolo=Drego e Passo della Mezzaluna|outô=Pro Loco Andagna|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Passu de Mezzalüna |[[I Moin|I Mu(r)ìn de Triö(r)a]]-[[Ressu|Rèssu]] |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263768|tìtolo=Passo della Mezzaluna (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Veonigi |[[L'Isura|L'Ìsu(r)a]], Cà Mo(r)u |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263597|tìtolo=Loc. Veonigi (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |U Castellà |[[L'Isura|L'Ìsu(r)a]], Castelassu |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263598|tìtolo=loc. Castellazzo (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Morgi |[[L'Isura|L'Ìsu(r)a]], Cà Vesiàn |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263767|tìtolo=Monte Morgi (insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Âtumo(r)u |[[L'Isura|L'Ìsu(r)a]], Munte Âtumo(r)u |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263766|tìtolo=Monte Altomoro (insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte U(r)ivastru |[[L'Isura|L'Ìsu(r)a]], Munte U(r)ivastru |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263649|tìtolo=Monte Olivastro (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Acqua(r)ùn |[[Lüxinascu]]-[[Puntedasce]]-[[Vaxìa]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":2" /><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263599|tìtolo=CASTELLO MEDIEVALE DI MONTE ACQUARONE con preesistenze (struttura di fortificazione castello militare)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |U Castelà |[[Preinaudu|Pe(r)inâdu]]-[[Sanremu|Sanremmu]], Còlla di Tèrmi |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263631|tìtolo=Colle Termini di Perinaldo (Poggio Castellaro) (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Caggiu |[[Preinaudu|Pe(r)inâdu]]-[[Sanremu|Sanremmu]], Munte Caggiu |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070519.pdf|tìtolo=Sito di interesse pre-protostorico di Tana della Ratapena - Monte Caggio|dæta=27 marsu 2017|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700266270|tìtolo=Monte Caggio (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Âtu |[[Pigna]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":2" /> |- |U Castelà |[[Ressu|Rèssu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":2" /><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263771|tìtolo=Poggio Castellaro (sito non identificato)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Cruxe de Paddre Poggi |[[Sanremu|Sanremmu]], [[A Cola (Sanremu)|A Còlla]], A Crûxe |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[III secolo a.C.|III]]/[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700213338|tìtolo=CROCE DI PADRE POGGI (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Müggiu de Scaje |[[Sanremu|Sanremmu]], [[A Cola (Sanremu)|A Còlla]], Müggiu de Scaje |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700309656|tìtolo=MONTE MUCCHIO DELLE SCAGLIE/COLDIRODI (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Bignùn |[[Sanremu|Sanremmu]], San Ròmulu, Munte Bignùn |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[IV secolo a.C.|IV seculu primma de Cristu]]) e rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070093.pdf|tìtolo=Tratto di suolo che costituisce la vetta di Monte Bignone|dæta=9 arvì 1952|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700213377|tìtolo=MONTE BIGNONE (insediamento insediamento fortificato)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte Curma |[[Sanremu]]-[[Seriana|Se(r)iâna]], Munte Curma |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700213386|tìtolo=MONTE COLMA (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |U Castéllu |[[Seriana|Se(r)iâna]], Munte Merlu |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263592|tìtolo=loc. Il Castello di Monte Merlo (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |I Casteletti |[[Tàgia (cumüna)|Taggia]], I Casteletti |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263743|tìtolo=CASTELLETTI (insediamento insediamento rupestre)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |L'Entrà |[[Tàgia (cumüna)|Taggia]], L'Entrà |[[Etæ do Ràmmo|Etè du rammu]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263755|tìtolo=ENTRA' (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Punta Pistorin |[[Tàgia (cumüna)|Taggia]], Punta Pistorin |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263643|tìtolo=Punta Pistorin (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Castela(r)ettu |[[U Sèrvu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":2" /><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263593|tìtolo=Castellareto di Cervo (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Munte Belenda |[[Ventemiglia|Vintimìa]], [[A Murtura (Ventemiglia)|A Murtu(r)a]] |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263639|tìtolo=Monte Bellenda (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Colla de Beura |[[Ventemiglia|Vintimìa]], Còlla de Beve(r)a |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263640|tìtolo=Colla di Bevera (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Cian du Pussu |[[Ventemiglia|Vintimìa]], Munte Pussu |Fòscia numma che de l'etè rumâna |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700263642|tìtolo=Monte Pozzo (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |} ==== Pruvinsa de Savuna ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |''Castelâ du Trabichettu'' |[[A Prìa]], a munte d[[Còlla du Trabichettu|u Trabichettu]] |Primma [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/01312270131230.pdf|tìtolo=Castelliere dell'età del ferro - Relazione|dæta=15 setèmbre 1994|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |U Castelà |[[Arasce|A(r)àsce]], U Castelà |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.regione.liguria.it/components/com_publiccompetitions/includes/download.php?id=1286:provincia-di-savona.pdf|tìtolo=Elenco manufatti emergenti e sistemi di manufatti emergenti: Provincia di Savona|outô=Regiùn Ligü(r)ia, Dipartimèntu pianificasiùn teritu(r)iâle, ürbanistica|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |U Munte |[[Arbenga]], [[U Munte (Arbenga)|U Munte]] |Etè nu cunusciüa, fòscia l'''oppidum'' de ''[[Albium Ingaunum]]'' |<ref name=":1" /> |- |U Castelà |[[L'Atè|Artâ]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |U Castelà |[[Bardenèi]]-[[Carizan|Ca(r)isàn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |[[Berzezzi#U castelä|''U Castelä'']] |[[Berzezzi]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Bianca Maria Giannattasio|outô2=Giuliva Odetti|tìtolo=Il Castellaro di Monte Sant'Elena|url=https://www.prolocobergeggi.it/liguria/wp-content/uploads/2015/09/castellaro-depliant-test_2015.compressed.pdf|ànno=2015|editô=Cappello Tipografia|çitæ=Savuna|léngoa=IT}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/00869390086943.pdf|tìtolo=Castellaro - Notifica di importante interesse archeologico|dæta=19 marsu 1986|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |''I Castelê'' |[[Borṡi e Veressi|Bòrzi e Ve(r)ezzi]], [[Ver̭éssu|Ve(r)ezzi]], ''I Castelê'' |Primma [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070570.pdf|tìtolo=Insediamento protostorico del Castellaro di Verezzi - Relazione tecnico-scientifica|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |Bric Castei(r)ö |[[Còiri|Cai(r)u]] |[[Etæ do Brónzo|Brunzu]] de mezzu e segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070520.pdf|tìtolo=Contesto archeologico età del Bronzo / Ferro e tardo romano - Relazione|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Castelà de Marmö |[[Casanöva]], [[Marmö]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |Munte d'Aggiu |[[Castrevegliu|Castreveggiu]], Munte d'Aggiu |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |Briccu du Castelà |[[Cengë|Cengiu]], Berbu |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /><ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.cengio.sv.it/vivere_il_comune/territorio/territorio_1.html|tìtolo=La storia|outô=Cumüna de Cengiu|léngoa=IT|vìxita=2026-08-14}}</ref> |- |''U Castelä'' |[[D'Ätu d'Arbissöa|D'Âtu d'Arbissö(r)a]] |U manca de pröve segü(r)e |<ref name=":1" /><ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2024/11/il-castellaro-di-albisola-dalla-vigilanza-delle-navi-alla-contesa-tra-savona-e-genova/|tìtolo=Il "Castellaro" di Albisola: dalla vigilanza delle navi alla contesa tra Savona e Genova|outô=Sara Cannone|dæta=3 nuvèmbre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Bric Reseghe |[[Finô|Finâ]], ''I Munti'' |[[Etæ do Brónzo|Brunzu]] resènte (XIII-XII seculu primma de Cristu) |<ref>{{Çitta web|url=https://mudifinale.com/sito-monumento/preistoria/aree-archeologiche/insediamento-di-bric-reseghe/|tìtolo=Insediamento di Bric Reseghe|outô=MUDIF|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/01312520131255.pdf|tìtolo=Castelliere - Relazione|dæta=26 zügnu 1992|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |''Vilaggiu de Àgnime'' |[[Finô|Finâ]], [[Pèrti]], ''A Rocca'' |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] tardu aa primma [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://mudifinale.com/sito-monumento/preistoria/aree-archeologiche/villaggio-delle-anime/|tìtolo=Villaggio delle Anime|outô=MUDIF|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |''I Castelê'' |[[Löa]], ''I Castelê'' |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] antìgu/de mezzu a l'[[Etæ do Ràmmo|etè du rammu]] |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070415.pdf|tìtolo=LOANO (SV), Località Castellari|dæta=14 marsu 2011|léngoa=IT|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |Castele(r)a |[[Mieuja|Miöja]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |Castelèi |[[A Steja|Stélla]], [[San Benardu (A Steira)|San Benardu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |[[Bâsu du Giudeu#Castelà lìgüre|''Castelà de Barlörie'']] |[[Tuiran|Tui(r)àn]], ''E Barlörie'' |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=http://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070534.pdf|tìtolo=Torre medievale ed insediamento della seconda età del Ferro|léngoa=IT|cid=Torre medievale (...), 2018|vìxita=2026-08-07}}</ref> |- |''U Castelâ'' |[[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]], ''U Castelâ'' |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |U Castelà |[[U Sejô|U Se(r)iâ]], [[A Peagna]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |U Castelà |[[Väze|Va(r)azze]], [[Arpixella (Vâże)|Arpixella]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |- |U Castelà |[[Vendùn]], U Castelà |Etè nu cunusciüa |<ref name=":1" /> |} ==== Pruvinsa de Spezza ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |Castelàiu |[[A Rocheta (Vara)|A Ruchetta]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3">{{Çitta web|url=https://www.regione.liguria.it/components/com_publiccompetitions/includes/download.php?id=1285:provincia-della-spezia.pdf|tìtolo=Elenco manufatti emergenti e sistemi di manufatti emergenti: Provincia della Spezia|outô=Regiùn Ligü(r)ia, Dipartimèntu pianificasiùn teritu(r)iâle, ürbanistica|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Veppu |[[A Rocheta (Vara)|A Ruchetta]], A Sèra |[[Etæ do Brónzo|Brunzu]] tardu |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373747|tìtolo=Castellaro di Veppo (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Castelà de Bòrseda |[[A Rocheta (Vara)|A Ruchetta]]-[[Calice]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |U Castelà |[[Bevein|Beve(r)ìn]]-[[Pignon|Pignùn]], U Castelà |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373746|tìtolo=Castellaro di Pignone (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |U Castelà |[[Bonasseua|Bunassö(r)a]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |U Carmu |[[Deiva]], Mezzema |[[Etæ do Ràmmo|Etè du rammu]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373743|tìtolo=Monte Carmo (insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Vigu |[[Framûa|Framü(r)a]], Vìgu |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373744|tìtolo=Castellaro di Vigo di Framura (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Munte de Furche |[[Levanto|Levantu]] |[[Etæ do Brónzo|Brunzu]] tardu |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373745|tìtolo=Insediamento protostorico di Monte delle Forche (insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Castelà de Cembràn |[[Maissann-a|Maisâna]], [[Çembràn|Cembràn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |Castéllu de Carpena |[[Ricò|Riccò]], Carpêna |[[Etæ do Brónzo|Brunzu]] tardu e segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373765|tìtolo=Castello di Carpena (insediamento castello)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Còlla di Castelèi |[[San Steva]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |Lòbbia |[[A Spèza|Spezza]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |Castelà de Pegasàn |[[A Spèza|Spezza]], [[Pegasàn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |Cota |[[O Cäro|U Câru]], Munte de Ròcche |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373742|tìtolo=Castellaro di Cota (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Castelfermu |[[O Cäro|U Câru]], Munte Castelfermu |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373741|tìtolo=Castellaro di Castelfermo (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |U Castelà |[[Vàise|Va(r)ese]], Ca(r)ansa |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |Munte Dragnùn |[[Zignægo|Zignagu]], Munte Dragnùn |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[IV secolo a.C.|IV seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373750|tìtolo=Insediamento preromano di Monte Dragnone (insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |U Castelà |[[Zignægo|Zignagu]], Munte Castelà |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] de mezzu au brunzu tardu |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373749|tìtolo=Castellaro di Zignago (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |- |Novà |[[Zignægo|Zignagu]], [[Novà]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":3" /> |- |U Castelà |[[Zignægo|Zignagu]], Vessö(r)a |[[Etæ do Brónzo|Brunzu]] tardu e segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373748|tìtolo=Castellaro di Vezzola (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}}</ref> |} ==== Pruvinsa de Zena ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |I Casteletti |[[A Ceive de Söi|A Cêve de So(r)i]]-[[Boggiasco|Bugiascu]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373881|tìtolo=Monte Castelletti (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref><ref name=":0" /> |- |Punta Guetta |[[Rensén|Arensàn]], Punte Guetta |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.regione.liguria.it/components/com_publiccompetitions/includes/download.php?id=1283:provincia-di-genova.pdf|tìtolo=Elenco manufatti emergenti e sistemi di manufatti emergenti: Provincia di Genova|outô=Regiùn Ligü(r)ia, Dipartimèntu pianificasiùn teritu(r)iâle, ürbanistica|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de San Sipriàn |[[A Særa|A Sèra]], [[Sàn Çepriàn|San Sipriàn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Munte San Pe(r)u |[[Avëgno|Avegnu]], Munte San Pe(r)u |Etè nu cunusciüa |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373879|tìtolo=Monte San Pietro (area di materiale mobile area di frammenti fittili)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de Üsciu |[[Avëgno|Avegnu]]-[[Rapallo|Rapallu]]-[[Trebeugna|Trebögna]], Munte Burgu |De fissu dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] tardu aa segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070340.pdf|tìtolo=Castellaro di Uscio|dæta=12 marsu 1993|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.archeominosapiens.it/castellaro-uscio/|tìtolo=Il Castellaro di Uscio|outô=Marco Del Soldato|dæta=29 arvì 2022|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Trâxu |[[Bargaggi]], [[Trâxo|Trâxu]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700309102|tìtolo=TRASO (insediamento insediamento rustico)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-10}}</ref> |- |[[Brìcco Càrlo#O castelâ|Briccu Carlu]] |[[Campomon|Campumu(r)ùn]], [[Brìcco Càrlo|Briccu Carlu]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373906|tìtolo=Monte Carlo (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de Isuverde |[[Campomon|Campumu(r)ùn]], [[Izovèrde|Isuverde]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373903|tìtolo=Castellaro di Isoverde (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de Langascu |[[Campomon|Campumu(r)ùn]], [[Langàsco|Langascu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Munte Làrvegu |[[Campomon|Campumu(r)ùn]], Munte Làrvegu |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373909|tìtolo=Monte Larvego (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |U Castelà |[[Camuggi]] |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] de mezzu a l'[[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373892|tìtolo=Castellaro di Camogli (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |U Castelettu |[[Cicagna]], U Castelettu |Fòscia numma che de l'etè de mezzu |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373962|tìtolo=Monte Castelletto (struttura di fortificazione accampamento fortificato)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-10}}</ref> |- |Rocche Negre |[[Deiva]]-[[O Castiggion|U Castiùn]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373938|tìtolo=Rocche Negre (insediamento tracce di insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de Ce(r)ese |[[Lumarso|Lümarsu]], Ce(r)ese |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700373993|tìtolo=Castellaro di Cerese (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de Craviascu |[[Lumarso|Lümarsu]], [[Craviàsco|Craviascu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Füme(r)i |[[Mignanego|Mignanegu]], [[Fumæri|Füme(r)i]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Munte Telegrafu |[[Mignanego|Mignanegu]], Munte Telegrafu |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Ruccatajâ |[[Neion|Nei(r)ùn]], [[Rocatagiâ|Ruccatajâ]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700374025|tìtolo=Castellaro di Roccatagliata (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Madònna Negra |[[Rapallo|Rapallu]], Madònna Negra |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Munte Rösa |[[Rapallo|Rapallu]], Munte Rösa |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700374037|tìtolo=Monte Rosa (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Castelà de San Bertumè |[[Rapallo|Rapallu]], [[San Bertumè (Rapallu)|San Bertumè]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Bastìa de Reccu |[[Recco|Reccu]], Bastìa |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700374045|tìtolo=Bastia di Recco (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Munte Castelettu |[[Recco|Reccu]], Munte Castelettu |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Mu(r)ìn de Due Rìghe |[[San Comban|San Cu(r)umbàn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |U Castelà |[[San Comban|San Cu(r)umbàn]], [[Càrvai|Càrva(r)i]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |U Castelà |[[Savignon|Savignùn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà d'Isu(r)èlle |[[Savignon|Savignùn]], [[Izoélle|Isu(r)elle]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |U Castelà |[[Sestri Levante]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |U Castelà |[[Söi|So(r)i]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Caneva |[[Söi|So(r)i]], [[Càn-nia (Söi)|Càneva]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Lassu |[[Toriggia|Turiggia]], [[Làsso (Torìggia)|Lassu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Rundunai(r)a |[[Favâ|U Favâ]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Munte Penùn |[[Zena]], [[A Vêxima|A Vexima]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |U Castelà |[[Zena]], [[Bâvai|Bàva(r)i]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Fòrte Puìn |[[Zena]], [[Begòu|Begàu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Cianderlìn |[[Zena]], [[Cianderlìn]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Cremén |[[Zena]], [[Cremén]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Munte Fasce |[[Zena]], [[Mónte Fàsce|Munte Fasce]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Mu(r)asâna |[[Zena]], [[Moâssànn-a|Mu(r)asâna]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Còsta d'U(r)eggia |[[Zena]], [[Quarto (quartê de Zena)|Quartu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Santu Zebbiu |[[Zena]], [[Sànto Zéuggio (Zêna)|Santu Zebbiu]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Tûre Cangiâxu |[[Zena]], [[Sestri Ponente|Sestri Punènte]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":0" /> |- |Castelà de Zuaggi |[[Zoaggi|Zuaggi]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700374163|tìtolo=Castellaro di Zoagli (insediamento castelliere)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-09}}</ref> |- |Munte Castéllu |[[Zoaggi|Zuaggi]], Munte Castéllu |Fòscia numma che de l'[[Etæ de Mëzo|etè de mezzu]] |<ref name=":0" /><ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.zoagli.ge.it/index.php/it/page/breve-storia-di-zoagli|tìtolo=Breve storia di Zoagli|outô=Cumün de Zuaggi|léngoa=IT|vìxita=2026-08-11}}</ref> |} === Pruvènsa === ==== Dipartimèntu de Arpe Ma(r)ìtime ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |Castellaras de la Cote/Aspremont Moyen |[[Aspremont (Arpe Ma(r)ittime)|Aspremont]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6">{{Çitta lìbbro|outô=Claude Salicis|tìtolo=Index général des publications 1926-2024|url=https://www.ipaam.fr/Assets/index.pdf|ànno=2025|editô=Mémoires de l'Institut de Préhistoire et d'Archéologie Alpes Méditerranée, Revue Archéologique du Sud-Est de la France et du Bassin méditerranéen|léngoa=FR}}</ref><ref name=":8">{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 2}}</ref> |- |Mont Barri |[[Aspremont (Arpe Ma(r)ittime)|Aspremont]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":8" /> |- |Mont Chauve |[[Aspremont (Arpe Ma(r)ittime)|Aspremont]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref>{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|pp. 2-3}}</ref> |- |Enceinte de la Crête de Graus-Cote (1) |[[Aspremont (Arpe Ma(r)ittime)|Aspremont]] |Da primma de l'[[Etæ do færo|etè du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":9">{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 3}}</ref> |- |Enceinte de la Crête de Graus-Cote (2) |[[Aspremont (Arpe Ma(r)ittime)|Aspremont]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":9" /> |- |Oppidum du Mont des Mules |[[Beausoleil]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00080665|tìtolo=Camp ligure sis au Mont des Mules|léngoa=FR|vìxita=2026-08-13}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://lesvoyagesdelauriane.fr/2025/11/08/idee-de-balade-loppidum-du-mont-des-mules-a-beausoleil/|tìtolo=Idée de balade: l'oppidum du mont des Mules à Beausoleil|dæta=8 nuvèmbre 2025|léngoa=FR|vìxita=2026-08-13}}</ref> |- |Post de guet de la Croix de Cuor |[[Castagniers]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":9" /> |- |Mont Cima |[[Castagniers]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref>{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 4}}</ref> |- |Rocca Sparvièra |[[Duranus]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":6" /><ref name=":10">{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 8}}</ref> |- |Enceinte de la Bastide |[[Escragnolles]] |[[Etæ do Brónzo|Etè du brunzu]] e [[Etæ do færo|du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":5">{{Çitta web|url=https://www.escragnolles.fr/wp-content/uploads/2019/01/7C2_Escragnolles_Arch%C3%A9ologie.pdf|tìtolo=Plan Local d'Urbanisme - 7C2. Archéologie|outô=Cumüna de Escragnolles|léngoa=FR|vìxita=2026-08-17}}</ref> |- |Enceinte de la Colette |[[Escragnolles]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Enceinte de la Collet des Pins |[[Escragnolles]] |[[Etæ do Brónzo|Etè du brunzu]] e [[Etæ do færo|du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Enceinte de la Cote |[[Escragnolles]] |[[Etæ do Brónzo|Etè du brunzu]] e [[Etæ do færo|du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Castellaras de Cogolin |[[Escragnolles]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] (?) |<ref name=":5" /><ref name=":7">{{Çitta web|url=https://www.delfabbro.fr/index.php?option=com_content&view=article&id=76:trois-enceintes-celto-ligures-a-escragnolles-06460&catid=8&Itemid=114|tìtolo=Trois enceintes celto-ligures à Escragnolles (06460)|outô=Brieuc Fertard|dæta=29 agustu 2023|léngoa=FR|vìxita=2026-08-17}}</ref> |- |Castellaras de Conrouan |[[Escragnolles]] |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] tardu aa segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref name=":5" /><ref name=":7" /> |- |Enceinte des Galants |[[Escragnolles]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Enceinte de Grangasse |[[Escragnolles]] |[[Etæ do Brónzo|Etè du brunzu]] e [[Etæ do færo|du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Enceinte de Josepin |[[Escragnolles]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Enceinte des Listes |[[Escragnolles]] |[[Etæ do Brónzo|Etè du brunzu]] e [[Etæ do færo|du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Camp de Moujoun |[[Escragnolles]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Enceinte des Rouguières |[[Escragnolles]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Poste avancé des Rouguières |[[Escragnolles]] |[[Etæ do Brónzo|Etè du brunzu]] e [[Etæ do færo|du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":5" /> |- |Castellas de Saint-Martin |[[Escragnolles]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":5" /><ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/memoire/ARR93_20070600806|tìtolo=Oppidum|léngoa=FR|vìxita=2026-08-17}}</ref> |- |Oppidum du Castellar |[[Eza]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA06000002|tìtolo=Oppidum du Castellar|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.gralon.net/tourisme/monuments/info-oppidum-du-castellar--site-archeologique-de-eze-06-eze-22296.htm|tìtolo=Oppidum Du Castellar, Site Archéologique De Eze (06) Eze|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Enceinte de Peyloubet |[[Grasse]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":14">{{Çitta|Belotti, 2004|p. 142}}</ref> |- |Enceinte de Stramousse |[[Grasse]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":14" /> |- |Camp de Roquevignon |[[Grasse]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":14" /> |- |Enceinte de la chapelle de Saint-Christophe |[[Grasse]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] (?) |<ref name=":6" /><ref name=":14" /> |- |Enceinte de Castel Vieil-Cote |[[La Roquette-sur-Var]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":11">{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 6}}</ref> |- |Le Castellar |[[Levens]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref>{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|pp. 4-5}}</ref> |- |Enceinte de la Cote |[[Levens]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":12">{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 5}}</ref> |- |Enceinte de la Cote de Colla Bassa |[[Levens]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":12" /> |- |Enceinte de la Cote du Férion |[[Levens]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":12" /> |- |Enceinte de la Fubia |[[Levens]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":11" /> |- |Colle de Millian |[[Levens]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":6" /><ref name=":10" /> |- |Oppidum de Cemenelum |[[Nissa]], [[Cimiez]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00080803|tìtolo=Mur présumé ligure (vieux)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-15}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://archeologiagalliacisalpina.wordpress.com/tag/cemenelum-cimiez-nizza-nice-scavi-archeologico-museo-alpes-maritimae/|tìtolo=Cemenelum: quando Nizza era la capitale delle Alpi Marittime|dæta=28 arvì 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-08-15}}</ref> |- |Enceinte de l'Apei |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":14" /> |- |Le Baou Rous |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":14" /> |- |Petit Mauvans |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15">{{Çitta|Belotti, 2004|p. 143}}</ref> |- |Castellaras de Barres de Carbonel |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte du Puet |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Pas de la Faye |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte de la Touré |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte de Carlevan |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte de Rocca Dura |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte de la Chèvre d'Or/Tour de Cavagne |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Camp de Castel Assaou |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Castellaras de la Malle |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte le Doublier |[[Saint-Vallier-de-Thiey]] |[[Etæ do færo|Etè du fèru]] |<ref name=":6" /><ref name=":15" /> |- |Enceinte du Spinférier |[[Tourrette-Levens]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] (dau [[VII secolo a.C.|VII seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":6" /><ref name=":13">{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 7}}</ref> |- |Castellaras du Mont Revel |[[Tourrette-Levens]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":6" /><ref name=":13" /> |- |Le Vieux Village |[[Tourrette-Levens]] |Dau [[Neolìtico|neuliticu]] |<ref name=":6" /><ref name=":13" /> |- |Enceinte du Pueï de la Madone |[[Tourrette-Levens]] |Etè nu cunusciüa |<ref name=":6" /><ref>{{Çitta|Salicis & Brétaudeau, 2004|p. 9}}</ref> |- |Oppidum du Mont-Pezou |[[Vallauris]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00080908|tìtolo=Oppidum du Mont-Pezou|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta publicaçión|outô=Maurice Sechter|ànno=1964|tìtolo=Oppidum préhistorique du mont Pezou, à Vallauris (Alpes-Maritimes)|revìsta=Bulletin de la Société préhistorique française|volùmme=Vul. 61|nùmero=1|pp=29-32|léngoa=FR|url=https://www.persee.fr/doc/bspf_0249-7638_1964_num_61_1_8151}}</ref> |} ==== Dipartimèntu de Bucche du Ròdanu ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |Oppidum d'Entremont |[[Aix-en-Provence]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[II secolo a.C.|II]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081095|tìtolo=Vestiges de l'oppidum celto-ligure d'Entremont|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://provence-alpes-cotedazur.com/en/things-to-do/culture-and-heritage/places/oppidum-dentremont-aix-en-provence-en-2863531/|tìtolo=Oppidum d'Entremont|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum du Baou-Roux |[[Bouc-Bel-Air]] |Da l'[[Etæ do Brónzo|etè du brunzu]] aa segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081521|tìtolo=Oppidum du Baou-Roux|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://riig.huma-num.fr/places/17|tìtolo=Oppidum du Baou-Roux|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Pierredon |[[Éguilles]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081242|tìtolo=Oppidum celto-ligure|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://museedupatrimoine.fr/oppidum-de-pierredon-a-eguilles-bouches-du-rhone/29804.html|tìtolo=Oppidum de Pierredon à Éguilles à Éguilles dans les Bouches-du-Rhône|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Constantine |[[Lançon-Provence]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081313|tìtolo=Oppidum de Constantine|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA13000332|tìtolo=Oppidum de Constantine|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de la Cloche |[[Les Pennes-Mirabeau]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA13000034|tìtolo=Oppidum de la Cloche|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta publicaçión|outô=Louis Chabot|ànno=1983|tìtolo=L'oppidum de la Cloche aux Pennes-Mirabeau (Bouches-du-Rhône) : Synthèse des travaux effectués de 1967 à 1982|revìsta=Revue archéologique de Narbonnaise|volùmme=Vul. 16|pp=39-80|léngoa=FR|url=https://www.persee.fr/doc/ran_0557-7705_1983_num_16_1_1223}}</ref> |- |Oppidum de Teste-Nègre |[[Les Pennes-Mirabeau]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081404|tìtolo=Oppidum de Teste-Nègre|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://tourisme-marseille.com/fiche/oppidum-de-teste-negre-iiieme-siecle-avant-j-c/|tìtolo=Oppidum de Teste-Nègre, IIIème siècle avant J.C|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Notre-Dame de Pitié |[[Marignane]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00125710|tìtolo=Oppidum de Notre-Dame de Pitié|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.tourisme-marignane.com/offres/oppidum-de-notre-dame-de-pitie-marignane-fr-3388048/|tìtolo=Oppidum de Notre-Dame de Pitié|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum des Baou de Saint-Marcel |[[Marseggia|Marseja]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081510|tìtolo=Sol des parcelles contenant les vestiges de l'oppidum des Baou et terrains extérieurs au rempart pouvant offrir des traces archéologiques à Saint-Marcel|léngoa=FR|vìxita=2026-08-16}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://musee-histoire.marseille.fr/lieux/loppidum-du-baou-de-saint-marcel|tìtolo=L'oppidum du baou de Saint Marcel|outô=Musée d'Histoire de Marseille|léngoa=IT|vìxita=2026-08-16}}</ref> |- |Oppidum de Verduron |[[Marseggia|Marseja]], [[Verduron]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[III secolo a.C.|III]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA13000039|tìtolo=Oppidum de Verduron|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://provence-alpes-cotedazur.com/que-faire/culture-et-patrimoine/lieux/oppidum-de-verduron-marseille-15eme-fr-3326743/|tìtolo=Oppidum de Verduron|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |L'Arquet |[[Martigues]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VII secolo a.C.|VII]]-[[IV secolo a.C.|IV seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta publicaçión|outô=Charles H. Lagrand|ànno=1959|tìtolo=Un habitat côtier de l'Age du Fer à l'Arquet, à la Couronne (Bouches-du-Rhône)|revìsta=Gallia|volùmme=17|nùmero=1|pp=179-201|léngoa=FR|url=https://www.persee.fr/doc/galia_0016-4119_1959_num_17_1_2261}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://tourisme-marseille.com/fiche/les-villages-gaulois-de-lanse-de-larquet-la-couronne-martigues/|tìtolo=Les villages gaulois de l'Anse de l'Arquet|léngoa=FR|vìxita=2026-08-16}}</ref> |- |Oppidum de l'Escourillon |[[Martigues]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[V secolo a.C.|V seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":4">{{Çitta lìbbro|outô=Pierre Costes|tìtolo=Naissance et développement d’une ville polynucléaire en milieu lagunaire: Martigues|url=https://theses.hal.science/tel-00960168v1/file/Thesejanv2011leger.pdf|ànno=2010|editô=Université de Provence|çitæ=Aix-Marseille|léngoa=FR|p=85}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://arqueolugares.blogspot.com/2018/09/oppidum-de-escourillon-prox-martgues.html|tìtolo=Oppidum de ESCOURILLON prox. Martigues. Provenza. Occitania Francia.|léngoa=ES|vìxita=2026-08-16}}</ref> |- |Oppidum du Mourre du Boeuf |[[Martigues]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref name=":4" /><ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/memoire/ARR93_20071300307ZA|tìtolo=Oppidum du Mourre du Boeuf|léngoa=FR|vìxita=2026-08-16}}</ref> |- |Oppidum de Saint-Pierre |[[Martigues]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://riig.huma-num.fr/places/73|tìtolo=Oppidum de Saint-Pierre-Les-Martigues|léngoa=FR|vìxita=2026-08-16}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.martigues-tourisme.com/site/eglise-et-oppidum-de-st-pierre-les-martigues.html|tìtolo=Église et oppidum de St Pierre les Martigues|léngoa=FR|vìxita=2026-08-16}}</ref> |- |Tamaris |[[Martigues]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[V secolo a.C.|V seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierre Costes|tìtolo=Naissance et développement d’une ville polynucléaire en milieu lagunaire: Martigues|url=https://theses.hal.science/tel-00960168v1/file/Thesejanv2011leger.pdf|ànno=2010|editô=Université de Provence|çitæ=Aix-Marseille|léngoa=FR|p=82}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.martiguesbouge.fr/le-saviez-vous/art-histoire-archeologie/prehistoire-et-antiquite/tamaris|tìtolo=Tamaris|léngoa=FR|vìxita=2026-08-16}}</ref> |- |Oppidum de la Tête de l'Ost |[[Mimet]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081523|tìtolo=Oppidum de la Tête de l'Ost|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://tourisme-marseille.com/fiche/oppidum-de-la-tete-de-lost-le-domaine-des-salyens/|tìtolo=Oppidum de la Tête de l'Ost, le Domaine des Salyens|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum des Caisses |[[Mouriès]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081387|tìtolo=Oppidum des Caisses|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.alpillesenprovence.com/en/fiches/oppidum-of-the-caisses-de-jean-jean/|tìtolo=Oppidum des Caisses de Jean-Jean|léngoa=FR, EN, DE|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Saint-Blaise |[[Saint-Mitre-les-Remparts]] |Dau [[Neolìtico|neuliticu]] antìgu fina au [[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]] |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081436|tìtolo=Oppidum Saint-Blaise|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://provence-alpes-cotedazur.com/en/things-to-do/culture-and-heritage/places/oppidum-saint-blaise-saint-mitre-les-remparts-en-2867672/|tìtolo=Oppidum Saint Blaise|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum des Mayans |[[Septèmes-les-Vallons]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[III secolo a.C.|III seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA13000025|tìtolo=Oppidum des Mayans|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://tourisme-marseille.com/fiche/l-oppidum-des-mayans-et-le-hameau-fantome-marseille-provence/|tìtolo=Oppidum des Mayans et le Hameau Fantôme|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Roquepertuse |[[Velaux]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VII secolo a.C.|VII]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081491|tìtolo=Site archéologique de Roquepertuse|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://archeologiagalliacisalpina.wordpress.com/2023/11/17/roquepertuse-un-santuario-celto-ligure-in-provenza/|tìtolo=Roquepertuse: un santuario celto-ligure in Provenza|léngoa=IT|vìxita=2026-08-12}}</ref> |} ==== Dipartimèntu du Va(r)u ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |Oppidum de Montjean |[[Cavalaire-sur-Mer]]-[[La Môle]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[IV secolo a.C.|IV seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA83000001|tìtolo=Oppidum de Montjean (également sur commune de La Môle)|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA83000006|tìtolo=Oppidum de Montjean|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Cuers |[[Cuers]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081587|tìtolo=Oppidum avec remparts|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.mpmtourisme.com/en/cultural-heritage/oppidum-castellas|tìtolo=The Oppidum of Castellas|léngoa=EN, FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Costebelle |[[Hyères]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[VI secolo a.C.|VI]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081645|tìtolo=Oppidum de Costebelle (ancien)|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.maison-patrimoine-tpm.fr/patrimoine-archeologique-un-heritage-antique|tìtolo=Patrimoine archéologique: un héritage antique|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de Méren |[[Le Cannet-des-Maures]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[II secolo a.C.|II]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA00064416|tìtolo=Oppidum, château dit Casteau Maoure|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.echosciences-paca.fr/ressources/oppidum-de-meren-au-cannet-des-maures|tìtolo=Oppidum de Meren au Cannet des Maures|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |- |Oppidum de la Courtine |[[Ollioules]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081686|tìtolo=Oppidum celto-ligure de la Courtine (vestiges)|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta publicaçión|outô=Jean Layet|ànno=1959|tìtolo=L'oppidum de La Courtine à Ollioules (Var)|revìsta=Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres|volùmme=vul. 103|nùmero=2|pp=356-357|léngoa=FR|url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_1959_num_103_2_11082}}</ref> |- |Oppidum du Castellas |[[Solliès-Pont]]-[[Solliès-Toucas]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[V secolo a.C.|V]]-[[I secolo a.C.|I seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081742|tìtolo=Oppidum du Castellas|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00081743|tìtolo=Oppidum (vestiges de l'enceinte)|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.valleegapeau-tourisme.fr/patrimoine-culturel/loppidum-du-castellas/|tìtolo=L'Oppidum du Castellas|léngoa=FR|vìxita=2026-08-12}}</ref> |} === Âtre parte === ==== Piemunte ==== {| class="wikitable" !Castelà !Lucalisasiùn !Frequentasiùn !Nòtte |- |''Brigodorum'' |[[Lisciandria|Alesciandria]], [[Breolungi]] |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] tardu aa segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://archeocarta.org/mondovi-breolungi-cn-sito-archeologico/|tìtolo=Mondovì – Breolungi (CN) : sito archeologico|léngoa=IT|vìxita=2026-08-13}}</ref> |- |Ròcca de San Zòrzu |[[Chieri|Chie(r)i]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV seculu primma de Cristu]]-...) |<ref>{{Çitta web|url=https://www.startgallerychieri.it/linsediamento-celto-ligure/|tìtolo=L'insediamento celto-ligure|léngoa=IT|vìxita=2026-08-13}}</ref> |- |Guardamunte |[[Gremiascu]], Munte Valassa |Dau [[Neolìtico|neuliticu]] aa segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://archeocarta.org/gremiasco-al-area-archeologico-naturalistica-del-guardamonte/|tìtolo=Gremiasco (AL) : Area archeologico-naturalistica del Guardamonte|léngoa=IT|vìxita=2026-08-13}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0100354591|tìtolo=insediamento d'altura pre e protostorico (castelliere, insediamento)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-13}}</ref> |- |Castéllu de Muntâdu |[[Montaldo di Mondovì|Muntâdu de Munduvì]] |Segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] ([[IV secolo a.C.|IV]]-[[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]]) |<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA.VV.|tìtolo=I Liguri sulla Rocca|url=https://www.comune.montaldodimondovi.cn.it/portals/1602/SiscomArchivio/2/iligurisullarocca.pdf|léngoa=IT|pp=30-44}}</ref><ref>{{Çitta lìbbro|outô=Egle Micheletto|outô2=Marica Venturino Gambari (a cü(r)a de)|tìtolo=Montaldo di Mondovì. Dal villaggio preistorico al castello medievale|url=https://www.academia.edu/125428190/Montaldo_di_Mondov%C3%AC_Dal_villaggio_preistorico_al_castello_medievale_a_cura_di_E_Micheletto_M_Venturino_|ànno=Zenâ 2012|editô=Cumüne de Muntâdu et al.|çitæ=Muntâdu|léngoa=IT}}</ref> |- |Bèc Bërchasa |[[Ruccaviùn]] |Dau [[Etæ do Brónzo|brunzu]] tardu aa segunda [[Etæ do færo|etè du fèru]] |<ref>{{Çitta web|url=https://archeocarta.org/roccavione-cn-sito-archeologico-del-bec-bric-berciassa/|tìtolo=Roccavione (CN): Sito archeologico del Bèc/Bric Berciassa|léngoa=IT|vìxita=2026-08-13}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.becberciassa.it/index.aspx|tìtolo=Bèc Bërchasa|léngoa=IT|vìxita=2026-08-13}}</ref> |} == Nòtte == <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta publicaçión|outô=Claude Salicis|outô2=Georges Brétaudeau|ànno=2004|tìtolo=Les enceintes de hauteur du canton de Levens (06)|revìsta=Mémoires|editô=Institut de Préhistoire et d'Archéologie Alpes Méditerranée|çitæ=Nissa|volùmme=Vul. XLVI|pp=1-14 (67-110)|léngoa=FR|url=https://www.ipaam.fr/Assets/articlespdf/2004cantonlevens.pdf|cid=Salicis & Brétaudeau, 2004}} * {{Çitta lìbbro|outô=Bruno Belotti|tìtolo=Histoire, espaces et marges de l'Antiquité: hommages à Monique Clavel-Lévêque|url=https://www.persee.fr/doc/ista_0000-0000_2004_ant_934_1_2076|ànno=2004|léngoa=FR|editô=Institut des Sciences et Techniques de l'Antiquité|çitæ=Besançon|capìtolo=Les enceintes de hauteur de la région de Grasse. État de la question et perspectives|volùmme=Vul. III|cid=Belotti, 2004|colànn-a=Collection de l'Institut des Sciences et Techniques de l'Antiquité}} * {{Çitta lìbbro|outô=Delphine Isoardi, Loup Bernard, Frédérique Bertoncello, Jean Chausserie-Laprée, Laurence Lautier, Pascal Marrou, Laura Martinaux, Florence Mocci e Maeva Serieys|tìtolo=Bibliographie pour la base de données des sites fortifiés protohistoriques de la région Provence-Alpes-Côte d’Azur|url=https://shs.hal.science/halshs-02378236v1/document|ànno=2019|léngoa=FR}} == Ligammi de fö(r)a == * {{Çitta web|url=https://www.valdivara.it/it/cultura/il-patrimonio-culturale/castellari-liguri|tìtolo=I Castellari Liguri|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}} * {{Çitta web|url=https://www.liguriarcheologica.it/i-castellari|tìtolo=I "Castellari"|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}} * {{Çitta web|url=http://www.cultura-barocca.com/imperia/castella.HTM|tìtolo=Castellari (Liguri occidentali)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}} * {{Çitta web|url=https://www.sanremostoria.it/it/la-citta/la-storia/236-storia-di-sanremo-1-parte.html?start=2|tìtolo=Storia di Sanremo - 1^ Parte - 3 - I Liguri preromani e i castellari|léngoa=IT|vìxita=2026-08-08}} [[Categoria:Lìguri Antîghi]] [[Categorîa:Lìste]] ss20eaaltsc42hikkx2y5wrtk6w8tjg 0 33393 275378 2026-11-10T20:31:52Z N.Longo 12052 + rdr 275378 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Repubbrica da California]] 6qfe6c5rkpgmcig8vuwujeuhcj0hs7o 0 33394 275379 2026-11-10T20:31:57Z N.Longo 12052 + rdr 275379 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Repubbrica da California]] 6qfe6c5rkpgmcig8vuwujeuhcj0hs7o 1 33395 275389 2026-11-11T08:22:23Z S1880C 20449 /* Voxe separâ */ nêuva seçión 275389 wikitext text/x-wiki == Voxe separâ == Ciao tutti! Un dubio: dæto che in sciâ Wikipedia Italia gh'é za unna voxe in sciô '''[[:it:Santuario_di_Nostra_Signora_del_Boschetto|Santuaiu da Madonna du Buschettu]]''', che niatri incangio emmo inserio chì in sciô "U Buschettu", cöse ne pensæ de creâ unna voxe ad hoc in camoggin conligâ a-i Wikidata [[d:Q3949909#sitelinks-wikipedia|Nostra Signora del Boschetto Sanctuary (Q3949909)]]. Gh'é a voxe in spagnòllo e cineise ascì. Fæme savei! [[Utente:S1880C|S1880C]] ([[Discûscioîn ûtente:S1880C|discuscioìn]]) 09:22, 11 nov 2026 (CET) 9yzxr3tl068867jkd0ftqn40dgbpd8f 275391 275389 2026-11-11T10:20:31Z Arbenganese 12552 /* Voxe separâ */ Rispòsta 275391 wikitext text/x-wiki == Voxe separâ == Ciao tutti! Un dubio: dæto che in sciâ Wikipedia Italia gh'é za unna voxe in sciô '''[[:it:Santuario_di_Nostra_Signora_del_Boschetto|Santuaiu da Madonna du Buschettu]]''', che niatri incangio emmo inserio chì in sciô "U Buschettu", cöse ne pensæ de creâ unna voxe ad hoc in camoggin conligâ a-i Wikidata [[d:Q3949909#sitelinks-wikipedia|Nostra Signora del Boschetto Sanctuary (Q3949909)]]. Gh'é a voxe in spagnòllo e cineise ascì. Fæme savei! [[Utente:S1880C|S1880C]] ([[Discûscioîn ûtente:S1880C|discuscioìn]]) 09:22, 11 nov 2026 (CET) :Saluo @[[Utente:S1880C|S1880C]], sci o se porieiva fa, de sòlito p'ou camoggin e gh'emmo di referenti in scio pòsto che ne fan a coreçion de pagine. Emmo za pensou a-a "Baxilica de l'Asunta" , "San Rocco" e a "Gexa da Rüa", s'o s'e sciorte maniman veghemmo de scrivine atre. Se presempio ti voriësci agiutane co-o testo, ascì a partì da-o zeneise, pe conto mæ o no gh'é problema. Bôna! [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 11:20, 11 nov 2026 (CET) nc6gq7vrblcn3es3se9jgx1427md21s