Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1133 486719 444835 2026-11-04T13:06:08Z Steindeneer 34527 Enkele spelfouten die niet in het Steins dialect thuishoren zoals combinatie s+consonant als 'sjt' veranderd in 's'. Dus geen 'sjteine' of 'baksjteine' maar 'steine' etc. Daarnaast een Nederlandse woorden veranderd naar Stein dialect. 486719 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Steins}} {{gemeinteNL| | naam = Stein | vaan = [[Plaetje:Flag of Stein.svg|120px|Vaan van Stein]] | waope = [[Plaetje:Stein wapen.svg|100px|Wape van Stein]] | locatie = [[Plaetje:Map - NL - Municipality code 0971 (2009).svg|280px|Gemeinte Stein]] | provincie = [[Nederlands Limburg|Limburg]] | hoofplaats = Stein | lies = Lies van börgemeisters van Stein | börgemeister = [[Marion Leurs-Mordang]] <small>(lokaal)</small> | km2 = 21,15 | water = 1,47 | inwoeners = 25.039 <small>(1-2-2016)</small> <ref>http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0-2,4-5,7-8,13-15,17&D2=484&D3=117-118,130-131,143-144,156-157,169-170,182-183&VW=T</ref> | deechde = 1.184 }} '''Stein''' is 'n [[plaats]] en ein [[gemeinte]] in zuidelik [[Nederlands Limburg]]. De gemeinte haw op 1 [[februari|Fibberwarie]] [[2016]] 25.039 inwoners; 't oppervlak bedreug 22,62 km². De plaats Stein haw in 2014 11.075 inwoners. De have van Stein weurt op [[17 december]] 1935 in gebruuk genómme. == Kerne == [[Dörp]]er, [[gehuch]]te en [[buurtsjap]]pe in de gemeinte: {| | * [[Aelse]] (Elsloo) (8.851 inwoners) ** [[Katsep]] (Catsop) ** [[Terhage]] (Terhagen) * [[Berg (Stein)|Berg]] (Berg aan de Maas) (1.907 inwoners) ** [[Nattenhaove]] (Nattenhoven) | * [[Maes]] (Meers) (980 inwoners) ** [[Klein Maes]] (Kleine Meers) ** [[De Maasbendj]] (Maasband) ** [[Velsjuur]] | * [[Stein]] (plaats) (11.075 inwoners) ** [[De Kaereshei]] (Kerensheide) ** [[Nuujdörp]] (Nieuwdorp) * [[Uermend]] of [[Werment]], (Urmond) (5.730 inwoners) | |} == Dialek == Karakteristiek veur 't [[dialek]] ([[Steins]]) in de gemeinte, o.m. in Stein, [[Berg aan de Maas]] en [[Uermend]], is de rollende '''r'''. Dit is aevel nog neet zoa lank zoa: róndj 1900 woar ze nog euveral op 't Limburgs platteland te huuëre. Aan d'n angere kèntj laote noe ouch de jóngere in Stein de rollende r valle. == De Brendj van 29 oktwaber 2009== In de nach van 28 op 29 oktwaber 2009 brukt inens 'ne brendj oet in 't Steinse winkelcentrum. Waarsjienlik is de brendj begonne bie 'n Blokkerfiliaal. Al gauw wurt 't vuur grwater en grwater tot dat 't vuur 't gans winkelcentrum in zien mach hei. 'ne Daag later wurt al gauw dudelik dat de sjaaj in de tjèntalle miljoene euro's lik. D'n naeve 't aafgebrende winkelcentrum gelaege flat (De Stevel) bleef gespaard. [[Anton Barske]], d'n burgemeister van Stein, vong de situatie jèl erg en probeerde zwoa snel meugelik nwadwinkels veur de inwoners te regele. Oeteindelik koste dees nwadwinkels pas eind juni 2010 in gebrúúk genomme waere. == Bezeenswaerdig == * [[Neogotiek|Neogotische]] kèrk mèt [[Miedelièwe|Middeljewse]] tore van [[mergel]] gewiejd aan de [[heilige]] [[Maarten]] ([[Martinus]]). In 't interieur zint [[helsjtein|helstein]]e pilere mèt [[maaskapiteel|maaskapitele]] en 'n 13e jewse [[duip|doupvont]] te zeen. * In 't veurmalige buurtsjap ''De Kerend'' steit 'n [[Maria]][[kapel]] aan de Kapelbergwaeg. Dit gebuuwke stamp oet 1760 en is geboewd van bakstein mèt [[mergel]]e [[sjpeklaog]]e op de plaats van 'n ouwer [[kapel (geboew)|kapel]] oet 1400, die gewiejd waor aan de [[heilige]] [[Ricardus]]. Binne bevingk zich 'n [[barok]] [[altaor]] oet de 18e jew en 'n [[communie]]bank oet de 19e jew. * Brikke Mariakapelke aan Den Hoekstraot oet 't ing van de 19e jew. * Brikke Mariakapel aan de Kelderstraot oet 1929 ter vervanging van 'n ouwer gebuuwke oet de 18e jew. Opvallend is 'ne cylindervörmige ruter mèt [[kruus]] op 't daak. * De Steinerbosj * De [[Kesjteël Sjtein|rewien van kestjel Stein]] bie 't oud [[klwaster]]. == Zuug ouch == * [[Stein (geologie)]] * [[Stein (matterjaal)]] == Externe link == *[http://www.gemeentestein.nl Website van de gemeinte] ==Referentie== <references/> {{GemeinteStein}} {{Sjabloon:GemeintesNL-Limburg}} {{Coördinate|50_58_04.45_N_5_45_54.75_E_zoom:15|50° 58' 04.45" N 5° 45'54.75" O}} [[Categorie:Gemeintes in Nederlands Limburg]] [[Categorie:Stein (Nederlands Limburg)|*]] [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg]] esznsn7br5fl8ye9361vu3awwmgj1a5 486720 486719 2026-11-04T18:31:03Z Ooswesthoesbes 398 486720 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Steins}} {{gemeinteNL| | naam = Stein | vaan = [[Plaetje:Flag of Stein.svg|120px|Vaan van Stein]] | waope = [[Plaetje:Stein wapen.svg|100px|Wape van Stein]] | locatie = [[Plaetje:Map - NL - Municipality code 0971 (2009).svg|280px|Gemeinte Stein]] | provincie = [[Nederlands Limburg|Limburg]] | hoofplaats = Stein | lies = Lies van börgemeisters van Stein | börgemeister = [[Marion Leurs-Mordang]] <small>(lokaal)</small> | km2 = 21,15 | water = 1,47 | inwoeners = 25.039 <small>(1-2-2016)</small> <ref>http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=0-2,4-5,7-8,13-15,17&D2=484&D3=117-118,130-131,143-144,156-157,169-170,182-183&VW=T</ref> | deechde = 1.184 }} '''Stein''' is 'n [[plaats]] en ein [[gemeinte]] in zuidelik [[Nederlands Limburg]]. De gemeinte haw op 1 [[februari|fibberwarie]] [[2016]] 25.039 inwoners; 't oppervlak bedreug 22,62 km². De plaats Stein haw in 2014 11.075 inwoners. De have van Stein weurt op [[17 december]] 1935 in gebruuk genómme. == Kerne == [[Dörp]]er, [[gehuch]]te en [[buurtsjap]]pe in de gemeinte: {| | * [[Aelse]] (Elsloo) (8.851 inwoners) ** [[Katsep]] (Catsop) ** [[Terhage]] (Terhagen) * [[Berg (Stein)|Berg]] (Berg aan de Maas) (1.907 inwoners) ** [[Nattenhaove]] (Nattenhoven) | * [[Maes]] (Meers) (980 inwoners) ** [[Klein Maes]] (Kleine Meers) ** [[De Maasbendj]] (Maasband) ** [[Velsjuur]] | * [[Stein]] (plaats) (11.075 inwoners) ** [[De Kaereshei]] (Kerensheide) ** [[Nuujdörp]] (Nieuwdorp) * [[Uermend]] of [[Werment]], (Urmond) (5.730 inwoners) | |} == Dialek == Karakteristiek veur 't [[dialek]] ([[Steins]]) in de gemeinte, o.m. in Stein, [[Berg aan de Maas]] en [[Uermend]], is de rollende '''r'''. Dit is aevel nog neet zoa lank zoa: róndj 1900 woar ze nog euveral op 't Limburgs platteland te huuëre. Aan d'n angere kèntj laote noe ouch de jóngere in Stein de rollende r valle. == De Brendj van 29 oktwaber 2009== In de nach van 28 op 29 oktwaber 2009 brukt inens 'ne brendj oet in 't Steinse winkelcentrum. Waarsjienlik is de brendj begonne bie 'n Blokkerfiliaal. Al gauw wurt 't vuur grwater en grwater tot dat 't vuur 't gans winkelcentrum in zien mach hei. 'ne Daag later wurt al gauw dudelik dat de sjaaj in de tjèntalle miljoene euro's lik. D'n naeve 't aafgebrende winkelcentrum gelaege flat (De Stevel) bleef gespaard. [[Anton Barske]], d'n burgemeister van Stein, vong de situatie jèl erg en probeerde zwoa snel meugelik nwadwinkels veur de inwoners te regele. Oeteindelik koste dees nwadwinkels pas eind juni 2010 in gebrúúk genomme waere. == Bezeenswaerdig == * [[Neogotiek|Neogotische]] kèrk mèt [[Miedelièwe|Middeljewse]] tore van [[mergel]] gewiejd aan de [[heilige]] [[Maarten]] ([[Martinus]]). In 't interieur zint [[helsjtein|helstein]]e pilere mèt [[maaskapiteel|maaskapitele]] en 'n 13e jewse [[duip|doupvont]] te zeen. * In 't veurmalige buurtsjap ''De Kerend'' steit 'n [[Maria]][[kapel]] aan de Kapelbergwaeg. Dit gebuuwke stamp oet 1760 en is geboewd van bakstein mèt [[mergel]]e [[sjpeklaog]]e op de plaats van 'n ouwer [[kapel (geboew)|kapel]] oet 1400, die gewiejd waor aan de [[heilige]] [[Ricardus]]. Binne bevingk zich 'n [[barok]] [[altaor]] oet de 18e jew en 'n [[communie]]bank oet de 19e jew. * Brikke Mariakapelke aan Den Hoekstraot oet 't ing van de 19e jew. * Brikke Mariakapel aan de Kelderstraot oet 1929 ter vervanging van 'n ouwer gebuuwke oet de 18e jew. Opvallend is 'ne cylindervörmige ruter mèt [[kruus]] op 't daak. * De Steinerbosj * De [[Kesjteël Sjtein|rewien van kestjel Stein]] bie 't oud [[klwaster]]. == Zuug ouch == * [[Stein (geologie)]] * [[Stein (matterjaal)]] == Externe link == *[http://www.gemeentestein.nl Website van de gemeinte] ==Referentie== <references/> {{GemeinteStein}} {{Sjabloon:GemeintesNL-Limburg}} {{Coördinate|50_58_04.45_N_5_45_54.75_E_zoom:15|50° 58' 04.45" N 5° 45'54.75" O}} [[Categorie:Gemeintes in Nederlands Limburg]] [[Categorie:Stein (Nederlands Limburg)|*]] [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg]] 3jye6zux6d2c9tbra3uvkj8jr4vemvp 0 9781 486722 475587 2026-11-05T00:38:35Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 486722 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Norbiks}} [[Plaetje:Edith-Stein-Tafel.jpg|thumb|250px|left|Reliëf va Edith Stein]] '''Edith Stein''' ([[Wrocław]] ([[Duutsj]]: Breslau) [[12 oktober]] [[1891]] - [[Auschwitz-Birkenau]], [[9 augustus]] [[1942]]) waor 'n [[Joededom|Joods]]-[[Duutsjland|Duutsje]] [[filosofe]], [[vrowwerechvörvechster]] en 'n [[heilige|hèllig]] verklaorde [[Karmelietes]]. == Laevesloop == Edith Stein is gebaore in 'n orthodox [[Juuds|Joodse]] familie en waor 't jongste va èlf keender. Häör moder waoërt joonk wèdvrow, mae zörgde d'r toch väör dat alle keender 'n solide opleiding volgde. Es 14-jaorige oonderbrook Stein 't gymnasium um e jaor bie häör zöster in [[Hamburg]] te gaoë wonne. In dae tied kieërde ze zich aaf van 't Jodendom en waoërt in 1904 [[atheïste]]. Stein sjtudeerde [[Duutsj]], [[filosofie]], [[psychologie]] en [[historie|gesjiedenis]] an de universitète va [[Breslau]], [[Göttingen]] en [[Freiburg im Breisgau]]. [[Plaetje:DomEdytyStein.jpg|thumb|150px|Breslau 2006, Nowowiejskasjtraot 38. Hoes in de vörmalige Michaelsjtraot oeë de fam. Stein wonde.]] == Bräök mèt Husserl == [[Edmund Husserl]] waor ursj d'r promotor va Stein an de universitèèt va Göttingen en nao häör promotie, op de dissertatie ''Zum Problem der Einfühlung'' in 1916, waoërt Stein ziene medewèrker. Ze volgde Husserl nao de universitèèt va Freiburg. De promotie is 't bewies va bekwaamhèèd um zelfsjtendèg oonderzeuk te verrichte en is vörwaarde vör 't verkriege van de Habilitation. Dizze status bevestigt dat d'r wetensjapper z'n vak in de gaanse brèjde in oonderzeuk en lieër vertegenwoordige kan. Husserl wegerde Stein de Habilitation mèt 'n bräök tut gevolg. Uvver d'r bräök hat sjreef Edith Stein in häör in 2002 gepubliceerde autobiografie dat ze waal in sjtaot waor um zich in deens va e werk te sjtelle. Dat ze och in sjtaot waor um zich in deens van 'ne aandere miensj te stelle, mae dan es leefhubbende medemiensj. Mae ze kaant zich neet in deens sjtelle van 'ne aandere miensj en wie Husserl dat van häör eiste haat Stein de samewèrking verbraoëke. D'r naam Husserl is oonlosmakelek verboonde mèt de [[fenomenologie]], 'n filosofische sjtreuming die haeë vertegenwoordigt. In 1919 verdedigde ze in Göttingen häör ''Habilitationsschrift'' ''Psychische Kausalität'', zoonder succes. Ooch de poginge daonao, in Breslau en Freiburg, mit de ''Filosophische Verhandeling'' ''Potenz und Akt'' mislukte. == Katholiek == [[Plaetje:Grobowiec-Siegfried Stein.jpg|thumb|150px|Graaf va Siegfried Stein, d'r vader va Edith Stein]] De kènnismaking mèt de autobiografie van de hèllige [[Theresa va Avila]] wert aanzieë es 'n kieërpeunt in häör laeve. Stein leet zich op 1 januari 1922 deupe en goof häör assistaentsjap bie Husserl op. Ze gong lès gaeve an de maedsjessjoeël van de [[Dominicane]] in [[Speyer]]. In 1932 begoes ze in 't Instituut vör [[Pedagogiek]] in [[Münster]] an häör sjtudie van [[Thomas van Aquino]]. Op 15 april 1934 traoj ze in de Orde van de oongesjoeide [[Karmelietesse]] va [[Kölle]] in en noom d'r naam ''Theresa Benedicta a Cruce'' aa. Häör zöster Rosa leet zich twieë jaor later deupe. === Vervolging en vermaording === Es gevolg van 't [[Berufsverbot]] moes Stein, es Jodin, häör baan in Münster opgaeve. In 'ne breef an [[paus]] [[Pius XI]] vroog ze 'm 't [[nationaal-socialisme]] te veroordele. Volges 't persbureau ZENIT waor dat och wat d'r pauseleke nuntius in [[Duutsjlaand]] waor opgedrage te doeë dör Eugenio Pacelli, later [[Pius XII]] in 'ne breef va 4 april 1933. Driej daag daovör waoërte dao-èn-taege nog hulpverzeuke va burgers geweigerd. Kort daovör how 't nationaal-socialistische regime d'r boycot op Joodse winkele aafgekondigd. In 1938 vluchde Stein vör de Jodevervolging nao [[Echt]], 'n Karmelietessekloeëster dat in 1875 vanoet Kölle dao gesjticht waor es gevolg van d'r [[Kulturkampf]]. Häör zöster Rosa koom e jaor later. Op 20 juli 1942 koom 'n herderlek sjrieve van de gezameleke Nederlandse bissjoppe oeë-in ze de deportatie van de Jode aoëpelek aafkäörde. Me zaet dat Stein de kaans um nao [[Zjwitserlaand]], Karmel La Pâquier, vanoet Echt haat laote liegke umdat häör zöster neet mèt koes goeë. Aander bronne zigke dat de nonne in Zjwitserlaand d'r ernst van de zaak neet inzoge en de documaente neet flot genog in orde makde. Wer andere mienge dat Stein gèng gepriveligeerde behandeling wol. Op 2 augustus 1942 waoërt ze, same mit häör zöster opgehaold deur de Gestapo en via Westerbork nao Auschwitz brach oeë ze op 9 augustus in de gaaskamer waoërt vermaord. === Zalig- en hèlligverklaoring === Op [[1 mei]] [[1987]] verklaorde paus [[Johannes Paulus II]] Stein zalig en op [[11 oktober]] [[1998]] waoërt ze es martelares hèllig verklaord. Väör 'n hèlligverklaoring mot bewaeze waeëre dat d'r Zalige woondere verricht haat (twieë zeunt noodzakelek) of dat d'r sjprake waor van 'n martelaarsjap (in dat geval volsjtèèt èè). Volges de RK kèrk is Stein martelares umdat ze gestorve is vör häör geleuf. Andere bewaere dat Stein umwille van häöre etnische, d.w.z. Joodse, komaaf, vermaord is. Same mèt [[Catherina va Siëna]] en [[Birgitta va Zjwede]] is Edith Stein [[besjermhèllige]] van [[Europa]]. == Edith Stein-pries == Um de twieë jaor wert d'r pries oetgereikt dör d'r ''Göttinger Edith-Stein-Kreis'' an perzoeëne, groepe of organisaties die zich grensuvversjreidend sociaal engagere. D'r pries besjtèèt oet 'n medalje mèt de inscriptie ''Unsere Menschenliebe ist das Maß unserer Gottesliebe'' en 'n bedraag va 5000 euro. === Aander ieërbetoon === * In [[Den Haag]] is 'n sjoeël nao Stein verneumd: ''Edith Stein college''. Ooch in [[Hengelo]] is 'n sjoeël nao häör geneumd. * In [[Duutsjlaand]] drage 10-talle sjtraote en sjoeële häöre naam. Ooch gift 't dao ter ieëre van häör gedeenksjtèng en -plate en ander monumaente. * In augustus 2006 besjlaoët 't Beiers Kabinèt dat Edith Stein in 2008 in de ''Ruhmenhalle Walhalla'' opgenaome gèèt waeëre. == Bibliografie == [[Plaetje:Walhalla_innen2.jpg|thumb|150px|Walhalla hal, oeë betekenisvol perzoeëne saer 1842 mèt [[Marmer|marmere]] bustes of gedeenkplate werre geieërd.]] * ''Das Einfühlungsproblem in seiner historischen Entwicklung und phänomenologischer Betrachtung'', dissertatie, Freiburg im Breisgau, 1911 * ''Zum Problem der Einfühlung'', deel II en IV, Halle, 1917 * ''Die Phänomenologie Husserls und die Philosophie der H. Tomas von Aquino'', Jubiläumausgabe für Husserl, Halle 1924 * ''Potenz und Akt'', Habilitationsschrift, 1931 * ''Endliches und Ewiges'', afgerond in 1937, postuum uitgegaeve, Herder Verlag, Freiburg im Breisgau, 1950 * ''Kreuzeswissenschaft, Studië über Johannes vom Kreuz'', gesjraeve in Echt, 1942, postuum uitgegaeve, Herder Verlag, 2005 * ''Aus dem Leben einer Jüdische Familië und weitere autobiographische Beitrage'', postuum, Herder Verlag, 2002 * ''Welt und Person. Beitrag zum Christlichen Wahrheitsstreben'', Zysk Is-ka, 2006 ISBN 83-7298-920-6 == Literatuur == * Willem Heemskerk, Edith Stein, oetgegaeve dör [[Stichting Charles Beltjens]] == Extern leenke == * [http://www.karmel.at/edith/ Edith Stein] * [https://web.archive.org/web/20050508152841/http://www.rkdocumenten.nl/index.php?documentid=134 Herderlijk Schrijven van 20 juli 1942] {{DEFAULTSORT:Stein, Edith}} [[Categorie:Duutsjtalige sjrievers]] [[Categorie:Persoene oet Duutsjland]] [[Categorie:Limburgse geiselike]] [[Categorie:Limburgers oet Twiede Waereldoorlog]] [[Categorie:Filosofe]] [[Categorie:Heilige]] [[Categorie:Holocaussjlachoffers]] [[Categorie:Zösters (religieuze)]] [[Categorie:Feminisme]] [[Categorie:Vrowwebewaeging]] [[Categorie:Luuj gebaore in de neugeteenden iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Ech-Zöstere]] makbuyokpbqqgr5ar1vez130hf4e27o 0 23402 486725 472158 2026-11-05T02:22:14Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 486725 wikitext text/x-wiki {{Dialek2|Gelaens|Venrods}} '''Mark Hermanus Maria Veens''' ([[Venray]], [[26 juni]] [[1978]]) is 'ne veurmalige [[Nederlandj]]se [[zjwömme|topzjwömmer]] dae gesjpecialiseerd waas in de [[vrieje sjlaag]], mèt name de de korte aafsjtand. ==Loupbaan== Hae maakde es [[zjwömmer]] zien internationaal debuut biej de Europese kampioensjappe van [[1995]] in [[Wene]]. Ziene doorbraak belaefde de breidgesjouwerde sjprinter oet [[Limburg (Nederlandj)|Limburg]] aevel in [[1998]] biej de [[Europese kampioensjappe zjwömme kortebaan|Europese kampioensjappe]] kortebaan (25 maeter) in 't Èngelsje [[Sheffield]]. Veens haolde dao op de 50 maeter [[vrieje sjlaag]] ein tweëde plaatsj en zjwóm mèt 21,79 ein perseuënlik record én [[Nederlandj]]s record en op de 100 maeter vrieje sjlaag mèt 47.97 ouch ein perseuënlik record. Mèt dees tieje sjtóng hae destieds in de mondiale top vief van 't wèntjerseizoen [[1998]]-[[1999]]. Ein hauf jaor later wón hae de brónze medajje biej de Waereldkampioensjappe zjwömme kortebaan 1999 in [[Hongkong]]. Op de langebaan (50 maeter) daorentaenge bleef de groate doorbraak oet. Veens moosj zich, in de sjaduw van [[Pieter van den Hoogenband]], tevraeje sjtèlle mèt deilname(s) aan de estafetteploog op de 4x100 maeter vrieje slag. In 1999, biej de Europese kampioensjappe langebaan in [[Istanboel]], maakde 't ''Jerommeke'' van de Nederlandjse ploog deil oet van de ploog die de gouwe medajje wón op de 4x100 maeter vrieje sjlaag estafette. Ein jaor later woort hae es estafettezjwömmer geselecteerd veur de [[Olympische Sjpele]] in ’t Australische [[Sydney]]. Hiej belaefde Veens de groatste deceptie oet zien loupbaan, wiej de kansrieke 4x100 maeter ploog in de series door ein te vreuge euvername van [[Dennis Rijnbeek]] woort gediskwalificeerd. Neet väöl later bleek biej zien club, ’t Eindhovese [[PSV Zjwömme en waterpolo|PSV]], gein plaatsj meë te zeen veur Veens in de net opgerichte [[Philips-profploog]] van coach [[Jacco Verhaeren]]. Veens bleef '[[Eindhove]]' desóndanks trouw en wis zich ónger leijing van trainer Eric Landa te plaatsje veur de estafetteploog (4x100 vriej) veur deilname aan de waereldkampioensjappe [[2001]] in [[Fukuoka]] in [[Japan]]. Hiej lègkde hae same mèt [[Klaas-Erik Zwering]], [[Johan Kenkhuis (zjwömmer)|Johan Kenkhuis]] en sjlotzjwömmer Pieter van den Hoogenband besjlaag op 't zilver. Ein sjleipende sjouwerblessure beteikende aevel opnuuj taengesjlaag veur Veens, wonao ouch nog èns ziene coach Landa nao [[Singapore]] vertrok. Ónger daene ziene opvolger [[Mandy van Rooden]] maakde hae ziene comeback en maakde hae biej de EK kortebaan-toernoje van [[2002]] in [[Riesa]] en van [[2003]] in [[Dublin]] deil oet van de winnende ploge op de 4x50 maeter vrieje sjlaag. In mieërt 2004 zjwóm hae in zien thoesbad in Eindhove mèt Klaas-Erik Zwering, [[Gijs Damen]] en Pieter van den Hoogenband ein officieus [[waereldrecord]] op 't zelfde óngerdeil in ein 50-maeterbad. Door dees prestaties dwóng Veens opnuuj kwalificatie veur de Olympische Sjpele van [[2004]] in [[Athene]] aaf. Eindj 2005 veraoverde Veens biej de Europese Kampioensjappe kortebaan opnuuj op de 4x50 maeter vrieje sjlaag de gouwe medajje, same mèt [[Mitja Zastrow]], Gijs Damen en Johan Kenkhuis, in 1.25,03. Deze tied waas ouch weer good veur ein nuuj waereldrecord. Op de 50 maeter vrieje sjlaag zjwóm hae zich nao ein zilvere medajje. In [[2006]] kroog hae weer taengesjlaag te verwirke. Ein ónwillige peesaanhechting biej de kneej versjtoarde zien veurbereijing op de EK en ouch ziene sjouwer begoosj weer op te sjpele. Nao ein operatie begin oktober richd Veens zich gans op zien ultieme doel: de Olympische Sjpele van [[Beijing]] in 2008. Mer zien lief wouw neet mee mitwirke en nao nuje taengesjlaag veur de aanvank van de Nederlandjse Kampioensjappe in juni [[2007]] besjoot hae eine puntj achter zien imposante zjwömcarrière te zètte. ==Nationaal titels== ;Korte baan *50m vrieje sjlaag 1997, 1998, 2000, 2002, 2003, 2004 *100m vrieje sjlaag 1998, 2000 ; Lange baan *50m vriej sjlaag 1996, 1998 *50m rögksjlaag 1997, 1998, 2000 ;Sjprint *50m vlindersjlaag 1996, 1997 *50m rögksjlaag 1997, 1998 *50m vrieje sjlaag 1997, 1998, 2002, 2006 ==Perseuënlikke records== ;50m vrieje sjlaag * 25 maeterbad 21.51 ([[Triëst]] 2005) * 50 maeter bad 22.51 ([[Montreal]] 1998) ;100m vrieje sjlaag * 25 maeter bad 47.90 ([[Aoke]] 2004) * 50 maeter bad 49.38 ([[Sydney]] 2000) ;200 maeter vrieje sjlaag * 25 mater bad 1.51.81 ([[Sydney]] 1998) ; 50 maeter rögksjlaag * 25 maeter bad 25.97 ([[Stavanger]] 1999) * 50 maeter bad 26.72 ([[Eindhove]] 1998) ;50 maeter vlindersjlaag * 25 maeter bad 23.69 ([[Triëst]] 2005) * 50 maeter bad 25.01 ([[Eindhove]] 1998) ==Externe links== * [https://web.archive.org/web/20220614110702/http://www.zwemkroniek.com/ Zjwömkroniek] * [http://www.sport.nl Sjportkoepel NOC*NSF] {{DEFAULTSORT:Veens, Mark}} [[Categorie:Persoene oet Nederland]] [[Categorie:Zjwömmers]] [[Categorie:Olympische deilnummers oet Limburg]] [[Categorie:Laevende luuj]] [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] ixuq3y1nhid5ozj2067j87seumbe6tu 0 41050 486724 376166 2026-11-05T02:14:19Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 486724 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Remunjs}} [[Plaetje:NO 1263 Lindås.svg|thumb|De ligking van Lindås in de pervincie Hordaland.]] '''Lindås''' is 'n gemeinte in de pervincie (''fylke'') [[Hordaland]] in [[Nórwaeg]]. De gemeinte had 13.285 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 474,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 28. In de gemeinte weurt officieel de sjriefvorm van 't [[Nynorsk]] gebroek. De gemeintecode is 1263. == Demografische óntwikkeling == {| class="wikitable" |- ! Jaor | 1769 || 1801 || 1815 || 1825 || 1835 || 1845 || 1855 || 1865 || 1875 || 1890 || 1900 |- ! Inweuners | 2.931 || 3.342 || 3.640 || 4.126 || 4.691 || 5.135 || 5.621 || 6.147 || 6.615 || 7.281 || 7.585 |- ! Jaor | 1910 || 1920 || 1930 || 1946 || 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1990 || 2001 || 2006 |- ! Inweuners | 7.773 || 7.805 || 7.730 || 8.031 || 8.021 || 7.873 || 7.730 || 10.322 || 11.863 || 12.606 || 13.285 |} In 2004 waas 2,3% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg. == Externe link == * [https://web.archive.org/web/20070403143103/http://www.lindas.kommune.no/ De website van de gemeinte.] [[Categorie:Hordaland]] [[Categorie:Gemeinte in Noorwege]] dynmdo3ovsfr803jng0t8zwbeexpxdw 0 44973 486723 480921 2026-11-05T00:45:15Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 486723 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Heëlesj}} [[Plaetje:Eifel lage u ausdehnung v3.png|thumb|De ligking van de Eifel in [[Duutsjland|Dütsjlank]] ]] [[Plaetje:Ardennen_mit_Eifel.jpg|thumb|Me kan hei hieel good zieë dat de [[Ardenne]] en de Eifel ee gebirgde vörme dat begrens weëd durch de revere de Semois, de Maas, d'r Rien en de Moezel.]] [[Plaetje:Eifelblick.jpg|thumb|Typisch Eifellanksjap]] De '''Eifel''' (sjpreëk oet op 't Hoeëgdütsj wie "Aif'l", i g'n Eifel zelf zeët me "Eefel" of "Eifel", mit Limburgse ei-klank en soms 'n dikke l) is 't oeëstelig deel van 't Eifel-Ardennemassief i de Dütsje bóndssjtate [[Noordrien-Wesfale]] en [[Rienland-Palts]] en in 't oeëste va g'n [[Belsj|Belsje]] [[Luuk (provincie)|Luuk]]. 't Mieës 5.300 km² en 't gebirgde is óngerdeel van 't [[Rienlanks Leisjteëgebirgde]], welk zich sjtrek va d'r [[Ardenne]] op 't Belsj tót d'r [[Taunus]] i [[Hesse]]. De Eifel weëd begrens durch d'r [[Nederriensen bóch]] (noardelig), 't [[Westerwald]] (oeëstelig) mit d'r [[Rien]] as de sjei tusje de gebirgdes. Zudelig vörmt de [[Moezel]] de sjei mit d'r [[Hunsrück]]. Westelig markere de revere de [[Sauer]] en de [[Our]] op g'n grens mit [[Luxemburg]] en 't [[Hoeëg Ven]] in 't Belsj de wesgrens van 't gebirgde. ==Geologie== De Eifel in untsjtange in 't tiedperk van 't [[Devoan|Devoon]] (ung. 419-358 miljoen jöare geleje). De tropische zieë hat d'r toen vuur gezörg dat vuurnamelig kleiige sedimenten en kalke zich op g'ne zieëboëm ophópde. Heidurch is durch ing combinatie va tied, drök (óch [[tektoniek|tektonische processe]], oeë durch berge untsjtange) en vacuüm 't [[metamorfe gesjteente]] leisjteen en Devonisch kalksjteen untsjtange, dat me op vöal plaatsje kin vinge. De Ardenne, Hunsrück en Taunus zint op d'r zelfde wies untsjtange. I de umgeëving van Oake ligke aafzettinge van 't [[Carboon]] (359-299 miljoen jöare geleje) aa g'n oppervlaak. Óch gesjteente oet 't [[Cambrium]] en 't [[Ordovicium]] kint me hei vinge. In 't Carboon goof 't zoeëwaal marien aafzettinge as lankaafzettinge. 't Guëf beivuurbeeld [[fossiele]] va [[koraal|korale]], meh óch lieëgskes zand mit [[sjteenkoal]] d'r tusje, wat verroajd dat 't plantegreuj op lank goof. Dees aafzetting kunt óch vuur bei 't Zuud-Limburgse dörp [[Ieëpe]] i ge daal va de [[Geul]] en ligk noardeliger i d'r Nederriensen Bóch mieër aa g'n oppervlak. 't Zudelige gedeelte i g'n zoeëgeneumde Vulkan- en Osteifel bevat vöal [[basalt]] (gesjtóld lava) en [[tuf]] (versjteend as) die untsjtange as gevólg va vulkanische aktiviteet in 't [[Tertair]]. Nag sjteets guëf 't vulkanisme i de Eifel: d'r boëm hef zich mit 1 tót 2 millimeter per joar umhoeëg. De letste oetbasjting woar zoeën 10.500 jöare trük. ==Ungerverdeling== * De '''Nordeifel''' is 't noardeligste deel va g'n Eifel unger g'n sjtad [[Aoke|Oake]]. E kling deel ligk op 't Belsj, meh weëd sóms same mit e deel va de Weseifel óch de [[Belsje Eifel]] genumt. De hoeëgteversjille zint hei groeët, behauve op 't vlake lanksjap van 't Hoeëg Ven. * De '''Westeifel''' (of óch "Schnee-Eifel") is 't wesligste deel va g'n Eifel, dat vuur e deel op 't Belsj ligk t'n zude va ge Hoeëg Ven. De hoeëgteversjille zint hei 't groeëts. * Bei 't '''Ahrgebirge''' unger [[Bonn]] valt d'r rilletief vlotte uëvergang tusje 't vlake lanksjap va g'ne Nederriensen Bóch en dit gedeelte va de Eifel op. Wie zudeliger me kunt, wie hoeëger de berge. De wiengaad neëve 't reveerke d'r [[Ahr]] behure tót inge va de klingste wiensjtrieëker i Dütsjlank. * 't Gebeed va de '''Vulkan-Eifel''' is 't middelste deel van 't gebirgde. 't Gebeed is vernumt noa de hoeëge vulkanische aktiviteet die hei plaatsjvink en plaatsjgevónge hat. Bekangde sjpöar zint de [[maar|mare]], koele die untsjtange durchdat 't water i g'ne magmahaad verdampde, oeë durch op langer termien drök untsjtang mit as gevólg ing explosie. Neet al de mare bevatte water. * Óch i g'n '''Osteifel''' guëf 't vulkanische aktiviteet. Hei guëf 't bei 't [[Abdie va Maria-Laach]] d'r groeëtste maar: 't [[Laacher See]]. E anger teëke va vulkanisme is d'r kaodwatergeiser van [[Andernach]], deë zestig meter umhoeëg sjpoet. Dizze geiser is de hoeëgste van zinge soart in [[Europa]]. Wieër is 't landsjap hei vlaker as de anger sjtrieëker i de Eifel. De Eifel eindig hei i de ''Voreifel''. Neëve de Moezel weëd heësj dit sjtök óch waal de ''Moseleifel''. * 't Gebeed va g'n '''Südeifel''' ligk tusje Prüm, Bitburg en 't Luxemburgse Echternach en is minder hoeëg as de res va de Eifel. 't Is óch minder begreujd en dunner bevólk. Innen angere naam vuur dit deel is [[Islek]]. 't Gebeed is vuurnamelig agrarisch en 't guëf vöal rotsformaties. ==Natoer== ===Flora en fauna=== [[Plaetje:Flore_des_Hautes_Fagnes01.jpg|thumb|Typisch vegetatie op 't Hoeëg Ven: [[Dophei]], [[Pijpestrootje|Piepegraas]] en [[Beenbreek]] ]] [[Plaetje:Rursee.jpg|thumb|D'r Rursee i d'r Nordeifel.]] I g'n Nordeifel en Vulkaneifel guëf 't vöal [[naoldbeum|naaldbeum]] meh óch gemengd busj, dewiel 't in 't Ahrgebirgde mieë [[loofbeum]] guëf. De Ost- en Südeifel zint mieër gekoeltiveerd, meh de Osteifel is get deechder bevólk. 't Guëf óch mere, oeë va de vulkanische [[Maare]] (mit d'r Laacher See as groeëtste) de wichtigste zint. 't Guëf óch sjtuwmere, wie de [[Rurstausee]] i g'n Nordeifel, oeëstelig va [[Monschau]]. Veen is te vinke op 't Hoeëg Ven en [[Heide|Hei]] greujt aa de range va g'n Nordeifel en óch op 't Hoeëg Ven. De mieër aafgeleëge sjtökke i g'n Sjnee-eifel herberg oernatoer. Hei kómme óch wil katte en seër inkele jöare óch [[lós]]se vuur. Dit gebeed is ungergebrach in 't [[Natoerpark Hohes Venn-Nordeifel]]. 't [[Nationaal park Eifel]] ligk aa g'n sjtuwmere te midde va dat groeëtere natoerpark. De [[Natoerpark Vulkaneifel|Vulkaneifel]] en de [[Duutsj-Luxemburgs natoerpark|Südeifel]] herberge óch natoerreservater. ===Berg=== {{Hoofartikel|Lies va berg i de Eifel}} 't Eifellanksjap kenmerk zich durch geërodeerde berg die dök igesjlieëte zint durch revere en baaksjkes. De berg zint mieëtstes tusje de 400-600 meter hoeëg en valle neet ummer i de umgeëving op. D'r [[Schwarze Mann]] i g'n Schnee-Eifel is waal 'ne markanten top. D'r hoeëgste berg is evvel de Hohe Acht mit 747 meter boave zieënivo. ===Revere=== De Eifel hat e groeët aatal revere en bake, die behure tót 't [[sjtruimgebeed]] va de revere d'r [[Rien]] en de [[Maas]]. ====Ziejrevere va d'r Rien==== *[[Moezel]] **[[Sauer]] ***[[Prüm]] ****[[Nims]] ****[[Enz(bach)|Enz]] ***[[Ur]] **[[Kyll]] **[[Salm]] **[[Lieser]] **[[Alf]] *[[Nette]] *[[Brohlbach]] *[[Vinxtbach]] *[[Ahr]] *[[Erft]] **[[Swist]] ====Zierevere va de Maas==== *[[Roer]] **[[Urft]] ***[[Olef]] **[[Inde]] ***[[Vichtbach]] **[[Ourthe]] ***[[Amel]] ****[[Warche]] ***[[Weser]] ****[[Hill]] ==Kultoer== ===Wichtige plaatsj=== De Eifel weëd globaal begrens durch veer groeëte sjteëj, namelig: [[Aoke|Oake]], [[Kölle]], [[Koblenz]] en [[Trier]]. Vöal anger wichtige plaatsj mit e verzörgingsgebeed va beteëkenis guëf 't dök aa g'ne rank van 't gebirgde (en dös óch i de dale va d'r Rien en de Moezel). Zölke groeëte sjteëj zint: [[Stolberg]], [[Euskirchen]], [[Düren]], [[Bad Neuenahr-Ahrweiler]] en [[Andernach]]. Groeëte plaatsj i g'n Eifel zelf zint beivuurbild [[Bitburg]], [[Prüm]], [[Wittlich]], [[Daun]], [[Mayen]], [[Bad Münstereifel]] en [[Blankenheim]]. Aa g'ne Belsje ziej va d'r grens zint [[Eupe]], [[Raeren]], [[Bütgenbach]] en [[Sankt Vith]] wier groeëtere plaatsj. Anger plaatsje wie [[Monschau]] en [[Heimbach]] i g'n Nordeifel, de Moezelsjtedsjes [[Traben-Trarbach]], [[Bernkastel-Kues]] en [[Cochem]] i g'n Moezeldaal en [[Altenahr]] in 't Ahrgebirgde zint toeristische trekpleistesj. Aa Belsje ziej sjteet [[Burg-Reuland]] op 't dreilengerpunt mit Luxemburg en Dütsjlank bekank as toeristisch sjtedsje. ===Sjproak=== In t noarde va e Eifel weëd [[Ripuarisch]] gekald, dat sjterk deet dinke aan 't [[Limburgs]] en in 't zude kalt me e [[Moezelfrankisch]] dialek, dat mieër voet hat van 't [[Luxemburgs]]. De grens tusje de bóndssjtate Noardrien-Wesfale en Rienland-Palts markeert ongevaer de sjproakgrens. Aa g'ne Belsje kank zint dat de plaatsje Bütgenbach en Büllingen. Doa unger kalt me 't Moezelfrankisch, dat mieër noa 't Luxemburgs neig. I de rankgebeder bei Eupe kalt me 't [[Platduutsj|Platdütsj]], dat örgesj tusje 't Limburgs en Ripuarisch i sjteet, meh get oeësteliger i Roare kalt me wier Ripuarisch. ====Grens Ardenne-Eifel==== De grens tusje de twieë gebirgdes weëd mieëtstes gevörmt durch de sjproakgrens tusje 't Franzuësisj en 't Dütsj. 't Franssjproakig gedeelte weëd dan de Ardenne genumt en 't Dütsjsjproakig gedeelte heësj de Eifel. Sóms weëd evvel óch gewoeën de politische grenze aagehoate. Dütsjsjproakig Belsj weëd dan óch tót de Ardenne gerekend. ===Sages en Eifelkrimis=== De Eifel woar durch höar aafgeleëge ligking en weuste natoer dök 't toneel va 'n sjkala aa [[sage]]s verhaler uëver vreëme versjinsele wie [[geis]]ter, hellehónge en hekserie. Nasjlaagwirke, wie ''Sagen und Geschichten aus der Westeifel'' va Matthias Zenders, besjrieëve de sages die zich aafsjpieële i de dörpkes va g'n Weseifel en i g'n sjtrieëk tusje Sankt Vith en Monschau. De Eifel is óch 't toneel i de Eifel-Krimis va d'r bekanke sjrieëver [[Jacques Berndorf]]. I [[Hillesheim]] sjteet e museum en guëf 't e sjpeciaal sjpatsierpad mit de Eifelkrimis as thema. Dit museum hat 30.000 misdaadromans en hat doamit de groeëtste collectie aa misdaadromans i Dütsjlank. ==Economie== Van aodsher is de Eifel e agrarisch gebeed, meh i d'r [[twintigste iew|twintigsten ieëw]] kam 't toerisme op. De industrie hat zich i groeëte deler va de Eifel koum óntwikkelt. Inkel in 't vlaker gedeelte va de Osteifel bei Koblenz guëf 't get industrie va beteëkenis. Rónk Wittlich en i de daler va de Ahr, d'r Rien en de Moezel guëf 't intensieve wienboew en i g'ne Islek, teënge de grens mit Luxemburg weëd [[hop]] geteeld vuur de broewerie va [[Bitburger (beermerk)|Bitburger]]. Bekank zint de mineraalwatermerke [[Gerolstein]] en [[Apollinaris]]. Zoeëwaal wingter- es zomertoerisme zint wichtige brónne van inkómste vuur de lüj in 't gebeed. 't Ganse joar lang trek d'r Eifel toeriste en sjportesj aan, oeë unger óch vöal Nederlanders. Bekangde wintersjportgebede ligke in 't weste va g'n Eifel. Sjpatsiere en fietsjrenne vink 't ganse joar lang plaatsj in alle deler van 't gebirgde. D'r [[Eifelverein]] organiseert sjpatsiertóchte en óngerhaod e netwirk va pader. Wildwatervare is óch 'n vöal beoefende sjport. Vuural vuur Nederlandesj is de Eifel 't ieësjte gebeed, oeë dees sjport beoefend kin weëde. 't Guëf wieër vöal accomodaties en vuural i g'n Vulkaneifel ligke wellnessresorts en "Luftkurorte". Óch in Oake is e thermaalbad. Monschau en 't Moezeldaal zint 't miesbezóch. Bei [[Nürburg]] ligk d'r [[Nürburgring]], oeë autoraces weëde georganiseerd. ===Mienboew=== Op klinge sjaal vink mienboew plaatsj. Vuurnamelig i g'n Vulkan-Eifel weëde de vulkanische gesjteentes basalt, [[leisjteen]], [[gips]] en [[tuf]] aafgeboewd. Aa de noardelige range va g'n Eifel (bei d'r [[Rheinisches Braunkohlrevier]]), weëde [[broenkaol|broenkoal]]e aafgeboewd. 'n Daagboewmien aa g'ne noardelige rank va de Eifel is de daagboewmien Inden, dat zich globaal tusje [[Euskirchen]] en [[Jöllesch]] bevink. Óch sjteenkoal kunt hei vuur, meh neet i economisch winbare concentraties. ===Verkieër=== De Eifel is beriekbaar via d'r sjnelweëg [[Bundesautobahn 61|A61]] en [[Bundesautobahn 1|A1]]. De A1 is noe ungerbróke tusje de plaatsje Bad Münstereifel en Daun, meh op langer termien weëd de autobaan durchgetrókke. Vanaaf Koblenz guëf 't de sjnelweëg [[Bundesautobahn 48|A48]] noa Luxemburg, deë vanaaf Trier tót de Luxemburgse grens de nummer [[Bundesautobahn 64|A64]] draag. De [[Bundesautobahn 60|A60]] lup va Wittlich bei d'r Moezel noa de Belsje grens bei Sankt Vith. Wichtige secundaire weëg zint d'r [[Bundesstraße 49|B49]], [[Bundesstraße 50|B50]], [[Bundestraße 51|B51]] en d'r [[Bundesstraße 257|B257]]. D'r [[Bundesstraße 53|B53]] vuët durch 't Moezeldaal en passeert vöal kling dörpkes. Óch vuëre mieërder ieëzerweëg durch 't Eifelgebeed, wie de Ahrtalbahn, Erfttalbahn, Eifelquerbahn, Rurtalbahn en de Brohltalbahn. De [[Vennbahn]] hat 'n beizunger gesjichde. Dizze vuurmaligen ieëzerweëg vuët va [[Troisvierges]] i Luxemburg noa Oake en mós zoeë bei wichtige industriegebeder vuurzieë va sjteenkoale en ieëzerets. Groeëte deler vuëre durch de Belsje Eifel, meh bei Monschau en [[Roetgen]] ligke gedeelte van 't gleis i Dütsjlank. Dees gedeelte woeëde noa 't [[Verdraag van Versailles]] in 1919 aan 't Belsj toegeveug. Doadurch guëf 't doa nag sjteets inkel Dütsje [[enclave]]s. 't Gleis deent hüj neet meh as ieëzerweëg. ==Fotogalerie== <gallery> Plaetje:Belgium, Hoge Venen.JPG|'t Hoeëg Ven Plaetje:Ahrtal Weinberge Mayschoss.jpg|De wienterasse i ge Ahrdaal Plaetje:Monschau 250508 01.jpg|D'r Roer i Monschau Plaetje:Bremm_und_Calmont_0016.jpg|'t Moezeldaal bei [[Calmont]] Plaetje:Rurtalsperre1.jpg|D'r Rurstausee </gallery> ==Externe links== {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20160206172937/http://www.eifelkrimis.com/ www.eifelkrimis.com] {{de}} *[http://www.eifelverein.de/ www.eifelverein.de] {{de}} *[https://web.archive.org/web/20160808224513/http://www.naturpark-eifel.de/de/ www.naturpark-eifel.de] {{de}} *[https://web.archive.org/web/20190819122936/https://burgen-der-eifel.de/content/Sagen-und-Geschichten-aus-der-Westeifel Sagen und Geschichten aus der Westeifel] {{de}} ==Literatoer== *[http://dispatch.opac.d-nb.de/DB=4.1/SET=7/TTL=21/REL?PPN=04013749X Databank mit literatoer uëver en va de Eifel] {{de}} ==Brónne== ''Dit attikel baseert zich op 't corresponderend [https://de.wikipedia.org/wiki/Eifel Dütsjsjproakig] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eifel Nederlandssjproakig attikel]. Óch is gebroekgemak va [https://nl.wikipedia.org/wiki/Geologie_van_Ardennen_en_Eifel#Vroeg_Paleozo.C3.AFcum dees pazjena].'' [[Categorie:Berg in Belsj]] [[Categorie:Berg in Duutsjland]] [[Categorie:Berg in Luxemburg]] [[Categorie:Berg in Noordrien-Wesfale]] [[Categorie:Landsjappe in Wallonië]] [[Categorie:Rienland-Palts]] [[Categorie:Provincie Luuk]] [[Categorie:Oeskantons]] sixgbrbx0fqkztpsxr5tl2zi1urku4f 0 45627 486726 384260 2026-11-05T02:31:20Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 486726 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Remunjs}} [[Plaetje:NO 0542 Nord-Aurdal.svg|thumb|De ligking van Nord-Aurdal in de pervincie Oppland.]] '''Nord-Aurdal''' is 'n gemeinte in de pervincie (''fylke'') [[Oppland]] in [[Nórwaeg]]. De gemeinte had 6.425 inweuners in 2006 en 'n oppervlakde van 908,0 km². 't Aantal inweuners de km² bedreug 7,1. De gemeinte is officieel neutraol waat betröf de keus van sjriefvörm. De gemeintecode is 0542. == Demografische óntwikkeling == {| class="wikitable" |- ! Jaor | 1769 || 1801 || 1815 || 1825 || 1835 || 1845 || 1855 || 1865 || 1875 || 1890 || 1900 |- ! Inweuners | 1.946 || 2.756 || 2.918 || 3.420 || 4.056 || 4.911 || 5.233 || 5.623 || 5.076 || 4.584 || 4.476 |- ! Jaor | 1910 || 1920 || 1930 || 1946 || 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1990 || 2001 || 2006 |- ! Inweuners | 4.616 || 4.729 || 4.839 || 5.455 || 5.707 || 5.649 || 5.850 || 6.403 || 6.487 || 6.525 || 6.425 |} In 2004 waas 4,7% van de inweuners gebaore boete Nórwaeg. == Externe link == * [https://web.archive.org/web/20050729075959/http://www.nord-aurdal.kommune.no/ De website van de gemeinte.] [[Categorie:Oppland]] [[Categorie:Gemeinte in Noorwege]] phobkylo36el4q7w3g7a49vsx43yvhn 0 51818 486721 428334 2026-11-04T23:39:20Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 486721 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:1798bataafscherepubliek.svg|thumb|De Bataafse Rippubliek in 1798. De indeiling versjèlde door de jaore heer; zuug de teks.]] De '''Bataafse Rippubliek''' ([[Nederlands]]: ''Bataafsche Republiek'', sinds 1801 ''Bataafsch Gemenebest'') waor 'ne [[vazalstaot]] vaan [[Ierste Franse Rippubliek|rippublikeins]] en [[Ierste Frans Keizerriek|keizerlek]] [[Fraankriek]]. De staot oontstoont wie begin [[1795]], nao 'nen iedere mislökden aonval, de Franse de [[Rippubliek vaan de Zeve Vereinegde Nederlen]] oonder de voot lepe. De [[Wöllem V vaan Oranje|prins]] woort verdreve en d'n adel aofgesjaf; in plaots daovaan kaom e Fransgezind bewind vaan [[patriotte]] aon de mach. Ouch mós de Rippubliek [[Ziews-Vlaondere]] en zien bezittinge in 't huieg Limbörg aon Fraankriek aofstoon. Allewel tot de zaak vaan de revolutie bij e deil vaan de bevolking steun voont, woorte de Fransoze neet populair (veural door diverse belastinge) en waor 't land hendeg instabiel. In zie kort bestoon maakde 't land diverse staosgrepe door. In [[1806]] woort de Bataafse Rippubliek getransformeerd in 't [[Keuninkriek Holland]]. ==Historie== ===Veurgesjiedenis en oorlog mèt Fraankriek=== Tegen 't ind vaan d'n [[achtienden iew]] kaome in de Nederlen democratische, anti-stadhawwerleke sentiminte op, oonder invlood vaan de Franse [[Verleechting]] en versterk door 't zwaak beleid vaan de prins. In de [[jaore 1780]] kaome die in 'n stroumversnelling. De tegestenders vaan de prins neumde ziech de [[patriotte]]. Diverse stei repe e patriottisch bestuur oet en in [[1785]] naome de patriotte zelf 't bestuur vaan gans [[Holland]] en [[Utrech (provincie)|Utrech]] euver. Pas door 'n Pruse interventie in [[1787]] kóste ze weure gestop. Umtot de Rippubliek ziech al veur de [[Franse Revolutie]] mèt [[Pruses (land)|Pruses]] en [[Groet-Brittannië]] had verboonde ([[Ak vaan Garantie]], [[1788]]), verklaorde de Franse in [[1793]] d'n oorlog aon zoewel d'n Ingelse keuning es de prins. In deenzelfden oorlog boe-in ze de zuieleke Nederlen oonder de voot lepe, vele ze ouch de Rippubliek in. In 't ierste jaor had dees campagne mer maoteg succes; oonder mie [[Mestreech]] doorstoont e laank belègk en de Franse kaome neet wijer es e paar euverwinninge in Braobant. Vaanaof september [[1794]], wie generaol [[Jean-Charles Pichegru]] 't bevel op ziech naom, góng 't evels veurspeujeger en rökde de Franse op. Op [[18 jannewarie]] [[1795]] vlöchde de prins nao Ingeland; einen daag later woort de Bataafse Rippubliek oetgerope. ===Ierste jaore (1795-1798)=== De revolutie kós, zeker in vergelieking mèt Fraankriek, zoonder al te väöl bloodvergete weure doorgeveurd. De patriotte naome de mach, dao-oonder ouch väöl lui die nao 1787 nao Fraankriek waore gevlöch en noe kóste trökkoume um hunnen droum oet te wèrke. De aw geweste bleve bestoon, de lieger bestuurseinhede ouch. Staots-Braobant woort noe getransformeerd in Bataafs-Braobant en waor noe e volweerdeg gewes, zoe good wie Drenthe; heimèt kaom 't aontal geweste dus op nege. De staot woort seculier; dat beteikende tot beperkinge tege joede, kathelieke, lutheraone en remonstrante woorte opgeluf. Beslote woort veur, op basis vaan 'n nog te hawwe [[volkstèlling]], e parlemint te keze, de [[Nationaol Vergaoring]]. Die kaom op 1 miert 1796 veur 't iers bijein. De Franse zaoge hun invasie in de Nederlen es hölp, en eisde es retributie tot de Rippubliek Ziews-Vlaondere, Staots-Bove-Gelder en Mestreech zouwe aofstoon, 100 mieljoen gölle sjaojvergeujing zouwe betaole en e garnizoen vaan 25.000 maander zouw oonderhawwe. In de Nationaol Vergaoring oontstoont al gaw vreigel euver vaan alles. Me kós neet gemekelek tot beslissinge koume. Veural de maot boe-in de geweste nog zelfstendeg mochte blieve waor punt vaan iewege discussie. Begin [[1798]] waore de unioniste, die de geweste hun otonomie wouw aofnumme, 't zaat en pleegde ze 'ne staotsgreep. Heinao woort 'n otoritair [[Oetveurend Bewind]] ingestèld, wat de Nationaol Vergaoring vervóng. ==='nen Unitaire staot (1798-1801)=== 't Oetveurend Bewind sjafde de geweste en aof en stèlde in plaots daovaan ach nui [[departemint]]e in, nao Frans veurbeeld. Um 't aajd gewestelek dinke te oonderdrökke lepe de grenze daovaan dweers tege de aw geweslijne in. E nui parlemint woort ingestèld, 't [[Vertegewoordegend Liechaam]]; heiveur moch me allein stumme es me 't federalisme aofzwoor, es me 't dus mèt 't nui rezjiem ins waor. 't Radicaol unitair bewind woort op 12 juni zelf umveergegoejd door e gemaotegder Oetveurend bewind. Me maakde 'n [[groondwèt]] (de ''Staotsregeling''), naotot poginge daoveur oonder de Nationaol Vergaoring waore mislök. Op 27 augustus [[1799]] kraog de Bataafse Rippubliek te make mèt 'n geallieerde invasie. Britse en Russische tróppe landde op versjèllende plaotse in 't departemint vaan Texel (noe Noord-Holland) mèt es doel de Franse te verdrieve en de stadhawwer mèt steun vaan 't volk te herstèlle. De verdeidegers waore mèt verrassing geslaoge, meh wiste nao e paar verleze toch vaan de geallieerde te winne in de slaag bij Castricum. Nao de Conventie vaan Alkmaar op 10 oktober trokke de Britse en Russische legers ziech trök. De Franse waore 't neet ins mèt de Staotregeling en duide in [[1801]] 'n nui groondwèt door. ===Gedeilteleke restauratie (1801-1806)=== In de nui groondwèt woort de naom vaan 't land officieel veranderd in ''Bataafs Gemeinebès'', al bleef de naom ''Rippubliek'' ouch vaan staotswege in gebruuk. De indeiling vaan 1798 woort trökgedrejd; 't land woort noe weer in nege departeminte ingedeild die euvereinstumde mèt de aw geweste. 't Oetveurend bewind woort vervaange door 't Staotsbewind, 't Vertegewoordegend Liechaam door 't Wètgevend Liechaam. Ouch woort noe de [[Sjeiing vaan de Machte]] in de geis vaan Montesquieu doorgeveurd. De Franse bemeujenis bleef de koumende jaore. In [[1805]] besloot [[Napoleon]], intösse tot keizer gekroend, tot de Nederlen e staotshoof móste höbbe. Hei-op stèlde me de positie vaan [[raodspensionair]] in, die [[Rutger Jan Schimmelpenninck]] beklejde. ===Ind=== E jaor later voont Napoleon de Bataafse Rippubliek toch neet slaagveerdeg genog en besloot heer ze gans op te luffe. Heer stèlde 'nen opvolgerstaot in, 't [[Keuninkriek Holland]], boevaan zie broor [[Lowie Napoleon]] keuning zouw weure. ==Groondgebeed en indeiling== Mèt de oonderwerping aon Fraankriek verloor de Rippubliek [[Ziews-Vlaondere|Staots-Vlaondere]], [[Staots-Baove-Gelder]] en [[Staots-Euvermaos]] aon Fraankriek. 't Huieg Nederlands Limbörg heet daodoor noets bij de Bataafse Rippubliek gehuurd, meh veel sinds 1795 al oonder Fraankriek. De voorstendumkes in 't Revieregebeed, die compleet vaan de Rippubliek aofhenkelek waore, woorte noe formeel mèt de Nederlen vereineg en touwgeveug aon diverse geweste. Veur de res bleve de grenze behawwe, ouch die vaan de aw geweste. Wel woort de naom 'gewes' nao Frans veurbeeld in '[[departemint]]' veraanderd. Staots-Braobant, veurheer e Generaliteitslands, kraog noe veur 't iers 'n eige bestuur. Zoe veraanderde de zeve of ach aw geweste (aofhenkelek vaan of me Drenthe mètrekent) in nege departeminte: * [[Friesland]] * [[Groninge (provincie)|Groninge]] * [[Drenthe]] * [[Holland]] * [[Utrech (provincie)|Utrech]] * [[Gelderland]] * [[Euverijssel]] * [[Zieland]] * [[Noord-Braobant|Bataafs-Braobant]] Mèt de inveuring vaan de groondwèt vaan 1798 góng die indeiling op de sjöp. Me creëerde noe expres departeminte die tege de aw gewesgrenze in gónge. Nao Frans veurbeeld kraoge de mieste departeminte naome vaan reviere. E keertsje vaan die indeiling zuut me bove. {| class=wikitable font-size="85%" |- ! Departemint !! Hoofstad !! Gebeed |- | '''[[Eems (departemint)|Eems]]''' || [[Leeuwarden]] || Groninge, noorde en midde vaan Friesland |- | '''[[Texel (departemint)|Texel]]''' || [[Alkmaar]] || Noord-Holland boete Amsterdam e.u., Midde-Holland tot aon d'n [[Awwe Rijn]], Gooi en Vechstreek |- | '''[[Amstel (departemint)|Amstel]] || [[Amsterdam]] || Amsterdam en umgeving |- | '''[[Awwen IJssel (departemint)|Awwen IJssel]]''' || [[Zwolle]] || Zuielek Friesland, Drenthe, Euverijssel, groet deil [[Veluwe]] |- | '''[[Delf (departemint)|Delf]]''' || [[Delft]] || Zuid-Holland en westelek Utrecht tösse Awwe Rijn en [[Lek]]/[[Nuie Maos]] |- | '''[[Rijn (departemint)|Rijn]]''' || [[Arnhem]] || Res vaan Utrech, Zuid-Holland tösse Lek en Waal, Gelderland bove de Waal, meh zoonder groet deil vaan de Veluwe |- | '''[[Schelde en Maos (departemint)|Schelde en Maos]]''' || [[Middelburg]] || Zieland, Zuid-Holland bezuie Merwede en Nuie Maos, westelek Noord-Braobant |- | '''[[Dommel (departemint)|Dommel]]''' || [[Den Bosch]] || Midde en ooste vaan Noord-Braobant, Gelderland bezuie Waal. |} Sinds 1800 hoort ouch de veurmaolege hierlekheid [[Boksmaer]] bij de Rippubliek; bij 't departemint vaan d'n Dommel dus. In 1801 woorte dees veraanderinge weer trökgedrejd en woort de indeiling weer wie in 1795. Dees indeiling woort in 1802 vaan krach. Wel kaom Drenthe noe oonder Euverijssel, zoetot 't gein nege meh ach departeminte gaof. ==Insignes== [[Plaetje:Element uit de vlag van de marine van de Bataafse Republiek.svg|thumb|Compositie mèt de Nederlandse maag wie die in de Bataafse Rippubliek soms geveurd woort.]] De Bataafse Rippubliek heel 't gebrukelek [[veendel vaan Nederland|Nederlands]] [[veendel]] vaan roed-wit-blauw ('t oersprunkelek [[Prinseveendel]] waor in deen tied allaank in oonbruuk geraak), soms mèt e get leechter blauw es tot v'r noe kinne. In 't bovekerteer tuinde me dèks 't waope. Es [[heraldiek|waope]] woort, neve d'n awwe Generaliteitsliew, ouch 'n compositie mèt de Nederlandse maag gebruuk. Eine vaste vörm daovaan gaof 't neet, meh häör attribute waore gemeinelek 'ne speer mèt de [[vrijheidshood]], 'ne liew en soms 't veendel en/of e sjèld mèt [[fasces]]. Nao de revolutie vaan 1801 raakde dat zegel in oonbruuk. 't Traditioneel waope woort zelfs bij wèt vasgelag, wat noets ieder waor gebäörd.<ref>Hubert de Vries, ''Wapens van de Nederlanden'', Amsterdam, Jan Mets, 1995: pp. 38-9</ref> ==Bestuur== [[Plaetje:Eerste_Nationale_Vergadering.jpg|thumb|Ierste Nationaol Vergadering.]] Vaan 1796 tot 1798 woort de Rippubliek bestuurd door de Nationaol Vergadering. Ze bestoont oet 126 leie, gekoze door 40.000 keesmaander, die weer door 't volk (entans: manslui mèt e good inkoume) gekoze waore. Um machsmisbruuk en de sjijn daovaan te oontkoume, hadde de leie mer e mandaot vaan oonderhaaf jaor en rouleerde 't veurzittersjap alle twie weke. Oetindelek bleek de Nationaol Vergadering neet slaagveerdeg genóg; begin 1798 woort ze mèt 'ne staotsgreep beïndeg (zuug ouch bove). Nao de staotsgreep kaome de radicaol unitariërs aon de mach. Zij wouwe vaan de Bataafse Rippubliek 'nen unitaire staot make en eisde ouch op aander gebeed hervörminge. Veurstanders vaan federalisme, of vaan restauratie vaan 't stadhawwersjap, woorte oet de Vergadering gezat; allein de geisverwante bleve euver. Die vörmde noe de Constituerende Vergadering, die indelek 'ne groondwèt móste aonnumme (de Nationaol Vergadering had 'n oontwerp daotouw ummer verworpe). Oet de Constituerende Vergadering kaom 't Vertegewoordegend Liechaam voort, verdeild in 't Ierste en Twiede Kamer. De leie bleve väöl laanger zitte es in de Nationaol Vergadering: um de drei jaor woort e daarde vaan de leie in e distriktestèlsel verkoze. De oetveurende mach waor in han vaan 't Oetveurend Bewind. Heimèt kaom de [[sjeiing vaan de machte]] tot stand, al waor 't bewind door zien einzijege politieke samestèlling neet direk democratisch. Vaanaof 1801, wie me góng spreke vaan 't ''Bataafs Gemeinebès'', waor de oetveurende mach in han vaan 't Staotsbewind. De wètgevende mach berösde bij 't Wètgevend Liechaam, e parlemint vaan 35 leie. Dit parlemint had e stök minder te zègke es 't Vertegewoordegend Liechaam: in weerwèl vaan ziene naom kós 't allein veurstèlle vaan 't Staotsbewind good- of aofkäöre. Deze staotsvörm waor in feite al vrij otoritair, meh veur de Franse nog neet otoritair genóg. In 1805 vervónge ze 't staotsbewind door e kabinèt, veurgezete door 'ne [[raodspensionair]] en wijer bevolk door [[minister]]s. D'n titel ''raodspensionair'' waor aofkumsteg oet de vreuger Staote vaan Holland, meh noe góng 't feitelek um 'n soort president. Wie ouch dit neet nao de zin vaan de Franse waor, besloot Napoleon de Nederlen in e keuninkriek te transformere. 't Wètgevend Liechaam bleef in 't Keuninkriek Holland bestoon. ==Economie== De al zwake Nederlandse economie verslechterde in dezen tied wijer, oonder mie door de belastinge die de Franse lufde. Zoe góng in 1799 de [[VOC]] pleite. Dit maakde de Nederlandse kolonië tot staotsbezit. Nog groeter ermooj stoont de Nederlen nao 1806 te wachte, wie 't Continentaol Stèlsel woort ingeveurd. ===Monetair stèlsel=== De politieke revoluties veranderde nog niks aon 't Nederlands muntstèlsel. De bestaonde munte bleve [[dukaot]]e, [[gölde]]s, [[stuiver]]s en [[duit]]e sloon mèt 't waope vaan 't gewes. Zelfs tösse 1798 en 1802, wie de aw geweste neet mie bestoonte, kaom dao gein verandering in.<ref>Johan Mevius, ''Speciale catalogus van de Nederlandse munten van 1795 tot heden'', editie 1998, Vriezenveen, Mevius Numisbooks: pp. 10-22</ref> ==Cultuur== In de ierste jaore woorte diverse werke t'r iere vaan de revolutie, de samewèrking mèt Fraankriek en 't nui bewind gesjreve. 't Geit hei um gesjreve poëzie, meh ouch um [[cantaat|cantate]], [[leed|lejer]] en orkeswerke.<ref>Nicolle Klinkeberg, "Muziek tijdens de Bataafse Revolutie en in de Franse tijd", in Louis Grijp c.s. (redd.), ''Een muziekgeschiedenis der Nederlanden'', Amsterdam, Amsterdam University Press-Salomé, 2001: pp. 381-5</ref> Vaan de hand vaan [[Gerrit Paape]] versjeen 't politiek-filosofisch werk ''De bataafsche republiek''.<ref>Gerrit Paape, ''De bataafsche republiek, zo als zij behoord te zijn en zo als zij weezen kan: of Revolutionaire droom in 1798: wegens toekomstige gebeurtenissen tot 1998. Vrolijk en ernstig.'' Amsterdam, 1798; heroetgaaf Nimwege, Vanthilt, 1998</ref> Werke vaan dit typ verdwene al vrij snel oet de peblieke belaankstèlling. Daonao normaliseerde 't cultuurleve ziech en voont me aonsleting bij de trends vaan 't boeteland, in 't bezunder Fraankriek. Diechters wie [[Rhijnvis Feith]], [[A.C.W. Staring]], [[Willem Bilderdijk]] en [[Hendrik Tollens]] kaome in deen tied op of bleve populair; hun werk laos me ouch veur en/of nao de Fransen tied. In 't meziekleve waor de mieste activiteit in Amsterdam te vinde, en wel roond sociëteit [[Felix Meritis]], wat 'n eige orkes had en oonder mie de werke vaan Bartholomeus Ruloffs, [[Johannes van Bree]] en C.A. Fodor späölde.<ref>Dick van Heuvel, "Het Amsterdamse concertleven rond 1800" in Grijp (c.s.) 2001: pp. 374-80</ref> In d'n tied vaan de Bataafse Rippubliek woort de spèlling vaan 't [[Nederlands]] veur 't iers officieel vasgelag. De [[spèlling-Siegenbeek]], geneump nao de [[Leiden|Leidse]] professor [[Matthijs Siegenbeek]], woort ind 1804 door 't Staotsbewind aongenome. ==Demografie== De Bataafse Revolutie zörgde veur diverse maotsjappeleke veraanderinge. Wel waore de veraanderinge minder ingriepend es in Fraankriek. D'n [[adel]] woort aofgesjaf, meh zien positie waor in de Rippubliek toch al vrij marginaol. Wel woorte, beveurbeeld op grave in de kèrke, de femiliewaopes door militante revolutionaire euveral weggekap. De rezjènte, die neve de gevlöchde prins de feiteleke mach hadde, waore noe minder es vreuger vaan hun posities verzekerd, umtot 't systeem vaan coöptatie, boe-in de femilies ziech oonderein aon de mach hele, kaom te vervalle. De Nationaol Vergadering sjafde al vreug de staotsreligie aof, zoetot noe ouch aander protestante, kathelieke en zelfs joede dezelfde rechte krege (in 1797, bij de verkezing vaan de Twiede Nationaol Vergadering, kaome twie joede in 't parlemint). Ouch de [[gild]]e woorte aofgesjaf, zoetot in de stei noe edereine (en neet in de lèste plaots neet-calviniste!) 't werk kós doen wat 'r wouw. Veur de verkezing vaan de Nationaol Vergadering mós 'n [[volkstèlling]] weure gehawwe: um te weite welk disctrik wieväöl keesmaander moch oetzende, mós me weite wieväöl lui dao perceis woende. Dit woort in de loup vaan 1795 gedoon. In 't land bleke bekaans 1,9 mieljoen lui te woene. Foute veurbehawwe waor d'n oetslaag zoe:<ref>[https://web.archive.org/web/20160818202330/http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/jaartellingdeelview/VT179501/index.html volkstellingen 1795-1971 - Tabellen in het jaar 1795 - Volksmenigte in de Bataafse Republiek]. N.B.: De getalle kloppe neet gans; woersjijnelek zien klein optelfoute gemaak. Zuug daoveur de bron en de aonteikeninge daobij.</ref> {| class=wikitable |- ! Gewes !! Inwoeners |- | Friesland || 161.513 |- | Groninge || 114.555 |- | Drenthe || 39.672 |- | Euverijssel || 135.060 |- | Gelderland || 217.828 |- | Bataafs-Braobant || 210.723 |- | Zieland || 82.212 |- | Holland || 828.542 |- | Utrech || 92.904 |- | Subtotaol || '''1.883.009''' |- | dobbel getèld || 2.546 |- | '''Bataafse Rippubliek''' || <u>'''1.880.463'''</u> |} Opmerking: dobbel getèld zien [[Willemstad (Nederland)|Willemstad]] en [[Dinteloord]], die zoewel bij Holland es bij Braobant opgenome woorte. De volkstèlling registreerde nog gein speciaol gegeves wie leeftied, geslach, geluif en inkoume. ==Bronne== ''Dit artikel baseert ziech op de Nederlandstaolege artikele [[:nl:Bataafse Republiek]] en [[:nl:Bataafs Gemenebest]], zoewie op diverse verboonde kleinder artikele.'' ===Rifferenties=== <references/> [[Categorie:Historie van Nederlandj]] [[Categorie:Historische len]] gthdcipuhxa7v3o7itc34orqxkk9mij