Symfonie

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="li">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>liwiki</dbname>
    <base>https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Euverlèk</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebroeker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Euverlèk gebroeker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Euverlèk Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plaetje</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Euverlèk plaetje</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Euverlèk MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Euverlèk sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Euverlèk help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Euverlèk categorie</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portaol</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Euverlèk portaol</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Symfonie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11533</id>
    <revision>
      <id>486729</id>
      <parentid>408985</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steinbach</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Rococo en vreug-klassiek */</comment>
      <origin>486729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22434" sha1="e3gujtzh4rwqikodga17atbs8chq7t6" xml:space="preserve">{{dialek|Mestreechs}}
'n '''Symfonie''' ([[Aajdgrieks]] συμφωνία ''sumfōnia'', letterlek &quot;sameklaank&quot;) is e [[sonnaat]]echteg werk veur [[orkes]]bezètting. Ze weurt väölal gezeen es de veurnaomste vörm binne d'n instrumentale [[klassieke muziek]] en is daorum ouch de naomgever vaan 't [[symfonieorkes]]. Väöl componiste höbbe ziech mèt 't genre bezeggehawwe. Veur sommege vaan hun vörmp 't de kern vaan hun werk, veur andere waor 't bijzaak.

== Historie ==
=== Oontstoon ===
't Begrip symfonie, &quot;sameklaank&quot;, is al väöl awwer es 't genre zelf. In 't verleie kós 't beveurbeeld &quot;[[polyfonie]]/[[mierstummegheid]]&quot; of &quot;[[akkoord]]&quot; beteikene. De term ''symfonie'' touwgepas op specifieke muziekstökker vint me al bij [[Heinrich Schütz]] (1585-1672), vreug in de [[zeventiende iew]], dee zien concerterende [[motèt]]te ''Symphoniae Sacrae'' geneump weure. Aon 't ind vaan de zeventiende iew kump 't woord ''sinfonia'' in [[Italië]] in gebruuk es synoniem veur [[ouvertuur]]. De term ''symfonie'' moot daan weure opgevat es &quot;sameklaank vaan alle instruminte aon 't begin vaan e vocaal werk&quot; ('nen [[opera]], 'n [[oratorium]] of nog zoeget).

Ouvertures ofwel symfonieë kóste in sommege werke oetgreuje tot muziekstökker op ziech. [[Antonio Vivaldi]] (1678-1741) geit begin [[achtiende iew]] es eine vaan de ierste euver op 't componere vaan zelfstendege werke mèt de naom ''sinfonia''. Dit is 't begin vaan 't genre. Bovedeen sjrieve Vivaldi en e paar ander Italiane ouch zoegenaomde ''concerti ripieni'': [[concert]]e boe-in neet ei of e paar solo-instrumente figurere, meh boe-in dèks väöl instruminte same speule. De dao-in gebruukde technieke koume veur e good deil euverein mèt de ''sinfonia''.

=== Rococo en vreug-klassiek ===
't Genre verspreide ziech lankzaamaon euver groeter deile vaan Europa en sjoot boete in Italië veural ouch wortel in [[Duitsland]] (inclusief [[Oosteriek]]). Zoe roond 1750 waor de symfonie algemein verspreid. Ze waor kort, bestoont altied oet drei deile ''snel-laanksem-snel'' ('t derde deil waor dèks e [[menuèt]]) en stoont gemeinelek in groete terts, in euvereinstumming mèt de esthetiek vaan de galante (rococo-) stijl. De belaangriekste Italiaanse meister waor [[Giovanni Battista Sammartini]](1700/1-1775). Heer sjreef symfonieë veur e de minimaal bezètting vaan dreistummeg [[striekorkes]]. Dat gelt ouch veur [[Georg Matthias Monn]] (1717-1750), same mèt oonder mie [[Georg Christoph Wagenseil]] (1715-1777) 'ne belaangrieke symfonische componis in [[Wene]]. 't Belaangriekste centrum vaan de symfonie, vaan orkesmuziek in 't algemein, waor in deen tied [[Mannheim]], boe [[Johann Stamitz]] (1717-1757) aon de weeg stoont vaan de [[Mannheimer sjaol]]. Ander naome zien [[Carl Philipp Emanuel Bach]] (1714-1788) in [[Potsdam]], zie broor [[Johann Christian Bach]] (1735-1782) en dee z'ne collega [[Karl Friedrich Abel]] (1723-1785) in [[Londe]], [[William Boyce]] (1711-1779) in [[Oxford]] en [[François-Joseph Gossec]] (1734-1829) in [[Paries]]. 

't Belaank vaan de symfonie bleef aonvenkelek achter bij dat vaan ander vörm vaan orkesmuziek, wie 't soloconcert. Dao kaom evels verandering in oonder [[Jospeh Haydn]] (1732-1809), vaan wee neet minder es 106 symfonieë bekind zien (nómmers 1-104 en A en B, die later oontdèk zien). Haydn, beïnvleujd door veural C.Ph.E. Bach, brach de symfonie vaan 'ne vörm dee veural es amusemintsmuziek gemeind waor tot e kunswerk. Heer brach versjèllende veranderinge aon, die in de loup vaan zien carrièr inslope. Innovaties vaan Haydn waore oonder mie 't standaard make vaan veer deile in plaots vaan drei, dèks 'n lankzaam introductie veur 't ierste deil, soms 'n serie [[variatie (muziek)|variaties]] veur 't lankzaam deil in plaots vaan de [[leedvörm]], introductie vaan polyfoon eleminte en 'n oetbreiing vaan 't orkes. Haos al zien tiedgenote, en zeker die es belaangrieke symfonici gezeen woorte, naome dit model, bekind es 't Weens model, gans of gedeiltelek euver. De belaangriekste oonder zien tiedgenote waore [[Carl Stamitz]] (1745-1801; zoon vaan veurneumde Johann Stamitz), [[Karl Ditters von Dittersdorf]] (1739-1799), [[Johann Baptist Vanhal]] (1739-1813) en zeker ouch [[Wolfgang Amadeus Mozart]] (1756-1791), dee zien lèste drei symfonieë eve belaangriek, vernuiend en invloodriek zien es de bèste vaan Haydn.

=== Laat-klassiek en vreug romantiek ===
Aon 't ind vaan de achtiende iew waor de Weense symfonie vaan Haydn en Mozart in gans Wes-Europa standaard gewore. Meisters vaan dit model zien oonder mie [[Ignaz Pleyel]] (1757-1831; Wene, later Paries), [[Étienne Méhul]] (1763-1817; Paries; eine vaan de pioneers vaan de romantiek), [[Carlos Baguer]] (1768-1808; Spaanje) en [[Muzio Clementi]] (1752-1832; Italië, veural bekind vaan klaveerwerke). De groete meister vaan 't genre is vaanaof [[1800]] evels [[Ludwig van Beethoven]] (1770-1827). In dat jaor geit zien ierste symfonie in premièr. Allewel tot dees symfonie, zjus wie zien twiede, nog good bij Haydn en Mozart aonslut, weure dao-in toch al wezeleke vernuiinge ingezat. In de res vaan zien symfonieë - 't zien 'rs in totaol nege - weurt dezen tendens hel deurgezat. Vernuiinge vaan Beethoven zien de meugelekheid um 't werk te beginne mèt 'nen [[dissonant]] (ierste), 't vervaange vaan 't menuèt door e [[scherzo]] (de facto al in de ierste, op sjrif vaanaof de twiede symfonie), 't vrijer umgoon mèt de sonatevörm en ander vörm (vaanaof de daarde), meugelekheid veur 'n lankzaam introductie bij 't veerde deil (veerde), 'n experiment mèt sterk monothematische principes (vijfde), meugelekheid veur vief deile in plaots vaan veer (zesde), tertsverwantsjap in plaots vaan dominantverwantsjap veur 't twiede thema (zevende), [[durchbrochene Arbeit]] (versjèllende), soms umwissele vaan lankzaam deil en scherzo, 'n sterke oetbreiing vaan 't instrumentarium (daarde, vijfde) tot oetindelek zelfs e koer in de symfonie ingezat woort (negende) en 'n touwnaome vaan de lengde vaan 't werk (negende). Zien symfonieë zien zoe belaangriek tot ze 'n iew laank 't idee vaan ''de'' symfonie bepaold höbbe.

Tiedgenoet [[Franz Schubert]] (1797-1828) componeert ouch nege symfonieë (daovaan ach bewaord gebleve), meh allewel tot heer de vörm perfek behiers zien zien symfonieë in de verte neet zoe gewiechteg es die vaan Beethoven. Veural de achste (''Oonvoltoejde'') en negende (''Groete'') zien intersant; ouch de vijfde heet rippertoir gehawwe. Ouch ander vreug romantici, wie [[Carl Maria von Weber]] (1786-1826), [[Robert Schumann]] (1810-1856) en [[Felix Mendelssohn]] (1809-1847) sjrieve symfonieë, die evels ouch relatief oonbelaankriek zien in hun gans oeuvre. Hun symfonieë zien in de twintegste iew gooddeils oet de canon verdwene, allewel me sommege vaan die werke nog dèks huurt (veural de Sjotse en Italiaanse symfonie vaan Mendelssohn). Dees werke weure dèks gezeen es epigonisme vaan Mozart en Beethoven.

De belaangriekste en mies innovatief symfonie vaan kort nao Beethoven is de ''Symphonie phantastique'' vaan [[Hector Berlioz]] (1803-1869). Allein häöm lök 't ech um vaan 't Weens model los te koume; de vernuiinge in de vörm en de sterke oetbreiing vaan 't orkes zien vaan groeten invlood op de koumende generatie.

=== Hoeg- en laatromantiek ===
In d'n tied nao Beethoven kump de symfonie wezelek in 'n crisis terech. 't Lök de meiste componiste neet euver de sjeem vaan Beethoven te springe. Componiste zien aof vaan 't sjrieve vaan symfonieë of hun werke op dit gebeed zien neet succesvol. Oetzunderinge zien [[Franz Liszt]] (1811-1886) en [[Joachim Raff]] (1822-1882). D'n ierste sjrijf twie programmatische symfonieë (de Dante-symfonie en de Faust-symfonie), boe-in de door Berlioz ingezatte lijn weurt doorgetrokke, d'n twiede oontwikkelt Mendelssohn zien orkesstijl door en gebruuk die ouch veur programmatisch aongelagte werke. Boete Duitsland en Oosteriek, boe de symfonische traditie neet zoe belaoje is, ligk dees situatie genuanceerder. In Fraankriek waoge ziech [[César Franck]] (1822-1890) en [[Camille Saint-Saëns]] (1835-1921) aon 't genre, in de [[Boheme]] kump [[Antonin Dvořak]] (1841-1904) op, in [[Rusland]] sjrieve oonder mie [[Pjotr Iljitsj Tsjaikovski]] (1840-1893), [[Nikolaj Rimski-Korsakov]] (1844-1908) en [[Aleksandr Borodin]] (1833-1887) symfonieë.

D'n [[absolute muziek]] en de daomèt geassocieerde vörm (symfonie, concert, sonnaat), weure door [[Richard Wagner]] (1813-1883) doedverklaord: heer meint tot 't neet mie rillevant is um absolute muziek te sjrieve en tot 't ''Gesamtkunstwerk'' de touwkoms heet. De belaangriekste componis dee häöm dao-in tegesprik is [[Johannes Brahms]] (1833-1897). In zien jóng jaore sjrijf heet veural kamermuziek, meh nao jaore vaan perbere kump heet toch mèt zien ierste symfonie in c-klein (Op. 68). Heer zal nog drei aander symfonieë sjrieve, en alleveer hawwe ze tot op d'n daag vaan vaandaog rippertoir. De vörm is streng en klassiek, d'n inhaajd is romantisch. Zienen tegehenger is [[Anton Bruckner]] (1824-1896), dee nege riepe symfonieë sjrijf (ouch nao 'ne jaorelange liertied). Bruckner is euver 't algemein innovatiever es Brahms. De contoure vaan de sonatevörm zien bij häöm vager en heer gebruuk drei thema's in plaots vaan twie. D'n inhaajd is plechteg en deep-romantisch, de hermenie weurt ummer moderner en gewaogder (mèt es huugdepunt 't daarde deil vaan zien negende symfonie). De instrumentatie weurt ouch bij Bruckner oetgebreider es teväöre, al weurt dat dèks euverdreve: de enorm orkeste vaan zien idool Wagner nump 'r neet euver, al weurt soms 't tegedeil beweerd. D'n door vaan zien symfonieë nump touw tot 'n oor of mie. De vörm is persoenlek (neet volgens 't klassiek model) meh neet al te vrij: alle symfonieë vaan Bruckner volge dezelfde architectuur.

Mèt Brahms en Bruckner waor de symfonie weer trök in de belaangstèlling. D'n opvolger vaan Bruckner es symfonicus vaan de lange vörm weurt [[Gustav Mahler]] (1860-1911). Mahler nump, via &quot;missing link&quot; [[Hans Rott]] (1858-1884; ein symfonie, die neet dèks mie gespeuld weurt), väöl vaan Bruckner euver, meh de aard vaan ziene muziek is gans anders. Bij Mahler weurt de symfonie ''nog'' langer (tot 'n oor of twie), de vörm weurt hielemaol vrij (anders es bij Bruckner höbbe bij Mahler aamper twie symfonieë dezelfde vörm), 't gebruuk vaan zaank (herinner de negende vaan Beethoven) weurt bekans regel. De orkestratie nump touw tot moonsterbezèttinge vaan soms hoonderde musici (vgl. de Achste Symfonie &quot;Sinfonie der Tausend&quot; die bij de premièr in 1910 inderdaod roond de doezend oetveurende had).

=== De modern symfonie ===
Componiste voolte ziech neet gerope um de gigantische symfonievörm vaan Mahler euver te numme. 't Kortste bij kump nog [[Richard Strauss]] (1864-1949), bij wee de symfonie evels gei groet belaank heet. Componiste, es ze al symfonieë sjrieve, hawwe ziech liever aon kortere vörm en 'n kleiner orkestratie. De symfonie weurt populair bij de [[neoclassicisme (meziek)|neoclassiciste]]: dees componiste griepe veur hun symfonieë trök op Haydn en Mozart. De mies oetgesproke neoclassicistische symfonicus is [[Sergej Prokofjev]] (1891-1953), dee in [[1917]] mèt zien ''Klassieke symfonie'' bekind weurt. Ouch figure wie [[Paul Hindemith]] (1895-1963), [[Arthur Honegger]] (1892-1955) en [[Igor Stravinski]] (1892-1971) sjrieve neoklassieke symfonieë. Binne de [[Twiede Weense Sjaol]] weurt 't genre beoefend door [[Arnold Schönberg]] (1874-1951; twie kamersymfonieë) en [[Anton Webern]] (1883-1945; ein symfonie die aamper e kerteer doort). Meh ouch de traditioneel componiste die gooddeils of gans vashawwe aon de romantiek make hun symfonieë wezelek korter ([[Jean Sibelius]] [1865-1957], [[Dmitri Sjostakovitsj]] [1906-1975], [[Carl Nielsen]] [1865-1931], [[Albert Roussel]] [1869-1937]). Binne de [[jazz]] neumde [[Duke Ellington]] (1899-1974) zien ''[[Black, brown and beige]]'' 'n symfonie.

Nao d'n oorlog bringk [[Karl Amadeus Hartmann]] (1905-1963) zien symfonieë oet. Dees gooddeils atonaal werke moch heer in de nazitied neet publicere, meh noe vinde ze väöl weerklaank. Ouch bekind weurt de ''[[Turangalîla-symfonie]]'' vaan [[Olivier Messiaen]] (1908-1992), e tiendeileg werk wat in vrijheid vaan opbouw, umvaank vaan orkestratie en tiedsdoor sterk aon Mahler rappeleert. [[Hans Werner Henze]] (1926-2012) geit in zekere zin door op de door Hartmann ingeslage weeg, mèt veur zienen tied opvallend awwerwèts symfonisch werk. Veur de exponinte vaan de [[Nuie Muziek]] is de symfonie evels gein optie: daoveur is de vörm väöls te väöl mèt traditionele muziek verboonde. Allein [[Luciano Berio]] (1925-2003), dee neet zoe iconoclastisch is, componeert nog 'n symfonie (''Sinfonia''), boe-in heer oonder mie e gans symfoniedeil vaan Mahler citeert. Mèt de restauratie vaan traditioneel muziekeleminte sinds de jaore zeveteg is de symfonie weer trök in 't rippertoir van väöl componiste. Veural componiste die trökkiere nao e tonaal idioom hawwe ziech daomèt bezeg, wie [[Krzysztof Penderecki]] (*1933) en [[Einojuhani Rautavaara]] (1928). De daarde symfonie vaan [[Henryk Górecki]] (1933-2010) haolde in de Vereinegde Staote de hitparaad. [[Alfred Schnittke]] (1934-1998) en [[Wolfgang Rihm]] (*1952) höbbe e moderner idioom meh hantere/hanteerde de symfonie ouch. Oonder de [[minimal music|minimaliste]] is 't genre in gebruuk bij [[Philip Glass]] (*1937).

== Opbouw ==
De symfonie is, wie bove gezag, oontstande oet de oetgebreide, mierdeilege ouvertuur. Dao bestoonte grof-eweg drei sjema's veur: ''lankzaam-snel'', ''snel-lankzaam-snel'' en ''lankzaam-snel-lankzaam''. De ierste waor de gebrukelekste, de twiede neump me ''Italiaanse ouvertuur'', de daarde ''Franse ouvertuur''. 't Is de twiede vörm gewees die aon de basis vaan de symfonie loog.

Vaan dreideilege ouvertuur nao symfonie vinde twie wezeleke evoluties plaots. T'n ierste gónge in de ouvertuur meistens de deile zoonder pauze inein euver. Bij de symfonie waor 't al vreug zoe tot de drei deile vaanein gesjeie woorte. Bovedeen waor 't in de dreideilege ouvertuur, zoewel in de Franse es in de Italiaanse, gebrukelek tot 't daarde deil 'n sumpel herholing vaan 't ierste waor. 'n Symfonie had haos vaanaof 't begin standaard drei deile.

't Ierste deil stoont altied in [[twiedeilege vörm]]. Oorsprunkelek waor dat 'n (oetgebreide) [[leedvörm]], meh door de jaore heer evolueerde dit in de [[sonnatevörm]]. 't Lankzaam deil stoont in princiep in de leedvörm, meh ouch [[variatie (muziek)|thema mèt variaties]] kaom veur. 't Daarde deil kós in sonnatevörm, in [[rondo]]vörm of in dansvörm stoon. E [[menuèt]] veur 't daarde deil waor populair.

Later in de achtiende iew, eigelek al vaanaof 1750, evolueert de vörm vaan de symfonie. Joseph Haydn en de Mannheimers veure de veerdeilege symfonie in, mèt e menuèt ''en'' e snel slotdeil. Oonder invlood vaan de twiedeilege ouvertuur (zuug heibove) koume d'r symfonieë mèt 'n lankzaam inleiding veur 't ierste deil. Door 't prestiesj vaan dees componiste weure veerdeilege symfonieë norm, al zalle nog väöl dreideilege symfonieë gesjreve weure (zelfs Mozart zien 38e symfonie, de Praagse, mis nog e menuèt).

Wie bove besjreve veurt ouch Beethoven hiel väöl vernuiinge door, wie 't vervaange vaan 't menuèt door e scherzo (wat ouch es twiede deil, ''veur'' 't lankzaam deil, kin optrejje), 't vrijer umgoon mèt de sonnatevörm en ander vörm, en de meugelekheid tot tertsverwantsjap. Zie model is de norm veur hiel väöl negentiende-iewse componiste en ouch veur väöl twintegste-iewers: Mendelssohn, Schumann, Dvořak, Brahms, Bruckner etc. hawwe allemaol 't veerdeileg modèl aon (al heet 't ierste deil bij Bruckner drei in plaots vaan twie thema's). In dezen tied oontsteit evels ouch de meugelekheid tot 'ne vrije vörm. E vreug veurbeeld is al bij Beethoven zelf te vinde: dee z'n Zesde Symfonie, in vief deile. Ouch de ''Symfonie Fantastique'' heet vief deile. De twie Lisztsymfonieë höbbe 'ne gans vrije vörm. Meh pas bij Mahler weurt 't modèl vaan Beethoven definitief losgelaote. Modern componiste höbbe grof gezag de keus symfonieë nao aw vörmprincipes te componere of 'ne vrije vörm oet te zeuke.

== Bezètting ==
:''Zuug ouch: [[symfonieorkes]]''
Wie ouch de door naom de gruutde vaan 't ensemble door de jaore, iewe heer touw. [[Orkes]]te waore in 't groetste deil vaan de achtiende iew betrèkkelek klein en soms neet mie es wat veer ensembles zouwe neume. In de ierste decennia vaan de symfonie kós 't orkes variëre vaan allein striekers (mèt 'ne [[basso continuo]]) tot e groet ensemble mèt ei paar vaan alle daan gebrukeleke blaosinstruminte. Symfonieë veur striekorkes - dèks zelfs mer dreistummeg, mèt twie viole en bas, zoonder apaarte [[altviool]]partij - waore gebrukelek bij Sammartini en Monn, symfonieë mèt väöl blozers tröf me bij de Mannheimer Sjaol aon, die gemeinelek ouch de daan nog splinternui [[klarinèt]] touwpasse. (Pa en zoon Stamitz sjreve ouch symfonieë veur striekorkeskes, meh die neumde ze ''orkestraal trio's'' resp. ''kwartètte''.) De gruutde vaan 't ensemble waor euver 't algemein gein kwestie vaan de componis z'ne smaak, meh vaan d'n hier boeveur heer sjreef: achtiende-iewse componiste waore ummers neet vrij meh componeerde in deens vaan wee häöm betaolde. De modaal symfonie oet 't rococo had neve striekers twie [[hobo]]'s en twie [[hore]]s; dit is de gebrukeleke bezètting bij beveurbeeld J.Chr. Bach en de jónge Mozart.

Toch prevalere nao 't ind vaan de achtiende iew touw artistiek-esthetische bove economische oontwikkelinge: los vaan de betaolbaarheid vaan zoen ensembles woorte de orkeste in de jaore tachteg en negeteg groeter. Dit kump door d'n invlood vaan 't Weens (Haydn) en Mannheims (Stamitz) model. De 41e symfonie vaan Mozart (1788) sjrijf 'n [[fluit]], twie hobo's, twie [[fagot]]te, twie hores, twie [[trompöt]]te, [[pauke]] en striekers veur, de 103e symfonie vaan Haydn (1795) heet daoneve ouch twie klarinètte. 'n Oetzoondering is de 100e &quot;militair&quot; symfonie vaan Haydn, mèt ouch nog väöl aander slaagwerk ([[triangel]], [[bekkes]] en [[groete trom]]).

Beethoven, eine vaan de ierste vrij componiste, sjrijf symfonieë veur ensembles zoe groet es heer ze wèlt höbbe. Dit leit detouw tot zie symfonieorkes door de jaore heer ummer groeter weurt. Heer voog de [[piccolo]] touw, [[trombone]]s (gemeinelek drei), twie extra hores, de [[contrafagot]] en 't slaagwerk (wie in Haydn zien 100e). Ouch sjöp heer de meugelekheid um zaankstumme - zoewel e koer es solozaank - in de symfonie op te numme.

Bij Berlioz weure de volgende instruminte touwgevoog: [[ophecleïde]]s/[[tuba]]'s, [[Es-klarinèt]], [[Ingelse hore]], [[kornèt]]te, [[harp]]e en klokke. Zie groet orkes is veur zienen tied revolutionair en väöl ander negentiende-iewse componiste sjrieve ieder veur e kleinder orkes. 't Ensemble wat Brahms veursjrijf kump euverein mèt 't modaal orkes veur de Beethoven-symfonieë. Bruckner daorentege breit, geïnspireerd door Wagner, de kopersectie hendeg oet (in zien Negende Symfonie veer gewoen hores, veer [[Wagnertuba]]'s, drei trompötte, drei trombones, eine [[contrabastuba]]), dewijl heer drei in plaots vaan twie vaan alle houtblozers veursjrijf. Toch is Bruckner zien oetbreiing vaan 't symfonieorkes dèks euverdreve: in de muziekdrama's vaan zien idool Wagner waore de orkeste nog väöl groeter. 't Sprik vaanzelf tot 't aontal striekers bij de greuj vaan de orkestratie haand euver haand mós touwnumme, umtot ze aanders neet bove de blozers en 't slaagwerk oet kóste klinke. In d'n tied vaan Mozart en Haydn waor tien striekers miestal neet te wieneg (al waore d'r väöl groeter orkeste, beveurbeeld in Mannheim), in de romantiek, en zeker bij Berlioz en Bruckner, waore dat 'rs väöl tientalle.

De groetste orkeste vint me bij Mahler. De umvaank vaan 't orkes versjèlt sterk per symfonie. De daarde symfonie is beveurbeeld geïnstrumenteerd veur twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, 'nen Ingelse hore, drei Bes-klarinètte, twie Es-klarinètte, veer fagotte, eine contrafagot, ach hores, veer trompötte, veer trombones, 'n tuba, oetgebreid slaagwerk (twie pauke, groete trom, snaartrommel, bekkes, [[tamboerien]], [[tamtam]], triangel, [[rooj (instrumint)|rooj]] en twie [[klokkespeul]]e), vrouwekoer, jóngeskoer, klein ensemble op d'n achtergroond, twie harpe en striekers. De Achste Symfonie (bove al geneump) heet 'n recordbezètting vaan twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, Ingelse hore, Es-klarinèt, drei klarinètte in Bes/A, basklarinèt, veer fagotte, contrafagot (alle houtblozerspartije miervoudeg bezèt!), ach hores, veer trompötte, veer trombones, tuba, pauke, groete trom, drei paar bekkes, triangel, tamtam, klokke, klokkespeul, [[celesta]], [[piano]], [[harmonium]], [[örgel]], veer trompötte en drei trombones achter 't podium, drei sopraansolostumme, twie altstumme, tenor- bariton- en basstum, jóngerkoer, twie geminde koere, twie harpe (miervoudeg bezèt), [[mandolien]] (miervoudeg bezèt) en striekers. Mèt zoe'n enorm orkesapparaote en koere mós de striekerssectie tot wied over de hoonderd speulers. De Achste Symfonie kraog de bijnaom &quot;Symphonie der Tausend&quot;; allewel tot me aon e paor hoonderd speulers genoog heet voont de premièr en e paar ander vreug oetveuringe inderdaod mèt roond de doezend oetveurende plaots.&lt;br /&gt;Zoe'n werke kóste neet mie mèt gewoen symfonieorkeste weure oetgeveurd; veur de oetveuring mós en moot me in principe musici vaan boete 't eige ensemble aontrèkke. Dit maak 't speule vaan die symfonieë extreem deur. Bovedeen woorte de partiture zoe deep (oetgebreid) tot ze allein door professioneel [[dirigent]]e kóste weure oetgeveurd. Dit beroop, wat in de twiede helf vaan de negentiende iew opgaank had gemaak, verving noe definitief de traditioneel amateurdirectie.

Bij gelegeheid höbbe componiste nao Mahler zoe'n modelle euvergenome, meh euver 't algemein woorte de veurgesjreve ensembles in de twintegste iew weer kleiner. Behave 'n orkes nao Beethoven-maote kin me ouch keze veur beveurbeeld allein striekers of allein blozers (e [[hermenieorkes]]), of 'n kamerorkesbezètting (Schönberg) mèt alle partije inkelvoudeg bezèt. E groet orkes tröf me nog aon bij Messiaen zien Turangalîla-symfonie, mèt hiel väöl slaagwerk, piano en [[ondes Martenot]].

[[Categorie:Orkesmeziek]]</text>
      <sha1>e3gujtzh4rwqikodga17atbs8chq7t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>486730</id>
      <parentid>486729</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steinbach</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>/* Laat-klassiek en vreug romantiek */</comment>
      <origin>486730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22593" sha1="mukdot3j58ng5idkgcx9torik9e5q82" xml:space="preserve">{{dialek|Mestreechs}}
'n '''Symfonie''' ([[Aajdgrieks]] συμφωνία ''sumfōnia'', letterlek &quot;sameklaank&quot;) is e [[sonnaat]]echteg werk veur [[orkes]]bezètting. Ze weurt väölal gezeen es de veurnaomste vörm binne d'n instrumentale [[klassieke muziek]] en is daorum ouch de naomgever vaan 't [[symfonieorkes]]. Väöl componiste höbbe ziech mèt 't genre bezeggehawwe. Veur sommege vaan hun vörmp 't de kern vaan hun werk, veur andere waor 't bijzaak.

== Historie ==
=== Oontstoon ===
't Begrip symfonie, &quot;sameklaank&quot;, is al väöl awwer es 't genre zelf. In 't verleie kós 't beveurbeeld &quot;[[polyfonie]]/[[mierstummegheid]]&quot; of &quot;[[akkoord]]&quot; beteikene. De term ''symfonie'' touwgepas op specifieke muziekstökker vint me al bij [[Heinrich Schütz]] (1585-1672), vreug in de [[zeventiende iew]], dee zien concerterende [[motèt]]te ''Symphoniae Sacrae'' geneump weure. Aon 't ind vaan de zeventiende iew kump 't woord ''sinfonia'' in [[Italië]] in gebruuk es synoniem veur [[ouvertuur]]. De term ''symfonie'' moot daan weure opgevat es &quot;sameklaank vaan alle instruminte aon 't begin vaan e vocaal werk&quot; ('nen [[opera]], 'n [[oratorium]] of nog zoeget).

Ouvertures ofwel symfonieë kóste in sommege werke oetgreuje tot muziekstökker op ziech. [[Antonio Vivaldi]] (1678-1741) geit begin [[achtiende iew]] es eine vaan de ierste euver op 't componere vaan zelfstendege werke mèt de naom ''sinfonia''. Dit is 't begin vaan 't genre. Bovedeen sjrieve Vivaldi en e paar ander Italiane ouch zoegenaomde ''concerti ripieni'': [[concert]]e boe-in neet ei of e paar solo-instrumente figurere, meh boe-in dèks väöl instruminte same speule. De dao-in gebruukde technieke koume veur e good deil euverein mèt de ''sinfonia''.

=== Rococo en vreug-klassiek ===
't Genre verspreide ziech lankzaamaon euver groeter deile vaan Europa en sjoot boete in Italië veural ouch wortel in [[Duitsland]] (inclusief [[Oosteriek]]). Zoe roond 1750 waor de symfonie algemein verspreid. Ze waor kort, bestoont altied oet drei deile ''snel-laanksem-snel'' ('t derde deil waor dèks e [[menuèt]]) en stoont gemeinelek in groete terts, in euvereinstumming mèt de esthetiek vaan de galante (rococo-) stijl. De belaangriekste Italiaanse meister waor [[Giovanni Battista Sammartini]](1700/1-1775). Heer sjreef symfonieë veur e de minimaal bezètting vaan dreistummeg [[striekorkes]]. Dat gelt ouch veur [[Georg Matthias Monn]] (1717-1750), same mèt oonder mie [[Georg Christoph Wagenseil]] (1715-1777) 'ne belaangrieke symfonische componis in [[Wene]]. 't Belaangriekste centrum vaan de symfonie, vaan orkesmuziek in 't algemein, waor in deen tied [[Mannheim]], boe [[Johann Stamitz]] (1717-1757) aon de weeg stoont vaan de [[Mannheimer sjaol]]. Ander naome zien [[Carl Philipp Emanuel Bach]] (1714-1788) in [[Potsdam]], zie broor [[Johann Christian Bach]] (1735-1782) en dee z'ne collega [[Karl Friedrich Abel]] (1723-1785) in [[Londe]], [[William Boyce]] (1711-1779) in [[Oxford]] en [[François-Joseph Gossec]] (1734-1829) in [[Paries]]. 

't Belaank vaan de symfonie bleef aonvenkelek achter bij dat vaan ander vörm vaan orkesmuziek, wie 't soloconcert. Dao kaom evels verandering in oonder [[Jospeh Haydn]] (1732-1809), vaan wee neet minder es 106 symfonieë bekind zien (nómmers 1-104 en A en B, die later oontdèk zien). Haydn, beïnvleujd door veural C.Ph.E. Bach, brach de symfonie vaan 'ne vörm dee veural es amusemintsmuziek gemeind waor tot e kunswerk. Heer brach versjèllende veranderinge aon, die in de loup vaan zien carrièr inslope. Innovaties vaan Haydn waore oonder mie 't standaard make vaan veer deile in plaots vaan drei, dèks 'n lankzaam introductie veur 't ierste deil, soms 'n serie [[variatie (muziek)|variaties]] veur 't lankzaam deil in plaots vaan de [[leedvörm]], introductie vaan polyfoon eleminte en 'n oetbreiing vaan 't orkes. Haos al zien tiedgenote, en zeker die es belaangrieke symfonici gezeen woorte, naome dit model, bekind es 't Weens model, gans of gedeiltelek euver. De belaangriekste oonder zien tiedgenote waore [[Carl Stamitz]] (1745-1801; zoon vaan veurneumde Johann Stamitz), [[Karl Ditters von Dittersdorf]] (1739-1799), [[Johann Baptist Vanhal]] (1739-1813) en zeker ouch [[Wolfgang Amadeus Mozart]] (1756-1791), dee zien lèste drei symfonieë eve belaangriek, vernuiend en invloodriek zien es de bèste vaan Haydn.

=== Laat-klassiek en vreug romantiek ===
Aon 't ind vaan de achtiende iew waor de Weense symfonie vaan Haydn en Mozart in gans Wes-Europa standaard gewore. Meisters vaan dit model zien oonder mie [[Ignaz Pleyel]] (1757-1831; Wene, later Paries), [[Étienne Méhul]] (1763-1817; Paries; eine vaan de pioneers vaan de romantiek), [[Carlos Baguer]] (1768-1808; Spaanje) en [[Muzio Clementi]] (1752-1832; Italië, veural bekind vaan klaveerwerke).

De groete meister vaan 't genre is vaanaof [[1800]] evels [[Ludwig van Beethoven]] (1770-1827). In dat jaor geit zien ierste symfonie in premièr. Allewel tot dees symfonie, zjus wie zien twiede, nog good bij Haydn en Mozart aonslut, weure dao-in toch al wezeleke vernuiinge ingezat. In de res vaan zien symfonieë - 't zien 'rs in totaol nege - weurt dezen tendens hel doorgezat.

Vernuiinge vaan Beethoven zien oonder mie:
* de meugelekheid um 't werk te beginne mèt 'nen [[dissonant]] (ierste)
* 't vervaange vaan 't menuèt door e [[scherzo]] (de facto al in de ierste, op sjrif vaanaof de twiede symfonie)
* 't vrijer umgoon mèt de sonatevörm en ander vörm (vaanaof de daarde)
* meugelekheid veur 'n lankzaam introductie bij 't veerde deil (veerde)
* 'n experiment mèt sterk monothematische principes (vijfde)
* meugelekheid veur vief deile in plaots vaan veer (zèsde)
* tertsverwantsjap in plaots vaan dominantverwantsjap veur 't twiede thema (zevende; ouch hiel dèks in zien kamermeziek)
* [[durchbrochene Arbeit]] (versjèllende)
* umwissele vaan lankzaam deil en scherzo (negende)
* 'n sterke oetbreiing vaan 't instrumentarium (daarde, vijfde) tot oetindelek zelfs e koer in de symfonie ingezat woort (negende)
* 'n touwnaome vaan de lengde vaan 't werk, oetindelek tot mie es 'n oor (negende).

Zien symfonieë zien zoe belaangriek tot ze 'n iew laank 't idee vaan ''de'' symfonie bepaold höbbe.

Beethoven zienen tiedgenoet [[Franz Schubert]] (1797-1828) componeert ouch ach symfonieë ('n negende is verlore gegaange, es ze al heet bestande), meh allewel tot heer de vörm perfek behiers zien zien symfonieë in de verte neet zoe gewiechteg es die vaan Beethoven. Veural de zevende/achste (''Oonvoltoejde'') en achste/negende (''Groete'') zien intrèssant; ouch de vijfde heet rippertoir gehawwe. Ouch ander vreug romantici, wie [[Carl Maria von Weber]] (1786-1826), [[Robert Schumann]] (1810-1856) en [[Felix Mendelssohn]] (1809-1847) sjrieve symfonieë, die evels ouch relatief oonbelaankriek zien in hun gans oeuvre. Hun symfonieë zien in de twintegste iew gooddeils oet de canon verdwene, allewel me sommege vaan die werke nog dèks huurt (veural de Sjotse en Italiaanse symfonie vaan Mendelssohn). Dees werke weure dèks gezeen es epigonisme vaan Mozart en Beethoven.

De belaankriekste en mies innovatieve symfonie vaan kort nao Beethoven is de ''Symphonie phantastique'' vaan [[Hector Berlioz]] (1803-1869). Allein häöm lök 't ech um vaan 't Weens model los te koume; de vernuiinge in de vörm en de sterke oetbreiing vaan 't orkes zien vaan groeten invlood op de koumende generatie.

=== Hoeg- en laatromantiek ===
In d'n tied nao Beethoven kump de symfonie wezelek in 'n crisis terech. 't Lök de meiste componiste neet euver de sjeem vaan Beethoven te springe. Componiste zien aof vaan 't sjrieve vaan symfonieë of hun werke op dit gebeed zien neet succesvol. Oetzunderinge zien [[Franz Liszt]] (1811-1886) en [[Joachim Raff]] (1822-1882). D'n ierste sjrijf twie programmatische symfonieë (de Dante-symfonie en de Faust-symfonie), boe-in de door Berlioz ingezatte lijn weurt doorgetrokke, d'n twiede oontwikkelt Mendelssohn zien orkesstijl door en gebruuk die ouch veur programmatisch aongelagte werke. Boete Duitsland en Oosteriek, boe de symfonische traditie neet zoe belaoje is, ligk dees situatie genuanceerder. In Fraankriek waoge ziech [[César Franck]] (1822-1890) en [[Camille Saint-Saëns]] (1835-1921) aon 't genre, in de [[Boheme]] kump [[Antonin Dvořak]] (1841-1904) op, in [[Rusland]] sjrieve oonder mie [[Pjotr Iljitsj Tsjaikovski]] (1840-1893), [[Nikolaj Rimski-Korsakov]] (1844-1908) en [[Aleksandr Borodin]] (1833-1887) symfonieë.

D'n [[absolute muziek]] en de daomèt geassocieerde vörm (symfonie, concert, sonnaat), weure door [[Richard Wagner]] (1813-1883) doedverklaord: heer meint tot 't neet mie rillevant is um absolute muziek te sjrieve en tot 't ''Gesamtkunstwerk'' de touwkoms heet. De belaangriekste componis dee häöm dao-in tegesprik is [[Johannes Brahms]] (1833-1897). In zien jóng jaore sjrijf heet veural kamermuziek, meh nao jaore vaan perbere kump heet toch mèt zien ierste symfonie in c-klein (Op. 68). Heer zal nog drei aander symfonieë sjrieve, en alleveer hawwe ze tot op d'n daag vaan vaandaog rippertoir. De vörm is streng en klassiek, d'n inhaajd is romantisch. Zienen tegehenger is [[Anton Bruckner]] (1824-1896), dee nege riepe symfonieë sjrijf (ouch nao 'ne jaorelange liertied). Bruckner is euver 't algemein innovatiever es Brahms. De contoure vaan de sonatevörm zien bij häöm vager en heer gebruuk drei thema's in plaots vaan twie. D'n inhaajd is plechteg en deep-romantisch, de hermenie weurt ummer moderner en gewaogder (mèt es huugdepunt 't daarde deil vaan zien negende symfonie). De instrumentatie weurt ouch bij Bruckner oetgebreider es teväöre, al weurt dat dèks euverdreve: de enorm orkeste vaan zien idool Wagner nump 'r neet euver, al weurt soms 't tegedeil beweerd. D'n door vaan zien symfonieë nump touw tot 'n oor of mie. De vörm is persoenlek (neet volgens 't klassiek model) meh neet al te vrij: alle symfonieë vaan Bruckner volge dezelfde architectuur.

Mèt Brahms en Bruckner waor de symfonie weer trök in de belaangstèlling. D'n opvolger vaan Bruckner es symfonicus vaan de lange vörm weurt [[Gustav Mahler]] (1860-1911). Mahler nump, via &quot;missing link&quot; [[Hans Rott]] (1858-1884; ein symfonie, die neet dèks mie gespeuld weurt), väöl vaan Bruckner euver, meh de aard vaan ziene muziek is gans anders. Bij Mahler weurt de symfonie ''nog'' langer (tot 'n oor of twie), de vörm weurt hielemaol vrij (anders es bij Bruckner höbbe bij Mahler aamper twie symfonieë dezelfde vörm), 't gebruuk vaan zaank (herinner de negende vaan Beethoven) weurt bekans regel. De orkestratie nump touw tot moonsterbezèttinge vaan soms hoonderde musici (vgl. de Achste Symfonie &quot;Sinfonie der Tausend&quot; die bij de premièr in 1910 inderdaod roond de doezend oetveurende had).

=== De modern symfonie ===
Componiste voolte ziech neet gerope um de gigantische symfonievörm vaan Mahler euver te numme. 't Kortste bij kump nog [[Richard Strauss]] (1864-1949), bij wee de symfonie evels gei groet belaank heet. Componiste, es ze al symfonieë sjrieve, hawwe ziech liever aon kortere vörm en 'n kleiner orkestratie. De symfonie weurt populair bij de [[neoclassicisme (meziek)|neoclassiciste]]: dees componiste griepe veur hun symfonieë trök op Haydn en Mozart. De mies oetgesproke neoclassicistische symfonicus is [[Sergej Prokofjev]] (1891-1953), dee in [[1917]] mèt zien ''Klassieke symfonie'' bekind weurt. Ouch figure wie [[Paul Hindemith]] (1895-1963), [[Arthur Honegger]] (1892-1955) en [[Igor Stravinski]] (1892-1971) sjrieve neoklassieke symfonieë. Binne de [[Twiede Weense Sjaol]] weurt 't genre beoefend door [[Arnold Schönberg]] (1874-1951; twie kamersymfonieë) en [[Anton Webern]] (1883-1945; ein symfonie die aamper e kerteer doort). Meh ouch de traditioneel componiste die gooddeils of gans vashawwe aon de romantiek make hun symfonieë wezelek korter ([[Jean Sibelius]] [1865-1957], [[Dmitri Sjostakovitsj]] [1906-1975], [[Carl Nielsen]] [1865-1931], [[Albert Roussel]] [1869-1937]). Binne de [[jazz]] neumde [[Duke Ellington]] (1899-1974) zien ''[[Black, brown and beige]]'' 'n symfonie.

Nao d'n oorlog bringk [[Karl Amadeus Hartmann]] (1905-1963) zien symfonieë oet. Dees gooddeils atonaal werke moch heer in de nazitied neet publicere, meh noe vinde ze väöl weerklaank. Ouch bekind weurt de ''[[Turangalîla-symfonie]]'' vaan [[Olivier Messiaen]] (1908-1992), e tiendeileg werk wat in vrijheid vaan opbouw, umvaank vaan orkestratie en tiedsdoor sterk aon Mahler rappeleert. [[Hans Werner Henze]] (1926-2012) geit in zekere zin door op de door Hartmann ingeslage weeg, mèt veur zienen tied opvallend awwerwèts symfonisch werk. Veur de exponinte vaan de [[Nuie Muziek]] is de symfonie evels gein optie: daoveur is de vörm väöls te väöl mèt traditionele muziek verboonde. Allein [[Luciano Berio]] (1925-2003), dee neet zoe iconoclastisch is, componeert nog 'n symfonie (''Sinfonia''), boe-in heer oonder mie e gans symfoniedeil vaan Mahler citeert. Mèt de restauratie vaan traditioneel muziekeleminte sinds de jaore zeveteg is de symfonie weer trök in 't rippertoir van väöl componiste. Veural componiste die trökkiere nao e tonaal idioom hawwe ziech daomèt bezeg, wie [[Krzysztof Penderecki]] (*1933) en [[Einojuhani Rautavaara]] (1928). De daarde symfonie vaan [[Henryk Górecki]] (1933-2010) haolde in de Vereinegde Staote de hitparaad. [[Alfred Schnittke]] (1934-1998) en [[Wolfgang Rihm]] (*1952) höbbe e moderner idioom meh hantere/hanteerde de symfonie ouch. Oonder de [[minimal music|minimaliste]] is 't genre in gebruuk bij [[Philip Glass]] (*1937).

== Opbouw ==
De symfonie is, wie bove gezag, oontstande oet de oetgebreide, mierdeilege ouvertuur. Dao bestoonte grof-eweg drei sjema's veur: ''lankzaam-snel'', ''snel-lankzaam-snel'' en ''lankzaam-snel-lankzaam''. De ierste waor de gebrukelekste, de twiede neump me ''Italiaanse ouvertuur'', de daarde ''Franse ouvertuur''. 't Is de twiede vörm gewees die aon de basis vaan de symfonie loog.

Vaan dreideilege ouvertuur nao symfonie vinde twie wezeleke evoluties plaots. T'n ierste gónge in de ouvertuur meistens de deile zoonder pauze inein euver. Bij de symfonie waor 't al vreug zoe tot de drei deile vaanein gesjeie woorte. Bovedeen waor 't in de dreideilege ouvertuur, zoewel in de Franse es in de Italiaanse, gebrukelek tot 't daarde deil 'n sumpel herholing vaan 't ierste waor. 'n Symfonie had haos vaanaof 't begin standaard drei deile.

't Ierste deil stoont altied in [[twiedeilege vörm]]. Oorsprunkelek waor dat 'n (oetgebreide) [[leedvörm]], meh door de jaore heer evolueerde dit in de [[sonnatevörm]]. 't Lankzaam deil stoont in princiep in de leedvörm, meh ouch [[variatie (muziek)|thema mèt variaties]] kaom veur. 't Daarde deil kós in sonnatevörm, in [[rondo]]vörm of in dansvörm stoon. E [[menuèt]] veur 't daarde deil waor populair.

Later in de achtiende iew, eigelek al vaanaof 1750, evolueert de vörm vaan de symfonie. Joseph Haydn en de Mannheimers veure de veerdeilege symfonie in, mèt e menuèt ''en'' e snel slotdeil. Oonder invlood vaan de twiedeilege ouvertuur (zuug heibove) koume d'r symfonieë mèt 'n lankzaam inleiding veur 't ierste deil. Door 't prestiesj vaan dees componiste weure veerdeilege symfonieë norm, al zalle nog väöl dreideilege symfonieë gesjreve weure (zelfs Mozart zien 38e symfonie, de Praagse, mis nog e menuèt).

Wie bove besjreve veurt ouch Beethoven hiel väöl vernuiinge door, wie 't vervaange vaan 't menuèt door e scherzo (wat ouch es twiede deil, ''veur'' 't lankzaam deil, kin optrejje), 't vrijer umgoon mèt de sonnatevörm en ander vörm, en de meugelekheid tot tertsverwantsjap. Zie model is de norm veur hiel väöl negentiende-iewse componiste en ouch veur väöl twintegste-iewers: Mendelssohn, Schumann, Dvořak, Brahms, Bruckner etc. hawwe allemaol 't veerdeileg modèl aon (al heet 't ierste deil bij Bruckner drei in plaots vaan twie thema's). In dezen tied oontsteit evels ouch de meugelekheid tot 'ne vrije vörm. E vreug veurbeeld is al bij Beethoven zelf te vinde: dee z'n Zesde Symfonie, in vief deile. Ouch de ''Symfonie Fantastique'' heet vief deile. De twie Lisztsymfonieë höbbe 'ne gans vrije vörm. Meh pas bij Mahler weurt 't modèl vaan Beethoven definitief losgelaote. Modern componiste höbbe grof gezag de keus symfonieë nao aw vörmprincipes te componere of 'ne vrije vörm oet te zeuke.

== Bezètting ==
:''Zuug ouch: [[symfonieorkes]]''
Wie ouch de door naom de gruutde vaan 't ensemble door de jaore, iewe heer touw. [[Orkes]]te waore in 't groetste deil vaan de achtiende iew betrèkkelek klein en soms neet mie es wat veer ensembles zouwe neume. In de ierste decennia vaan de symfonie kós 't orkes variëre vaan allein striekers (mèt 'ne [[basso continuo]]) tot e groet ensemble mèt ei paar vaan alle daan gebrukeleke blaosinstruminte. Symfonieë veur striekorkes - dèks zelfs mer dreistummeg, mèt twie viole en bas, zoonder apaarte [[altviool]]partij - waore gebrukelek bij Sammartini en Monn, symfonieë mèt väöl blozers tröf me bij de Mannheimer Sjaol aon, die gemeinelek ouch de daan nog splinternui [[klarinèt]] touwpasse. (Pa en zoon Stamitz sjreve ouch symfonieë veur striekorkeskes, meh die neumde ze ''orkestraal trio's'' resp. ''kwartètte''.) De gruutde vaan 't ensemble waor euver 't algemein gein kwestie vaan de componis z'ne smaak, meh vaan d'n hier boeveur heer sjreef: achtiende-iewse componiste waore ummers neet vrij meh componeerde in deens vaan wee häöm betaolde. De modaal symfonie oet 't rococo had neve striekers twie [[hobo]]'s en twie [[hore]]s; dit is de gebrukeleke bezètting bij beveurbeeld J.Chr. Bach en de jónge Mozart.

Toch prevalere nao 't ind vaan de achtiende iew touw artistiek-esthetische bove economische oontwikkelinge: los vaan de betaolbaarheid vaan zoen ensembles woorte de orkeste in de jaore tachteg en negeteg groeter. Dit kump door d'n invlood vaan 't Weens (Haydn) en Mannheims (Stamitz) model. De 41e symfonie vaan Mozart (1788) sjrijf 'n [[fluit]], twie hobo's, twie [[fagot]]te, twie hores, twie [[trompöt]]te, [[pauke]] en striekers veur, de 103e symfonie vaan Haydn (1795) heet daoneve ouch twie klarinètte. 'n Oetzoondering is de 100e &quot;militair&quot; symfonie vaan Haydn, mèt ouch nog väöl aander slaagwerk ([[triangel]], [[bekkes]] en [[groete trom]]).

Beethoven, eine vaan de ierste vrij componiste, sjrijf symfonieë veur ensembles zoe groet es heer ze wèlt höbbe. Dit leit detouw tot zie symfonieorkes door de jaore heer ummer groeter weurt. Heer voog de [[piccolo]] touw, [[trombone]]s (gemeinelek drei), twie extra hores, de [[contrafagot]] en 't slaagwerk (wie in Haydn zien 100e). Ouch sjöp heer de meugelekheid um zaankstumme - zoewel e koer es solozaank - in de symfonie op te numme.

Bij Berlioz weure de volgende instruminte touwgevoog: [[ophecleïde]]s/[[tuba]]'s, [[Es-klarinèt]], [[Ingelse hore]], [[kornèt]]te, [[harp]]e en klokke. Zie groet orkes is veur zienen tied revolutionair en väöl ander negentiende-iewse componiste sjrieve ieder veur e kleinder orkes. 't Ensemble wat Brahms veursjrijf kump euverein mèt 't modaal orkes veur de Beethoven-symfonieë. Bruckner daorentege breit, geïnspireerd door Wagner, de kopersectie hendeg oet (in zien Negende Symfonie veer gewoen hores, veer [[Wagnertuba]]'s, drei trompötte, drei trombones, eine [[contrabastuba]]), dewijl heer drei in plaots vaan twie vaan alle houtblozers veursjrijf. Toch is Bruckner zien oetbreiing vaan 't symfonieorkes dèks euverdreve: in de muziekdrama's vaan zien idool Wagner waore de orkeste nog väöl groeter. 't Sprik vaanzelf tot 't aontal striekers bij de greuj vaan de orkestratie haand euver haand mós touwnumme, umtot ze aanders neet bove de blozers en 't slaagwerk oet kóste klinke. In d'n tied vaan Mozart en Haydn waor tien striekers miestal neet te wieneg (al waore d'r väöl groeter orkeste, beveurbeeld in Mannheim), in de romantiek, en zeker bij Berlioz en Bruckner, waore dat 'rs väöl tientalle.

De groetste orkeste vint me bij Mahler. De umvaank vaan 't orkes versjèlt sterk per symfonie. De daarde symfonie is beveurbeeld geïnstrumenteerd veur twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, 'nen Ingelse hore, drei Bes-klarinètte, twie Es-klarinètte, veer fagotte, eine contrafagot, ach hores, veer trompötte, veer trombones, 'n tuba, oetgebreid slaagwerk (twie pauke, groete trom, snaartrommel, bekkes, [[tamboerien]], [[tamtam]], triangel, [[rooj (instrumint)|rooj]] en twie [[klokkespeul]]e), vrouwekoer, jóngeskoer, klein ensemble op d'n achtergroond, twie harpe en striekers. De Achste Symfonie (bove al geneump) heet 'n recordbezètting vaan twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, Ingelse hore, Es-klarinèt, drei klarinètte in Bes/A, basklarinèt, veer fagotte, contrafagot (alle houtblozerspartije miervoudeg bezèt!), ach hores, veer trompötte, veer trombones, tuba, pauke, groete trom, drei paar bekkes, triangel, tamtam, klokke, klokkespeul, [[celesta]], [[piano]], [[harmonium]], [[örgel]], veer trompötte en drei trombones achter 't podium, drei sopraansolostumme, twie altstumme, tenor- bariton- en basstum, jóngerkoer, twie geminde koere, twie harpe (miervoudeg bezèt), [[mandolien]] (miervoudeg bezèt) en striekers. Mèt zoe'n enorm orkesapparaote en koere mós de striekerssectie tot wied over de hoonderd speulers. De Achste Symfonie kraog de bijnaom &quot;Symphonie der Tausend&quot;; allewel tot me aon e paor hoonderd speulers genoog heet voont de premièr en e paar ander vreug oetveuringe inderdaod mèt roond de doezend oetveurende plaots.&lt;br /&gt;Zoe'n werke kóste neet mie mèt gewoen symfonieorkeste weure oetgeveurd; veur de oetveuring mós en moot me in principe musici vaan boete 't eige ensemble aontrèkke. Dit maak 't speule vaan die symfonieë extreem deur. Bovedeen woorte de partiture zoe deep (oetgebreid) tot ze allein door professioneel [[dirigent]]e kóste weure oetgeveurd. Dit beroop, wat in de twiede helf vaan de negentiende iew opgaank had gemaak, verving noe definitief de traditioneel amateurdirectie.

Bij gelegeheid höbbe componiste nao Mahler zoe'n modelle euvergenome, meh euver 't algemein woorte de veurgesjreve ensembles in de twintegste iew weer kleiner. Behave 'n orkes nao Beethoven-maote kin me ouch keze veur beveurbeeld allein striekers of allein blozers (e [[hermenieorkes]]), of 'n kamerorkesbezètting (Schönberg) mèt alle partije inkelvoudeg bezèt. E groet orkes tröf me nog aon bij Messiaen zien Turangalîla-symfonie, mèt hiel väöl slaagwerk, piano en [[ondes Martenot]].

[[Categorie:Orkesmeziek]]</text>
      <sha1>mukdot3j58ng5idkgcx9torik9e5q82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>486731</id>
      <parentid>486730</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T13:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steinbach</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>/* De modern symfonie */</comment>
      <origin>486731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22642" sha1="dr4rfwxiwdhwsflv0y9tp9gx44akxbj" xml:space="preserve">{{dialek|Mestreechs}}
'n '''Symfonie''' ([[Aajdgrieks]] συμφωνία ''sumfōnia'', letterlek &quot;sameklaank&quot;) is e [[sonnaat]]echteg werk veur [[orkes]]bezètting. Ze weurt väölal gezeen es de veurnaomste vörm binne d'n instrumentale [[klassieke muziek]] en is daorum ouch de naomgever vaan 't [[symfonieorkes]]. Väöl componiste höbbe ziech mèt 't genre bezeggehawwe. Veur sommege vaan hun vörmp 't de kern vaan hun werk, veur andere waor 't bijzaak.

== Historie ==
=== Oontstoon ===
't Begrip symfonie, &quot;sameklaank&quot;, is al väöl awwer es 't genre zelf. In 't verleie kós 't beveurbeeld &quot;[[polyfonie]]/[[mierstummegheid]]&quot; of &quot;[[akkoord]]&quot; beteikene. De term ''symfonie'' touwgepas op specifieke muziekstökker vint me al bij [[Heinrich Schütz]] (1585-1672), vreug in de [[zeventiende iew]], dee zien concerterende [[motèt]]te ''Symphoniae Sacrae'' geneump weure. Aon 't ind vaan de zeventiende iew kump 't woord ''sinfonia'' in [[Italië]] in gebruuk es synoniem veur [[ouvertuur]]. De term ''symfonie'' moot daan weure opgevat es &quot;sameklaank vaan alle instruminte aon 't begin vaan e vocaal werk&quot; ('nen [[opera]], 'n [[oratorium]] of nog zoeget).

Ouvertures ofwel symfonieë kóste in sommege werke oetgreuje tot muziekstökker op ziech. [[Antonio Vivaldi]] (1678-1741) geit begin [[achtiende iew]] es eine vaan de ierste euver op 't componere vaan zelfstendege werke mèt de naom ''sinfonia''. Dit is 't begin vaan 't genre. Bovedeen sjrieve Vivaldi en e paar ander Italiane ouch zoegenaomde ''concerti ripieni'': [[concert]]e boe-in neet ei of e paar solo-instrumente figurere, meh boe-in dèks väöl instruminte same speule. De dao-in gebruukde technieke koume veur e good deil euverein mèt de ''sinfonia''.

=== Rococo en vreug-klassiek ===
't Genre verspreide ziech lankzaamaon euver groeter deile vaan Europa en sjoot boete in Italië veural ouch wortel in [[Duitsland]] (inclusief [[Oosteriek]]). Zoe roond 1750 waor de symfonie algemein verspreid. Ze waor kort, bestoont altied oet drei deile ''snel-laanksem-snel'' ('t derde deil waor dèks e [[menuèt]]) en stoont gemeinelek in groete terts, in euvereinstumming mèt de esthetiek vaan de galante (rococo-) stijl. De belaangriekste Italiaanse meister waor [[Giovanni Battista Sammartini]](1700/1-1775). Heer sjreef symfonieë veur e de minimaal bezètting vaan dreistummeg [[striekorkes]]. Dat gelt ouch veur [[Georg Matthias Monn]] (1717-1750), same mèt oonder mie [[Georg Christoph Wagenseil]] (1715-1777) 'ne belaangrieke symfonische componis in [[Wene]]. 't Belaangriekste centrum vaan de symfonie, vaan orkesmuziek in 't algemein, waor in deen tied [[Mannheim]], boe [[Johann Stamitz]] (1717-1757) aon de weeg stoont vaan de [[Mannheimer sjaol]]. Ander naome zien [[Carl Philipp Emanuel Bach]] (1714-1788) in [[Potsdam]], zie broor [[Johann Christian Bach]] (1735-1782) en dee z'ne collega [[Karl Friedrich Abel]] (1723-1785) in [[Londe]], [[William Boyce]] (1711-1779) in [[Oxford]] en [[François-Joseph Gossec]] (1734-1829) in [[Paries]]. 

't Belaank vaan de symfonie bleef aonvenkelek achter bij dat vaan ander vörm vaan orkesmuziek, wie 't soloconcert. Dao kaom evels verandering in oonder [[Jospeh Haydn]] (1732-1809), vaan wee neet minder es 106 symfonieë bekind zien (nómmers 1-104 en A en B, die later oontdèk zien). Haydn, beïnvleujd door veural C.Ph.E. Bach, brach de symfonie vaan 'ne vörm dee veural es amusemintsmuziek gemeind waor tot e kunswerk. Heer brach versjèllende veranderinge aon, die in de loup vaan zien carrièr inslope. Innovaties vaan Haydn waore oonder mie 't standaard make vaan veer deile in plaots vaan drei, dèks 'n lankzaam introductie veur 't ierste deil, soms 'n serie [[variatie (muziek)|variaties]] veur 't lankzaam deil in plaots vaan de [[leedvörm]], introductie vaan polyfoon eleminte en 'n oetbreiing vaan 't orkes. Haos al zien tiedgenote, en zeker die es belaangrieke symfonici gezeen woorte, naome dit model, bekind es 't Weens model, gans of gedeiltelek euver. De belaangriekste oonder zien tiedgenote waore [[Carl Stamitz]] (1745-1801; zoon vaan veurneumde Johann Stamitz), [[Karl Ditters von Dittersdorf]] (1739-1799), [[Johann Baptist Vanhal]] (1739-1813) en zeker ouch [[Wolfgang Amadeus Mozart]] (1756-1791), dee zien lèste drei symfonieë eve belaangriek, vernuiend en invloodriek zien es de bèste vaan Haydn.

=== Laat-klassiek en vreug romantiek ===
Aon 't ind vaan de achtiende iew waor de Weense symfonie vaan Haydn en Mozart in gans Wes-Europa standaard gewore. Meisters vaan dit model zien oonder mie [[Ignaz Pleyel]] (1757-1831; Wene, later Paries), [[Étienne Méhul]] (1763-1817; Paries; eine vaan de pioneers vaan de romantiek), [[Carlos Baguer]] (1768-1808; Spaanje) en [[Muzio Clementi]] (1752-1832; Italië, veural bekind vaan klaveerwerke).

De groete meister vaan 't genre is vaanaof [[1800]] evels [[Ludwig van Beethoven]] (1770-1827). In dat jaor geit zien ierste symfonie in premièr. Allewel tot dees symfonie, zjus wie zien twiede, nog good bij Haydn en Mozart aonslut, weure dao-in toch al wezeleke vernuiinge ingezat. In de res vaan zien symfonieë - 't zien 'rs in totaol nege - weurt dezen tendens hel doorgezat.

Vernuiinge vaan Beethoven zien oonder mie:
* de meugelekheid um 't werk te beginne mèt 'nen [[dissonant]] (ierste)
* 't vervaange vaan 't menuèt door e [[scherzo]] (de facto al in de ierste, op sjrif vaanaof de twiede symfonie)
* 't vrijer umgoon mèt de sonatevörm en ander vörm (vaanaof de daarde)
* meugelekheid veur 'n lankzaam introductie bij 't veerde deil (veerde)
* 'n experiment mèt sterk monothematische principes (vijfde)
* meugelekheid veur vief deile in plaots vaan veer (zèsde)
* tertsverwantsjap in plaots vaan dominantverwantsjap veur 't twiede thema (zevende; ouch hiel dèks in zien kamermeziek)
* [[durchbrochene Arbeit]] (versjèllende)
* umwissele vaan lankzaam deil en scherzo (negende)
* 'n sterke oetbreiing vaan 't instrumentarium (daarde, vijfde) tot oetindelek zelfs e koer in de symfonie ingezat woort (negende)
* 'n touwnaome vaan de lengde vaan 't werk, oetindelek tot mie es 'n oor (negende).

Zien symfonieë zien zoe belaangriek tot ze 'n iew laank 't idee vaan ''de'' symfonie bepaold höbbe.

Beethoven zienen tiedgenoet [[Franz Schubert]] (1797-1828) componeert ouch ach symfonieë ('n negende is verlore gegaange, es ze al heet bestande), meh allewel tot heer de vörm perfek behiers zien zien symfonieë in de verte neet zoe gewiechteg es die vaan Beethoven. Veural de zevende/achste (''Oonvoltoejde'') en achste/negende (''Groete'') zien intrèssant; ouch de vijfde heet rippertoir gehawwe. Ouch ander vreug romantici, wie [[Carl Maria von Weber]] (1786-1826), [[Robert Schumann]] (1810-1856) en [[Felix Mendelssohn]] (1809-1847) sjrieve symfonieë, die evels ouch relatief oonbelaankriek zien in hun gans oeuvre. Hun symfonieë zien in de twintegste iew gooddeils oet de canon verdwene, allewel me sommege vaan die werke nog dèks huurt (veural de Sjotse en Italiaanse symfonie vaan Mendelssohn). Dees werke weure dèks gezeen es epigonisme vaan Mozart en Beethoven.

De belaankriekste en mies innovatieve symfonie vaan kort nao Beethoven is de ''Symphonie phantastique'' vaan [[Hector Berlioz]] (1803-1869). Allein häöm lök 't ech um vaan 't Weens model los te koume; de vernuiinge in de vörm en de sterke oetbreiing vaan 't orkes zien vaan groeten invlood op de koumende generatie.

=== Hoeg- en laatromantiek ===
In d'n tied nao Beethoven kump de symfonie wezelek in 'n crisis terech. 't Lök de meiste componiste neet euver de sjeem vaan Beethoven te springe. Componiste zien aof vaan 't sjrieve vaan symfonieë of hun werke op dit gebeed zien neet succesvol. Oetzunderinge zien [[Franz Liszt]] (1811-1886) en [[Joachim Raff]] (1822-1882). D'n ierste sjrijf twie programmatische symfonieë (de Dante-symfonie en de Faust-symfonie), boe-in de door Berlioz ingezatte lijn weurt doorgetrokke, d'n twiede oontwikkelt Mendelssohn zien orkesstijl door en gebruuk die ouch veur programmatisch aongelagte werke. Boete Duitsland en Oosteriek, boe de symfonische traditie neet zoe belaoje is, ligk dees situatie genuanceerder. In Fraankriek waoge ziech [[César Franck]] (1822-1890) en [[Camille Saint-Saëns]] (1835-1921) aon 't genre, in de [[Boheme]] kump [[Antonin Dvořak]] (1841-1904) op, in [[Rusland]] sjrieve oonder mie [[Pjotr Iljitsj Tsjaikovski]] (1840-1893), [[Nikolaj Rimski-Korsakov]] (1844-1908) en [[Aleksandr Borodin]] (1833-1887) symfonieë.

D'n [[absolute muziek]] en de daomèt geassocieerde vörm (symfonie, concert, sonnaat), weure door [[Richard Wagner]] (1813-1883) doedverklaord: heer meint tot 't neet mie rillevant is um absolute muziek te sjrieve en tot 't ''Gesamtkunstwerk'' de touwkoms heet. De belaangriekste componis dee häöm dao-in tegesprik is [[Johannes Brahms]] (1833-1897). In zien jóng jaore sjrijf heet veural kamermuziek, meh nao jaore vaan perbere kump heet toch mèt zien ierste symfonie in c-klein (Op. 68). Heer zal nog drei aander symfonieë sjrieve, en alleveer hawwe ze tot op d'n daag vaan vaandaog rippertoir. De vörm is streng en klassiek, d'n inhaajd is romantisch. Zienen tegehenger is [[Anton Bruckner]] (1824-1896), dee nege riepe symfonieë sjrijf (ouch nao 'ne jaorelange liertied). Bruckner is euver 't algemein innovatiever es Brahms. De contoure vaan de sonatevörm zien bij häöm vager en heer gebruuk drei thema's in plaots vaan twie. D'n inhaajd is plechteg en deep-romantisch, de hermenie weurt ummer moderner en gewaogder (mèt es huugdepunt 't daarde deil vaan zien negende symfonie). De instrumentatie weurt ouch bij Bruckner oetgebreider es teväöre, al weurt dat dèks euverdreve: de enorm orkeste vaan zien idool Wagner nump 'r neet euver, al weurt soms 't tegedeil beweerd. D'n door vaan zien symfonieë nump touw tot 'n oor of mie. De vörm is persoenlek (neet volgens 't klassiek model) meh neet al te vrij: alle symfonieë vaan Bruckner volge dezelfde architectuur.

Mèt Brahms en Bruckner waor de symfonie weer trök in de belaangstèlling. D'n opvolger vaan Bruckner es symfonicus vaan de lange vörm weurt [[Gustav Mahler]] (1860-1911). Mahler nump, via &quot;missing link&quot; [[Hans Rott]] (1858-1884; ein symfonie, die neet dèks mie gespeuld weurt), väöl vaan Bruckner euver, meh de aard vaan ziene muziek is gans anders. Bij Mahler weurt de symfonie ''nog'' langer (tot 'n oor of twie), de vörm weurt hielemaol vrij (anders es bij Bruckner höbbe bij Mahler aamper twie symfonieë dezelfde vörm), 't gebruuk vaan zaank (herinner de negende vaan Beethoven) weurt bekans regel. De orkestratie nump touw tot moonsterbezèttinge vaan soms hoonderde musici (vgl. de Achste Symfonie &quot;Sinfonie der Tausend&quot; die bij de premièr in 1910 inderdaod roond de doezend oetveurende had).

=== De modern symfonie ===
Componiste voolte ziech neet gerope um de gigantische symfonievörm vaan Mahler euver te numme. 't Kortste bij kump nog [[Richard Strauss]] (1864-1949), bij wee de symfonie evels gei groet belaank heet. Componiste, es ze al symfonieë sjrieve, hawwe ziech liever aon kortere vörm en 'n kleiner orkestratie. De symfonie weurt populair bij de [[neoclassicisme (meziek)|neoclassiciste]]: dees componiste griepe veur hun symfonieë trök op Haydn en Mozart. De mies oetgesproke neoclassicistische symfonicus is [[Sergej Prokofjev]] (1891-1953), dee in [[1917]] mèt zien ''Klassieke symfonie'' bekind weurt. Ouch figure wie [[Paul Hindemith]] (1895-1963), [[Arthur Honegger]] (1892-1955) en [[Igor Stravinski]] (1892-1971) sjrieve neoklassieke symfonieë. Binne de [[Twiede Weense Sjaol]] weurt 't genre beoefend door [[Arnold Schönberg]] (1874-1951; twie kamersymfonieë) en [[Anton Webern]] (1883-1945; ein symfonie die aamper e kerteer doort). Meh ouch de traditioneel componiste die gooddeils of gans vashawwe aon de romantiek make hun symfonieë wezelek korter ([[Jean Sibelius]] [1865-1957], [[Dmitri Sjostakovitsj]] [1906-1975], [[Carl Nielsen]] [1865-1931], [[Albert Roussel]] [1869-1937]). Binne de [[jazz]] neumde [[Duke Ellington]] (1899-1974) zien ''[[Black, brown and beige]]'' 'n symfonie.

Nao d'n oorlog bringk [[Karl Amadeus Hartmann]] (1905-1963) zien symfonieë oet. Dees gooddeils atonaal werke moch heer in de nazitied neet publicere, meh noe vinde ze väöl weerklaank. Ouch bekind weurt de ''[[Turangalîla-symfonie]]'' vaan [[Olivier Messiaen]] (1908-1992), e tiendeileg werk wat in vrijheid vaan opbouw, umvaank vaan orkestratie en tiedsdoor sterk aon Mahler rappeleert. [[Hans Werner Henze]] (1926-2012) geit in zekere zin door op de door Hartmann ingeslage weeg, mèt veur zienen tied opvallend awwerwèts symfonisch werk. Veur de exponinte vaan de [[Nuie Muziek]] is de symfonie evels gein optie: daoveur is de vörm väöls te väöl mèt traditionele muziek verboonde. Allein [[Luciano Berio]] (1925-2003), dee neet zoe iconoclastisch is, componeert nog 'n symfonie (''Sinfonia''), boe-in heer oonder mie e gans symfoniedeil vaan Mahler citeert. Mèt de restauratie vaan traditioneel muziekeleminte sinds de jaore zeveteg is de symfonie weer trök in 't rippertoir van väöl componiste. Veural componiste die trökkiere nao e tonaal idioom hawwe ziech daomèt bezeg, wie [[Krzysztof Penderecki]] (1933-2020) en [[Einojuhani Rautavaara]] (1928-2016). De daarde symfonie vaan [[Henryk Górecki]] (1933-2010) haolde in de Vereinegde Staote de hitparaad. [[Alfred Schnittke]] (1934-1998) en [[Wolfgang Rihm]] (1952-2024) höbbe e moderner idioom meh hantere de symfonie ouch. Oonder de [[minimal music|minimaliste]] is 't genre in gebruuk bij [[Philip Glass]] (*1937), dee anno 2026 al 15 symfonieë heet gesjreve.

== Opbouw ==
De symfonie is, wie bove gezag, oontstande oet de oetgebreide, mierdeilege ouvertuur. Dao bestoonte grof-eweg drei sjema's veur: ''lankzaam-snel'', ''snel-lankzaam-snel'' en ''lankzaam-snel-lankzaam''. De ierste waor de gebrukelekste, de twiede neump me ''Italiaanse ouvertuur'', de daarde ''Franse ouvertuur''. 't Is de twiede vörm gewees die aon de basis vaan de symfonie loog.

Vaan dreideilege ouvertuur nao symfonie vinde twie wezeleke evoluties plaots. T'n ierste gónge in de ouvertuur meistens de deile zoonder pauze inein euver. Bij de symfonie waor 't al vreug zoe tot de drei deile vaanein gesjeie woorte. Bovedeen waor 't in de dreideilege ouvertuur, zoewel in de Franse es in de Italiaanse, gebrukelek tot 't daarde deil 'n sumpel herholing vaan 't ierste waor. 'n Symfonie had haos vaanaof 't begin standaard drei deile.

't Ierste deil stoont altied in [[twiedeilege vörm]]. Oorsprunkelek waor dat 'n (oetgebreide) [[leedvörm]], meh door de jaore heer evolueerde dit in de [[sonnatevörm]]. 't Lankzaam deil stoont in princiep in de leedvörm, meh ouch [[variatie (muziek)|thema mèt variaties]] kaom veur. 't Daarde deil kós in sonnatevörm, in [[rondo]]vörm of in dansvörm stoon. E [[menuèt]] veur 't daarde deil waor populair.

Later in de achtiende iew, eigelek al vaanaof 1750, evolueert de vörm vaan de symfonie. Joseph Haydn en de Mannheimers veure de veerdeilege symfonie in, mèt e menuèt ''en'' e snel slotdeil. Oonder invlood vaan de twiedeilege ouvertuur (zuug heibove) koume d'r symfonieë mèt 'n lankzaam inleiding veur 't ierste deil. Door 't prestiesj vaan dees componiste weure veerdeilege symfonieë norm, al zalle nog väöl dreideilege symfonieë gesjreve weure (zelfs Mozart zien 38e symfonie, de Praagse, mis nog e menuèt).

Wie bove besjreve veurt ouch Beethoven hiel väöl vernuiinge door, wie 't vervaange vaan 't menuèt door e scherzo (wat ouch es twiede deil, ''veur'' 't lankzaam deil, kin optrejje), 't vrijer umgoon mèt de sonnatevörm en ander vörm, en de meugelekheid tot tertsverwantsjap. Zie model is de norm veur hiel väöl negentiende-iewse componiste en ouch veur väöl twintegste-iewers: Mendelssohn, Schumann, Dvořak, Brahms, Bruckner etc. hawwe allemaol 't veerdeileg modèl aon (al heet 't ierste deil bij Bruckner drei in plaots vaan twie thema's). In dezen tied oontsteit evels ouch de meugelekheid tot 'ne vrije vörm. E vreug veurbeeld is al bij Beethoven zelf te vinde: dee z'n Zesde Symfonie, in vief deile. Ouch de ''Symfonie Fantastique'' heet vief deile. De twie Lisztsymfonieë höbbe 'ne gans vrije vörm. Meh pas bij Mahler weurt 't modèl vaan Beethoven definitief losgelaote. Modern componiste höbbe grof gezag de keus symfonieë nao aw vörmprincipes te componere of 'ne vrije vörm oet te zeuke.

== Bezètting ==
:''Zuug ouch: [[symfonieorkes]]''
Wie ouch de door naom de gruutde vaan 't ensemble door de jaore, iewe heer touw. [[Orkes]]te waore in 't groetste deil vaan de achtiende iew betrèkkelek klein en soms neet mie es wat veer ensembles zouwe neume. In de ierste decennia vaan de symfonie kós 't orkes variëre vaan allein striekers (mèt 'ne [[basso continuo]]) tot e groet ensemble mèt ei paar vaan alle daan gebrukeleke blaosinstruminte. Symfonieë veur striekorkes - dèks zelfs mer dreistummeg, mèt twie viole en bas, zoonder apaarte [[altviool]]partij - waore gebrukelek bij Sammartini en Monn, symfonieë mèt väöl blozers tröf me bij de Mannheimer Sjaol aon, die gemeinelek ouch de daan nog splinternui [[klarinèt]] touwpasse. (Pa en zoon Stamitz sjreve ouch symfonieë veur striekorkeskes, meh die neumde ze ''orkestraal trio's'' resp. ''kwartètte''.) De gruutde vaan 't ensemble waor euver 't algemein gein kwestie vaan de componis z'ne smaak, meh vaan d'n hier boeveur heer sjreef: achtiende-iewse componiste waore ummers neet vrij meh componeerde in deens vaan wee häöm betaolde. De modaal symfonie oet 't rococo had neve striekers twie [[hobo]]'s en twie [[hore]]s; dit is de gebrukeleke bezètting bij beveurbeeld J.Chr. Bach en de jónge Mozart.

Toch prevalere nao 't ind vaan de achtiende iew touw artistiek-esthetische bove economische oontwikkelinge: los vaan de betaolbaarheid vaan zoen ensembles woorte de orkeste in de jaore tachteg en negeteg groeter. Dit kump door d'n invlood vaan 't Weens (Haydn) en Mannheims (Stamitz) model. De 41e symfonie vaan Mozart (1788) sjrijf 'n [[fluit]], twie hobo's, twie [[fagot]]te, twie hores, twie [[trompöt]]te, [[pauke]] en striekers veur, de 103e symfonie vaan Haydn (1795) heet daoneve ouch twie klarinètte. 'n Oetzoondering is de 100e &quot;militair&quot; symfonie vaan Haydn, mèt ouch nog väöl aander slaagwerk ([[triangel]], [[bekkes]] en [[groete trom]]).

Beethoven, eine vaan de ierste vrij componiste, sjrijf symfonieë veur ensembles zoe groet es heer ze wèlt höbbe. Dit leit detouw tot zie symfonieorkes door de jaore heer ummer groeter weurt. Heer voog de [[piccolo]] touw, [[trombone]]s (gemeinelek drei), twie extra hores, de [[contrafagot]] en 't slaagwerk (wie in Haydn zien 100e). Ouch sjöp heer de meugelekheid um zaankstumme - zoewel e koer es solozaank - in de symfonie op te numme.

Bij Berlioz weure de volgende instruminte touwgevoog: [[ophecleïde]]s/[[tuba]]'s, [[Es-klarinèt]], [[Ingelse hore]], [[kornèt]]te, [[harp]]e en klokke. Zie groet orkes is veur zienen tied revolutionair en väöl ander negentiende-iewse componiste sjrieve ieder veur e kleinder orkes. 't Ensemble wat Brahms veursjrijf kump euverein mèt 't modaal orkes veur de Beethoven-symfonieë. Bruckner daorentege breit, geïnspireerd door Wagner, de kopersectie hendeg oet (in zien Negende Symfonie veer gewoen hores, veer [[Wagnertuba]]'s, drei trompötte, drei trombones, eine [[contrabastuba]]), dewijl heer drei in plaots vaan twie vaan alle houtblozers veursjrijf. Toch is Bruckner zien oetbreiing vaan 't symfonieorkes dèks euverdreve: in de muziekdrama's vaan zien idool Wagner waore de orkeste nog väöl groeter. 't Sprik vaanzelf tot 't aontal striekers bij de greuj vaan de orkestratie haand euver haand mós touwnumme, umtot ze aanders neet bove de blozers en 't slaagwerk oet kóste klinke. In d'n tied vaan Mozart en Haydn waor tien striekers miestal neet te wieneg (al waore d'r väöl groeter orkeste, beveurbeeld in Mannheim), in de romantiek, en zeker bij Berlioz en Bruckner, waore dat 'rs väöl tientalle.

De groetste orkeste vint me bij Mahler. De umvaank vaan 't orkes versjèlt sterk per symfonie. De daarde symfonie is beveurbeeld geïnstrumenteerd veur twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, 'nen Ingelse hore, drei Bes-klarinètte, twie Es-klarinètte, veer fagotte, eine contrafagot, ach hores, veer trompötte, veer trombones, 'n tuba, oetgebreid slaagwerk (twie pauke, groete trom, snaartrommel, bekkes, [[tamboerien]], [[tamtam]], triangel, [[rooj (instrumint)|rooj]] en twie [[klokkespeul]]e), vrouwekoer, jóngeskoer, klein ensemble op d'n achtergroond, twie harpe en striekers. De Achste Symfonie (bove al geneump) heet 'n recordbezètting vaan twie piccoli, veer fluite, veer hobo's, Ingelse hore, Es-klarinèt, drei klarinètte in Bes/A, basklarinèt, veer fagotte, contrafagot (alle houtblozerspartije miervoudeg bezèt!), ach hores, veer trompötte, veer trombones, tuba, pauke, groete trom, drei paar bekkes, triangel, tamtam, klokke, klokkespeul, [[celesta]], [[piano]], [[harmonium]], [[örgel]], veer trompötte en drei trombones achter 't podium, drei sopraansolostumme, twie altstumme, tenor- bariton- en basstum, jóngerkoer, twie geminde koere, twie harpe (miervoudeg bezèt), [[mandolien]] (miervoudeg bezèt) en striekers. Mèt zoe'n enorm orkesapparaote en koere mós de striekerssectie tot wied over de hoonderd speulers. De Achste Symfonie kraog de bijnaom &quot;Symphonie der Tausend&quot;; allewel tot me aon e paor hoonderd speulers genoog heet voont de premièr en e paar ander vreug oetveuringe inderdaod mèt roond de doezend oetveurende plaots.&lt;br /&gt;Zoe'n werke kóste neet mie mèt gewoen symfonieorkeste weure oetgeveurd; veur de oetveuring mós en moot me in principe musici vaan boete 't eige ensemble aontrèkke. Dit maak 't speule vaan die symfonieë extreem deur. Bovedeen woorte de partiture zoe deep (oetgebreid) tot ze allein door professioneel [[dirigent]]e kóste weure oetgeveurd. Dit beroop, wat in de twiede helf vaan de negentiende iew opgaank had gemaak, verving noe definitief de traditioneel amateurdirectie.

Bij gelegeheid höbbe componiste nao Mahler zoe'n modelle euvergenome, meh euver 't algemein woorte de veurgesjreve ensembles in de twintegste iew weer kleiner. Behave 'n orkes nao Beethoven-maote kin me ouch keze veur beveurbeeld allein striekers of allein blozers (e [[hermenieorkes]]), of 'n kamerorkesbezètting (Schönberg) mèt alle partije inkelvoudeg bezèt. E groet orkes tröf me nog aon bij Messiaen zien Turangalîla-symfonie, mèt hiel väöl slaagwerk, piano en [[ondes Martenot]].

[[Categorie:Orkesmeziek]]</text>
      <sha1>dr4rfwxiwdhwsflv0y9tp9gx44akxbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gabriel García Márquez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27372</id>
    <revision>
      <id>486736</id>
      <parentid>469493</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T00:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lapin kuski</username>
        <id>34548</id>
      </contributor>
      <origin>486736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="fyl1d2ve8n7ck8qnzcms24c8x1zzb92" xml:space="preserve">{{Dialek|Heëlesj}}
[[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|thumb|Gabriel García Márquez (2002)]]

'''Gabriel García Márquez''' ([[Aracataca]], [[Colombia]], [[6 miert|6 meëts]] [[1927]] - [[Mexico-Sjtad]], [[Mexico]], [[17 april]] [[2014]]) waar 'ne Colombiaanse sjriever en winneer van d'r [[Nobelpries]] vuur de [[Literatuur]]. Heë waar óch 'ne publis, journalis en polletiek aktivis. García Márquez wuuert gezieë es de visaasj en wiechtigste exponent va 't ''[[magisch realisme]]'', allewaal ziene sjriefsjtiel dao nit gans in vilt te plaatsje. Márquez vermengt realisme mit wóngerlike inwuëners (alchemiste, ziguinere, vlegende pastuësj) teëge d'r achtergrónk va burgerkrege en sjreklige sjtakinge. Zien exotisch kroniek verlóch heë mit ironie en jumor, die in zien biste momente erinnerd aa [[Miguel de Cervantes]]. Reen zoewie zien groeëte vuurbilder, [[William Faulkner]] en [[Ernest Hemingway]], construeert Márquez igewikkelde plots en intriges die zien beuker tot echte pageturners make.

{{sjtumpke}}

{{DEFAULTSORT:Garcia Marquez, Gabriel}}
[[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]]
[[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]]
[[Categorie:Activiste]]
[[Categorie:Journaliste]]
[[Categorie:Sjrievers]]
[[Categorie:Persoene oet Colombia]]</text>
      <sha1>fyl1d2ve8n7ck8qnzcms24c8x1zzb92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ieredevisie 2026/27 (hierevoetbal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76145</id>
    <revision>
      <id>486735</id>
      <parentid>486712</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T22:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steinbach</username>
        <id>16</id>
      </contributor>
      <comment>Begun runde 12; Willem II toch e gans puntsje debij...</comment>
      <origin>486735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17959" sha1="28dfst16d4gezm8t760mf807pesqgrb" xml:space="preserve">'''2026/27''' is 't 71e sezoen vaan de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|'''Ieredevisie voetbal''' veur manslui]]. Wie ummer speule 18 clubs um 't kampioensjap. De ierste späölrunde begós op 7 augustus 2026; de lèste späöldaag is op 23 mei 2027.&lt;ref&gt;[https://eredivisie.nl/nieuws/speeldagenkalender-betaald-voetbal-seizoen-2026-27-vastgesteld/ VriendenLoterij Eredivisie - Speeldagenkalender betaald voetbal seizoen 2026/’27 vastgesteld]&lt;/ref&gt; [[PSV]] is de verdeidegende kampioen; nui in de Ieredevisie zien [[ADO Den Haag]], [[Cambuur Leeuwarden]] en [[Willem II (voetbalclub)|Willem II]].

==Clubs==
{| class=&quot;wikitable sortable
|- style=&quot;font-size:85%;&quot;
! Club !! Plaots !! Opgeriech !! Stadion&lt;br /&gt;Capaciteit !! Trainer !! Rizzeltaot '23/'24
|-
| [[ADO Den Haag]] || [[D'n Haag]] || [[1905]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Cars Jeans Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:ADO_Den_Haag_Stadion,_Forepark.jpg|250px]]&lt;br /&gt;15.000 || &lt;s&gt;[[Robin Peter]]&lt;/s&gt; || kampioen Ierste Dev.
|-
| [[AFC Ajax]] || [[Amsterdam]] || [[1900]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Johan Cruijff ArenA]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Amsterdam_Arena_Roof_Open.jpg|250px]]&lt;br /&gt;53.052 || [[Míchel (voetbaltrainer)|Míchel]] || 5e
|-
| [[AZ]] || [[Alkmaar]] || [[1967]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[AFAS Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:DSB-Stadion.jpg|250px|'t AFAS-stadion in Alkmaar, nog oonder de naom ''DSB Stadion''.]]&lt;br /&gt;18.023 || [[Lee-Roy Echteld]] || 7e
|-
| [[SC Cambuur]] || [[Leeuwarden]] || [[1964]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Kooi Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Kooi_Stadion_west_-_Leeuwarden_2025.jpg|250px]]&lt;br /&gt;15.000 || [[Johan Plat]] || 2e Ierste Dev.
|-
| [[SBV Excelsior]] || [[Rotterdam]] || [[1902]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Stadion Woudestein]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Rotterdam stadion woudestein.jpg|250px|D'n entree vaan Woudestein in Kralingen (Rotterdam-Oos).]]&lt;br /&gt;4.400 || [[Ruben den Uil]] || 13e
|-
| [[Feyenoord]] || [[Rotterdam]] || [[1908]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Sjtadion Feijenoord|Stadion Feijenoord]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:DeKuipdak2006.jpg|250px|De Kuip, officieel Stadion Feijenoord, gezeen vaanaof 't daak.]]&lt;br /&gt;51.137 || [[Giovanni van Bronckhorst]] || 2e
|-
| [[Fortuna Sittard]] || [[Zitterd]] || [[1968]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Fortuna Sittard Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Stadion Sittard Rapsstroh pressen.JPG|250px]]&lt;br /&gt;12.500 || [[Danny Buijs]] || 11e
|-
| [[Go Ahead Eagles]] || [[Deventer]] || [[1902]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[De Adelaarshorst]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:De_Adelaarshorst,_Deventer_(2019)_02.jpg|250px]]&lt;br /&gt;9.909 || [[Joseph Oosting]] || 12e
|-
| [[FC Groningen]] || [[Groninge (stad)|Groninge]] || [[1971]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Euroborg]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Euroborg121210.png|250px]]&lt;br /&gt;22.550 || [[Dick Lukkien]] || 9e
|-
| [[SC Heerenveen]] || [[Heerenveen]] || [[1920]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Abe Lenstra Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Abe_Lenstra_Stadion_08c.JPG|250px]]&lt;br /&gt;26.100 || [[Robin Veldman]] || 8e
|-
| [[N.E.C.]] || [[Nimwege]] || [[1910]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Goffertstadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Goffertstadion_N.E.C._Nijmegen.jpg|250px]]&lt;br /&gt;12.500 || [[Dick Schreuder]] || 3e
|-
| [[PEC Zwolle]] || [[Zwolle]] || [[1910]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[IJsseldeltastadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Zwolle IJsseldeltastadion.jpg|250px]]&lt;br /&gt;12.500 || &lt;s&gt;[[Henry van der Vegt]]&lt;/s&gt; || 15e
|-
| [[PSV]] || [[Indhove]] || [[1913]] || align=center style=&quot;font-size:85%;&quot; | [[Philips Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Philipsstadion,_2019.jpg|'t Philipsstadion in 2019, bij 'nen toesmatch vaan PSV|250px]]&lt;br /&gt;35.000 || [[Peter Bosz]] || kampioen
|-
| [[Sparta Rotterdam]] || [[Rotterdam]] || [[1888]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Het Kasteel]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Rotterdam spangen spartastadion.jpg|250px|Entree vaan ''Het Kasteel'' in Rotterdam.]]&lt;br /&gt;11.000 || [[Rogier Meijer]] || 10e
|-
| [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] || [[Velsen]] || [[1963]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[BUKO Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:02_juni_2025_IP_Images_-Telstar-01.jpg|250px|Lochfoto vaan 't BUKO-stadion in Velsen-Zuid]] || [[Henk Brugge]] || 14e
|-
| [[FC Twente]] || [[Enschede]] || [[1965]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Grolsch Veste]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Grolsch Veste wedstrijd.JPG|250px|Interieur vaan de Grolschveste bij 'nen toesmatch vaan FC Twente.]]&lt;br /&gt;30.205 || [[John van den Brom]] || 4e
|-
| [[FC Utrecht]] || [[Utrech (stad)|Utrech]] || [[1970]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Galgenwaard]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Galgenwaard_vanuit_de_lucht.jpg|250px]]&lt;br /&gt;23.750 || [[Anthony Correia]] || 6e
|-
| [[Willem II (voetbalclub)|Willem II]] || [[Tilburg]] || [[1896]] || align=center style=&quot;font-size:85%&quot; | [[Koning Willem II Stadion]]&lt;br /&gt;[[Plaetje:Willem II stadion.jpg|250px]]&lt;br /&gt;14.700 || &lt;s&gt;[[John Stegeman]]&lt;/s&gt;&lt;br /&gt;[[Jurgen Streppel]] || 3e Ierste Dev.
|}

==Matche==
{| class=wikitable
|-
! !! ADO !! AJA !! AZ !! CAM !! EXC !! FEY !! FOR !! GAE !! GRO !! HEE !! NEC !! PEC !! PSV !! SPA !! TEL !! TWE !! UTR !! WII
|-
| [[ADO Den Haag]] || bgcolor=silver | || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;19 september 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;6 september 2026&quot;&gt;2-3&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;16 augustus 2026&quot;&gt;1-4&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;24 oktober 2026&quot;&gt;2-3&lt;/span&gt; || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;17 oktober 2026&quot;&gt;2-1&lt;/span&gt; || || || || || 
|-
| [[AFC Ajax]] || || bgcolor=silver | || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;31 oktober 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;19 september 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;16 augustus 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;10 oktober 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;5 september 2026&quot;&gt;1-3&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;15 september 2026&quot;&gt;5-1&lt;/span&gt;
|-
| [[AZ]] || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;8 augustus 2026&quot;&gt;2-0&lt;/span&gt; || || bgcolor=silver | || || || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;29 augustus 2026&quot;&gt;5-2&lt;/span&gt; || || || || || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;20 september 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;25 oktober 2026&quot;&gt;0-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;11 september 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt;
|-
| [[SC Cambuur]] || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;18 oktober 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=silver | || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;7 augustus 2026&quot;&gt;0-4&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;23 augustus 2026&quot;&gt;2-5&lt;/span&gt; || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;31 oktober 2026; gestaak en neet mie oetgespäöld&quot;&gt;4-0&lt;/span&gt; || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;12 september 2026&quot;&gt;3-0&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;30 augustus 2026&quot;&gt;1-4&lt;/span&gt; || || 
|-
| [[SBV Excelsior]] || || || || || bgcolor=silver | || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;11 oktober 2026&quot;&gt;1-5&lt;/span&gt; || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;15 augustus 2026&quot;&gt;1-2&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;29 augustus 2026&quot;&gt;2-1&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;1 november 2026&quot;&gt;0-9&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;13 september 2026&quot;&gt;1-2&lt;/span&gt; || 
|-
| [[Feyenoord]] || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;30 augustus 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;10 oktober 2026&quot;&gt;2-0&lt;/span&gt; || || || bgcolor=silver | || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;31 oktober 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;16 augustus 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || || || || || || || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;20 september 2026&quot;&gt;5-0&lt;/span&gt; || 
|-
| [[Fortuna Sittard]] || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;12 september 2026&quot;&gt;1-5&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;22 augustus 2026&quot;&gt;0-2&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;15 augustus 2026&quot;&gt;3-1&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;25 oktober 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || || bgcolor=silver | || || || || || || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;10 oktober 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || || 
|-
| [[Go Ahead Eagles]] || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;23 augustus 2026&quot;&gt;3-1&lt;/span&gt; || || || || || || || bgcolor=silver | || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;12 september 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;10 oktober 2026&quot;&gt;3-3&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;23 oktober 2026&quot;&gt;3-2&lt;/span&gt; || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;8 augustus 2026&quot;&gt;4-1&lt;/span&gt;
|-
| [[FC Groningen]] || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;18 oktober 2026&quot;&gt;2-5&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;28 augustus 2026&quot;&gt;2-3&lt;/span&gt; || || bgcolor=silver | || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;18 september 2026&quot;&gt;3-0&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;1 november 2026&quot;&gt;2-3&lt;/span&gt; || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;6 september 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;9 augustus 2026&quot;&gt;2-1&lt;/span&gt; || 
|-
| [[SC Heerenveen]] || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;6 september 2026&quot;&gt;2-3&lt;/span&gt; || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;16 oktober 2026&quot;&gt;4-0&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=silver | || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;31 oktober 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;22 augustus 2026&quot;&gt;0-2&lt;/span&gt; || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;13 september 2026&quot;&gt;0-0&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;9 augustus 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || || 
|-
| [[N.E.C.]] || || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;8 september 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;5 september 2026&quot;&gt;1-3&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;18 oktober 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;20 september 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;25 oktober 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=silver | || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;8 augustus 2026&quot;&gt;1-2&lt;/span&gt; || || || 
|-
| [[PEC Zwolle]] || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;1 november 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;9 augustus 2026&quot;&gt;0-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;11 oktober 2026&quot;&gt;0-1&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;13 september 2026&quot;&gt;0-7&lt;/span&gt; || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;18 oktober 2026&quot;&gt;4-1&lt;/span&gt; || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;29 augustus 2026&quot;&gt;1-3&lt;/span&gt; || bgcolor=silver | || || || || || || 
|-
| [[PSV]] || || || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;25 oktober 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;8 augustus 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;23 augustus 2026&quot;&gt;5-1&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;9 oktober 2026&quot;&gt;2-0&lt;/span&gt; || || || bgcolor=silver | || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;13 september 2026&quot;&gt;4-1&lt;/span&gt; || || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;31 oktober 2026&quot;&gt;7-0&lt;/span&gt;
|-
| [[Sparta Rotterdam]] || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;25 oktober 2026&quot;&gt;1-2&lt;/span&gt; || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;9 augustus 2026&quot;&gt;0-1&lt;/span&gt; || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;19 september 2026&quot;&gt;0-4&lt;/span&gt; || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;4 september 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt;|| || bgcolor=silver | || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;22 augustus 2026&quot;&gt;3-3&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;17 oktober 2026&quot;&gt;3-2&lt;/span&gt;
|-
| [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;11 oktober 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;30 augustus 2026&quot;&gt;0-4&lt;/span&gt; || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;6 september 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;17 oktober 2026&quot;&gt;3-4&lt;/span&gt; || || || || || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;14 augustus 2026&quot;&gt;1-3&lt;/span&gt; || bgcolor=silver | || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;1 november 2026&quot;&gt;4-2&lt;/span&gt; || 
|-
| [[FC Twente]] || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;12 september 2026&quot;&gt;2-0&lt;/span&gt; || || || || || || || || || || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;16 augustus 2026&quot;&gt;3-1&lt;/span&gt; || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;20 september 2026&quot;&gt;3-2&lt;/span&gt; || || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;9 september 2026&quot;&gt;1-0&lt;/span&gt; || bgcolor=silver | || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;18 oktober 2026&quot;&gt;1-2&lt;/span&gt; || 
|-
| [[FC Utrecht]] || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;15 augustus 2026&quot;&gt;1-4&lt;/span&gt; || || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;5 september 2026; gestaak in de 63e menuut en oetgespäöld op 8 september 2026&quot;&gt;3-3&lt;/span&gt; || || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;24 oktober 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;30 augustus 2026&quot;&gt;1-6&lt;/span&gt; || || || || bgcolor=silver | || bgcolor=c0f0d0 | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;11 oktober 2026&quot;&gt;2-1&lt;/span&gt;
|-
| [[Willem II (voetbalclub)|Willem II]] || || || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;24 oktober 2026&quot;&gt;1-6&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;6 september 2026&quot;&gt;0-3&lt;/span&gt; || || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;19 september 2026&quot;&gt;0-1&lt;/span&gt; || || || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;30 augustus 2026&quot;&gt;2-2&lt;/span&gt; || bgcolor=ffcccc | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;15 augustus 2026&quot;&gt;1-4&lt;/span&gt; || bgcolor=bbebff | &lt;span style=&quot;cursor:help&quot; title=&quot;6 november 2026&quot;&gt;1-1&lt;/span&gt; || || || || || || bgcolor=silver | 
|}

==Stand==
{| class=wikitable
|-
! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;positie&quot;&gt;Pos.&lt;/span&gt; !! Club !! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;aontal matche gespäöld&gt;gesp.&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;aontal gewonne matche&quot;&gt;W.&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;aontal geliekgespäölde matche&quot;&gt;G.&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;aontal verlore matche&quot;&gt;V.&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;aontal punte: 3 veur de wins, 1 bij e geliekspeul&quot;&gt;Pt.&lt;/span&gt; !! &lt;span style=&quot;cursor:help;border-bottom: 1px dotted&quot; title=&quot;doelsaldo&quot;&gt;DS&lt;/span&gt;
|- bgcolor=ace1af
| 1. || [[Feyenoord]] || 11 || 7 || 4 || 0 || '''25''' || +21 (33-12)
|- bgcolor=C0F0D0
| 2. || [[AFC Ajax]] || 11 || 7 || 3 || 1 || '''24''' || +17 (30-13)
|- bgcolor=EEE8AA
| 3. || [[PSV]] || 11 || 7 || 2 || 2 || '''23''' || +22 (35-13)
|- bgcolor=B0E0E6
| 4. || [[FC Twente]] || 11 || 7 || 2 || 2 || '''23''' || +18 (28-10)
|- bgcolor=B0E0E6
| 5. || [[AZ]] || 11 || 6 || 2 || 3 || '''20''' || +7 (20-13)
|- bgcolor=B0E0E6
| 6. || [[Fortuna Zitterd]] || 11 || 5 || 4 || 2 || '''19''' || 0 (18-18)
|- bgcolor=B0E0E6
| 7. || [[sc Heerenveen]] || 11 || 5 || 3 || 3 || '''17''' || +6 (19-13)
|-
| 8. || [[FC Groningen]] || 11 || 4 || 3 || 4 || '''15''' || +4 (28-24)
|-
| 9. || [[Cambuur Leeuwarden]] || 11 || 4 || 3 || 4 || '''15''' || +1 (23-22)
|-
| 10. || [[Go Ahead Eagles]] || 11 || 3 || 5 || 3 || '''14''' || -4 (23-27)
|-
| 11. || [[Sparta Rotterdam]] || 11 || 3 || 3 || 5 || '''12''' || -6 (20-26)
|-
| 12. || [[FC Utrecht]] || 11 || 3 || 3 || 5 || '''12''' || -12 (19-31)
|-
| 13. || [[PEC Zwolle]] || 12 || 3 || 3 || 6 || '''12''' || -11 (13-24)
|-
| 14. || [[N.E.C.]] || 11 || 2 || 5 || 4 || '''11''' || -2 (17-19)
|-
| 15. || [[SBV Excelsior]] || 11 || 3 || 2 || 6 || '''11''' || -12 (16-28)
|- bgcolor=ffcccc
| 16. || [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] || 11 || 2 || 3 || 6 || '''9''' || -7 (16-23)
|- bgcolor=ff8888
| 17. || [[ADO Den Haag]] || 11 || 1 || 3 || 7 || '''6''' || -11 (13-24)
|- bgcolor=ff8888
| 18. || [[Willem II (voetbalclub)|Willem II]] || 12 || 0 || 3 || 9 || '''3''' || -29 (11-40)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Kleur
!Kwalificatie veur
|-
| style=&quot;background:#ACE1AF;&quot;|
| &lt;small&gt;Grópsfaas [[UEFA Champions League 2026/27|Champions League]]&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;background:#C0F0D0;&quot;|
| &lt;small&gt;Veurrunde Champions League&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;background:#EEE8AA;&quot;|
| &lt;small&gt;Veurrunde [[UEFA Europa League 2026/27|Europa League]]&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;background:#81BEF7;&quot;|
| &lt;small&gt;Veurrunde [[UEFA Conference League 2026/27|Conference League]]&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;background:#B0E0E6;&quot;|
| &lt;small&gt;Play-offs veur veurrunde Conference League&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFCCCC;&quot;|
| &lt;small&gt;Play-offs tege degradatie nao de [[Ierste Devisie 2024/25|Ierste Devisie]]&lt;/small&gt;
|-
| style=&quot;background:#FF8888;&quot;|
| &lt;small&gt;Degradatie nao de Ierste Devisie&lt;/small&gt;
|}

==Rifferenties==
&lt;references/&gt;

[[Categorie:Sjport in 2026]]
[[Categorie:Sjport in 2027]]
[[Categorie:Voetbal in Nederlandj]]</text>
      <sha1>28dfst16d4gezm8t760mf807pesqgrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cassandra Chiu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76193</id>
    <revision>
      <id>486732</id>
      <parentid>486728</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59010-12</username>
        <id>34546</id>
      </contributor>
      <comment>/* extern links */</comment>
      <origin>486732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="mj7qxduxf99oylteqaasdn2km61kejg" xml:space="preserve">'''Cassandra Verónica de Jesus Chiu''' (Chineesj naome: '''趙嘉晞'''; geboortedatum: 2001-07-29) is ein Macaneesj model en danseresj.&lt;ref&gt;https://nypost.com/2024/11/15/entertainment/73rd-miss-universe-competition-kicks-off-with-dazzling-national-costumes-photos/&lt;/ref&gt; Chiu waor eine van de top 30 vrouwjes in de [[:simple:Miss Universe 2024|73ste Miss Universe Competitie]],&lt;ref&gt;https://macaonews.org/videos/macao-i-ask-you-answer-cassandra-chiu-miss-universe-macau/&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/t1g8v--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241202115716/https://video.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQOFQROl3em6UNpb0Uke8CW0IyCvn2f3ro3WHIfDIBrc3Bz3ZjJNERv5bnylJydeE4Qe0fjurJGQ0NkbPAreH6pA.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjE0Njg2ODU1NjA0NTg5MzksInZlbmNvZGVfdGFnIjoieHB2X3Byb2dyZXNzaXZlLkZBQ0VCT09LLi5DMy4xMjgwLmRhc2hfaDI2NC1iYXNpYy1nZW4yXzcyMHAifQ&amp;_nc_ht=video.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=100&amp;strext=1&amp;vs=2f5fbabaa64f39d9&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HSUpVNnhzd1BqbktEeUFDQU9WLUVGdXp6bGhkYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dKYlU3QnYwb3poWWV2b0RBRkFiTmdkSW1RSk5ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJva68ZHg8JsFFQIoAkMzLBdAYrcKPXCj1xgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYCMspCtcj4zu7Y6tgZ6995SAMxYAMQwbAp0eybOPiUI9w&amp;oe=674F67D7&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; dus mensej oet vele lande haan zien.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/DDG-4Q_vwaj/&lt;/ref&gt;

Chiu haor geleerd aaf [[:zh:聖公會中學 (澳門)|Macau Anglikaans Kolege]] en [[:pt:Universidade de Macau|Universiteit van Macau]];&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/MacauAnglicanCollege/posts/we-have-some-very-talented-students-at-mac-and-our-recent-performance-macs-got-t/951818601650305/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://citalks.com/video/m2f4ccsl-embracing-mental-health-advocating-for-compassion-and-support&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/o9TGi--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241203174609/https://video-mxp2-1.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQNGIH_--oILjZqRkZlFBc0ZZ_qxDdlnbT_b3goLsiOdn6BrUVJjBKXPOrW7tOytSDPr3DYSuPbvBvNTQ9mKRf-j.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjU5NjU4OTgyOTM3NTA2NSwidmVuY29kZV90YWciOiJ4cHZfcHJvZ3Jlc3NpdmUuRkFDRUJPT0suLkMyLjg4Ni5kYXNoX2gyNjQtYmFzaWMtZ2VuMl83MjBwIn0&amp;_nc_ht=video-mxp2-1.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=101&amp;strext=1&amp;vs=afb40bdcf7126ca1&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HTmxJeGh1UXRLcUhOUVVHQUx6Wm1kZFRiTXdKYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dJaFd2eHRQNnJHVV90VURBR3hyWTBBbkgyMS1ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJrKR2s2Mpo8CFQIoAkMyLBdAV-xaHKwIMRgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYAkydSDd1Qx_LRehL22RzmVUdAN1O8Oauatc675smUBcQ&amp;oe=67512B24&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; noe hef ze ein bachelor's graad.&lt;ref&gt;https://jtm.com.mo/local/cassandra-chiu-entre-30-universo/&lt;/ref&gt; Chiu hadde gegeweerd veur [[:zh-yue:微辣|Manner Culture Ltd.]];&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/COmlGv9Nqwf/&lt;/ref&gt; sie waor bekind bij vele Kantonese mensej deur dit.&lt;ref&gt;https://hk.news.yahoo.com/%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E9%98%BF%E6%99%B6%E9%80%9D%E4%B8%96%EF%B8%B3%E9%9C%8D%E5%93%A5%E7%AD%89%E5%A4%9A%E5%90%8D%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E8%97%9D%E4%BA%BA%E7%96%91%E8%88%87%E5%85%AC%E5%8F%B8%E5%89%B2%E5%B8%AD-%E8%B4%8A%E5%8A%A9%E6%BC%94%E5%87%BA%E5%98%85%E5%81%A5%E8%BA%AB%E5%AE%A4%E8%A2%AB%E6%8F%AD%E5%90%8C%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E6%9C%89%E9%97%9C%E9%80%A3-081934455.html&lt;/ref&gt; De [[:wuu:澳門壁球總會|Macao Squash Verenigj]] had Chiu træind veur squash;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/macausquash/photos/a.321703037935589/1939717876134089/&lt;/ref&gt; ze waor ein keer ouch in 't Macaose regionaol team.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=C6zvxCvsx4c&lt;/ref&gt;

==rifferenties==
&lt;references/&gt;

==extern links==
*IMDb: https://www.imdb.com/de/name/nm16746880/
*Linktree: &lt;nowiki&gt;ht&lt;nowiki&gt;tps://linkt&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;r.ee/cassandrachiu&lt;/nowiki&gt;
*ShopMy: https://shopmy.us/shop/cassandrachiu</text>
      <sha1>mj7qxduxf99oylteqaasdn2km61kejg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>486733</id>
      <parentid>486732</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59010-12</username>
        <id>34546</id>
      </contributor>
      <comment>/* extern links */</comment>
      <origin>486733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="ha9kcn0b8t56znvlsegs51nwwm51w6c" xml:space="preserve">'''Cassandra Verónica de Jesus Chiu''' (Chineesj naome: '''趙嘉晞'''; geboortedatum: 2001-07-29) is ein Macaneesj model en danseresj.&lt;ref&gt;https://nypost.com/2024/11/15/entertainment/73rd-miss-universe-competition-kicks-off-with-dazzling-national-costumes-photos/&lt;/ref&gt; Chiu waor eine van de top 30 vrouwjes in de [[:simple:Miss Universe 2024|73ste Miss Universe Competitie]],&lt;ref&gt;https://macaonews.org/videos/macao-i-ask-you-answer-cassandra-chiu-miss-universe-macau/&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/t1g8v--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241202115716/https://video.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQOFQROl3em6UNpb0Uke8CW0IyCvn2f3ro3WHIfDIBrc3Bz3ZjJNERv5bnylJydeE4Qe0fjurJGQ0NkbPAreH6pA.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjE0Njg2ODU1NjA0NTg5MzksInZlbmNvZGVfdGFnIjoieHB2X3Byb2dyZXNzaXZlLkZBQ0VCT09LLi5DMy4xMjgwLmRhc2hfaDI2NC1iYXNpYy1nZW4yXzcyMHAifQ&amp;_nc_ht=video.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=100&amp;strext=1&amp;vs=2f5fbabaa64f39d9&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HSUpVNnhzd1BqbktEeUFDQU9WLUVGdXp6bGhkYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dKYlU3QnYwb3poWWV2b0RBRkFiTmdkSW1RSk5ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJva68ZHg8JsFFQIoAkMzLBdAYrcKPXCj1xgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYCMspCtcj4zu7Y6tgZ6995SAMxYAMQwbAp0eybOPiUI9w&amp;oe=674F67D7&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; dus mensej oet vele lande haan zien.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/DDG-4Q_vwaj/&lt;/ref&gt;

Chiu haor geleerd aaf [[:zh:聖公會中學 (澳門)|Macau Anglikaans Kolege]] en [[:pt:Universidade de Macau|Universiteit van Macau]];&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/MacauAnglicanCollege/posts/we-have-some-very-talented-students-at-mac-and-our-recent-performance-macs-got-t/951818601650305/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://citalks.com/video/m2f4ccsl-embracing-mental-health-advocating-for-compassion-and-support&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/o9TGi--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241203174609/https://video-mxp2-1.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQNGIH_--oILjZqRkZlFBc0ZZ_qxDdlnbT_b3goLsiOdn6BrUVJjBKXPOrW7tOytSDPr3DYSuPbvBvNTQ9mKRf-j.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjU5NjU4OTgyOTM3NTA2NSwidmVuY29kZV90YWciOiJ4cHZfcHJvZ3Jlc3NpdmUuRkFDRUJPT0suLkMyLjg4Ni5kYXNoX2gyNjQtYmFzaWMtZ2VuMl83MjBwIn0&amp;_nc_ht=video-mxp2-1.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=101&amp;strext=1&amp;vs=afb40bdcf7126ca1&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HTmxJeGh1UXRLcUhOUVVHQUx6Wm1kZFRiTXdKYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dJaFd2eHRQNnJHVV90VURBR3hyWTBBbkgyMS1ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJrKR2s2Mpo8CFQIoAkMyLBdAV-xaHKwIMRgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYAkydSDd1Qx_LRehL22RzmVUdAN1O8Oauatc675smUBcQ&amp;oe=67512B24&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; noe hef ze ein bachelor's graad.&lt;ref&gt;https://jtm.com.mo/local/cassandra-chiu-entre-30-universo/&lt;/ref&gt; Chiu hadde gegeweerd veur [[:zh-yue:微辣|Manner Culture Ltd.]];&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/COmlGv9Nqwf/&lt;/ref&gt; sie waor bekind bij vele Kantonese mensej deur dit.&lt;ref&gt;https://hk.news.yahoo.com/%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E9%98%BF%E6%99%B6%E9%80%9D%E4%B8%96%EF%B8%B3%E9%9C%8D%E5%93%A5%E7%AD%89%E5%A4%9A%E5%90%8D%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E8%97%9D%E4%BA%BA%E7%96%91%E8%88%87%E5%85%AC%E5%8F%B8%E5%89%B2%E5%B8%AD-%E8%B4%8A%E5%8A%A9%E6%BC%94%E5%87%BA%E5%98%85%E5%81%A5%E8%BA%AB%E5%AE%A4%E8%A2%AB%E6%8F%AD%E5%90%8C%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E6%9C%89%E9%97%9C%E9%80%A3-081934455.html&lt;/ref&gt; De [[:wuu:澳門壁球總會|Macao Squash Verenigj]] had Chiu træind veur squash;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/macausquash/photos/a.321703037935589/1939717876134089/&lt;/ref&gt; ze waor ein keer ouch in 't Macaose regionaol team.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=C6zvxCvsx4c&lt;/ref&gt;

==rifferenties==
&lt;references/&gt;

==extern links==
*IMDb: https://www.imdb.com/de/name/nm16746880/
*Linktree: &lt;nowiki&gt;ht&lt;/nowiki&gt;tps://linkt&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;r.ee/cassandrachiu&lt;/nowiki&gt;
*ShopMy: https://shopmy.us/shop/cassandrachiu</text>
      <sha1>ha9kcn0b8t56znvlsegs51nwwm51w6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>486734</id>
      <parentid>486733</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T18:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59010-12</username>
        <id>34546</id>
      </contributor>
      <comment>/* extern links */</comment>
      <origin>486734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="gvjm0ezcri6nabvps4tn1e02m7ekff1" xml:space="preserve">'''Cassandra Verónica de Jesus Chiu''' (Chineesj naome: '''趙嘉晞'''; geboortedatum: 2001-07-29) is ein Macaneesj model en danseresj.&lt;ref&gt;https://nypost.com/2024/11/15/entertainment/73rd-miss-universe-competition-kicks-off-with-dazzling-national-costumes-photos/&lt;/ref&gt; Chiu waor eine van de top 30 vrouwjes in de [[:simple:Miss Universe 2024|73ste Miss Universe Competitie]],&lt;ref&gt;https://macaonews.org/videos/macao-i-ask-you-answer-cassandra-chiu-miss-universe-macau/&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/t1g8v--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241202115716/https://video.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQOFQROl3em6UNpb0Uke8CW0IyCvn2f3ro3WHIfDIBrc3Bz3ZjJNERv5bnylJydeE4Qe0fjurJGQ0NkbPAreH6pA.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjE0Njg2ODU1NjA0NTg5MzksInZlbmNvZGVfdGFnIjoieHB2X3Byb2dyZXNzaXZlLkZBQ0VCT09LLi5DMy4xMjgwLmRhc2hfaDI2NC1iYXNpYy1nZW4yXzcyMHAifQ&amp;_nc_ht=video.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=100&amp;strext=1&amp;vs=2f5fbabaa64f39d9&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HSUpVNnhzd1BqbktEeUFDQU9WLUVGdXp6bGhkYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dKYlU3QnYwb3poWWV2b0RBRkFiTmdkSW1RSk5ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJva68ZHg8JsFFQIoAkMzLBdAYrcKPXCj1xgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYCMspCtcj4zu7Y6tgZ6995SAMxYAMQwbAp0eybOPiUI9w&amp;oe=674F67D7&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; dus mensej oet vele lande haan zien.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/DDG-4Q_vwaj/&lt;/ref&gt;

Chiu haor geleerd aaf [[:zh:聖公會中學 (澳門)|Macau Anglikaans Kolege]] en [[:pt:Universidade de Macau|Universiteit van Macau]];&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/MacauAnglicanCollege/posts/we-have-some-very-talented-students-at-mac-and-our-recent-performance-macs-got-t/951818601650305/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://citalks.com/video/m2f4ccsl-embracing-mental-health-advocating-for-compassion-and-support&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/o9TGi--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241203174609/https://video-mxp2-1.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQNGIH_--oILjZqRkZlFBc0ZZ_qxDdlnbT_b3goLsiOdn6BrUVJjBKXPOrW7tOytSDPr3DYSuPbvBvNTQ9mKRf-j.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjU5NjU4OTgyOTM3NTA2NSwidmVuY29kZV90YWciOiJ4cHZfcHJvZ3Jlc3NpdmUuRkFDRUJPT0suLkMyLjg4Ni5kYXNoX2gyNjQtYmFzaWMtZ2VuMl83MjBwIn0&amp;_nc_ht=video-mxp2-1.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=101&amp;strext=1&amp;vs=afb40bdcf7126ca1&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HTmxJeGh1UXRLcUhOUVVHQUx6Wm1kZFRiTXdKYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dJaFd2eHRQNnJHVV90VURBR3hyWTBBbkgyMS1ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJrKR2s2Mpo8CFQIoAkMyLBdAV-xaHKwIMRgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYAkydSDd1Qx_LRehL22RzmVUdAN1O8Oauatc675smUBcQ&amp;oe=67512B24&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; noe hef ze ein bachelor's graad.&lt;ref&gt;https://jtm.com.mo/local/cassandra-chiu-entre-30-universo/&lt;/ref&gt; Chiu hadde gegeweerd veur [[:zh-yue:微辣|Manner Culture Ltd.]];&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/COmlGv9Nqwf/&lt;/ref&gt; sie waor bekind bij vele Kantonese mensej deur dit.&lt;ref&gt;https://hk.news.yahoo.com/%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E9%98%BF%E6%99%B6%E9%80%9D%E4%B8%96%EF%B8%B3%E9%9C%8D%E5%93%A5%E7%AD%89%E5%A4%9A%E5%90%8D%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E8%97%9D%E4%BA%BA%E7%96%91%E8%88%87%E5%85%AC%E5%8F%B8%E5%89%B2%E5%B8%AD-%E8%B4%8A%E5%8A%A9%E6%BC%94%E5%87%BA%E5%98%85%E5%81%A5%E8%BA%AB%E5%AE%A4%E8%A2%AB%E6%8F%AD%E5%90%8C%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E6%9C%89%E9%97%9C%E9%80%A3-081934455.html&lt;/ref&gt; De [[:wuu:澳門壁球總會|Macao Squash Verenigj]] had Chiu træind veur squash;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/macausquash/photos/a.321703037935589/1939717876134089/&lt;/ref&gt; ze waor ein keer ouch in 't Macaose regionaol team.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=C6zvxCvsx4c&lt;/ref&gt;

==rifferenties==
&lt;references/&gt;

==extern links==
*IMDb: https://www.imdb.com/de/name/nm16746880/
*Linktree: &lt;nowiki&gt;ht&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;tps://linkt&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;r.ee/cassandrachiu&lt;/nowiki&gt;
*ShopMy: https://shopmy.us/shop/cassandrachiu</text>
      <sha1>gvjm0ezcri6nabvps4tn1e02m7ekff1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>486737</id>
      <parentid>486734</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T07:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59082-19</username>
        <id>34549</id>
      </contributor>
      <comment>/* extern links */</comment>
      <origin>486737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="5kavlo8edblh2hhaxuyum237orypn1k" xml:space="preserve">'''Cassandra Verónica de Jesus Chiu''' (Chineesj naome: '''趙嘉晞'''; geboortedatum: 2001-07-29) is ein Macaneesj model en danseresj.&lt;ref&gt;https://nypost.com/2024/11/15/entertainment/73rd-miss-universe-competition-kicks-off-with-dazzling-national-costumes-photos/&lt;/ref&gt; Chiu waor eine van de top 30 vrouwjes in de [[:simple:Miss Universe 2024|73ste Miss Universe Competitie]],&lt;ref&gt;https://macaonews.org/videos/macao-i-ask-you-answer-cassandra-chiu-miss-universe-macau/&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/t1g8v--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241202115716/https://video.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQOFQROl3em6UNpb0Uke8CW0IyCvn2f3ro3WHIfDIBrc3Bz3ZjJNERv5bnylJydeE4Qe0fjurJGQ0NkbPAreH6pA.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjE0Njg2ODU1NjA0NTg5MzksInZlbmNvZGVfdGFnIjoieHB2X3Byb2dyZXNzaXZlLkZBQ0VCT09LLi5DMy4xMjgwLmRhc2hfaDI2NC1iYXNpYy1nZW4yXzcyMHAifQ&amp;_nc_ht=video.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=100&amp;strext=1&amp;vs=2f5fbabaa64f39d9&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HSUpVNnhzd1BqbktEeUFDQU9WLUVGdXp6bGhkYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dKYlU3QnYwb3poWWV2b0RBRkFiTmdkSW1RSk5ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJva68ZHg8JsFFQIoAkMzLBdAYrcKPXCj1xgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYCMspCtcj4zu7Y6tgZ6995SAMxYAMQwbAp0eybOPiUI9w&amp;oe=674F67D7&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; dus mensej oet vele lande haan zien.&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/DDG-4Q_vwaj/&lt;/ref&gt;

Chiu haor geleerd aaf [[:zh:聖公會中學 (澳門)|Macau Anglikaans Kolege]] en [[:pt:Universidade de Macau|Universiteit van Macau]];&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/MacauAnglicanCollege/posts/we-have-some-very-talented-students-at-mac-and-our-recent-performance-macs-got-t/951818601650305/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://citalks.com/video/m2f4ccsl-embracing-mental-health-advocating-for-compassion-and-support&lt;/ref&gt;&lt;!--https://ghostarchive.org/archive/o9TGi--&gt;&lt;!--https://web.archive.org/web/20241203174609/https://video-mxp2-1.xx.fbcdn.net/o1/v/t2/f2/m69/AQNGIH_--oILjZqRkZlFBc0ZZ_qxDdlnbT_b3goLsiOdn6BrUVJjBKXPOrW7tOytSDPr3DYSuPbvBvNTQ9mKRf-j.mp4?efg=eyJ4cHZfYXNzZXRfaWQiOjU5NjU4OTgyOTM3NTA2NSwidmVuY29kZV90YWciOiJ4cHZfcHJvZ3Jlc3NpdmUuRkFDRUJPT0suLkMyLjg4Ni5kYXNoX2gyNjQtYmFzaWMtZ2VuMl83MjBwIn0&amp;_nc_ht=video-mxp2-1.xx.fbcdn.net&amp;_nc_cat=101&amp;strext=1&amp;vs=afb40bdcf7126ca1&amp;_nc_vs=HBksFQIYOnBhc3N0aHJvdWdoX2V2ZXJzdG9yZS9HTmxJeGh1UXRLcUhOUVVHQUx6Wm1kZFRiTXdKYm1kakFBQUYVAALIAQAVAhg6cGFzc3Rocm91Z2hfZXZlcnN0b3JlL0dJaFd2eHRQNnJHVV90VURBR3hyWTBBbkgyMS1ickZxQUFBRhUCAsgBACgAGAAbAogHdXNlX29pbAExEnByb2dyZXNzaXZlX3JlY2lwZQExFQAAJrKR2s2Mpo8CFQIoAkMyLBdAV-xaHKwIMRgZZGFzaF9oMjY0LWJhc2ljLWdlbjJfNzIwcBEAdQIA&amp;ccb=9-4&amp;oh=00_AYAkydSDd1Qx_LRehL22RzmVUdAN1O8Oauatc675smUBcQ&amp;oe=67512B24&amp;_nc_sid=1d576d&amp;dl=1--&gt; noe hef ze ein bachelor's graad.&lt;ref&gt;https://jtm.com.mo/local/cassandra-chiu-entre-30-universo/&lt;/ref&gt; Chiu hadde gegeweerd veur [[:zh-yue:微辣|Manner Culture Ltd.]];&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/COmlGv9Nqwf/&lt;/ref&gt; sie waor bekind bij vele Kantonese mensej deur dit.&lt;ref&gt;https://hk.news.yahoo.com/%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E9%98%BF%E6%99%B6%E9%80%9D%E4%B8%96%EF%B8%B3%E9%9C%8D%E5%93%A5%E7%AD%89%E5%A4%9A%E5%90%8D%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E8%97%9D%E4%BA%BA%E7%96%91%E8%88%87%E5%85%AC%E5%8F%B8%E5%89%B2%E5%B8%AD-%E8%B4%8A%E5%8A%A9%E6%BC%94%E5%87%BA%E5%98%85%E5%81%A5%E8%BA%AB%E5%AE%A4%E8%A2%AB%E6%8F%AD%E5%90%8C%E5%BE%AE%E8%BE%A3%E6%9C%89%E9%97%9C%E9%80%A3-081934455.html&lt;/ref&gt; De [[:wuu:澳門壁球總會|Macao Squash Verenigj]] had Chiu træind veur squash;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/macausquash/photos/a.321703037935589/1939717876134089/&lt;/ref&gt; ze waor ein keer ouch in 't Macaose regionaol team.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=C6zvxCvsx4c&lt;/ref&gt;

==rifferenties==
&lt;references/&gt;

==extern links==
*[https://www.imdb.com/de/name/nm16746880/ Cassandra Chiu - IMDb]
*[https://shopmy.us/shop/cassandrachiu Top-Rated Finds by Leading Curators | ShopMy]
[[Categorie:squashspelaers]][[Categorie:Persoene oet Macau]]</text>
      <sha1>5kavlo8edblh2hhaxuyum237orypn1k</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>