Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 75918 485655 485652 2026-05-09T21:06:55Z Steinbach 16 485655 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:SF_maig_2026.jpg|thumb|De Kèrk vaan de H. Femilie begin 2026, vaanaof de neveligkende ''Plaça Gaudí.'' De centraolen torie vaan Zjezeke is daan zjus veerdeg.]] De '''Kèrk vaan de Heilege Femilie''' ([[Catalaons]]: '''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família'''; [[Spaons]]: '''Basílica y Templo Expiatorio de la Sagrada Familia''') is 'n groete [[kèrk]] in aonbouw in 't distrik [[Eixample]] (Ensanche) in [[Barcelona]], nao oontwerp vaan [[Antoni Gaudí]]. De bouw begós in 1882 oonder 'nen aanderen arsjitek, [[Francisco de Paula del Villar]], dee 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk veur ouge had. Villar stopde 't jaor dao-op evels mèt 't perjek; op dat memint waor allein de bouw vaan 't [[cryp]] al begós. Gaudí maakde e nui oontwerp in de veur häöm typerende variant op de [[Jugendstil]], boe-in 'r väöl illeminte vaan de gotiek integreerde. 't Oontwerp, zoewel 't algemein plan es de oongeluifelek rieke decoratie, zit vol mèt verwijzinge nao 't [[Roems-Kathelieke Kèrk|katheliek geluif]]. Wie dat bij de groete kèrke vaan veurheer ouch dèks zoe góng, heet de bouw vaan de Sagrada Família ziech euver mie es 'n iew voortgesleip. De bouw, dee al sinds 't begin allein oet privaote bronne weurt betaold, waor bij Gaudí zienen doed in 1926 op minder es e kwart. De [[Spaonse Börgeroorlog]] in de jaore daarteg zörgde veur 'n oonderbreking. In de jaore viefteg kós de bouw mèt horte en stoete weer wijergoon. Sinds de koms vaan de computer is 't oontwerpe en producere vaan veural väöl decoratie hendeg versneld. In 2010 waor 't perjek euver de hèlf. Me meinde op dat memint zelfs in 2026, Gaudí zien hoonderdste sterfjaor, de kèrk gans veerdeg te kinne höbbe. Oonder mie door de [[COVID-19]]-pandemie zal dat neet weure gehaold. Wel woort in dit jaor 't hoegste punt bereik: de centraolen torie, mèt 'n huugde vaan 172,5 meter, kaom begin dat jaor veerdeg. Wat nog res aon oet te bouwe deile zit veural in d'n hoofingaank, 't zoegeneump Gloriefroont. ==Aard vaan de kèrk en verklaoring vaan de naom== De gansen officiële naom vaan de kèrk, wie die bove is gegeve, is in vertaoling "basiliek en verzoeningskèrk vaan de Heilege Femilie". 't Begrip "basiliek" is in 't katheliek geluif dobbel. Ierstens gief 't de [[basiliek (boewkunde)|basiliek es bouwkundeg begrip]]. Daan geit 't gewoen um 't klassiek typ vaan laankwerpege, halvörmege kèrk. De Sagrada Família is, wie zoeväöl aw kèrke, inderdaod zoe vörmgegeve. Twiedens gief 't [[basiliek (ièretitel)|basiliek es predicaot]]. Dit weurt door de paus touwgekind. Boete e veertal basilieke in Roeme zelf geit 't daan ummer um 'ne ''basilica minor'', lètterlek 'kleinder basiliek'. De Sagrada Família dreug dit predicaot sinds [[2010]], wie 't door paus [[Benedictus XVI]] woort touwgekind. De term ''expiatori(o)'' is 't bijveugelek naomwoord bij ''expiació(n)'', vaan 't Latijnse ''expiatio''. Dit beteikent vergeving of [[verzoening]]. Verzoening, 't ritueel 'aofwasse' vaan zunde, is e centraol begrip in 't katheliek geluif en in de einen of aandere vörm in gans 't [[christendom]]. Wie alle kathelieke kèrke is ouch dees kèrk aon de naogedachtenis vaan eine of mie [[heilege]] gewijd. In dit geval is dat de [[Heilege Femilie]], dat wèlt zègke [[Zjezus]], [[Maria]] en [[Zjozef]]. Oondaanks zien groete proporties en monumintaol karakter is de Sagrada Família gein [[kathedraol]]. 't Gief 'n middeliewse, gotische [[Kathedraol vaan Barcelona]] in 't centrum vaan de stad. ==Historie== ===Idee en ierste fase=== [[Plaetje:SF_Villar.jpg|left|thumb|'t Plan vaan Villar oet 1882 tuint e vrij conventioneel neogotisch oontwerp.]] [[Plaetje:SF_1883.jpg|thumb|Bouw vaan 't cryp in 1883, nog oonder Francisco de Paula del Villar. D'n arsjitek is op de foto te zien.]] Eixemple, de stadsoetbreiing vaan Barcelona, oontstoont vaanaof midde negentienden iew nao e plan vaan [[Ildefons Cerdà]]. Heer plande de wiek in rigoureus veerkante, die veural veur (rillatief luxe) woenblokker woorte gebruuk. 't Plan um in de Eixemple 'n groete kèrk te bouwe kaom vaan bookverkouper [[José María Bocabella]]. Op 'n reis nao [[Italië]] had 'r de basiliek in [[Loreto]] gezeen; toes in Barcelona wouw 'r ouch zoeget. 't Idee um ze aon de Heilege Femilie te wije waor geïnspireerd op 't werk vaan preester [[Josep Manyanet]] (in 2004 heileg verklaord), dee twie [[kónkergatie]]s gewijd aon de H. Femilie had opgeriech um daomèt zjus 't oonderwies aon joongere te inspirere. Bocabella koch in 1881 'ne kavel in [[Sant Martí de Provençals]], daan nog 'n zelfstendege gemeinte meh ummer mie ingekapseld in de Barcelonese bebouwing en in 1897 formeel geannexeerd. 't Terrein vaan 120 bij 130 meter waor eigelek bedoeld veur 'n renbaon, die noets is aongelag. Bocabella sjakelde arsjitek [[Francisco de Paula del Villar]] in. Villar verworp 't idee vaan Bocabella um de basiliek vaan Loreto te kopiëre; heer voont tot 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk beter pasde. Zien oontwerp veurzaog in 'n dreisjepege kèrk vaan 44 bij 97 meter, mèt 'nen torie vaan 100 meter huugde. Op 19 miert 1882 (Sint-Jan) woort d'n ierste stein gelag in 't bijzien vaan [[José María Urquinaona]], bisjop vaan Barcelona, zowie [[Antoni Gaudí]], op dat memint d'n assistent vaan Villar. In 1883 raakde Villar in conflik mèt Bocabella. Dee haolde d'n arsjitek astrein vaan 't perjek aof um 't euver te doen aon [[Joan Martorell]]. Martorell wouw dat evels neet; boe-op Bocabella demèt instumde um Gaudí de leiing te geve. Op 3 november woort heer officieel d'n hoofarsjitek. ===Oontwikkeling bij 't leve vaan Gaudí=== [[Plaetje:Planta_SF_Gaudí_1885.jpg|thumb|left|Groondplaan vaan Gaudi zien oontwerp oet 1885. De kèrk volg hei in hooflijne nog gotische principes. De jaore hei-op zouw 't projek nog weure umgegoejd en aongevöld.]] Gaudí waor direk opgezat mèt 'n opdrach boe e groet deil al vaan vaslag. Umtot 't cryp al in aonbouw waor, kós heer dat neet mie oontwerpe. Daobij lag, um dezelfde rei, ouch al vas wie groet de kèrk mós weure en welke kant ze op mós stoon. Liever hej Gaudí de kèrk wèlle [[oriëntatie|oriëntere]], dat wèlt zègke d'n [[apsis]] op 't ooste riechte, zoewie dat bij bekaans alle gotische (en ouch later) kèrke ouch zoe is. In plaots daovaan zaot heer mèt 'n oontwerp wat d'n apsis nao 't noordweste riechde. 's Mörges vreug - entans in de zomertied - vèlt 't leech noe door de rechterzijbeuk. Wie v'r hei-oonder zalle zien, maakde d'n arsjitek vaan de noed 'n däög en verwèrkde heer dat in de symboliek vaan 't Geboortefroont. Gaudí zelf waor toen nog mer zjus begós es arsjitek. Al de aander gebouwe boe me 'm in Barcelona vaan kint stoonte nog neet euverind. Heer waor evels neet de maan denao um ziech slaafs op [[neostijle]] touw te lègke. In plaots daovaan hoort heer tot 'n avant-garde vaan arsjitekte en beeldend kunstenere in de stad die ziech ''[[Catalaons modernisme|modernistas]]'' neumde. 't ''Modernisme'' is de facto 'ne vörm vaan [[Jugendstil]] of art nouveau, 'n beweging die t'rzelfdertied ouch in [[Wene]], [[Paries]] en [[Riga]] en aander groete stei vaste groond voont. Kinmerkend veur wie Gaudí 't touwpas is tot me de kèrk al-evel in conventioneel terme kin besjrieve - torie, sjeep, apsis, zuil, pinnakel, kloestergaank etc. - meh tot de vörmgeving en decoratie compleet orzjineel zien. Gaudí leet ziech oonder mie inspirere door de natuur. Zoe höbbe de zuile de vörm vaan buim en zien de pinnakels bekroend mèt fruitmotieve. In 't stök euver 't oontwerp leus me dao mie euver. [[Plaetje:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|thumb|'t Werk aon de Kèrk vaan de H. Femilie anno 1905.]] 't Plan vaan de kèrk kaom in fases tot stand. Wie Gaudí 't werk euvernaom, had 'r ziech veural mèt de loupende werke bezeg te hawwe, dat wèlt zègke 't cryp. Heer beheel 't neogotisch oontwerp, meh maakde al diverse aonpassinge. In 't beeldhouwwerk vaan de kapitele zuut me al 'nen aonzat tot zien typische natuurmotieve. In 1885 waor 't cryp veerdeg - entans zoe wied tot me op 19 miert vaan dat jaor de ierste mès drin kós doen. Heimèt kós 't werk bove de groond beginne. Es ierste waor d'n apsis aon de beurt. Dao woort in 1890 aon begós; in 1893 waor 'r in groete lijne veerdeg. Gaudí besloot door te goon mèt 't noordoosfroont, in zien oontwerp 't Geboortefroont (gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke). Vaanaof 1893 deeg heer dat bouwe. Wie dat get opgesjote waor bouwde me ouch de veer tories die achter dat froont stoonte. Op foto's oet deen tied zuut me dujelek 'n aoneingeslote bouwsel vaan apsis en zijbeuk (heineve). De werkwijs um 'verticaol' te bouwe in plaots vaan 'horizontaol' (d.w.z. iers ei deil veerdeg bouwe en daan euvergoon op 'n aandert, in plaots vaan alles vaan de groond aof te metsele) is typisch veur Gaudí. 't Werk avveceerde mer laankzaam. Gaudí zelf veurzaog tot de bouw iewe zouw kinne dore, wie dat bij de groete kèrke vaan vreuger ouch zoe dèks waor gegaange. Heer zag dao-euver: "Miene klant heet geine spood." Toch heel 'r ziech de res vaan zie leve gans intensief mèt 't perjek bezeg. De lèste vieftien jaor vaan zie leve waor de kèrk zien insegste werk, en de lèste ach maond woende heer zelfs op de bouwplaots. Op 11 december 1921 waor de rechterzijbeuk - zij 't nog laank neet veerdeg - al zoe wied tot me aon de bouw vaan 't sjeep kós beginne. In die jaore maakde Gaudí diverse maquettes en leet heer zien planne, die noe korter bij completering kaome, bouwkundeg teste. Zoedoende maakde heer 't bouwperjek veerdeg veur 't geval tot heer doed zouw goon. Dit gebäörde op 10 juni 1926, wie 'r oonder d'n tram leep. ===Twintegste iew=== [[Plaetje:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|left|thumb|Lochfoto vaan de bouwplaots in 1930.]] De leiing kaom noe in han vaan [[Domènec Sugrañes]], eine vaan Gaudí zien assistente. Oonder zien leiing woort de koumende tien jaor wijer gewèrk aon 't Geboortefroont, wat in 1936 veerdeg kaom. Ouch woort in 1928 't [[Plaça de la Sagrada Família]] ingeriech, tegeneuver 't daan nog te bouwe Passiefroont. In dat jaor begós evels ouch de [[Spaonse Börgeroorlog]]. De reactionaire coup vaan dat jaor brach in Barcelona 'n extreemlinkse tegebeweging op gaank, boebij de [[anarchisme|anarchistische]] [[Federación Anarquista Ibérica|F.A.I.]] groete versjendeleringe aonriechde. In 't cryp woort brand gestiech, en ouch Gaudí zien planne en medelle woorte daobij gooddeils verneteg. [[Lluís Bonet i Garí]], dee es assistent-arsjitek bij de bouw waor betrokke, verzamelde e paar daog later wat vaan de planne waor euvergebleve. 't Lökde häöm, en nao häöm [[Isidre Puig i Boada]] en [[Francesc Quintana]], veur 't oersprunkelek plan te reconstruere, zoetot me wijer kós mèt de bouw. 't Oetbreke vaan d'n oorlog beteikende evels tot dao d'n iersten tied neet aon veel te dinke. [[Plaetje:Sagrada Famiglia di Barcellona (3).JPG|thumb|De kèrk in aonbouw in de jaore tachteg.]] In 1944 woort beslote door te goon mèt de constructie. Sugrañes waor in 1938 gestorve, zien opvolgers naome same de leiing. Bonet späölde vaanaof 't begin 'n groete rol; tösse 1974 en 1983 had heer formeel de leiing. Vaanaof 1948 kaom de bouw weer laankzaam op gaank. De werke avveceerde get snelder wie in 1953 [[Gregorio Modrego]], bisjop vaan Barcelona, 'nen oproop deeg um mèt donaties vaort drachter te zètte. Me góng noe aon 't werk mèt 't Passiefroont, de linkzijbeuk dee nao 't zuidweste wijs. Nao get graafwerk begós de eigeleke bouw in 1956. In 1974 kaome de veer tories veerdeg, meh 't zouw nog tot 2018 dore ietot 't lèste beeldhouwwerk op zien plaots kós weure gezat. In 1981 woort, es aonvölling op 't ''Plaça de la Sagrada Família'', noe ouch 't ''Plaça de Gaudí'' ingeriech. Dit ligk aon de noordooskant, bij 't Geboortefroont. In 1987 naom [[Jordi Bonet i Armengol]] de leiing vaan 't werk euver. In zienen tied woort serjeus mèt 't sjeep begós, zoetot de kèrk noe in de lèngde greujde. 't Gewelf boven 't sjeep waor in 2000 veerdeg. Bonet zouw tot 2012 aonblieve. ===Einentwintegste iew=== In de einentwintegste iew begós 't werk ummer mie te loupe. Dit kaom veural door d'n inzat vaan computergesjikde techniek. Oonderhand woort wel dujelek tot Gaudí zie visioen vaan iewelaank werk aon de kèrk neet zouw oetkoume, meh tot me ze in inkel decennia veerdeg kós höbbe. Ouch woort de Sagrada Família ummer bekinder, zeker ouch boete Spaanje: ze woort 't belaankriekste icoon vaan Barcelona, wat in dezen iew door ummer groeter massa's toeriste woort bezoch. Mèt 't veerdeg koume vaan 't gewelf kós me de Sagrada Família wie 'n gewoen kèrk bezeuke, wat väöl inkomste oet tickets oplieverde. Sinds 2005 steit de Kèrk vaan de Heilege Femilie ouch op de [[Werelderfgoodlies]] vaan UNESCO. Officieel gelt dat allein veur 't cryp en 't Geboortefroont, d.w.z. de deile die Gaudí zelf nog heet gerealiseerd. 't Is 'n oetbreiing vaan 'n awwer insjrieving oet 1984, die aander (wel voltoejd) werk vaan d'n arsjitek umvat.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/320 UNESCO World Heritage Centre - Works of Antoni Gaudí]</ref> In 2002 woort 't ierste werk verriech aon 't Gloriefroont, de façaad op 't zuidweste wat d'n hoofingaank moot weure. Al gaw woort evels dujelek tot daoveur 't ein en aandert moot wieke. Veur 't froont zouw naomelek e groet bordes koume, wat ziech oetstrèk tot euver de straot in 't aongrenzend blok. Me moot dus de straot - de Carrer de Mallorca - de groond in baore, en e groet aontal gebouwe slope. Väöl bewoeners en oetbaters wouwe daorum tot de bouw vaan 't Gloriefroont neet doorgóng, of allein zoonder bordes. De consensus in de stad is evels veur dat wel te doen. Hei en dao woort ouch 't idee oetgesproke tot 't neet mie vaan dezen tied waor um zoe'n ambitieus kèrk aof te bouwe. Veural d'n hoegsten Torie vaan Zjezeke mèt zien enorm kruus stoont ze dao-in tege. In 2010 kaom paus [[Benedictus XVI]] nao Barcelona um de kèrk tot basiliek te wije. Dat góng neet zoonder controverse; veur sommege Barceloneze waor de paus mèt zien awwerwètse ideeë euver beveurbeeld homoseksualiteit neet welkom.<ref>[https://nos.nl/artikel/196567-sagrada-familia-gewijd-door-de-paus NOS.nl - Sagrada Familia gewijd door de paus]</ref> In datzelfde jaor woort ouch brand gestiech in de [[sakkerstei]], 'n actie die aon de anarchiste vaan 1936 rappeleerde. In 2017 hadde islamistische terroriste 't op de kèrk veurzeen. 't Plan veur de kèrk (en nog get aander gebouwe in de stad) op te bloze woort evels op tied veurkoume. De jaore 2010 stoonte veural in 't teike vaan de veer tories vaan de evangeliste zowie dee vaan Maria (op 't noordweste, zjus veur d'n apsis) en dee vaan Zjezeke (centraol op 't transep) - in die volgorde. De bouw vaan de in totaol zès tories euverlapde ziech deils. In miert 2020 mós 't werk weure stèlgelag um de [[COVID-19]]-pandemie. 't Waor veur 't iers sinds de Börgeroorlog tot 't werk woort stèlgelag. Heimèt woort dujelek tot 'n iejer plan um de kèrk in 2026 (Gaudí zien hoonderdste sterfjaor) aof te höbbe neet geit lökke. [[Plaetje:ES-BCN-sagr-fam-mod-01_-_updated.jpg|thumb|Sjema vaan de kèrk in häöre staot vaan noe. De aofgebouwde deile zien in 't gries, de nog te bouwe deile in 't broen geteikend.]] Op 31 oktober 2025 woort 't ierste deil vaan 't kruus op d'n Torie vaan Zjezeke gezat. De kèrk kraog zoe 'n huugde vaan 162 meter en 91 centimeter en woort daomèt de hoegste kèrk vaan de wereld. Dees ier had sinds de middeliewe aon d'n [[Domkèrk (Ulm)|Dom vaan]] [[Ulm]] (Duitsland) touwbehuurd. Op 7 november volgde 't middestök vaan 't kruus en daonao de veer erm; de lèste woort op 14 jannewarie 2026 gemonteerd. Op 20 fibberwarie vaan dat jaor woort ouch de bovensten erm vaan 't kruus drop gezat.<ref name=torieveerdeg>[https://blog.sagradafamilia.org/fases-construccio-creu-torre-jesus/ Blog Sagrada Família - Així s’ha construït la creu de la torre de Jesús]</ref> In 2025 woort ouch begós aon de veer tories - de veer lèste - die bij 't Gloriefroont mote stoon. ===Planning=== 't Binnewerk vaan 't kruus is nog neet veerdeg; 't werk dao-aon zal nog tot in 2027 en 2028 doorgoon.<ref name=torieveerdeg/> 't Geit dan oonder mie um e beeld vaan 't Laamgaods wat drin weurt gezat. De koumende jaore zal veural aon 't Gloriefroont weure gewèrk. Noe al (begin 2026) is me bezeg mèt de veer aposteltories aon deze kant (zuug heibove, en ouch weer oonder). Daonao zal weure gewèrk aon 't eigelek froont: de poorte. Umtot de decoratie dao oongeluifelek riek is, zal dit diverse jaore dore. Ouch aon de bove besjreve sloopwerke en aon 't verlaoge vaan de straot tot oonder 't mejveld moot nog weure begós. Ouch de kloestergaank is nog neet veerdeg. Dat gelt zoewiezoe veur de deile die aon goon slete op 't Gloriefroont, meh ouch veur de noordpunt. Alles biejein steit de completering vaan de ganse kèrk noe veur 2034 gepland. ==Oontwerp== ===Algemein groondplan=== De kèrk heet de vörm vaan e [[Latijns kruus]]; deze vörm laog bij 't ierste oontwerp al vas. De Sagrada Família is dus 'n [[kruusbasiliek]], mèt einen hoofbeuk en twie [[zijbeuk]]e die de erm vaan 't kruus vörme. D'n hoofbeuk tèlt vief [[sjeep (kèrkbouw)|sjeper]]. De boveste punt vaan dit kruus weurt gevörmp door 'nen [[apsis]], dat wèlt zègke e gerund ind boe 't [[altaar]] in kin stoon. Alle drei de beuke höbbe of kriege 'n oetgebreide facaad mèt dao-achter veer tories. Op 't midde verrijs 'ne centraolen torie; boven d'n apsis nog eine. Um de centraolen torie stoon nog ins veer tories. Dit bringk 't totaol aontal spitse op achtien (zuug ouch heioonder). 'ne [[Kloestergaank]] roontelum maak 't groonplan vaan de kèrk rechheukeg; de ruimte in de rechhook weurt door dee gaank gans opgevöld. Op de veer punte vaan de kloestergaank verrijs 'n sakkerstei, die de vörm heet vaan e get groeter kepelke wat bove de aandere oetstik. 't Groondplan mit 90 bij 60 meter; de wiedde vaan 't sjeep is 45 meter. Bij completering geit de kèrk 'n huugde vaan 172,5 meter hole. ===Tories=== [[Plaetje:Σαγράδα_Φαμίλια_3382.jpg|thumb|Twie pinnakels op de tories vaan 't Passiefroont.]] De kèrk krijg in totaol achtien tories. Op dit memint (december 2025) zien 'rs daovaan daartien veerdeg. Aon de veertiende weurt noe gewèrk, dewijl veur de lèste veer neet väöl mie es get groondwerk gedoon is. De verdeiling is wie volg. Twelf vaan de tories stoon bij de drei froonte, wat neerkump op eder veer. Ze stoon veur de twelf [[apostel]]e vaan Zjezeke. De tories variëre in huugde. Bij 't Geboortefroont zien de boeteste 98,40 meter hoeg en de binneste 107 meter; die tories zien gewijd aon Mattheus, [[Judas Thaddeüs]], [[Simon]] en [[Bernabeus]]. Bij 't Passiefroont zien de boeteste 107,40 meter en de binneste 112,20; die zien gewijd aon [[Jakob de Mindere]], [[Thomas]], [[Filip]] en [[Bartholomeus]]. Bij 't Gloriefroont - dit zien de veer tories die nog mote weure gebouwd - weure de boeteste 112,20 meter en de binnenste 120. Die zien gewijd aon de veer belaankriekste apostele: [[Petrus]], [[Paulus]], [[Andreas]] en [[Jakob de Mierdere]]. Daobinne vint me de veer evangelistetories. Zij stoon um de centraolen torie heer en zien allemaol 135 meter. De tories zien gekroend mèt de veer symbole vaan de evangeliste: 'nen ingel veur [[Mattheus]], 'nen deur veur [[Lucas]], 'ne liew veur [[Marcus]] en 'nen erend veur [[Johannes (evangelis)|Johannes]]. D'n einnaohoegsten torie is dee vaan [[Maria]]. Dee is 138 meter hoeg; neet väöl hoeger es die vaan de evangeliste, meh door zien dikde en plaotsing nao väöre wel väöl prominenter. D'n torie weurt gekroend door 'n staar, wat verwijs nao de devotie Maria es '[[Staar vaan de Zie]]'. De centraolen torie is d'n torie vaan Zjezeke. Hei weurt de recordhuugde vaan 172,5 meter gehaold. D'n torie weurt gekroend door e groet, veerermeg kruus, wat op dit memint gemonteerd weurt. 't Kruus is bekleid mèt witte zjeremiek, zoetot 't kruus bij daag meh veural bij nach vaan zien eige kin straole. Binnenin 't kruus kump e beeld vaan 't [[Laamgaods]],<ref>[https://www.instagram.com/p/DT2WrlFkqnX/?img_index=7 @basilicasagradafamilia - Post op Instagram vaan 23 jannewarie 2026])</ref> gekroend mèt de wäörd ''Tu solus Sanctus, Tu solus Dominus, Tu solus Altissimus'' ('diech allein bis Heileg, diech allein bis d'n Hier, diech allein bis d'n Allerhoegste') zoewie de wäörd ''amén'' en ''alleluya''. ===Geboortefroont=== [[Plaetje:Puerta_Caridad_Sotoo.jpg|thumb|De dobbel Paort vaan de Leefde in 't midde vaan 't Geboortefroont. Me zuut de rieke decoratie mèt minsfigure bove de paort, mèt plantemotieve op de deure en mèt e tekslint op de pilaor, boe ouch nog iezerbeslaag um zit.]] 't Geboortefroont steit aon de rechterzijbeuk vaan de kèrk. Normaal wijs dit nao 't zuie, en wie gezag hej Gaudí 't eigelek ouch zoe wèlle höbbe. De meneer boe-op Eixemple is gebouwd, en naovenant de planne vaan Villar, maak evels tot deze kant op 't noordooste ligk. Dit beteikent tot 's mörges (in de zomertied entans) 't leech heidoor vèlt. Gaudí besloot veur die symboliek door te veure in 't oontwerp: 't froont vaan deze zijbeuk is noe gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke es teike vaan e nui begin, opkoumend leech en hoop. De decoratie aon deze kant is riek en weurt gedomineerd door natuurmotieve. Zoe zien in de [[kapiteel|kapitele]] dèks biestemotieve te vinde (beveurbeeld 'n sjèldpad in de pilaor die 't middelste poort verdeilt), en höbbe de verbindende deile blaad- en blommotieve vaan väölerlei plantesoorte. Me vint op de deure tösse de plantmoteve ouch tientalle insekte en aander klein bieste en details verwèrk. Aon 't beeldhouwwerk naome versjèllende kunstenere deil; in ierste instantie waore dat [[Llorenç Matamala]] en [[Joan Matamala]]. Bij versjèllende oontwerpe kraoge ze assistentie vaan [[Carles Mani]] en [[Joan Salvadó i Voltas]]. Me kin de kèrk hei in of oet door drei paorte, die in 't teike stoon vaan de drei [[theologische däögde]]: geluif (links), haop (rechs) en leefde (midde). De lèste is 'n dobbel paort, mèt 'n smaal pilaor in 't midde. De dobbel paort vaan de leefde is gewijd aon Zjezeke. Me vint heibove versjèllende scènes die te make höbbe mèt Zjezeke zien geboorte: de Annunciatie, de Kroening vaan Maria, de Aonbidding vaan de Wijze en vaan de Sjiepers. Wijer zuut me hei de [[Staar vaan Betlehem]] en de teikes vaan de [[Dierereem]] die op 't memint vaan Zjezeke zien geboorte aon d'n hiemel stoonte (Ram, Deur, Twielinge, Kreef, Liew en Maog), zoewie ingele die meziek make op 'serjeus' ([[harp]], [[fagot]], [[viool]]) en volkse instruminte ([[gitaar]], [[tamboerijn]], [[doedelzak]]). Ouch de [[roezekrans]] zit drin verwèrk. Op de dèkstein vint me de wäörd ''Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis''. De pieler in 't midde symboliseert de [[Boum vaan Jesse]]; 'n verwiezing dus nao Zjezeke ziene [[stamboum]]. Aon de basis daovaan zuut me de slang oet 't perredies, symbool vaan de [[èrfzun]], sterventere. De poort is umgeve door [[nis]]se (oonziechbaar op de foto), die gekroend weure in e [[tympaon]]. Dat tympaon löp oet in e nui boummotief, wat de [[Levesboum]] oetbeeld. Dee levesboum is ouch weer e symbool vaan Zjezeke, wat weurt dujelek gemaak door 't [[christusmonogram]] en de lètters [[JHS]] (Jesus Hominum Salvator, ''Zjezeke rèdder vaan de minse'') in e Grieks kruus aon d'n top. Wijer vint me in deze boum ingele mèt [[wijrouk]] en mèt broed en wien (symbool vaan de [[eucharistie]]), en motieve vaan 'n femilie [[pelikaon]]e ('n oeraajd christelek symbool, ouch verwiezend nao de eucharistie), 'n [[ei]] (oersprunk, meh ouch euvervlood), 'n [[cipres]] (ieweg leve) en [[doeve]] (de gaodsgetrouwe). Links daovaan vint me de paort vaan 't geluif gewijd aon Maria. In die paort vint me scènes oet häör leve, zoewie oet dat vaan Zjezeke: de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], [[Merrieje-Visitatie]], de [[Prizzentatie vaan Zjezeke]] in d'n Tempel, Zjezeke es tummermaan, Zjezeke in discussie mèt de gelierde in d'n Tempel (mèt oonder mie Sint-Jan d'n Duiper en Zacharias). Wijer zien v'r 't Heileg Hart vaan Zjezeke, de [[Goddeleke Veurzienegheid]] (oetgebeeld door 'n hand en 't [[Alziend Oug]]), en de eucharistie (oetgebeeld door droeve en aore). In de pielers zien v'r bieste en plante oet [[Palestina]] (boe Zjezeke vaandan kump) en palmtek. Aon de rechterkant vaan 't Geboortefroont steit de poort vaan d'n hoop. Die is in hoofzaak gewijd aon Joezep en heet 'n gelieksoortege indeiling. V'r zien hei de verloving vaan Maria en Joezep, de femilie vaan Zjezeke (mèt Anna en Joachim debij), 't Kinneke Zjezus en de Wijze, de [[Maord op de Oonnozel Kinder]], de [[Vlöch nao Egypte]] en de Boot vaan Sint-Joezep. Indachteg 't beroop vaan Joezep vinde v'r hei ouch motieve vaan tummermaanswèrktuige: 'n [[zeeg]], 'ne stek, 'ne [[beitel]], 'n [[winkelhaok]], 'ne [[sjreuvedrejjer]], 'nen [[hamer]] en 'n [[bijl]]. Wijer vint me hei waterveugel vaan de [[Nijl]] (boe de H. Femilie es vlöchtelinge höbbe geleef), wie [[gajze]] en [[eende]]. ===Passiefroont=== [[Plaetje:SF_Pasión_2026.jpg|thumb|'t Passiefroont.]] 't Passiefroont ligk rech tegeneuver 't Geboortefroont, en is dus geriech op 't zuidweste. Dit maak tot hei in de naomiddag de al zakkende zon door vèlt. Gaudí besloot veur dees façaad te wije aon de passie en doed vaan Zjezeke, en aon d'n doed in 't algemein. 't Contras mèt 't riek verseerd Geboortefroont is groet: 't Passiefroont is krempelek gedecoreerd en de beelder die 't gief zien gestileerd en heuketeg. De pilaore rappelere aon kneuk. Gaudí oontworp 't Passiefroont in 1911, mèt aonpassinge in 1917. De bouw begós in 1956 (mèt veurbereiinge al sinds 1954); de veer tories kaome in 1976 veerdeg, 't beeldhouwwerk pas in 2018 (zuug bove). Ouch hei vint me drei poorte mèt de middelste dobbel oetgeveurd, en ouch die zien weer gewijd aon Geluif, Hoop en Leefde. De middelste, gewijd aon de Leefde, weurt de Evangeliepaort geneump: op de broonze deur zien veerze oet de evangalies te leze (links Mattheus, rechs Johannes) die verhole vaan Zjezeke zien lèste ore. Bovenaon de pieler dee de deure sjeit vint me 'ne stein mèt de lètters [[alpha en omega]] (symboliek veur God es 't begin en 't ind vaan alle dinger). Deveur steit nog 'ne vrije (neet-steunende) pieler, de Pieler vaan de Geseling. Dee waor 't idee vaan bouwmeister [[Josep Maria Subirachs]] en kump in de plaots vaan 't kruus wat Gaudí dao had veurzeen. De pieler is vief meter hoeg en gemaak vaan [[malber]]. Veur te rappelere aon 't kruus is 'r nog wel in veer stökker verdeild. Oonder de spaorzaam details zien 'ne knoup (symbool vaan foltering), 'n palmtek (gevörmp deils door e fossiel in 't malber) en 'ne stek. 't Portaol gewijd aon 't Geluif, aon de linkerkant, herberg de poort vaan [[Getsemane]]. De symboliek verwijs veural nao de nach nao 't [[Lèste Aovendmaol]], es Zjezeke preek en zien discipele slaope. De deur is verseerd mèt vaag beelder die dat tuine. In 't oonderste deil zuut me e beeld oet de gravuur ''[[Melancolia I]]'' vaan [[Albrecht Dürer]] mèt de wäörd (in 't Catalaons) 'es 't kin, laot dezen drinkbeker aon m'ch veurbijgoon, meh neet wie iech wèl, meh wiet Geer wèlt'' (Joh. 19:2). Paort vaan de Doornekroen wijer decoratie ===Gloriefroont=== ===Apsis=== ===Kloestergaank=== ===Cryp=== [[Plaetje:Cripta_SF.jpg|thumb|Altaor in 't cryp. De neogotische stijlornaminte zien dujelek te zien.]] Wie gezag woort 't cryp es ierste begós, en wel door Francesco del Villar. Gaudí had gein aander keus es de ganse ruimte in de neogotische stijl vaan Villar aof te make. Oonder häöm woort in 1884 en 1885 gewèrk aon de Sint-Joezepskepel, boe nao voltoejing de ierste mès kós weure gedoon. 't Werk aon de ganse ruimte doort tot 1891. 't Cryp zit tien meter oonder straotniveau. 't Heet de vörm vaan 'nen have cirkel of beter haven ellips vaan 40 meter breid en 30 meter laank. De koerummegaank besteit oet zeve kepelkes gewijd aon de H. Femilie: Sint-[[Joezep]], 't [[Heileg Hart]], de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], d'n H. [[Joachim]], de H. [[Anna]], Sint-Jan d'n Duiper en d'n Evangelis (traditioneel same verierd), en de H. [[Elizabeth]] en [[Zacharias]]. Veur dees zeve kepelkes, die in roonde vörm zien opgestèld, stoon nog vief kepelkes. 't Middelste, boe 't altaar in steit, is gewijd aon de ganse H. Femilie, geflankeerd door kepelle vaan de H. Maog vaan Karmel (boe Gaudí begrave ligk), vaan [[Zjezeke]], vaan de H. Maag vaan [[Montserrat (kloester)|Montserrat]] ('n regionaol belaankrieke Slevrouwedevotie) en vaan d'n H. Christus. In de ruimte oonder de wenteltrappe vint me sakkersteie. ===Glaas=== ===Pielers=== ===Örgel=== In 2010 woort e besjeie [[örgel]] geïnstalleerd. 't Instrumint is 't werk vaan de firma [[Blancafort]] oet [[Collbató]]. 't Dreug de kinmerke vaan de Fransen örgelbouw. De complete dispositie is de volgende: [[Plaetje:The_Temple_Of_Colour_(34651410).jpeg|thumb|'t Twievoudeg örgel in de kèrk.]] {| border="0" cellspacing="10" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''Pedaol''' C–f¹ <br /> ---- |- | 1.|| Contrabajo || 16' |- | 2.|| Subajo || 16' |- | 3.|| Contras || 8' |- | 4.|| Bajo || 8' |- | 5.|| Coral || 4' |- | 6.|| Fagot || 16' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''I Órgano Mayor''' C–g³ ---- |- | 7.|| Flautado de cara || 8' |- | 8.|| Flautado Armónica || 8' |- | 9.|| Flautado Chimenea || 8' |- | 10.|| Octava || 4' |- | 11.|| Docena || 4' |- | 12.|| Quincena || 2' |- | 13.|| Decisetena || 8' |- | 14.|| Corneta V || 8' |- | 15.|| [[mixtuur|Lleno]] III-IV || 1<small>¹/₃</small>' |- | 16.|| Trompeta Real || 8' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''II Expressivo''' C–g³ ---- |- | 17.|| Gran Principal || 8' |- | 18.|| [[striekersstumme|Gamba]] || 8' |- | 19.|| Violon || 8' |- | 20.|| [[voix céleste|Voz Celeste]] || 8' |- | 21.|| Flautado Cónica || 4' |- | 22.|| Tapadillo || 4' |- | 23.|| [[nasard|Nasardo]] 12<small>^a</small> || 2<small>²/₃</small>' |- | 24.|| [[flageolèt (örgelrezjister)|Flabiolet]] || 2' |- | 25.|| Nasardo 17<small>^a</small> || 1<small>³/₅</small>' |- | 26.|| Oboe || 8' |} |} * ''Koppels:'' II/I, I/P, II/P ===Aander interieurdetails=== ==Stijl== ==Externe link== * [https://sagradafamilia.org/ Officieel website] (dreitaoleg Catalaons-Spaons-Ingels) {{wio}} [[Categorie:Barcelona|Kerk van de Heilege Femilie]] [[Categorie:Kèrkgeboewe|Heilege Femilie]] mwsvyvtxno0kttu9awoabgrfhzz4q12 0 76131 485654 2026-05-09T19:37:28Z Steinbach 16 Redirect nao [[Ónbevlekde óntvangenis]] 485654 wikitext text/x-wiki #redirect [[Ónbevlekde óntvangenis]] s4so9ic6mfaen7l0k7d8jyonjae9p9b 0 76132 485656 2026-05-09T21:59:04Z Steinbach 16 Nuuj pazjena: {{dialek|Mestreechs}} 't '''Blokzijls''' (eige naom: ''Blokzieligers'') is 't [[Nedersaksisch]] dialek vaan 't pläötske [[Blokzijl]] in de gemeinte [[Steenwijkerland]] in [[Euverijssel]]. 't Weurt, veural veur 't gemak, dèks tot 't [[Stellingwerfs]] gerekend, meh versjèlt dao zoe sterk vaan tot dees indeiling eigelek gein beteikenis heet. ==Oontstaonshistorie== Blokzijl is 'n rillatief nui plaots: 't kaom pas in de zèstiende en zeventiende iew tot oontwikkeling es garniz… 485656 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} 't '''Blokzijls''' (eige naom: ''Blokzieligers'') is 't [[Nedersaksisch]] dialek vaan 't pläötske [[Blokzijl]] in de gemeinte [[Steenwijkerland]] in [[Euverijssel]]. 't Weurt, veural veur 't gemak, dèks tot 't [[Stellingwerfs]] gerekend, meh versjèlt dao zoe sterk vaan tot dees indeiling eigelek gein beteikenis heet. ==Oontstaonshistorie== Blokzijl is 'n rillatief nui plaots: 't kaom pas in de zèstiende en zeventiende iew tot oontwikkeling es garnizoensplaots veur veural Hollandse soldaote. De ierste bewoeners kaome dus neet oet de buurt en spraoke e gans aander dialek, mèt ziene basis in 't [[Hollands]]. Mèttertied góng de bevolking mie in de umgeving op, meh umtot me veural vaan de zie leefde, waor de band mèt 't achterland noets ech sterk. Mie euvereinkoms voolt me mèt de inwoeners vaan aander plaotse aon de Zuierzie, wie [[Kuinre]], [[Vollenhove]] en [[Urk]]. 't Gief daorum merkbaar euvereinkomste mèt hun dialekte ([[Kuinders]], [[Vollenhoofs]], [[Urkers]]). Zoe kós de taol vaan 't pläötske, wie klein 't ouch waor, ziech tot in dezen tied hawwe. ==Kinmerke== 't Blokzijls versjèlt op väöl punte vaan de taol oet de umgeving. Direk opvalle deit tot de [[aajd- en nuilang a]] zien samegevalle in ''ao''. In de umgeving maak me eigelek ummer versjèl, en in 't Stellingwerfs is de nuilang ''aa'' gemeinelek 'n ''ae'': ''’t Waeter klaetert tegen de glaezen dat 't daevert.'' In Blokzijl zeet me vaan ''’t Waoter klaotert tegen de glaozen dat 't daovert.'' Zjus wie op Urk en in 't Wes-Veluws, meh gans in tegestèlling tot de res vaan 't Nedersaksisch gebeed, zeet me hei vaan ''oud, hout'' en ''goud'' in plaots vaan ''old, holt, gold''. De ''-e'' in versjèllende (veural vrouweleke) wäörd is in 't Blokzijls neet blieve stoon: tegeneuver de umgeving vèlt op tot me hei ''kees'' [kies], ''koek, stem'' zeet, dewijl dat in 't Stellingwerfs ''keze, koeke'' en ''stemme'' is. Zjus wie in Kuinre, Vollenhove en Urk, meh aanders es in 't achterland, kint me hei in e paar verkleinwäörd nog [[umlaut]] (veural wäörd mèt korte ''o''). Ouch vèlt op tot de Blokzijlse verkleinwäörd ummer oetgoen op ''-jen'': ''köpjen'' tegeneuver ''koppien''. Wie in mie dialekte oet de umgeving (meh weer neet wijer nao 't achterland) vèlt hei de ''h'' weg. In Blokzijl zeet me ''uus'' en ''muus''. Dit kinmerk deilt 't mèt de direkte umgeving en mèt de Wes-Veluwe, meh neet mèt 't deper achterland en ouch neet mèt 't [[Kampers]], boe me ''(h)uus'' meh wel ''moes'' zeet. Voltoejde deilwäörd beginne mèt ''e-'': ''edocht, edaon''. Dat is in väöl Nedersaksische dialekte zoe, meh in de umgeving vèlt 't wel op: in 't Nedersaksisch liet me dat veurveugsel naomelek gans weg. Wie algemein gebrukelek in 't Stellingwerfs heet 't Blokzijls 'n [[einheidsmiervoud]] op ''-en'' (dus neet op ''-t''): ''wie warken, jullen warken, zie warken''. ==Literatuur== De Blokzijlsen dialekoteur Pieter Poorter sjreef in 1981 get columns veur de Steenwijker Courant. Die zien in 1989 geboondeld in ''Blokzielugger schippers''. In dit beukske vint me ouch 'n taolkundege inleiing door [[Jan Nijen Twilhaar]] en [[Harrie Scholtmeijer]]. ==Extern links== * [https://www.detaalvanoverijssel.nl/static/BMedia/38/file Kinmerke vaan 't Blokzijls] op de site vaan de IJsselacademie * [https://www.dialectzinnen.ugent.be/wp-content/uploads/2016/05/F065_Blokzijl.pdf Blokzijl] in de [[Reeks Nederlandse Dialectatlassen]] [[Categorie:Nedersaksisch]] f7w859gztoqys4f4etyh8rundjznrun 0 76133 485657 2026-05-09T22:19:54Z Steinbach 16 Nuuj pazjena: {{dialek|Mestreechs}} 't '''Kuinders''' (''Kuunders'') is 't [[Nedersaksisch]] dialek vaan 't pläötske [[Kuinre (dörp)|]] in de gemeinte [[Steenwijkerland]], in 't noordelekste puntsje vaan [[Euverijssel]]. 't Dialek weurt dèks getèld oonder 't [[Stellingwerfs]], meh nump daobinne wel 'n speciaol plaots in. Heimèt rappeleert 't oonder mie aon 't kortbij [[Blokzijls]], al versjèlt 't laank zoe radicaol neet, en is ouch verwantsjap mèt 't [[Urkers]] neet wied eweg. ==Hi… 485657 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} 't '''Kuinders''' (''Kuunders'') is 't [[Nedersaksisch]] dialek vaan 't pläötske [[Kuinre (dörp)|Kuinre]] in de gemeinte [[Steenwijkerland]], in 't noordelekste puntsje vaan [[Euverijssel]]. 't Dialek weurt dèks getèld oonder 't [[Stellingwerfs]], meh nump daobinne wel 'n speciaol plaots in. Heimèt rappeleert 't oonder mie aon 't kortbij [[Blokzijls]], al versjèlt 't laank zoe radicaol neet, en is ouch verwantsjap mèt 't [[Urkers]] neet wied eweg. ==Historie== Kuinre waor in de middeliewe de residentie vaan 'n mechtege hierlekheid vaan [[ruifridder]]s die de Zuierzie beheersde. Mèttertied verdween evels de börg in zie en woort de ruiverij aon ban gelag. 't Dörp veel heibij trök op de vèsserij. Daan nog - ouch al umtot me es vèssersdörp wieneg mèt 't achterland te make had - heel 't zien eige identiteit. Versjèlle taolkinmerke die me 'boers' voont, woorte geweerd, en invlood vaan aander ziedialekte - neet in de lèste plaots die vaan 't weste - waore welkom. ==Kinmerke== Zjus wie de mieste Nedersaksische dialekte maak 't Kuinders versjèl tösse de [[aajd- en nuilang a]], meh 't kint neet de typische Stellinwerver ''ae''-klaank veur de lèste. Meh zeet in Kuinre daorum ''’t Water klatert tegen de glazen dat 't davert'', en neet ''’t Waeter klaetert tegen de glaezen dat 't daevert''. [[Verkleinwoord|Verkleinwäörd]] kinne zoewel op ''-jen'' es op ''-ien'' oetgoon (Stellingwerfs ummer ''-ien'', Blokzijls ummer ''-jen''): ''bakjen, (h)oedjen'' meh ''grappien, bloempien''. Umlaut kump volgens Kloeke 'nen inkele kier veur (in 't achterland neet). Westeleke kinmerke in 't Kuinders zien oonder mie de ''ou'' in wäörd wie ''oud, goud, hout'' (in 't achterland ''old, gold, holt''), en de wäörd ''jie'' en ''jullen'' tegeneuver Stellingwerfs ''ie'' en ''jim/jullie''. 't Kuinders deit hei mèt 't Blokzijls mèt. [[H-deletie]] kump veur, meh neet bij alle sprekers. Me kint ''uu'' in zoewel ''(h)uus'' es ''muus'' (wijer nao 't binneland weurt dat ''huus'' en ''moes''). ==Literatuur== Roelof Kammen gaof in 1990 'n woordelies mèt taolkundege inleiing oet. ==Extern links== * [https://www.yumpu.com/nl/document/read/20374141/over-de-taal-van-kuinre-de-taal-van-overijssel/1 De taal van Kuinre] * [https://www.dialectzinnen.ugent.be/wp-content/uploads/2016/05/F052_Kuinder.pdf Kuinre] in de [[Reeks Nederlandse Dialectatlassen]] [[Categorie:Nedersaksisch]] qwtfvz8eexwiw2nmwyuo4bqg8vvepzz