Wikipedia lldwiki https://lld.wikipedia.org/wiki/Plata_prinzipala MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 2743 253335 252374 2026-10-27T08:37:20Z Moroder 67 253335 wikitext text/x-wiki [[File:"Gruppe 13" Domenikanergalerie Bozen 1954.jpg|miniatura|alt=Artexhibition of the "Group 13" in the Domenicaner Gallery Bolzano 1954|cudejel dla mostra dla "grupa 13" tla galaria Domenicans Bulsan 1954]] [[File:Tiroler Kunstpavillion Innsbruck 1967 Gruppe "Ruscél" Gröden.jpg|miniatura|alt=Tyrolean Artpavilion Innsbruck 1967 Groupexhibition "Ruscél" Gardena Valley|cudejel dla mostra tl Kunstpavilion a Dispruch 1967 dla grupa "Ruscél" ]] {{Gherdëina}} '''Ruscél''' fova na grupa de artisć de [[Gherdëina]] ti ani 1956-1968 == Coche nasc la grupa Ruscél == Dala grupa [[Lia Mostra d’Ert]], ''Kreis für Kunstschaffenden'' se à l ann 1953 spartì na pert de cumëmbri metan su la grupa ''Ruscél'', che tl prim ova mo inuem ''Grupa di 13''.<ref>Elfriede Perathoner: ''Grödner Krippenschnitzkunst'', Folioverlag 2004. p. 52/53. ISBN 3-85256-279-1</ref>. For inò univel fat doi mostres da d’insta. La mostra de ert tradizionela de Gherdëina fova tla sala dla Mostra d’Ert sun Plaza Sant Antone. La grupa Ruscél al incontra presentova si lëures ti primes ani tl chino Dolomiti a [[Urtijëi]]. Ai 13 de lugio 1963 à la grupa pedù giaurì na si sala tla cësa dla vedla scola ulache l ie al didancuei la Posta cun na mostra sun [[Josef Moroder Jumbiërch|Josef Moroder]]<ref>''Cronica'',[[Calënder de Gherdëina]] 1956, 1958, 1960.</ref>. Tla sala dl chino Dolomiti ova 15 artisć dla grupa Ruscél metù ora l ann 1956 si lëures. La zaita Dolomiten scrisc: ''I artisć dla grupa Ruscél ie dastramp criatives y pudëssa se mustré sun gran mostres tla Talia y nce oradeca'' (traduzion dal tudësch).<ref>Dolomiten 24 de agost 1965, ora dl liber ''100 ani Lia Mostra d’Ert Urtijëi'', plata 30, Lia Mostra d’Ert Urtijëi 2020, ISBN:978-88-8171-140-6</ref>. Ufizialmënter ie unida metuda su la grupa Ruscél ai 12 de merz l ann 1957 da Guido Dauru, Gottfried Moroder, Rudolf Moroder Rudolfine, Viktor Moroder, [[Luis Piazza]], [[Mili Schmalzl]] y Adolf Vallazza. Dal scumenciamënt mpo fovel nce leprò [[Josef Kostner]], David Moroder, [[Raimund Mureda]] y Rudolf Moroder de Gottfried. Tl 1954 oven pudù mëter ora tla Domenikaner-Galerie a Bulsan. Śën fova nce ruvà leprò  pra la grupa Edmund Moroder, [[Fini Martiner Moroder|Finy Martiner]], Gottfried Moroder junior, Bruno Vallazza, Karl Vallazza y [[Markus Vallazza]]. == Mostra tla Dominikanergalerie a Bulsan == <gallery> Mostra Ruscel Bulsan 1956.jpg Mostra Ruscel Bulsan 1956.jpg </gallery> == Mostres internazioneles == Uni ann metova la grupa “Ruscel” a jì mostres persuneles o culetives y sëuraprò nce mostres oradeca, coche a [[Firenze]], [[Minca]], [[Stockholm]] o [[Dispruch]]. Tres n liam strënt cun l ''Südtiroler Künstlerbund'' a la grupa Ruscél nce fat pea pra mostres oradeca y cuncorsc dèrt che à purtà nce plu pesć ai artisć de Gherdëina. Tl 1967 à la grupa Ruscél metù ora tl Kunstpavillon de Dispruch lëures de Markus Vallazza, Alfred Vallazza, Adolf Vallazza, Josef Kostner y [[Martin Demetz]]. Tl catalog dla mostra a Dispruch tl 1967 ova Gottfried Hohenauer scrit: ''Dala tëma che la tradizion nraviseda pudësse safuië n vif svilup artistch ie nasciù l Ruscél'' (traduzion dal tudësch). <ref>''Ausstellungskatalog der Gruppe Ruscel 1967'', Archiv des Kreises für Kunst und Kultur.</ref> Nce la zaita AZ ''Allgemeine Tiroler Anzeiger'' ova scrit de chësta mostra: ''Bele dan 10 ani ova scultëures de Gherdëina metù ora tlo a Dispruch. Ntlëuta fova metù ora artejanat artistich ma śën iel da se fé marueia coche chëi de Gherdëina se presënta. Ëi à tëut su la tendënzes modernes, jan a crì stredes persuneles'' (traduzion dal tudësch).<ref>Allgemeine Tiroler Anzeiger, ''Tagesgeschehen'', 2 de agost dl 1967, da Elfriede Perathoner: ''Grödner Krippenschnitzkunst'' Folioverlag 2004, p.55 ISBN 3-85256-279-1.</ref>. [[File:Vedla scola pert da surëdl de Urtijëi.jpg|miniatura|left|alt=La grupa Ruscel metova ora suenz tla vedla scola elementera ulache sën ie la sënta dla posta.|La grupa Ruscel metova ora suenz tla vedla scola elementera ulache sën ie la sënta dla posta.]] L suzes dla grupa “Ruscél” univa da ann a ann majer, nchina l ann 1964. Ma pò da ntlëuta fovel for manco da lëur, tant che 50 scultëures ova messù la dé su. L cunzil vatican (1962-1965) y la mascins da ziplé, unides su ti ani 1960, à nce purtà pro a na stënta de lëur. Ntëur ala fin di ani 1960 l à la grupa “Ruscél” data su. Feter te chël tëmp se al furmà a Urtijëi na grupa cun tendënzes artistiches plu nueves, astrates tlameda ''Indra''.  I cumëmbri de chësta grupa fova Albert Moroder, Norbert Moroder, Adolf Kostner, y Markus Schenk.  == Notes == <references/> == Bibliografia == * ''Galeria dl Ruscel.'' [[Nëus Ladins]], 1. d'agost 1963, pl. 4. == Cëla nce == *[[Ert visuela]] *[[Modernism]] *[[L ert de ziplè te Gherdëina|Ruscel]] [[Categoria:Ert|Ruscel, Grupa]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina|Ruscel, Grupa]‎]] [[Categoria:Cultura ladina|Ruscel, Grupa]]] [[Categoria:Urtijëi||Ruscel, Grupa]]] 1gqksqditkp40re95adi669yeya0fvo 253336 253335 2026-10-27T08:38:13Z Moroder 67 253336 wikitext text/x-wiki [[File:"Gruppe 13" Domenikanergalerie Bozen 1954.jpg|miniatura|alt=Artexhibition of the "Group 13" in the Domenicaner Gallery Bolzano 1954|cudejel dla mostra dla "grupa 13" tla galaria Domenicans Bulsan 1954]] [[File:Tiroler Kunstpavillion Innsbruck 1967 Gruppe "Ruscél" Gröden.jpg|miniatura|alt=Tyrolean Artpavilion Innsbruck 1967 Groupexhibition "Ruscél" Gardena Valley|cudejel dla mostra tl Kunstpavilion a Dispruch 1967 dla grupa "Ruscél" ]] {{Gherdëina}} '''Ruscél''' fova na grupa de artisć de [[Gherdëina]] ti ani 1956-1968 == Coche nasc la grupa Ruscél == Dala grupa [[Lia Mostra d’Ert]], ''Kreis für Kunstschaffenden'' se à l ann 1953 spartì na pert de cumëmbri metan su la grupa ''Ruscél'', che tl prim ova mo inuem ''Grupa di 13''.<ref>Elfriede Perathoner: ''Grödner Krippenschnitzkunst'', Folioverlag 2004. p. 52/53. ISBN 3-85256-279-1</ref>. For inò univel fat doi mostres da d’insta. La mostra de ert tradizionela de Gherdëina fova tla sala dla Mostra d’Ert sun Plaza Sant Antone. La grupa Ruscél al incontra presentova si lëures ti primes ani tl chino Dolomiti a [[Urtijëi]]. Ai 13 de lugio 1963 à la grupa pedù giaurì na si sala tla cësa dla vedla scola ulache l ie al didancuei la Posta cun na mostra sun [[Josef Moroder Jumbiërch|Josef Moroder]]<ref>''Cronica'',[[Calënder de Gherdëina]] 1956, 1958, 1960.</ref>. Tla sala dl chino Dolomiti ova 15 artisć dla grupa Ruscél metù ora l ann 1956 si lëures. La zaita Dolomiten scrisc: ''I artisć dla grupa Ruscél ie dastramp criatives y pudëssa se mustré sun gran mostres tla Talia y nce oradeca'' (traduzion dal tudësch).<ref>Dolomiten 24 de agost 1965, ora dl liber ''100 ani Lia Mostra d’Ert Urtijëi'', plata 30, Lia Mostra d’Ert Urtijëi 2020, ISBN:978-88-8171-140-6</ref>. Ufizialmënter ie unida metuda su la grupa Ruscél ai 12 de merz l ann 1957 da Guido Dauru, Gottfried Moroder, Rudolf Moroder Rudolfine, Viktor Moroder, [[Luis Piazza]], [[Mili Schmalzl]] y Adolf Vallazza. Dal scumenciamënt mpo fovel nce leprò [[Josef Kostner]], David Moroder, [[Raimund Mureda]] y Rudolf Moroder de Gottfried. Tl 1954 oven pudù mëter ora tla Domenikaner-Galerie a Bulsan. Śën fova nce ruvà leprò  pra la grupa Edmund Moroder, [[Fini Martiner Moroder|Finy Martiner]], Gottfried Moroder junior, Bruno Vallazza, Karl Vallazza y [[Markus Vallazza]]. == Mostra tla Dominikanergalerie a Bulsan == <gallery> Mostra Ruscel Bulsan 1956.jpg Mostra Ruscel Bulsan 1956 artistc.jpg </gallery> == Mostres internazioneles == Uni ann metova la grupa “Ruscel” a jì mostres persuneles o culetives y sëuraprò nce mostres oradeca, coche a [[Firenze]], [[Minca]], [[Stockholm]] o [[Dispruch]]. Tres n liam strënt cun l ''Südtiroler Künstlerbund'' a la grupa Ruscél nce fat pea pra mostres oradeca y cuncorsc dèrt che à purtà nce plu pesć ai artisć de Gherdëina. Tl 1967 à la grupa Ruscél metù ora tl Kunstpavillon de Dispruch lëures de Markus Vallazza, Alfred Vallazza, Adolf Vallazza, Josef Kostner y [[Martin Demetz]]. Tl catalog dla mostra a Dispruch tl 1967 ova Gottfried Hohenauer scrit: ''Dala tëma che la tradizion nraviseda pudësse safuië n vif svilup artistch ie nasciù l Ruscél'' (traduzion dal tudësch). <ref>''Ausstellungskatalog der Gruppe Ruscel 1967'', Archiv des Kreises für Kunst und Kultur.</ref> Nce la zaita AZ ''Allgemeine Tiroler Anzeiger'' ova scrit de chësta mostra: ''Bele dan 10 ani ova scultëures de Gherdëina metù ora tlo a Dispruch. Ntlëuta fova metù ora artejanat artistich ma śën iel da se fé marueia coche chëi de Gherdëina se presënta. Ëi à tëut su la tendënzes modernes, jan a crì stredes persuneles'' (traduzion dal tudësch).<ref>Allgemeine Tiroler Anzeiger, ''Tagesgeschehen'', 2 de agost dl 1967, da Elfriede Perathoner: ''Grödner Krippenschnitzkunst'' Folioverlag 2004, p.55 ISBN 3-85256-279-1.</ref>. [[File:Vedla scola pert da surëdl de Urtijëi.jpg|miniatura|left|alt=La grupa Ruscel metova ora suenz tla vedla scola elementera ulache sën ie la sënta dla posta.|La grupa Ruscel metova ora suenz tla vedla scola elementera ulache sën ie la sënta dla posta.]] L suzes dla grupa “Ruscél” univa da ann a ann majer, nchina l ann 1964. Ma pò da ntlëuta fovel for manco da lëur, tant che 50 scultëures ova messù la dé su. L cunzil vatican (1962-1965) y la mascins da ziplé, unides su ti ani 1960, à nce purtà pro a na stënta de lëur. Ntëur ala fin di ani 1960 l à la grupa “Ruscél” data su. Feter te chël tëmp se al furmà a Urtijëi na grupa cun tendënzes artistiches plu nueves, astrates tlameda ''Indra''.  I cumëmbri de chësta grupa fova Albert Moroder, Norbert Moroder, Adolf Kostner, y Markus Schenk.  == Notes == <references/> == Bibliografia == * ''Galeria dl Ruscel.'' [[Nëus Ladins]], 1. d'agost 1963, pl. 4. == Cëla nce == *[[Ert visuela]] *[[Modernism]] *[[L ert de ziplè te Gherdëina|Ruscel]] [[Categoria:Ert|Ruscel, Grupa]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina|Ruscel, Grupa]‎]] [[Categoria:Cultura ladina|Ruscel, Grupa]]] [[Categoria:Urtijëi||Ruscel, Grupa]]] pa1xm80tebaqnbfa48xp2q50qnwqe4c 0 2749 253334 253020 2026-10-27T08:35:10Z Moroder 67 /* Cëla nce */ 253334 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}}La '''Lia Mostra d’Ert''', nce ''Kreis der Kunstschaffenden'' y ''Circolo degli Artisti'' ie na lia de cultura de [[Gherdëina]] cun sënta sun [[Plaza de Sant Antone]] a [[Urtijëi]]. == Storia == Bele tl 1910 se ova na grupa de scultëures de Gherdëina, che fajova dant al dut ert sacra, metù adum te na cooperativa che se tlamova ''[[Productiva]]''. Chësta cooperativa ova 40 cumëmbri. La rejon fova chëla de pudëi vënder i lëures ziplei zënza messëi passé tres i [[ferlëigheri]] che fova la dites che vëndova ora de Gherdëina, ulache jiva la masra pert dla scultures. La ''Productiva'' fajova ncé cataloghes y metova ora scialdi te na vetrina turonda dla ''Villa Venezia'' che fova dl scultëur [[Johann Baptist Moroder|Batista Moroder Jumbiërch]]<ref>[https://it.circolo.org/ne1-fundazion-do-la-prima-viera-w-p Storia dl Circolo - Lia Mostra d'ert]</ref>. Do la prima gran viëra tl 1920, do n idea de [[Vinzenz Moroder-Resciesa|Vinzenz Moroder-Resciesa]]<ref>N amich di artistc: ''L’Union di Artistc''. [[Calënder de Gherdëina]] 1962, pl. 54-55.</ref>, se à n valgun scultëures de Urtijëi, [[August Runggaldier |August Runggaldier Furdenan]], Jakob Mussner Scizr, [[Jakob Crepaz-Maidl|Jakob Crepaz Maidl]] y [[Vinzenz Moroder-Resciesa|Vinzenz Moroder]], Konrad Pitscheider y [[Ludwig Moroder]] metù adum per fé na nueva lia ''Ausstellugsverein'' per mëter ora y vënder diretamënterla la scultures zipledes<ref>Vinzenz Mussner: ''Na vita danter y do doi gran viëres''. Calënder de Gherdëina 1991. pl. 159.</ref>. La lia se ova mpenià de ti pité ai scultëures de Gherdëina de pudëi presenté y se vënder si lëures plu che auter tla mostres tenides d’instà. Ai 4 de setëmber dl 1939 ie stata inaugureda la prima sënta dla lia tla ''Casa dell’Artigiano'', ntlëuta cësa dl Fascio, cun l susteni dl podestà [[Arturo Tanesini]]. Chësta mostres ie mé tumedes ora l ann 1944 y 1945 davia che l cumisser Sanoner ti à lascià la sala dla mostres ala Wehrmacht<ref>[https://web.archive.org/web/20160305013233/http://lusenberg.com/ludvig/album.html#sculteures Grupa de scultëures de Urtijëi cun Arturo Tanesini.]</ref>. Bele l ann 1946 iesen inò stac boni dla mëter a jì, cun gran suzes. La zaita Dolomiten ova scrit de chësta mostra: ''Tlo iel forzes jëunes che lëura y che ne uel nia n savëi dla vedla maniera de lauré, de cialé do a modiei o fajan series medemes. Chisc jëuni cumbat l kitsch, l lëur religëus y i lëures de livel bas per i turisć. L ie lëures de jëuni artisć che spiedla defin l’ana dl tëmp, sciche mé nzaul sun chësc mond'', (traduzion dal tudësch)<ref>Heinrich Watschgler: ''Dolomiten'', Bulsan 31 de agost 1946.</ref>. Do la segonda gran viëra fova la ueia de purté velch de nuef y de mudé drët granda. Bele pra la mostra da d’insta dl 1947 an spartì l lëur artejanel da chël plu artistich. Nsci an metù ora te doi salamënc desferënc. I lëures plu artistics ie unì metui ora tla cësa dla Lia Mostra d’Ert sun plaza Sant Antone a Urtijëi y chëi plu tradizionei tla cësa dla scola elementera a Urtijëi. La spartizion à purtà a de gran descuscions y n à fat ora tla Lia de mustré mé lëures atuei y persunei. N chël ann, 1947, iel nce unì mudà l inuem dla lia, da ''Ausstellungsverein'' a ''Kreis der Kunstschaffenden - Circolo degli Artisti''. N ova nce metù su la regula che n ëssa mé metù ora lëures atuei ''che rejona de si tëmp y che lascia recunëscer la persunalita dl artist''. <ref>Protokollheft 1942-1947, archiv dl Circolo - Lia Mostra d'Ert. </ref>Uni ann univel metù a jì la mostra da d’insta, ma la tenscion danter modernità y tradizion fova for majera, tant che do la mostres dl 1952 y 1953 se à l cunsëi sparti y l fova nasciuda la [[Grupa Ruscél|grupa Ruscél]]. Ti ani 1960, canche l'ert sacra ie jita dassën doju te Gherdëina pervia dl cunzil Vatican segondo y dla ntroduzion te Gherdëina dla mascins da ziplé, an cialà de jì a fé mostres coletives ënghe oradecà, danter l auter n iede tla ''Galleria Agostiniana'' a Roma. A Urtijëi daujin ala coletives unìvel metù a jì mostres de artisć de oradecà sciche l moler Karl Plattner, l scultëur Augusto Murer y Angelo Biancini, che fajova opres de ceramica. La lia a scumenciá a urganisé nce viages de cultura, cunferënzes, cunzerc y cineforum. De nuvëmber dl 1969 iel zapà ite te n nuef cunsëi dla lia, do de gran descuscions, truepes jëuni, che ova fat la scoles autes de ert y academiches y che ova nce fat pert di muvimënc dl '68 sciche Franz Schrott, Albert Moroder, Manfred Mureda, Norbert Moroder, Adolf Kostner, Egon Moroder, Markus Schenk, Leander Piazza y Wil­fried Senoner. Na mostra tla cësa dl Circolo a Urtijëi che á fat scialdi fazion, per vester stat zeche defin nuef, ie stata MAMALEEG de Manfred Mureda, Markus Schenk, Leander Piazza y Egon Moroder. Tl 1971 univa ora na zaita ''Sckat'' cun caricatures, tesć y poejies de uni rujeneda. Tl 1972 ie l inuem ''Kreis der Kunstschaffenden'' stat mudà a ''Kreis für Kunst und Kultur - Circolo artistico e culturale - Lia Mostra d’Ert'', ajache cun l'atività artistica univa ncé fata truepa ativitá de cultura de uni sort. Tl 1973 ie unic stac fac ora i locai cun na biblioteca cun castli nueves per i passa 2.000 libri per la majera pert d'ert. Tl 2007 ie udida naugureda na cësa nueva, doche la vedla fova unida zareda ju, numineda pona “Cësa per la junanza, ert y cultura”. Dal 2009 nchin al 2012 iel unì dat ora la zaita culturela “Puhin” cun articuli y poejies de uni rujeneda. Tla redazion fòvel [[Ivan Senoner]], Tobia Moroder, Simon Perathoner, Diego Perathoner, Fabio Perathoner y Lukas Pitscheider. Tl 1996 ie stata metuda su la cooperativa [[UNIKA Val Gardena|Unika]] che à seurantëut la funzions dla Lia Mostra d'Ert di primes 40 ani de fé cunëscer y vënder i lëures dl artejanat artistich de Gherdëina. == Primes presidënc == * August Runggaldier Furdenan 1920-1923 * Ingenuin Degasper 1923 * Vinzenz Moroder 1924-1926 y 1927 * Luigi Pezzei 1926-1928 y 1929-1933 * Luis Kostner Stlujuc 1933-1936 * [[Vinzenz Peristi]] 1936-1938 * [[Carlo Crepaz]] Maidl 1938-1940 * Vinzenz Moroder Scurcià 1940-1945 == Notes == <references/> == Bibliografia == * ''Storia dl Esposizion a Urtijëi''. Calënder de Gherdëina 1951. pl. 54-56. * Sofia Stuflesser: ''100 ani Circolo – Lia Mostra d’Ert''. Calënder de Gherdëina 2020, pl. 160. * ''Cënt ani Circolo'', Lia Mostra d'Ert y Istitut Ladin Micurà de Rü, Urtijëi 2020. ISBN 978-88-8171-140-6. * Adolf Kostner: ''L circuì artistico-culturel''. Calënder de Gherdëina 1971, pl. 37-40. == Cëla nce == *[[Grupa Ruscél]] *[[Ert visuela]] *[[Modernism]] *[[L ert de ziplè te Gherdëina]] [[Categoria:Ert]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina‎]] [[Categoria:Cultura ladina]] [[Categoria:Urtijëi|Lia Mostra d'Ert]] 61ye9xnfqoy4434zvyr3y1gjxtun47j 0 22860 253333 90349 2026-10-26T20:14:40Z ~2026-57275-73 15212 /* */ 253333 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}}{{Infobox region Franzia |Inuem = Normandia |Inuem natif = Normandie |Soget aministratif = [[Region de la Franzia]] |Blason = Arms_of_William_the_Conqueror_(1066-1087).svg |Bandiera = Flag_of_the_Region_of_Normandy.svg |Capitela = {{Blason|Rouen}} |Seuraspersa = 29906 |Abitanc = 3325032 |Data abitanc = jené 2019 |Prudot Regiunel Brutto = 90.4 <!-- valor te miliarc --> |Ann PRB = 2018 |Zona d'orar = [[UTC+1]] (d'instà [[UTC+2]]) |Cherta = Normandy_in_France_2016.svg |Foto = Arromanches-les-Bains_port_artificiel_Mulberry.jpg |Descrizion foto = L luech [[Arromanches-les-Bains]] }}La '''Normandia''' ([[franzëus]]: ''Normandie'' {{IPA-fr|nɔʁmɑ̃di||Fr-Normandie.ogg}}) ie una de la [[regions de la Franzia|18 regions de la Franzia]] y una de la 13 regions te l [[Franzia metropolitana|raion metropolitan]]. La ie tl zënter-nord sul [[Ozean Atlantich]] y sun [[La Mania]]. Tl 2019 ovela na populazion de {{formatnum:3325032}} sun na spersa de {{formatnum:29906}} km².<ref name=popleg2019>{{cite web |title=Téléchargement du fichier d'ensemble des populations légales en 2019 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6011070 |publisher={{wikidata|property|linked|eid=Q110382235|P123}} |date=28 December 2020}}</ref> Si [[capitela]] ie [[Rouen]]. La region aministrativa de al didancuei cuer gran pert dl raion storich de la Normandia. == Geografia == == Storia == La region moderna de la Bretania cuer gran pert dl raion che al [[storia romana|tëmp di romans]] se tlamova ''Armorica''. La Bretania fova tl [[Medieve]] deventeda n rëni y pona n ducat dan unì unificheda al [[Rëni de Franzia]] tl 1532 coche na provinzia. == Notes == <references/> {{Regions de la Franzia}} [[Categoria:Regions de la Franzia]] [[Categoria:Bretania]] t8zwk2ojj5wnop4pl1iatcdg5h83bdl 0 61974 253330 110316 2026-10-26T20:11:14Z ~2026-57275-73 15212 253330 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}}{{Infobox region Franzia |Inuem = Gran Est |Inuem natif = Grand Est |Soget aministratif = [[Region de la Franzia]] |Blason = |Bandiera = Logo Région Grand Est - 2022.png |Capitela = {{Blason|Strasbourg}} |Seuraspersa = 57433 |Abitanc = 5556219 |Data abitanc = jené 2019 |Prudot Regiunel Brutto = 150.3 <!-- valor te miliarc --> |Ann PRB = 2012 |Zona d'orar = [[UTC+1]] (d'instà [[UTC+2]]) |Cherta = Grand_Est_in_France_2016.svg |Foto = 1138357639_3c5c483074_o_Haut_Koenigsbourg_CC_by_Fr_Antunes.jpg |Descrizion foto = L [[Château du Haut-Kœnigsbourg]] daujin a [[Colmar]] }}L '''Gran Est'''<ref>{{Cite web |title="Grand Est": les élus valident le nom de région |url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2016/04/29/97001-20160429FILWWW00180-grand-est-les-elus-valident-le-nom-de-region.php |access-date=29 April 2016 |website=Le Figaro |date=29 April 2016 |language=french}}</ref> ([[franzëus]]: ''Grand Est'', {{IPA-fr|ɡʁɑ̃t‿ɛst||LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-Grand Est.wav}}; [[tudësch]]: ''Großer Osten'') ie una de la [[regions de la Franzia|18 regions de la Franzia]] y una de la 13 regions te l [[Franzia metropolitana|raion metropolitan]]. La ie tl zënter-est de la Franzia y cunfina a est cun la [[Germania]] y a nord cul [[Belje]] y l [[Luxemburg]]. Tl 2019 ovela na populazion de {{formatnum:5556219}} sun na spersa de {{formatnum:57433}} km².<ref name=popleg2019>{{cite web |title=Téléchargement du fichier d'ensemble des populations légales en 2019 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6011070 |publisher={{wikidata|property|linked|eid=Q110382235|P123}} |date=28 December 2020}}</ref> Si [[capitela]] ie [[Strasbourg]]. == Geografia == == Storia == == Notes == <references/> {{Regions de la Franzia}} [[Categoria:Regions de la Franzia]] [[Categoria:Auvergne-Rhône-Alpes]] cmjp393njchlwg69bacey6sab0rmpk8 0 61976 253331 90662 2026-10-26T20:12:11Z ~2026-57275-73 15212 /* */ 253331 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}}{{Infobox region Franzia |Inuem = Zënter-Valeda de la Loire |Inuem natif = Centre-Val de Loire |Soget aministratif = [[Region de la Franzia]] |Blason = BlasonCentre.svg |Bandiera = Flag_of_the_Region_of_Centre-Val_de_Loire.svg |Capitela = {{Blason|Orléans}} |Seuraspersa = 39151 |Abitanc = 2573180 |Data abitanc = jené 2019 |Prudot Regiunel Brutto = 67.1 <!-- valor te miliarc --> |Ann PRB = 2012 |Zona d'orar = [[UTC+1]] (d'instà [[UTC+2]]) |Cherta = Centre-Val_de_Loire_in_France_2016.svg |Foto = La_Loire_à_Orléans.jpg |Descrizion foto = L ruf [[Loire]] a [[Orléans]] }}L '''Zënter-Valeda de la Loire''' ([[franzëus]]: ''Centre-Val de Loire'' {{IPA-fr|sɑ̃tʁə val də lwaʁ|}}) ie una de la [[regions de la Franzia|18 regions de la Franzia]] y una de la 13 regions te l [[Franzia metropolitana|raion metropolitan]]. La ie tl zënter de la Franzia, sciche dij si inuem, y ie la sëula region dl raion metropolitan che ne cunfina nia cun n auter stat o cun n mer. Tl 2019 ovela na populazion de {{formatnum:2573180}} sun na spersa de {{formatnum:39151}} km².<ref name=popleg2019>{{cite web |title=Téléchargement du fichier d'ensemble des populations légales en 2019 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6011070 |publisher={{wikidata|property|linked|eid=Q110382235|P123}} |date=28 December 2020}}</ref> Si [[capitela]] ie [[Orléans]]. == Geografia == == Storia == == Notes == <references/> {{Regions de la Franzia}} [[Categoria:Regions de la Franzia]] [[Categoria:Auvergne-Rhône-Alpes]] fas7p9vryrewv0mdzcapzsb6kvme9vv 0 63689 253329 116368 2026-10-26T20:10:00Z ~2026-57275-73 15212 /* */ 253329 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}}{{Infobox region Franzia |Inuem = Occitania |Inuem natif = Occitanie |Soget aministratif = [[Region de la Franzia]] |Blason = Arms_of_the_French_Region_of_Languedoc-Roussillon.svg |Bandiera = Flag_of_the_Region_of_Occitanie.svg |Capitela = {{Blason|Toulouse}} |Seuraspersa = 72724 |Abitanc = 5973969 |Data abitanc = jené 2020 |Prudot Regiunel Brutto = 159 <!-- valor te miliarc --> |Ann PRB = 2012 |Zona d'orar = [[UTC+1]] (d'instà [[UTC+2]]) |Cherta = Occitanie_in_France_2016.svg |Foto = Laurenti_2019_(52).jpg |Descrizion foto = [[Artigues]] ti [[Pireneies]] }}L''''Occitania'''<ref>{{cite web|url=http://www.tourism-occitania.co.uk/home/discover/occitania-in-a-nutshell/the-best-of-occitania|title=Presentation of the Occitania / Pyrenees-Mediterranean region|website=www.tourism-occitania.co.uk}}</ref> ([[franzëus]]: ''Occitanie'' {{IPA-fr|ɔksitani||LL-Q150 (fra)-WikiLucas00-Occitanie.wav}}; [[lingaz occitan|occitan]]: ''Occitània'' {{IPA-oc|utsiˈtanjɔ|}}; [[lingaz catalan|catalan]]: ''Occitània'' {{IPA-ca|uksiˈtaniə|}}) ie una de la [[regions de la Franzia|18 regions de la Franzia]] y una de la 13 regions te l [[Franzia metropolitana|raion metropolitan]]. La ie tl sud de la Franzia, sul mer Mediterran y a cunfin cun la [[Spania]] y l'[[Andorra]]. Tl 2019 ovela na populazion de {{formatnum:5973969}} sun na spersa de {{formatnum:72724}} km².<ref name=popleg2019>{{cite web |title=Téléchargement du fichier d'ensemble des populations légales en 2019 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6011070 |publisher={{wikidata|property|linked|eid=Q110382235|P123}} |date=28 December 2020}}</ref> Si [[capitela]] ie [[Toulouse]]. == Geografia == == Storia == == Notes == <references/> {{Regions de la Franzia}} [[Categoria:Regions de la Franzia]] [[Categoria:Auvergne-Rhône-Alpes]] jb3ltib5i2ksikxyfsspxlho11jm32j 0 63847 253332 92888 2026-10-26T20:13:25Z ~2026-57275-73 15212 /* */ 253332 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}}{{Infobox region Franzia |Inuem = Paesc de la Loire |Inuem natif = Pays de la Loire |Soget aministratif = [[Region de la Franzia]] |Blason = BlasonPaysdelaLoire.svg |Bandiera = Flag_of_Pays_de_la_Loire.svg |Capitela = {{Blason|Nantes}} |Seuraspersa = 32082 |Abitanc = 3806461 |Data abitanc = jené 2019 |Prudot Regiunel Brutto = 101.2 <!-- valor te miliarc --> |Ann PRB = 2012 |Zona d'orar = [[UTC+1]] (d'instà [[UTC+2]]) |Cherta = Pays_de_la_Loire_region_locator_map2.svg |Foto = Chateau_Montsoreau_Loire.jpg |Descrizion foto = L [[Château de Montsoreau]] }}L '''Paesc de la Loire''' ([[franzëus]]: ''Pays de la Loire'' {{IPA-fr|pe.i d(ə) la lwaʁ}}) ie una de la [[regions de la Franzia|18 regions de la Franzia]] y una de la 13 regions te l [[Franzia metropolitana|raion metropolitan]]. La ie tl vest de la Franzia, sul [[ozean Atlantich]], a sud de la [[Bretania]]. Tl 2019 ovela na populazion de {{formatnum:3806461}} sun na spersa de {{formatnum:32082}} km².<ref name=popleg2019>{{cite web |title=Téléchargement du fichier d'ensemble des populations légales en 2019 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6011070 |publisher={{wikidata|property|linked|eid=Q110382235|P123}} |date=28 December 2020}}</ref> Si [[capitela]] ie [[Nantes]]. == Geografia == == Storia == == Notes == <references/> {{Regions de la Franzia}} [[Categoria:Regions de la Franzia]] [[Categoria:Auvergne-Rhône-Alpes]] 6bw8kfyz80ruymkfzptb11d28pl84vx 0 64544 253328 97537 2026-10-26T20:08:56Z ~2026-57275-73 15212 /* */ 253328 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}}{{Infobox dipartimënt Franzia |Inuem = Haute-Garonne |Soget aministratif = [[Dipartimënt de la Franzia]] |Blason = Blason%20d%C3%A9partement%20fr%20Haute-Garonne.svg |Bandiera = Flag of the Department of Haute-Garonne.svg |Capitela = {{blason|Toulouse}} |Region = {{flag|Occitania}} |Seuraspersa = 6309 |Abitanc = 1400039 |Data abitanc = jené 2019 |Data de amiscion = 26 fauré 1790 |Zona d'orar = [[UTC+1]] (d'instà [[UTC+2]]) |Cherta = Haute-Garonne-Position.svg |Foto = Prefecture-Tlse%2012.JPG |Descrizion foto = |INSEE = 31 |Plata internet = https://www.haute-garonne.fr/ }}'''Haute-Garonne''' ie n [[dipartimënt de la Franzia]] te la [[Regions de la Franzia|region]] [[Occitania]]. Tl 2019 ovel na populazion de {{formatnum:1400039}}<ref name=pop2019>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep19.pdf Populations légales 2019: 19 Corrèze], INSEE</ref> sun na spersa de {{formatnum:6309}} km². Si capitela ie [[Toulouse]], si [[codesc INSEE]] ie 31. == Geografia == == Storia == L dipartimënt Haute-Garonne ie stat metù su ai 26 fauré 1790. == Referënzes == <references/> [[Categoria:Dipartimënc de la Franzia]] [[Categoria:Occitania]] [[Categoria:Haute-Garonne]] 77h0ftlico8k1cgj4fatlsdifi5ttfs 0 192558 253337 253322 2026-10-27T10:30:39Z Moroder 67 253337 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} {{Infobox artist |Inuem = Maria Demetz |Auter inuem = Mizi |Foto = Maria Mizi Demetz scultëura Sodlieja.jpeg |Descrizion foto = Maria Mizi cun si muta Marianna de trëdesc ani.|Nasciù/da = [[6 de fauré]] [[1872]] a [[Viena]] |Mort/a = [[4 de dezëmber]] [[1954]] a Urtijëi |Suplì/da = Urtijëi |Educazion = |Cunesciù/da per = Madona tla [[Dlieja de San Durich|Dlieja San Durich]] |Operes cunesciudes = |Muvimënt = |Uem/fëna = Moz de Valternea |Firma = }} '''Maria Demetz''', dita nce Mizi (* [[6 de fauré]] [[1872]] a [[Viena]]; † [[4 de dezëmber]] [[1954]] a [[Urtijëi]], fova na [[scultëur|scultëura]] y marcadënta a Urtijëi. == Biografia == Segonda muta de Mariana Demetz (1846-1887) de Sodlieja y [[Ferdinand Demetz]] do Carolina la loma de [[Luis Trenker]]. Ëila ie jita a scola a Burnech pra la munighes Ursulines. La à Maridà Moz Runggaldier de Valternea ([[Santa Cristina]]) (1868-1950) ma coche n conta tla familia ëssela maridà plu gën [[Christian Delago|Cristl Delago Tuene]], ma si pere ulova che la maridëss n scultëur. I à abu 7 fions Franz (Franzl de Mizi che jiva cun l valon), Johann, Christina, Marianna, Ferdinand, Paul y Peter. Me l mut Franzl ie restà te Gherdëina, i autri fions ie jic a sté oradecà. Mizi savova truepa rujenedes y jiva suënz de viac. La jiva furnida scialdi cun l guant dala Gherdëina. Ntëur l ann 1900 a Mizi metù su na butëiga sa Sodlieja ulache la vendova roba dl guant dala Gherdëina, draps, vëtes, pintes, zandli, sëida per i gurmiei y ciapiei. [[File:Virgin Mary fecit Maria Demetz Urtijëi Gherdëina.jpg|miniatura|left|alt=Madona zipleda da Maria Demetz che vën metuda ora tla Dlieja de San Durich a Urtijëi tl mëns dla Madona de utober y purteda n pruzescion.|Madona zipleda da Maria Demetz che vën metuda ora tla Dlieja de San Durich a Urtijëi tl mëns dla Madona de utober y purteda n pruzescion.]] == Bibliografia == * ''"Manufaktur Kurz - Modewaren" sa Sodlieja a Urtijëi.'' Calënder de Gherdëina 2001, pl. 13. * Ingrid Runggaldier: ''Cie che ne ie nia drët ne ie nia drët.'' Gana 25, 2018, pl. 73-77. {{DEFAULTSORT:Demetz, Maria}} [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina]] [[Categoria:Persona de Urtijëi]] [[Categoria:Artist ladin]] gm3rg7xo1ddkovhto9690xr3ff5p14h