Wikipedia lnwiki https://ln.wikipedia.org/wiki/Lok%C3%A1s%C3%A1_ya_libos%C3%B3 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Média Spécial Discussion Utilisateur Discussion utilisateur Wikipedia Discussion Wikipedia Fichier Discussion fichier MediaWiki Discussion MediaWiki Modèle Discussion modèle Aide Discussion aide Catégorie Discussion catégorie TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Libɛngɛ́ 0 4313 135616 129257 2026-07-04T21:09:03Z InternetArchiveBot 10768 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 135616 wikitext text/x-wiki {{ndoí|Libenge}} [[Image:5aday sweet potato.jpg|thumb|right|260px|Libɛngɛ́ tǒ mbálá ya sukáli</font>]] [[Fichier:Kumara.jpg|thumb|right|260px|''Ipomoea batatas'']] [[Fichier:Ipomoea batatasL ja01.jpg||thumb|right|260px|''Ipomoea batatas'']] [[Fichier:Sweet potatoes.JPG|thumb|right|260px|]] '''Libɛngɛ́''' tǒ '''mbálá ya sukáli''' lizalí motíndo mwa [[mbálá]], [[mosisá]] mwa libúngútulú moye balámbaka. Libótaka o nsé ya [[mabelé]]. == Milona mpé boboti == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" align="center" |----- | colspan="6" align="center" bgcolor=#DDFFDD | '''Production en tonnes. Chiffres 2004-2005'''<br /> <small>Données de FAOSTAT ([[Organisation des Nations Unies pour l'alimentation et l'agriculture|FAO]]) [https://web.archive.org/web/20110117133354/http://faostat.fao.org/DesktopDefault.aspx?PageID=567&lang=fr Base de données de la FAO, accès du 14 novembre 2006]</small> |----- | align="left"|[[Shina]]||align="right"|105&nbsp;175&nbsp;521,00||align="right"|83 %||align="right"|107&nbsp;176&nbsp;100,00||align="right"|83 % |------ | align="left"|[[Uganda]]||align="right"|2&nbsp;650&nbsp;000,00||align="right"|2 %||align="right"|2&nbsp;650&nbsp;000,00||align="right"|2 % |------ | align="left"|[[Nizer]]||align="right"|2&nbsp;516&nbsp;000,00||align="right"|2 %||align="right"|2&nbsp;516&nbsp;000,00||align="right"|2 % |------ | align="left"|[[Indoneziá]]||align="right"|1&nbsp;901&nbsp;802,00||align="right"|1 %||align="right"|1&nbsp;840&nbsp;248,00||align="right"|1 % |------ | align="left"|[[Vietnami]]||align="right"|1&nbsp;535&nbsp;700,00||align="right"|1 %||align="right"|1&nbsp;550&nbsp;000,00||align="right"|1 % |------ | align="left"|[[Yapan]]||align="right"|1&nbsp;009&nbsp;000,00||align="right"|1 %||align="right"|1&nbsp;053&nbsp;000,00||align="right"|1 % |------ | align="left"|[[Tanzania]]||align="right"|970&nbsp;000,00||align="right"|1 %||align="right"|970&nbsp;000,00||align="right"|1 % |------ | align="left"|[[India]]||align="right"|900&nbsp;000,00||align="right"|1 %||align="right"|900&nbsp;000,00||align="right"|1 % |------ | align="left"|[[Rwanda]]||align="right"|908&nbsp;306,00||align="right"|1 %||align="right"|885&nbsp;648,00||align="right"|1 % |------ | align="left"|[[Burundi]]||align="right"|834&nbsp;394,00||align="right"|1 %||align="right"|835&nbsp;000,00||align="right"|1 % |------ | align="right"|Bikólo Bisúsu ||align="right"|8&nbsp;830&nbsp;423,00||align="right"|7 %||align="right"|9&nbsp;017&nbsp;760,00||align="right"|7 % |----- |align="right"| '''Total'''||align="right"|'''127&nbsp;231&nbsp;146,00'''||align="right"|100 %||'''129&nbsp;393&nbsp;756,00'''||align="right"|100 % |} == Tála mpé == * [[Matɛmbɛlɛ]] === Búku === * {{en}} Jennifer A. Woolfe: ''[http://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_MWmIDzNMSYC&oi=fnd Sweet Potato: An Untapped Food Resource]''. Cambridge University Press, 1992. ISBN 978-0-521-40295-8 * {{en}} Daniel F. Austin: ''[https://web.archive.org/web/20090212005531/http://www.botanicus.org/page/525451 Flora of Panama, Part IX: Family 164. Convolvulaceae].'' In: ''Annals of the Missouri Botanical Garden'', Band 62. Seiten 157–224. {{ndámbo}} [[Catégorie:Mbálá]] d1hipvf1fyrmsio77zgjgn0lb3icphn Barbara Kanam 0 6030 135613 128412 2026-07-04T18:31:46Z InternetArchiveBot 10768 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 135613 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Barbara Kanam pose.jpg|vignette|Barbara Kanam]] '''Barbara Kanam''' azalí [[moyémbi]] mpé mokeli nzémbo ya [[Kongó-Kinsásá]]. ==Bomoyi== Barbara Kanam abótámí o mokɔlɔ 27 sɛtɛ́mbɛ 1973 na [[Bukavu]]. Na libota ya bana Zomi na Mibalé. ==Palaki na ba nzémbo == * Teti * Mokili * Karibu, * Symbiose, * Zawadi (2015) <ref>{{Cite web |title=Bobimi ya palaki Zawadi |url=http://www.camer.be/45642/1:6/rd-congo-musique-zawadi-le-nouvel-album-de-la-diva-barbara-kanam-congo-democratic.html |access-date=2016-05-26 |archivedate=2016-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507074306/http://www.camer.be/45642/1:6/rd-congo-musique-zawadi-le-nouvel-album-de-la-diva-barbara-kanam-congo-democratic.html }}</ref> * Je Dis Oui (feat. Nyanda) ==Makumisi== * Kora Awards du meilleur espoir féminin à Johannesburg (2003) ; * Kunde d’Or du meilleur artiste féminin d’Afrique centrale à Ouagadougou (2004) ; * Tamani d’Or du meilleur espoir féminin d’Afrique centrale à Bamako (2004). ==O libanda ya awa== * [https://www.facebook.com/kanambarbara Kása na yé ya Facebook] * [https://web.archive.org/web/20151130071840/http://www.agoravox.fr/culture-loisirs/people/article/exclusivite-barbara-kanam-la-diva-144985 Bosololi na Zulunà Agoravox] ==Mituya ya miké== [[Catégorie:Moyémbi wa Kongó-Kinsásá]] [[Catégorie:Mbótama na 1973]] pj2rkdowl50os2my0mry2wenlv3m4vm Bolóko ya Makala 0 9430 135614 123696 2026-07-04T18:56:14Z InternetArchiveBot 10768 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 135614 wikitext text/x-wiki '''Bolóko ya Makala''' na falansé ''Centre pénitencier de rééducation de Kinshasa (CPRK)'' ezalí [[bolóko]] ya monene na engumba ya [[Kinsásá]]. ==Ekélami== Bolóko ya Makala ekélami o mobu 1958<ref>[http://www.jeuneafrique.com/mag/267961/societe/rdc-bienvenue-dans-lenfer-de-makala-la-plus-grande-prison-de-kinshasa/ kasa ya zolona Jeune Afrique na mambi ya boloko ya makala]</ref>. Boloko ya makala esalamaka pona koyamba bato 1500 kasi o mikolo mitangémi ezali na bato 6580. Ezalí katama na biténi zomi ya ba ndako pona mibalé sé moko pona basi. ==Bisika== Boloko ya makala ezali na Avenue du 17 Mai Quartier Lubudi na engumba iké ya [[Selembao]] na [[Kinsásá]]<ref>{{Cite web |title=Bisika ya Boloko ya Makala na pagesclaires.com |url=http://www.pagesclaires.com/fr/Congo-kinshasa/Province-de-Kinshasa/Kinshasa/Selembao/PRISON-CENTRALE-DE-MAKALA |access-date=2016-06-08 |archivedate=2017-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170605115459/http://www.pagesclaires.com/fr/Congo-kinshasa/Province-de-Kinshasa/Kinshasa/Selembao/PRISON-CENTRALE-DE-MAKALA }}</ref>. ==Mazita o libanda== * [https://web.archive.org/web/20150907222346/http://rdcongorealites.mondoblog.org/2015/08/11/rdc-la-prison-de-makala-est-un-mouroir-selon-j-b-ewanga/ Maloba ya Jb ewanga na mayé etali makala] * [https://web.archive.org/web/20170517105816/http://afrique.kongotimes.info/rdc/justice/5017-prison-centrale-de-makala-un-mouroir-pour-les-prisonniers.html mikakatano ya boloko ya makala] * [http://www.lemonde.fr/idees/article/2012/11/29/makala-prison-modele_1797940_3232.html kasa ya lemonde.fr ya Makala] ==Mituya ya miké== [[Catégorie:Kinsásá]] [[Catégorie:Bolóko ya Kongó-Kinsásá]] hyufe69ej4edy8sbseto30g23rz186o Fifi Masuka Saini 0 13336 135615 134318 2026-07-04T20:00:27Z InternetArchiveBot 10768 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 135615 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie2 | image = FIFI MASUKA GOUVERNEURE (cropped).jpg }} '''Fifi Masuka Saini''', abotami o [[mobú]] 1967 [[mokɔlɔ 10 sánzá ya mísáto]] na etuka ya [[Katanga]] (sikoyo [[Haut-katanga|Haut-Kakanga]]) na [[Kongó-Kinsásá|republíki ya Kongó Demokratíki]]<ref name="fifimasuka.info">{{Cite web|url=https://www.fifimasuka.info/qui-suis-je|title=Kopi ya archive|access-date=2024-06-24|archivedate=2021-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210627213158/https://www.fifimasuka.info/qui-suis-je}}.</ref>, azali muasi oyo asala politiki, oyo kala azalaki député national aponamaki na circonscription ya [[Lubumbashi]] mpe Vice-Gouverneur na etuka ya Lualaba<ref>{{Cite journal|url=https://laprosperiteonline.net/2020/12/23/politique/lualaba-des-verites-de-fifi-masuka-saini/amp/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-06-24|archivedate=2021-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210629175816/https://laprosperiteonline.net/2020/12/23/politique/lualaba-des-verites-de-fifi-masuka-saini/amp/|deadurl=yes}}.</ref><ref name="miningandbusiness.com">{{Cite web|url=https://miningandbusiness.com/2019/07/30/entretien-avec-fifi-masuka-saini-vice-gouverneur-du-lualaba/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-06-24|archivedate=2026-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260217232329/https://miningandbusiness.com/2019/07/30/entretien-avec-fifi-masuka-saini-vice-gouverneur-du-lualaba/}}.</ref>. Azali [https://7sur7.cd/taxonomy/term/876 gouverneur intérimaire] ya etuka ya Lualaba ya lelo. == Biografi ya bomoi ya bato == === Ebandeli ya bato === Fifi Masuka Saini abotami o mobú 1967 mokɔlɔ 10 [[sánzá ya mísáto]]. Azali liboso ya nsuka ya libota ya bana motoba, mpe mwana mwasi ya Saini Kasanji, [[Taksí|mokumbi taxi]], mpe Yvonne Kashala, motɛkisi ya mbisi ya ko kauka na wenze<ref name="fifimasuka.info"/>. === Boyekoli === Na mobu 1992, Fifi Masuka Saini azui diplôme ya licence na économie na université ya Lubumbashi (UNILU), na province ya Haut-Katanga<ref name="miningandbusiness.com"/><ref name="vivalualaba.com">{{Cite web|url=http://www.vivalualaba.com/tourisme/executifprovincial/s-e-fifi-masuka-saini/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-06-24|archivedate=2024-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240712162113/https://www.vivalualaba.com/tourisme/executifprovincial/s-e-fifi-masuka-saini/}}.</ref>. === Origines na carrière professionnelle === Azali co-fondatrice ya entreprise BM-METALS CORPORATION, spécialisée na ba domaines ya mabanga ya ntalo mpe ya botongi<ref name="miningandbusiness.com"/><ref name="vivalualaba.com"/>. === Carrière politique === Na mobu 2006, azalaki moko ya batu parti politique Mouvement de liberation du Congo (MLC) mpe aponami député national na kombo ya même parti. Na 2010, abandisaki parti politique na ye moko, Front des indépendants démocratiques chrétiens (FIDEC). Na 2011, aponami lisusu lokola député national na circonscription ya Lubumbashi. Aponamaki le 29 octobre 2015 na Chef d'Etat [[Joseph Kabila]] lokola commissaire spécial adjoint na province ya Lualab sima, le 26 mars 2016, akomi vice-gouverneur ya province ya Lualaba<ref name="fifimasuka.info"/><ref name="miningandbusiness.com"/>. == Etatólí == {{Références}} sh7ija3376xdr84bxdxr0udhq293v6e Richie Lontulungu Nsombola 0 15234 135617 135612 2026-07-05T08:58:54Z Elpepita 13134 infobox 135617 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |nom= Richie Lontulungu |image= |lieu de naissance= |nationalité= |profession= |activités= }} Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe ya politiki. ==Biografi ya bomoi ya bato== Abotami na [[Kinshasa]] le 30 avril 1990<ref>https://actu30.cd/2025/12/rdc-richie-lontulungu-parcours-dun-activiste-devenu-acteur-politique/</ref>, Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe moto ya politiki na ekolo Congo démocratique. Richie Lontulungu, Président ya coalition ya bana mboka ya parti politique centre gauche mpo na congo (CCC), apesaki candidature na ye ya député national mpe député provincial na mobu 2023 mpo na district electoral ya Funa na engumba mokonzi Kinshasa<ref>https://acp.cd/communication/richie-lontulungu-un-parcours-professionnel-et-politique-elogieux-portrait/</ref>. ==Carrière professionnelle ya mosala== Uta mobu 2023, azali secrétaire adjoint ya Commission Nationale des Droits de l’Homme (CNDH)<ref>https://www.radiookapi.net/2026/02/08/actualite/societe/plaidoyer-pour-lallocation-des-fonds-au-projet-pabea-cobalt-en-rdc</ref>. Azali pe fondateur ya Outlook Afrique, émission ya yambo ya na Inde dédiée na Afrique. Emission yango ezalaki nominée na mobu 2014 na liloba prix ya radio communautaire na Catégorie ya ba meilleurs programmes ya éducation et sensibilisation. Uta janvier 2025, azali Directeur Exécutif ya Association congolaise pour la défense du droit à la vérité en mémoire des victimes civiles innocentes (ACDDV-DH), Major réussite Défense ya Bosolo na bosembo na likambo ya double assaut ya ba experts ya ONU Zaida Catalan na Michael Sharp. ACDDV-DH esengaki ete Cour suprême militaire epesa responsabilité na bato banso oyo batangami na bosambisami, mpe lisusu na bolukiluki ya leta mpe lipanda<ref>https://acp.cd/anglais/murder-of-two-un-experts-association-calls-for-a-fair-verdict/</ref><ref>https://acp.cd/affaire-judiciare-et-droits-humains/meurtre-de-deux-experts-de-lonu-une-association-appelle-a-un-verdict-juste/</ref><ref>https://tamtamnews.net/dr-congo-trial-for-murders-of-un-experts-zaida-catalan-and-michael-sharp-richie-lontulungu-and-acddv-call-on-the-military-high-court-to-extend-accountability-to-all-responsible-including-the-instigat/</ref> Spécialiste ya bolandi, ya bokeli, mpe ya botali kobanda sanza ya zomi na mibalé mobu 2024 sanza ya motoba 2025. Makambo minene oyo esalemi Membre ya conseiller évaluation équipe ya programme ya Interpeace : Dialogue transfrontalier mpo na kimia mpe bopesi makoki na bilenge na grands Lacs, projet oyo ezwami na misolo ya Coopération suisse mpo na Développement, mpe union européenne. Makambo minene oyo esalemi<ref>https://www.interpeace.org/initiative/cross-border-dialogue-peace/</ref><ref>https://www.interpeace.org/fr/programmes/great-lakes/</ref>. ==Ba références== {{Références}} njg7ee8dp52zrmdmosgokvxh7pu279d 135618 135617 2026-07-05T09:02:17Z Elpepita 13134 135618 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |nom= Richie Lontulungu |image= |lieu de naissance= Kinshasa |nationalité= Congolaise |profession= mobundi ya bomoto |activités= mobundi ya bomoto na CNDH }} Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe ya politiki. ==Biografi ya bomoi ya bato== Abotami na [[Kinshasa]] le 30 avril 1990<ref>https://actu30.cd/2025/12/rdc-richie-lontulungu-parcours-dun-activiste-devenu-acteur-politique/</ref>, Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe moto ya politiki na ekolo Congo démocratique. Richie Lontulungu, Président ya coalition ya bana mboka ya parti politique centre gauche mpo na congo (CCC), apesaki candidature na ye ya député national mpe député provincial na mobu 2023 mpo na district electoral ya Funa na engumba mokonzi Kinshasa<ref>https://acp.cd/communication/richie-lontulungu-un-parcours-professionnel-et-politique-elogieux-portrait/</ref>. ==Carrière professionnelle ya mosala== Uta mobu 2023, azali secrétaire adjoint ya Commission Nationale des Droits de l’Homme (CNDH)<ref>https://www.radiookapi.net/2026/02/08/actualite/societe/plaidoyer-pour-lallocation-des-fonds-au-projet-pabea-cobalt-en-rdc</ref>. Azali pe fondateur ya Outlook Afrique, émission ya yambo ya na Inde dédiée na Afrique. Emission yango ezalaki nominée na mobu 2014 na liloba prix ya radio communautaire na Catégorie ya ba meilleurs programmes ya éducation et sensibilisation. Uta janvier 2025, azali Directeur Exécutif ya Association congolaise pour la défense du droit à la vérité en mémoire des victimes civiles innocentes (ACDDV-DH), Major réussite Défense ya Bosolo na bosembo na likambo ya double assaut ya ba experts ya ONU Zaida Catalan na Michael Sharp. ACDDV-DH esengaki ete Cour suprême militaire epesa responsabilité na bato banso oyo batangami na bosambisami, mpe lisusu na bolukiluki ya leta mpe lipanda<ref>https://acp.cd/anglais/murder-of-two-un-experts-association-calls-for-a-fair-verdict/</ref><ref>https://acp.cd/affaire-judiciare-et-droits-humains/meurtre-de-deux-experts-de-lonu-une-association-appelle-a-un-verdict-juste/</ref><ref>https://tamtamnews.net/dr-congo-trial-for-murders-of-un-experts-zaida-catalan-and-michael-sharp-richie-lontulungu-and-acddv-call-on-the-military-high-court-to-extend-accountability-to-all-responsible-including-the-instigat/</ref> Spécialiste ya bolandi, ya bokeli, mpe ya botali kobanda sanza ya zomi na mibalé mobu 2024 sanza ya motoba 2025. Makambo minene oyo esalemi Membre ya conseiller évaluation équipe ya programme ya Interpeace : Dialogue transfrontalier mpo na kimia mpe bopesi makoki na bilenge na grands Lacs, projet oyo ezwami na misolo ya Coopération suisse mpo na Développement, mpe union européenne. Makambo minene oyo esalemi<ref>https://www.interpeace.org/initiative/cross-border-dialogue-peace/</ref><ref>https://www.interpeace.org/fr/programmes/great-lakes/</ref>. ==Ba références== {{Références}} 1bu2cokt0oy75kbzpme4nclzhg9v6m8