Wikipedia lnwiki https://ln.wikipedia.org/wiki/Lok%C3%A1s%C3%A1_ya_libos%C3%B3 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Média Spécial Discussion Utilisateur Discussion utilisateur Wikipedia Discussion Wikipedia Fichier Discussion fichier MediaWiki Discussion MediaWiki Modèle Discussion modèle Aide Discussion aide Catégorie Discussion catégorie TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Angelique Kidjo 0 13532 136498 136363 2026-11-06T13:23:56Z CapitainAfrika 8678 CapitainAfrika a déplacé la page [[Angelique Kidjo azali moto ya mayele]] vers [[Angelique Kidjo]] 136363 wikitext text/x-wiki '''Angélique Kidjo''', abotami Zomi na minei ya sanza ya nsambo ya mobu nkoto libwa na nkama motoba na Ouidah ( Dahomey, [[Bɛnɛ́|Bénin]] ya lelo ), azali [[Moyémbi|moyembi]] [[Bɛnɛ́|ya Benin]] mpe [[Falansia|ya France]] , , alongi mbala mitano ya Grammy Awards mpe molongi ya Charles Cros Academy eyebani mpo na ndenge ya miziki na ye na ye, originalité ya ba clips na ye mpe engagement humanitaire na ye n'a ndenge yaambassadeur international ya UNICEF . Ayemba na molulu ya bofungoli masano ya Olympique ya [[Tokyo]] Nkoto mibale na ntuku mibale na mokolo ya ntuku mibale na misato sanza ya nsambo nkoto mibale na ntuku mibale na moko. [[Fichier:25o_Premio_da_Musica_Brasileira_(14168345956).jpg|vignette|280x280px| Angélique Kidjo na Nkoto mibale na zomi minei.]] kati na elonga na ye na ye ezali ba nzembo ''Agolo'', ''Biso Biso'', ''Adouma'', ''Wombo Lombo'', ''Afirika'' na ''Batonga'' . BBC ekotisaki ye na liste na yango ya ba icônes ntuku mitano ya mokili africain <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/focusonafricamagazine/news/story/2010/09/100930_iconsforum.shtml}}.</ref> . ''Time Magazine'' ebengaki ye " " ". diva ya liboso ya [[Afríka|Afrika]] » mpe azali na kati ya liste oyo etiamaki na zulunalo ''The Guardian'' ya basi nkama oyo bazali na bopusi mingi na mokili <ref>{{Cite journal|url=https://www.theguardian.com/culture/2011/mar/08/angelique-kidjo-100-women}}.</ref> . Zulunalo ''Forbes'' ekɔtisaki ye lokola mwasi ya liboso na liste ya bato ntuku minei oyo bayebani mingi na Afrika <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/pictures/ehed45mef/angelique-kidjo-51-beninoise-musician/}}.</ref> . Zulunalo ''Daily Telegraph'' elobelaki ye na Nkoto mibale na zomi mibale, na ntango ya masano ya Olympique ya Londres, lokola “ . mokonzi-mwasi oyo azali na ntembe te ya miziki ya Afrika <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/9396299/BT-River-of-Music-Angelique-Kidjo-interview-for-London-2012.html}}.</ref> ". ''Paris Match'' etie ye na likolo ya liste na yango ya basi zomi oyo bazali na influence mingi na Afrika <ref>{{Cite web|url=http://www.parismatch.com/Actu/International/Les-10-femmes-les-plus-influentes-d-Afrique-926585}}.</ref> mpe ekotisaki ye na liste na yango ya ba {{Nobr|10 artistes}}<ref>{{Cite web|url=http://www.parismatch.com/Actu/International/Les-10-artistes-africains-les-plus-engages-934491}}.</ref>Na mokolo ya zomi na mitano sanza ya libwa Nkoto mibale na ntuku mibale na moko, ''zulunalo Time'' ekɔtisaki Angélique Kidjo na liste na yango ya mbula na mbula ya {{Nobr|100 personnes}} na mokili mobimba <ref>{{Cite journal|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096049/angelique-kidjo/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-08-25|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405231843/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096049/angelique-kidjo/|deadurl=yes}}.</ref> . Longola ba rythmes ya [[Benin]] mpe ''zinli'' <ref>[https://web.archive.org/web/20200114065436/http://www.afrisson.com/Angelique-Kidjo-486.html Angélique Kidjo] à afrisson.com.</ref> (lolenge moko ya blues), bopusi na ye ya miziki ezali pop ya Afrika, miziki ya [[Esanga|Bisanga]] ya Antilles, zouk, rumba [[Kongó-Kinsásá|congolais]], jazz, gospel, mpe mitindo ndenge na ndenge ya miziki ya Latin. Azali mpe epemami na ba mayemi oyo ba ningisaki bomwana na ye. : Bella Bellow, James Brown, Aretha Franklin, [[Jimi Hendrix]], Miriam Makeba mpe Carlos Santana . A enregistraki ba versions africaines ya ''Summertime'' ya Gerswin (na ba paroles na Fon), ''Boléro'' ya Ravel, mpe ''Voodoo Chile'' ya Jimi Hendrix. asala na ba mayemi ebele, dont Carlos Santana, Alicia Keys, Peter Gabriel, Herbie Hancock, Branford Marsalis, John Legend, Bono, Yo-Yo Ma, Sting, Matthieu Chedid, Alexandre Tharaud, Philip Glass, Josh Groban, Dianne Reeves, . Wikende ya Vampire, Dr. John, Dave Matthews, [[Yemi Alade]] mpe Cassandra Wilson . Na ntuku mibale na mitano sanza ya nsambo na Nkoto mibale nkama ntuku mibale na nsambo, asali émission ''Femme noire'' oyo esalemi na poème ya [[Léopold Sédar Senghor]], fête ya basi ya Afrika, oyo elakisami na lopango monene ya Palais des Papes lokola émission ya bosukisi ya ntuku nsambo na moko n'a feti ya Avignon, oyo ye asalaka na compagnie ya acteur [[Kotdivual|ivorien]] Isaach de Bankolé, saxophoniste [[Kamerun|cameroun]] [[Manu Dibango]], guitariste américain d’origine congolaise Dominic James na elenge rappeur français MHD, kotalela likambo ya kokamwa afrotrap . Kidjo ayebi malamu Fon, Lifalanse, [[Yorubá|Yoruba]], Mina, mpe Lingelesi —afandaka na [[New York]] . Ayemba na minoko mitano wana. Nzembo na ye ''Malaika'', ya album ''Logozo'', ezali na [[Kiswahíli|Swahili]] . Na motoba juin nkoto mibale na zomi na misato, aponami vice-président ya Confédération internationale ya ba mboka ya bakomi mpe ba compositeurs (CISAC). Lisusu, ntango mosusu akomaka na ''zulunalo New York Times'' <ref>[https://www.nytimes.com/2012/11/30/opinion/global/anglique-kidjo-songs-of-freedom.html?_r=0 Angélique Kidjo, « Songs of Freedom »], ''The New York Times'', 30 novembre 2012.</ref> , <ref>[http://kristof.blogs.nytimes.com/2010/08/13/daughter-of-independence/ Angélique Kidjo, « Daughter of Independence »], ''The New York Times'', 13 août 2010.</ref> . == Biografi ya bomoi ya bato == Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo abotamaki na Ouidah, mwa engumba ya libongo na Dahomey (lelo [[Bɛnɛ́|Bénin]] ), na Zomi na minei ya sanza ya nsambo ya mobu nkoto libwa na nkama motoba <ref>{{Cite web|url=http://rateyourmusic.com/artist/angelique_kidjo}}.</ref> , <ref>{{Cite web|url=http://musique.rfi.fr/artiste/musiques-monde/angelique-kidjo}}.</ref> Tata na ye azali Fon ya Ouidah, mokambi ya posita, mpe mama na ye Yvonne Djiko azali Yoruba, mokambi ya groupe ya théâtre mpe mwasi ya mombongo ya mayele <ref>{{Cite journal|url=https://www.lemonde.fr/ameriques/article/2009/01/21/une-extraterrestre-a-new-york_1144636_3222.html}}.</ref> . Angélique Kidjo azali ya nsambo kati na bana na bango zomi <ref>{{Cite web|url=https://kayamaga.com/musique-angelique-kidjo-la-fierte-des-beninois-et-de-lafrique/#:~:text=Ang%C3%A9lique%20Kidjo%20est%20n%C3%A9e%20%C3%A0,septi%C3%A8me%20de%20leurs%20dix%20enfants.}}.</ref> . <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source est souhaitée pour ce passage (demandé le 17 avril 2023).">Bana bayokaka ba disques vinyl, mingimingi oyo ya Johnny Hallyday mpe Claude François, mpe bayekolaka Lingelesi na kelasi.</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[ <nowiki><abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr></nowiki><nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>oyo elingi ] .</sup></link> Na mbula motoba, Angélique Kidjo akoti na troupe ya théâtre ya mama na ye, oyo epesaki ye elengi ya miziki mpe mabina ya bonkoko. Abandaki koyemba na groupe Les Sphinx mpe, lokola elenge, azuaki elonga grâce na adaptation na ye mpo na radio mboka ya nzembo ya Miriam Makeba ’s ''Les Trois Z.'' Na sima a enregistraki album ''Pretty'' na aide ya ndeko na ye ya mobali mpe producteur ya Cameroun Ekambi Brilliant. Album oyo ezali na ba nzembo ''Ninive'', ''Gbe Agossi'' mpe lokumu na Bella Bellow, moyembi ya [[Togo]] oyo azalaki moko ya ba bisika ya kopemisa na ye. Succès ya album oyo epesaki ye nzela ya kosala tournée munene na Afrique occidentale. Kasi, matata ya politiki oyo ezalaki kosila te na Bénin epekisaki ye alanda mosala na ye na lipanda na mboka na ye moko <ref>{{Cite web|url=https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-08-25|archivedate=2024-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109102658/https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/}}.</ref> . Na nkoto libwa nkama mwambe na misato, akendaki kofanda na [[Pari|Paris]], epai mwana na ye ya mwasi abotamaki na [[1993|nkoto libwa nkama libwa tuku misato]] . Ntango azalaki kosala mpo na kofuta mbongo na ye ya kelasi, Angélique Kidjo azwaki mateya ya koyemba na Centre d’information musicales (CIM), eteyelo ya jazz ya Paris oyo eyebani mingi. Kuna akutanaki na mobali na ye ya mikolo mizali koya Jean Hebrail, musicien mpe compositeur, oyo akomaki na ye mingi ya miziki na ye. Akɔtisamaki na boyokani ya sika na Lifalanse na koyokaka Jacques Higelin, Serge Gainsbourg mpe Claude Nougaro . Na nkoto libwa nkama mwambe na mitano, asilisaki formation na ACP La Manufacture Chanson [ntuku mibale n'a moko] </link> . Na ebandeli azalaki vocaliste ya soutien ya ba groupes africains na Paris, na Nkoto libwa nkama mwambe na mitano akomi moyembi ya groupe ya jazz africain Pili Pili oyo esalemaki na pianiste hollandais Jasper van 't Hof . Asalaka collaboration na ba albums misato ya Pili Pili : ''Jakko'' (Nkoto libwa nkama ntuku mwambe na nsambo), ''Zala na makanisi mibale'' (Nkoto libwa nkama mwambe na mwambe, ebimisami na Marlon Klein) mpe ''Hotel Babo'' (Nkoto libwa nkama na ntuku libwa). A enregistraki album ye moko, ''Parakou'', mpo na étiquette ya Jazz Open. [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] == Biographie == === Mbotama mpe libota ya libota === Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo Abotamaki na Ouidah<nowiki>''</nowiki> , engumba moke ya sud ouest ya Dahomey (lelo [[Bɛnɛ́|Bénin]] ), na mokolo yaSanza ya sambo 1960,<ref>{{Cite web|url=http://rateyourmusic.com/artist/angelique_kidjo}}.</ref>.<ref>{{Cite web|url=http://musique.rfi.fr/artiste/musiques-monde/angelique-kidjo}}.</ref> Tata na ye, moto ya ekoloya Fon kofanda na Ouidah, azalaki mokambi ya posita, mpe mama na ye, Yvonne Djiko, oyo autaki na etuluku ya bato ya ekólo Yoruba, azalaki mokambi ya etuluku moko ya masano ya masano mpe mwasi ya mombongo.<ref>{{Cite journal|url=https://www.lemonde.fr/ameriques/article/2009/01/21/une-extraterrestre-a-new-york_1144636_3222.html}}</ref> Angélique Kidjo azali mwana ya nsambo kati na bana na bango zomi.<ref>{{Cite web|url=https://kayamaga.com/musique-angelique-kidjo-la-fierte-des-beninois-et-de-lafrique/#:~:text=Ang%C3%A9lique%20Kidjo%20est%20n%C3%A9e%20%C3%A0,septi%C3%A8me%20de%20leurs%20dix%20enfants.}}</ref> === Ebandeli ya carrière artistique === Uta bomwana, azalaki kosangana na misala ya etuluku ya masano ya mama na ye, Yango nde esalaki ete alinga miziki mpe mobali ya bonkolo. Abandaki koyemba na kati ya groupe les sphinx mpe , tango azalaki elenge muwasi, akomaki na elonga na adaptation na ye ya nyembo ya Miriam Makeba ’s ''Les Trois Z.'' Na sima a bimisaki album ''Pretty'' na lisungi ya ndeko na ye ya mobali mpe producteur ya Cameroun Ekambi Brilliant. Album oyo ezali na ba nzembo ''Ninive'', ''Gbe Agossi'' mpe hommage moko na Bella Bellow, moyembi ya Togo oyo azalaki moko ba abesaki ye inspiration na ye. Album oyo epesi ye libaku ya kosala tournée na Afrique ya ouest. Na ntina ya makambo ya politiki na Bénin na tango ya régime communiste ya Mathieu Kérékou, alongwaki mboka mpo na kofanda na France na 1983.<ref>{{Cite web|url=https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/|date=5 avril 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109102658/https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/|archivedate=2024-11-09|title=Kopi ya archive|access-date=2024-08-25}}</ref> === Bambula ya kokende kofanda esika mosusu mpe kozwa formasyo === ; Na France kobanda 1983 Na 1983, akendaki kofanda na [[Pari|Paris]], na France, esika mwana na ye ya mwasi abotamaki na [[1993]] . Wana azalaki kosala mpo na kofuta mbongo ya kelasi na ye, Angélique Kidjo Azalaki kotanga koyemba na Centre d’informations musicales (CIM), eteyelo ya jazz ya Paris. Kuna akutanaki na mobeti miziki mpe mokomi nzembo Jean Hebrail, Oyo akomaki na ye tenir monene ya miziki na ye.Ayebanaki na lolenge ya sika na koyokana na lifalanse na koyoka Jacques Higelin, Serge Gainsbourg mpe Claude Nougaro.<ref>{{Cite web|url=https://www.franceculture.fr/emissions/la-part-denfance/angelique-kidjo|date=10 août 2012}}.</ref> ; Na amerika banda mobu 1998 mpe grammy awards ya yambo afandaki na Etats-Unis na 1998, akobaki na mosala na ye ya mokili mobimba mpe azwaki mbano na ye ya liboso ya Grammy na 2008 mpo na album ''Djin Djin'' ''oyo ebimaki na 2007'' . Kasi, libala na ye na Jean Hébrail, mondele ya Mpoto, eyambamaki malamu te na bato ya ba Afro-Américains. == Biographie == Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo abotamaki na Ouidah, mboka moke na sudi-wɛsti ya Dahomey (lelo [[Bɛnɛ́|Bénin]] ),o mokolo 14 na sanza ya nsambo 1960,<ref>{{Cite web|url=http://rateyourmusic.com/artist/angelique_kidjo}}.</ref>.<ref>{{Cite web|url=http://musique.rfi.fr/artiste/musiques-monde/angelique-kidjo}}.</ref> Tata na ye, oyo autaki na etuluku ya bato ya Fon oyo bazalaki kofanda na Ouidah, azalaki mokambi ya posita, mpe mama na ye, Yvonne Djiko, oyo autaki na etuluku ya bato ya ekólo Yoruba, azalaki mokambi ya etuluku moko ya masano ya masano mpe mwasi ya mombongo.<ref>{{Cite journal|url=https://www.lemonde.fr/ameriques/article/2009/01/21/une-extraterrestre-a-new-york_1144636_3222.html}}</ref> Angélique Kidjo azali mwana ya nsambo kati na bana na bango zomi.<ref>{{Cite web|url=https://kayamaga.com/musique-angelique-kidjo-la-fierte-des-beninois-et-de-lafrique/#:~:text=Ang%C3%A9lique%20Kidjo%20est%20n%C3%A9e%20%C3%A0,septi%C3%A8me%20de%20leurs%20dix%20enfants.}}</ref> Uta bomwana, azalaki kosangana na misala ya etuluku ya masano ya mama na ye, oyo ekɔtisaki na motema na ye mposa ya miziki mpe mabina ya bonkɔkɔ. Abandaki koyemba na groupe Les Sphinx mpe, lokola elenge, ayebanaki makasi sima ya ko bongola mpe ko yemba mpo na radio national nzembo ya Miriam Makeba ’s ''Les Trois Z.'' Na sima a enregistraki album ''Pretty'' na lisungi ya ndeko na ye ya mobali mpe producteur ya Cameroun Ekambi Brilliant. Album oyo ezali na ba nzembo ''Ninive'', ''Gbe Agossi'' mpe hommage na Bella Bellow, moyembi ya Togo oyo azalaki moko ya bato oyo bapelisaki molende na ye na mosala ya miziki.. Album yango epesaki ye libaku ya kobanda mobembo ya koyemba na mikili ndenge na ndenge ya Afrika ya Wɛsti. Kasi, mpo na makambo ya politiki na Bénin na ntango ya boyangeli ya bokominisi ya Mathieu Kérékou, alongwaki na mboka na ye mpe akendaki kofanda na France na mobu 1983. === Bambula ya kokende kofanda esika mosusu mpe kozwa formasyo === ; France kobanda 1983 Na mobu 1983, akendaki kofanda na Paris, na ekólo France, epai mwana na ye ya mwasi abotamaki na mobu [[1993]] . Wana azalaki kosala mosala mpo na kofuta mbongo ya kelasi na ye, Angélique Kidjo azalaki mpe kolanda mateya ya koyemba na Centre d’informations musicales (CIM), eteyelo ya jazz ya Paris. Kuna nde akutanaki na moyembi mpe mokomi ya miziki Jean Hebrail, oyo akomaki elongo na ye mingi ya banzembo na ye. Koyoka banzembo ya Jacques Higelin, Serge Gainsbourg mpe Claude Nougaro esalisaki ye ayeba lolenge ya sika ya kosalela monɔkɔ ya Lifalanse..<ref>{{Cite web|url=https://www.franceculture.fr/emissions/la-part-denfance/angelique-kidjo|date=10 août 2012}}.</ref> ; Etats-Unis kobanda 1998 mpe Grammy Awards ya liboso Uta na mobu 1998, Angélique Kidjo abandi kofanda na États-Unis, epai akobaki mosala na ye ya miziki na mokili mobimba. Na mobu 2008, azwaki mbano na ye ya liboso ya Grammy Award mpo na album na ye Djin Djin, oyo ebimaki na mobu 2007. Kasi, libala na ye na Jean Hébrail, mondele ya Mpoto, eyambamaki malamu te na bato ya muindu ya america. j1jn860r3c0ixmd9ol3o0paxt9l8zay Richie Lontulungu Nsombola 0 15234 136510 135618 2026-11-07T08:02:03Z Elpepita 13134 /* Biografi ya bomoi ya bato */ 136510 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |nom= Richie Lontulungu |image= |lieu de naissance= Kinshasa |nationalité= Congolaise |profession= mobundi ya bomoto |activités= mobundi ya bomoto na CNDH }} Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe ya politiki. ==Biografi ya bomoi ya bato== Abotami na [[Kinshasa]] le 30 avril 1990<ref>https://actu30.cd/2025/12/rdc-richie-lontulungu-parcours-dun-activiste-devenu-acteur-politique/</ref>, Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe moto ya politiki na ekolo Congo démocratique. ==Carrière professionnelle ya mosala== Uta mobu 2023, azali secrétaire adjoint ya Commission Nationale des Droits de l’Homme (CNDH)<ref>https://www.radiookapi.net/2026/02/08/actualite/societe/plaidoyer-pour-lallocation-des-fonds-au-projet-pabea-cobalt-en-rdc</ref>. Azali pe fondateur ya Outlook Afrique, émission ya yambo ya na Inde dédiée na Afrique. Emission yango ezalaki nominée na mobu 2014 na liloba prix ya radio communautaire na Catégorie ya ba meilleurs programmes ya éducation et sensibilisation. Uta janvier 2025, azali Directeur Exécutif ya Association congolaise pour la défense du droit à la vérité en mémoire des victimes civiles innocentes (ACDDV-DH), Major réussite Défense ya Bosolo na bosembo na likambo ya double assaut ya ba experts ya ONU Zaida Catalan na Michael Sharp. ACDDV-DH esengaki ete Cour suprême militaire epesa responsabilité na bato banso oyo batangami na bosambisami, mpe lisusu na bolukiluki ya leta mpe lipanda<ref>https://acp.cd/anglais/murder-of-two-un-experts-association-calls-for-a-fair-verdict/</ref><ref>https://acp.cd/affaire-judiciare-et-droits-humains/meurtre-de-deux-experts-de-lonu-une-association-appelle-a-un-verdict-juste/</ref><ref>https://tamtamnews.net/dr-congo-trial-for-murders-of-un-experts-zaida-catalan-and-michael-sharp-richie-lontulungu-and-acddv-call-on-the-military-high-court-to-extend-accountability-to-all-responsible-including-the-instigat/</ref> Spécialiste ya bolandi, ya bokeli, mpe ya botali kobanda sanza ya zomi na mibalé mobu 2024 sanza ya motoba 2025. Makambo minene oyo esalemi Membre ya conseiller évaluation équipe ya programme ya Interpeace : Dialogue transfrontalier mpo na kimia mpe bopesi makoki na bilenge na grands Lacs, projet oyo ezwami na misolo ya Coopération suisse mpo na Développement, mpe union européenne. Makambo minene oyo esalemi<ref>https://www.interpeace.org/initiative/cross-border-dialogue-peace/</ref><ref>https://www.interpeace.org/fr/programmes/great-lakes/</ref>. ==Ba références== {{Références}} iyetulx0amkau90r9mv6mlur8af1x1w 136511 136510 2026-11-07T08:03:36Z Elpepita 13134 136511 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |nom= Richie Lontulungu |image= |lieu de naissance= Kinshasa |nationalité= Congolaise |profession= mobundi ya bomoto |activités= mobundi ya bomoto na CNDH }} Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto ya ekolo congo. ==Biografi ya bomoi ya bato== Abotami na [[Kinshasa]] le 30 avril 1990<ref>https://actu30.cd/2025/12/rdc-richie-lontulungu-parcours-dun-activiste-devenu-acteur-politique/</ref>, Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe moto ya politiki na ekolo Congo démocratique. ==Carrière professionnelle ya mosala== Uta mobu 2023, azali secrétaire adjoint ya Commission Nationale des Droits de l’Homme (CNDH)<ref>https://www.radiookapi.net/2026/02/08/actualite/societe/plaidoyer-pour-lallocation-des-fonds-au-projet-pabea-cobalt-en-rdc</ref>. Azali pe fondateur ya Outlook Afrique, émission ya yambo ya na Inde dédiée na Afrique. Emission yango ezalaki nominée na mobu 2014 na liloba prix ya radio communautaire na Catégorie ya ba meilleurs programmes ya éducation et sensibilisation. Uta janvier 2025, azali Directeur Exécutif ya Association congolaise pour la défense du droit à la vérité en mémoire des victimes civiles innocentes (ACDDV-DH), Major réussite Défense ya Bosolo na bosembo na likambo ya double assaut ya ba experts ya ONU Zaida Catalan na Michael Sharp. ACDDV-DH esengaki ete Cour suprême militaire epesa responsabilité na bato banso oyo batangami na bosambisami, mpe lisusu na bolukiluki ya leta mpe lipanda<ref>https://acp.cd/anglais/murder-of-two-un-experts-association-calls-for-a-fair-verdict/</ref><ref>https://acp.cd/affaire-judiciare-et-droits-humains/meurtre-de-deux-experts-de-lonu-une-association-appelle-a-un-verdict-juste/</ref><ref>https://tamtamnews.net/dr-congo-trial-for-murders-of-un-experts-zaida-catalan-and-michael-sharp-richie-lontulungu-and-acddv-call-on-the-military-high-court-to-extend-accountability-to-all-responsible-including-the-instigat/</ref> Spécialiste ya bolandi, ya bokeli, mpe ya botali kobanda sanza ya zomi na mibalé mobu 2024 sanza ya motoba 2025. Makambo minene oyo esalemi Membre ya conseiller évaluation équipe ya programme ya Interpeace : Dialogue transfrontalier mpo na kimia mpe bopesi makoki na bilenge na grands Lacs, projet oyo ezwami na misolo ya Coopération suisse mpo na Développement, mpe union européenne. Makambo minene oyo esalemi<ref>https://www.interpeace.org/initiative/cross-border-dialogue-peace/</ref><ref>https://www.interpeace.org/fr/programmes/great-lakes/</ref>. ==Ba références== {{Références}} tuvjzuywyuqubook9pg7tl3hh3jskbc 136512 136511 2026-11-07T08:04:46Z Elpepita 13134 136512 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |nom= Richie Lontulungu |image= |lieu de naissance= Kinshasa |nationalité= Congolaise |profession= mobundi ya bomoto |activités= mobundi ya bomoto na CNDH }} Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto ya ekolo congo. ==Biografi ya bomoi ya bato== Abotami na [[Kinshasa]] le 30 avril 1990<ref>https://actu30.cd/2025/12/rdc-richie-lontulungu-parcours-dun-activiste-devenu-acteur-politique/</ref>, Richie Lontulungu Nsombola azali mobundi ya bomoto mpe moto ya politiki na ekolo Congo démocratique. ===Carrière professionnelle ya mosala=== Uta mobu 2023, azali secrétaire adjoint ya Commission Nationale des Droits de l’Homme (CNDH)<ref>https://www.radiookapi.net/2026/02/08/actualite/societe/plaidoyer-pour-lallocation-des-fonds-au-projet-pabea-cobalt-en-rdc</ref>. Azali pe fondateur ya Outlook Afrique, émission ya yambo ya na Inde dédiée na Afrique. Emission yango ezalaki nominée na mobu 2014 na liloba prix ya radio communautaire na Catégorie ya ba meilleurs programmes ya éducation et sensibilisation. Uta janvier 2025, azali Directeur Exécutif ya Association congolaise pour la défense du droit à la vérité en mémoire des victimes civiles innocentes (ACDDV-DH), Major réussite Défense ya Bosolo na bosembo na likambo ya double assaut ya ba experts ya ONU Zaida Catalan na Michael Sharp. ACDDV-DH esengaki ete Cour suprême militaire epesa responsabilité na bato banso oyo batangami na bosambisami, mpe lisusu na bolukiluki ya leta mpe lipanda<ref>https://acp.cd/anglais/murder-of-two-un-experts-association-calls-for-a-fair-verdict/</ref><ref>https://acp.cd/affaire-judiciare-et-droits-humains/meurtre-de-deux-experts-de-lonu-une-association-appelle-a-un-verdict-juste/</ref><ref>https://tamtamnews.net/dr-congo-trial-for-murders-of-un-experts-zaida-catalan-and-michael-sharp-richie-lontulungu-and-acddv-call-on-the-military-high-court-to-extend-accountability-to-all-responsible-including-the-instigat/</ref> Spécialiste ya bolandi, ya bokeli, mpe ya botali kobanda sanza ya zomi na mibalé mobu 2024 sanza ya motoba 2025. Makambo minene oyo esalemi Membre ya conseiller évaluation équipe ya programme ya Interpeace : Dialogue transfrontalier mpo na kimia mpe bopesi makoki na bilenge na grands Lacs, projet oyo ezwami na misolo ya Coopération suisse mpo na Développement, mpe union européenne. Makambo minene oyo esalemi<ref>https://www.interpeace.org/initiative/cross-border-dialogue-peace/</ref><ref>https://www.interpeace.org/fr/programmes/great-lakes/</ref>. ==Ba références== {{Références}} 8exdo29o50mv4idciu68rr4d9ghb2ue Patrick Valançio Asumani Madropia 0 15554 136522 136490 2026-11-07T11:03:24Z Fiston bamela 14052 Fiston bamela a déplacé la page [[Utilisateur:Fiston bamela/Brouillon4]] vers [[Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia]] 136490 wikitext text/x-wiki ‘’‘Patrick Valançio Asumani Madropia’’’ azali moto ya politiki ya République démocratique du Congo. Azali kosala misala ya ministre na kati ya gouvernement provincial ya [[Tshopo]], epai asalá na makambo ya Finances, mpe ya Infrastructures, Travaux publics mpe Reconstruction.{{Lien web
|url=https://acp.cd/province/tshopo-lefficacite-de-la-digitalisation-dans-laccroissement-des-recettes-provinciales-saluee-par-un-ministre/
|titre=Tshopo : l’efficacité de la digitalisation dans l’accroissement des recettes provinciales saluée par un ministre
|site=Agence congolaise de presse
|date=12 juillet 2025
}}{{Lien web
|url=https://rtnc.cd/tshopo-gouvernement-lendongolia-ii-huit-nouvelles-figures-font-leur-entree/
|titre=Tshopo : Gouvernement Lendongolia II, huit nouvelles figures font leur entrée
|site=Radio-télévision nationale congolaise
|date=22 février 2026
}} == Bomoi na ye == Patrick Valançio Asumani Madropia abotamaki mokolo ya 14 octobre 1976 na Kinshasa, kolanda makambo oyo Commission électorale nationale indépendante (CENI) ebimisaki na liste ya suka ya bakandidá na maponami ya ba sénateurs ya mobu 2024 na etuka ya Tshopo.{{Lien web
|url=https://www.ceni.cd/sites/default/files/2024-04/CENI%20RDC%20-%20Elections%20des%20Senateurs%20-%20Listes%20Definitives%20-%20TSHOPO.pdf
|titre=Élections des sénateurs : listes définitives des candidatures pour la province de la Tshopo
|site=Commission électorale nationale indépendante
|date=16 avril 2024
}} == Mobembo na ye ya politiki == === Misala ya liboso na gouvernement provincial === Na sanza ya octobre 2022, Patrick Asumani Magopia azalaki na kati ya bato oyo baponamaki mpo na kosala na gouvernement provincial oyo Madeleine Nikomba Sabangu azalaki kotambwisa. Arrêté oyo gouverneure abimisaki epesaki ye mokumba ya Forêt, Environnement, Agriculture, Pêche, Élevage, Tourisme, Développement rural mpe Développement durable.{{Lien web
|url=https://acp.cd/province/tshopo-publication-de-membres-du-gouvernement-provincial/
|titre=Tshopo : publication de membres du gouvernement provincial
|site=Agence congolaise de presse
|date=29 octobre 2022
}} Na lisolo oyo ebimaki na ntango wana, nkombo na ye ekomamaki « Patrick Asumani Magopia », ndenge mosusu ya kokoma nkombo oyo esalelamaki na mikanda oyo ebimaki na nsima. Kasi, ekoki naino kosengela kozwa ndimbola na source officielle mpo na kondima ete nkombo yango mibale ezali ya moto moko. === Gouvernement provincial Lendongolia I === Na mobu 2024, akotaki na gouvernement provincial oyo Paulin Lendongolia Lebabonga azalaki kotambwisa. Azwaki mingimingi mokumba ya Finances, Artisanat, Industrie, Investissements, partenariats public-privé mpe Portefeuille.{{Lien web
|url=https://www.congo1.cd/2024/11/tshopo-remise-et-reprise-les-nouveaux.html
|titre=Tshopo : remise et reprise, les nouveaux ministres provinciaux prennent possession de leurs fauteuils
|site=Congo One TV
|date=2 novembre 2024
}} === Kotambwisa misolo ya etuka === Na mosala na ye ya ministre provincial ya Finances, azalaki kosala mingimingi na makambo ya kosangisa mbongo ya leta mpe ya kosalela mayele ya sika ya informatique mpo na kobongisa ndenge ya kofuta mpako. Na sanza ya juillet 2025, na lisolo oyo apesaki na Agence congolaise de presse, alimbolaki ndenge plateforme numérique ya kosangisa mbongo ya leta ezalaki kosala na kati ya Direction générale des recettes ya etuka ya Tshopo. Alobaki ete esaleli yango esalisaka mpo na kolandela misala ya kosangisa mbongo mpe kokitisa bobungisi ya mbongo ya leta. Na mokolo ya 27 novembre 2025, alakisaki na Assemblée provinciale lapolo ya ndenge budget ya etuka esalelamaki na boumeli ya sanza motoba ya liboso ya mobu. Kolanda mituya oyo elakisamaki na libaku yango, mbongo oyo esangisamaki ekomaki 36,86 milliards ya francs congolais, elingi koloba 15,75 % ya mbongo oyo ekanisamaki kosangisa na eleko yango. Mbongo oyo esalelamaki mpo na badepenses ekomaki 35,17 milliards ya francs congolais, oyo ekokani na 15,3 % ya budget oyo ekanisamaki. Lisolo yango ebimisaki mituna ya ba députés provinciaux mosusu na ntina ya ndenge ya kosangisa mbongo mpe kotambwisa misolo ya leta.{{Lien web
|url=https://acp.cd/province/tshopo-le-taux-dexecution-du-budget-au-1er-semestre-2025-evalue-a-15/
|titre=Tshopo : le taux d’exécution du budget au 1er semestre 2025 évalué à 15 %
|site=Agence congolaise de presse
|date=27 novembre 2025
}} Mokolo oyo elandaki, média Kis24.info eyebisaki ete Assemblée provinciale epesaki ye ngonga 24 mpo na kopesa biyano na mituna mpe makambo oyo ba députés batunaki ye nsima ya kolakisa lapolo ya budget.{{Lien web
|url=https://www.kis24.info/tshopo-execution-budget-2025-le-ministre-des-finances-a-24-heures-pour-rencontrer-les-preoccupations-des-deputes/
|titre=Tshopo — Exécution budget 2025 : le ministre des Finances a 24 heures pour rencontrer les préoccupations des députés
|site=Kis24.info
|date=28 novembre 2025
}} === Gouvernement provincial Lendongolia II === Na sanza ya février 2026, ntango gouvernement provincial Lendongolia II esalemaki, azongisamaki na kati ya gouvernement mpe bapesaki ye mokumba ya ministère ya Infrastructures, Travaux publics et Reconstruction. Azalaki mpe ministre provincial oyo azalaki kosala lokola vice-président, kolanda lapolo oyo Radio-télévision nationale congolaise ebimisaki. === Gouvernement provincial Lendongolia III === Na mokolo ya 16 avril 2026, gouverneur Paulin Lendongolia Lebabonga atyaki sinyatire na arrêté oyo etalelaki gouvernement provincial ya sika, oyo babengaki Lendongolia III. Patrick Valançio Asumani Madropia aponamaki mpo na kotambwisa ministère ya Finances, Industrie mpe Investissements.{{Lien web
|url=https://actu30.cd/2026/04/tshopo-un-nouvel-executif-provincial-de-dix-membres-devoile/
|titre=Tshopo : un nouvel exécutif provincial de dix membres dévoilé
|site=Actu30
|date=17 avril 2026
}} == Kandidature na maponami ya ba sénateurs ya 2024 == Na sanza ya avril 2024, Patrick-Valançio Asumani Madropia azalaki na liste ya suka ya bakandidá oyo bazalaki kobunda mpo na kozwa esika ya sénateur na etuka ya Tshopo. Azalaki candidat indépendant, kolanda mokanda oyo Commission électorale nationale indépendante ebimisaki. == Mituya mpe ba références == <references /> == Ba liens ya libanda == * [https://www.ceni.cd/ Site officiel ya Commission électorale nationale indépendante] * [https://acp.cd/ Agence congolaise de presse] 5icq5uu7t8nsiqyrqi0tz28w67yw977 136524 136522 2026-11-07T11:04:33Z Fiston bamela 14052 Fiston bamela a déplacé la page [[Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia]] vers [[Patrick Valançio Asumani Madropia]] 136490 wikitext text/x-wiki ‘’‘Patrick Valançio Asumani Madropia’’’ azali moto ya politiki ya République démocratique du Congo. Azali kosala misala ya ministre na kati ya gouvernement provincial ya [[Tshopo]], epai asalá na makambo ya Finances, mpe ya Infrastructures, Travaux publics mpe Reconstruction.{{Lien web
|url=https://acp.cd/province/tshopo-lefficacite-de-la-digitalisation-dans-laccroissement-des-recettes-provinciales-saluee-par-un-ministre/
|titre=Tshopo : l’efficacité de la digitalisation dans l’accroissement des recettes provinciales saluée par un ministre
|site=Agence congolaise de presse
|date=12 juillet 2025
}}{{Lien web
|url=https://rtnc.cd/tshopo-gouvernement-lendongolia-ii-huit-nouvelles-figures-font-leur-entree/
|titre=Tshopo : Gouvernement Lendongolia II, huit nouvelles figures font leur entrée
|site=Radio-télévision nationale congolaise
|date=22 février 2026
}} == Bomoi na ye == Patrick Valançio Asumani Madropia abotamaki mokolo ya 14 octobre 1976 na Kinshasa, kolanda makambo oyo Commission électorale nationale indépendante (CENI) ebimisaki na liste ya suka ya bakandidá na maponami ya ba sénateurs ya mobu 2024 na etuka ya Tshopo.{{Lien web
|url=https://www.ceni.cd/sites/default/files/2024-04/CENI%20RDC%20-%20Elections%20des%20Senateurs%20-%20Listes%20Definitives%20-%20TSHOPO.pdf
|titre=Élections des sénateurs : listes définitives des candidatures pour la province de la Tshopo
|site=Commission électorale nationale indépendante
|date=16 avril 2024
}} == Mobembo na ye ya politiki == === Misala ya liboso na gouvernement provincial === Na sanza ya octobre 2022, Patrick Asumani Magopia azalaki na kati ya bato oyo baponamaki mpo na kosala na gouvernement provincial oyo Madeleine Nikomba Sabangu azalaki kotambwisa. Arrêté oyo gouverneure abimisaki epesaki ye mokumba ya Forêt, Environnement, Agriculture, Pêche, Élevage, Tourisme, Développement rural mpe Développement durable.{{Lien web
|url=https://acp.cd/province/tshopo-publication-de-membres-du-gouvernement-provincial/
|titre=Tshopo : publication de membres du gouvernement provincial
|site=Agence congolaise de presse
|date=29 octobre 2022
}} Na lisolo oyo ebimaki na ntango wana, nkombo na ye ekomamaki « Patrick Asumani Magopia », ndenge mosusu ya kokoma nkombo oyo esalelamaki na mikanda oyo ebimaki na nsima. Kasi, ekoki naino kosengela kozwa ndimbola na source officielle mpo na kondima ete nkombo yango mibale ezali ya moto moko. === Gouvernement provincial Lendongolia I === Na mobu 2024, akotaki na gouvernement provincial oyo Paulin Lendongolia Lebabonga azalaki kotambwisa. Azwaki mingimingi mokumba ya Finances, Artisanat, Industrie, Investissements, partenariats public-privé mpe Portefeuille.{{Lien web
|url=https://www.congo1.cd/2024/11/tshopo-remise-et-reprise-les-nouveaux.html
|titre=Tshopo : remise et reprise, les nouveaux ministres provinciaux prennent possession de leurs fauteuils
|site=Congo One TV
|date=2 novembre 2024
}} === Kotambwisa misolo ya etuka === Na mosala na ye ya ministre provincial ya Finances, azalaki kosala mingimingi na makambo ya kosangisa mbongo ya leta mpe ya kosalela mayele ya sika ya informatique mpo na kobongisa ndenge ya kofuta mpako. Na sanza ya juillet 2025, na lisolo oyo apesaki na Agence congolaise de presse, alimbolaki ndenge plateforme numérique ya kosangisa mbongo ya leta ezalaki kosala na kati ya Direction générale des recettes ya etuka ya Tshopo. Alobaki ete esaleli yango esalisaka mpo na kolandela misala ya kosangisa mbongo mpe kokitisa bobungisi ya mbongo ya leta. Na mokolo ya 27 novembre 2025, alakisaki na Assemblée provinciale lapolo ya ndenge budget ya etuka esalelamaki na boumeli ya sanza motoba ya liboso ya mobu. Kolanda mituya oyo elakisamaki na libaku yango, mbongo oyo esangisamaki ekomaki 36,86 milliards ya francs congolais, elingi koloba 15,75 % ya mbongo oyo ekanisamaki kosangisa na eleko yango. Mbongo oyo esalelamaki mpo na badepenses ekomaki 35,17 milliards ya francs congolais, oyo ekokani na 15,3 % ya budget oyo ekanisamaki. Lisolo yango ebimisaki mituna ya ba députés provinciaux mosusu na ntina ya ndenge ya kosangisa mbongo mpe kotambwisa misolo ya leta.{{Lien web
|url=https://acp.cd/province/tshopo-le-taux-dexecution-du-budget-au-1er-semestre-2025-evalue-a-15/
|titre=Tshopo : le taux d’exécution du budget au 1er semestre 2025 évalué à 15 %
|site=Agence congolaise de presse
|date=27 novembre 2025
}} Mokolo oyo elandaki, média Kis24.info eyebisaki ete Assemblée provinciale epesaki ye ngonga 24 mpo na kopesa biyano na mituna mpe makambo oyo ba députés batunaki ye nsima ya kolakisa lapolo ya budget.{{Lien web
|url=https://www.kis24.info/tshopo-execution-budget-2025-le-ministre-des-finances-a-24-heures-pour-rencontrer-les-preoccupations-des-deputes/
|titre=Tshopo — Exécution budget 2025 : le ministre des Finances a 24 heures pour rencontrer les préoccupations des députés
|site=Kis24.info
|date=28 novembre 2025
}} === Gouvernement provincial Lendongolia II === Na sanza ya février 2026, ntango gouvernement provincial Lendongolia II esalemaki, azongisamaki na kati ya gouvernement mpe bapesaki ye mokumba ya ministère ya Infrastructures, Travaux publics et Reconstruction. Azalaki mpe ministre provincial oyo azalaki kosala lokola vice-président, kolanda lapolo oyo Radio-télévision nationale congolaise ebimisaki. === Gouvernement provincial Lendongolia III === Na mokolo ya 16 avril 2026, gouverneur Paulin Lendongolia Lebabonga atyaki sinyatire na arrêté oyo etalelaki gouvernement provincial ya sika, oyo babengaki Lendongolia III. Patrick Valançio Asumani Madropia aponamaki mpo na kotambwisa ministère ya Finances, Industrie mpe Investissements.{{Lien web
|url=https://actu30.cd/2026/04/tshopo-un-nouvel-executif-provincial-de-dix-membres-devoile/
|titre=Tshopo : un nouvel exécutif provincial de dix membres dévoilé
|site=Actu30
|date=17 avril 2026
}} == Kandidature na maponami ya ba sénateurs ya 2024 == Na sanza ya avril 2024, Patrick-Valançio Asumani Madropia azalaki na liste ya suka ya bakandidá oyo bazalaki kobunda mpo na kozwa esika ya sénateur na etuka ya Tshopo. Azalaki candidat indépendant, kolanda mokanda oyo Commission électorale nationale indépendante ebimisaki. == Mituya mpe ba références == <references /> == Ba liens ya libanda == * [https://www.ceni.cd/ Site officiel ya Commission électorale nationale indépendante] * [https://acp.cd/ Agence congolaise de presse] 5icq5uu7t8nsiqyrqi0tz28w67yw977 Paul Nsapu 0 15557 136496 2026-11-06T12:58:18Z OtikolenoiL 12703 Créé en traduisant la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/241077769|Paul Nsapu]] » 136496 wikitext text/x-wiki '''Paul Nsapu''', abotami le 26 juin 1957 na [[Kananga|Luluabourg]], na etuka ya Kasai-Central, azali mobundi ya makoki ya bomoto [[Kongó-Kinsásá|ya Congo]] mpe acteur ya société civile . Co-fondateur ya Ligue des votant na 1990, amipesaki eteni monene ya mosala na ye mpo na kolendisa [[Demokrasi|démocratie]], mateya ya bana mboka mpe [[Lipɔnɔmi|ya maponami]], mpe kobatela bonsomi ya moboko. Azali mokambi ya Commission nationale des droits de l’homme (CNDH) ya République démocratique du Congo wuto sanza ya mibale 2023[1]. Biografi ya bomoi ya bato Boyekoli mpe Lingomba ya Lingomba Paul Nsapu Mukulu asilisaki kelasi na ye ya ebandeli mpe ya ntei na ekolo Congo démocratique. Engebene na profil biographique oyo Actualite.cd ebimisaki na sanza ya motoba 2021, atangaki na Institut Saint-Dominique-Xavier na Mikalayi, na Séminaire Mineure Sainte-Thérèse na Kabwe, mpe na Collège Sainte-Anne, oyo ezali lelo Institut Elikya, na Kinshasa[2]. Lokola azwaki formasyo ya teoloji, azwaki diplome na teoloji ya bomoto ya evolisyo. Alandaki mpe mateya mosusu, mingi mingi na teoloji mpe bokoli ya bato[3]. Azalaki mosangani ya bakonzi ya mangomba ya Lingomba ya Katolike ya Libéral mpe azwaki makuli ya nganga-nzambe na 1982. Kasi, maziba oyo batunaki ekeseni na mokolo mpe sanza oyo azwaki etumbu. Engagement na Société civile Paul Nsapu akoti na misala ya botomboli makoki ya bomoto mpe botomboli démocratie na bokonzi ya Mobutu Sese Seko.[4] Le 30 avril 1990, mikolo motoba sima ya bosakoli ya ouverture politique ya le 24 avril 1990, a participer na fondation ya Ligue des votant (LE), organisation congolaise dédiée na promotion ya droits de l’homme mpe démocratie. Ebongiseli yango esalaki manaka mpo na mateya ya bana mboka mpe ya maponami, mateya mpo na batali maponami, mpe kotombola boyebi ya bato mpo na bosangani ya demokrasi. Na nzela ya Ligue des votant, Paul Nsapu a participer na ba initiatives ya ko former pe ko mentor société civile. Kolanda présentation ebimisamaki na Actualite.cd na 2021, lingomba liye lipesaki maboko na formation ya ba dizaines de milliers ya ba observateurs ya maponami mpe ba acteurs ya société civile na République démocratique du Congo. Mikumba na kati ya Fédération internationale ya makoki ya bomoto Paul Nsapu azalaki mpe na bisika mingi na kati ya Fédération internationale pour les droits de l’homme (FIDH), ebongiseli ya mokili mobimba ya masanga ya makoki ya bomoto.[5] Mingimingi asalaki lokola Secrétaire général mpo na Afrika, Secrétaire général adjoint, mpe Vice-président ya fédération. Na 38e Congrès ya FIDH, oyo esalemaki na sanza ya mitano 2013 na Istanbul, na Turquie, aponami lisusu Secrétaire général mpo na mbala ya misato ya kolandana banda 2007, engebene na mokanda na ye ya biografi oyo ebimisamaki na fédération.[6] Na kati ya misala na ye ya molongo, asanganaki na ba missions ya koluka makambo mpe ya botali oyo etali mingi makoki ya bomoto mpe misala ya maponami, mingi mingi na Côte d’Ivoire mpe na Mali. Ba menaces na Exil Na tina ya mosala na ye ya makoki ya bomoto mpe ba positions na ye ya polele na oyo etali situation politique na République démocratique du Congo, Paul Nsapu ayebisi ete ba menaces, ba interrogatoires, mpe ba arrêts.[7] Na 2006, alongwaki ekolo Congo démocratique na libota na ye mpe akendaki kofanda na Belgique, engebene na liyebisi na ye ya biografi oyo ebimisamaki na FIDH.[8] Na janvier 2018, FIDH na Organisation mondiale contre la torture (OMCT) babimisaki recours ya lombango na oyo etali ba menaces ya sika ya liwa na Paul Nsapu na ba membres ya famille na ye. Ba menaces wana esalemaki mingi mingi sima ya kobimisa rapport ya mobulu oyo esalemaki na etuka ya Kasai na 2017.[9] Bokambi ya Commission nationale ya makoki ya bomoto Na sanza ya zomi na mibale 2022, Paul Nsapu aponamaki na Assemblée nationale lokola moko ya bato libwa ya mandat ya mibale ya Commission nationale des droits de l’homme (CNDH).[10] Ba membres ya institution oyo balapaki ndai le 21 février 2023, liboso ya Cour constitutionnelle. Paul Nsapu akomaki président na yango. CNDH ezali institution ya soutien ya démocratie oyo ezali na mokumba ya kotombola pe kobatela makoki ya bomoto na République démocratique du Congo. Lokola azali mokambi ya institution oyo, a intervenir mingi mingi na makambo matali protection ya ba défenseurs ya droits de l’homme, respect ya liberté fondamentale, kolandela ba violations ya droits de l’homme, mpe kolandela situation ya sécurité na mboka. [11] . Na sanza ya zomi na moko 2023, Conseil d’Etat etelemisaki ba effets ya rapport ya le 1er septembre 2023, oyo na nzela na yango ba commissaires mosusu bazwaki mokano ya kolongola ye na présidence ya CNDH. Ekateli wana ya tribinale ezongisaki ye na esika na ye. Na sanza ya libwa 2025, na bokambi na ye, Commission nationale des droits de l’homme (CNDH) ebandi mosala ya koyeba mpe kokomisa bato baye bazali kobunda na makoki ya bomoto na Kinshasa, na kati ya bosaleli mobeko n° 23/027 ya mokolo ya 4 juin 2024, oyo etali bobateli mpe bopesi biyano na bango. Na janvier 2026, akambaki bofungoli ya session ordinaire ya janvier ya CNDH, oyo etali mingi mingi kotala situation ya droits de l’homme na République démocratique du Congo. 77hqcm0sz133dzfrakxkf2vo6w9tp46 136497 136496 2026-11-06T13:02:22Z OtikolenoiL 12703 136497 wikitext text/x-wiki '''Paul Nsapu''', abotami le 26 juin 1957 na [[Kananga|Luluabourg]], na etuka ya Kasai-Central, azali mobundi ya makoki ya bomoto [[Kongó-Kinsásá|ya Congo]] mpe acteur ya société civile . Co-fondateur ya Ligue des votant na 1990, amipesaki eteni monene ya mosala na ye mpo na kolendisa [[Demokrasi|démocratie]], mateya ya bana mboka mpe [[Lipɔnɔmi|ya maponami]], mpe kobatela bonsomi ya moboko. Azali mokambi ya Commission nationale des droits de l’homme (CNDH) ya République démocratique du Congo wuto sanza ya mibale 2023. == Biografi == === Boyekoli mpe Lingomba === Paul Nsapu Mukulu asilisaki kelasi na ye ya ebandeli mpe ya ntei na ekolo Congo démocratique. Engebene na profil biographique oyo Actualite.cd ebimisaki na sanza ya motoba 2021, atangaki na Institut Saint-Dominique-Xavier na Mikalayi, na Séminaire Mineure Sainte-Thérèse na Kabwe, mpe na Collège Sainte-Anne, oyo ezali lelo Institut Elikya, na Kinshasa. Lokola azwaki formasyo ya teoloji, azwaki diplome na teoloji ya bomoto ya evolisyo. Alandaki mpe mateya mosusu, mingi mingi na teoloji mpe bokoli ya bato. Azalaki mosangani ya bakonzi ya mangomba ya Lingomba ya Katolike ya Libéral mpe azwaki makuli ya nganga-nzambe na 1982. Kasi, maziba oyo batunaki ekeseni na mokolo mpe sanza oyo azwaki etumbu. === Engagement na Société civile === Paul Nsapu akoti na misala ya botomboli makoki ya bomoto mpe botomboli démocratie na bokonzi ya Mobutu Sese Seko. Le 30 avril 1990, mikolo motoba sima ya bosakoli ya ouverture politique ya le 24 avril 1990, a participer na fondation ya Ligue des votant (LE), organisation congolaise dédiée na promotion ya droits de l’homme mpe démocratie. Ebongiseli yango esalaki manaka mpo na mateya ya bana mboka mpe ya maponami, mateya mpo na batali maponami, mpe kotombola boyebi ya bato mpo na bosangani ya demokrasi. Na nzela ya Ligue des votant, Paul Nsapu a participer na ba initiatives ya ko former pe ko mentor société civile. Kolanda présentation ebimisamaki na Actualite.cd na 2021, lingomba liye lipesaki maboko na formation ya ba dizaines de milliers ya ba observateurs ya maponami mpe ba acteurs ya société civile na République démocratique du Congo. == Mikumba na kati ya Fédération internationale ya makoki ya bomoto == Paul Nsapu azalaki mpe na bisika mingi na kati ya Fédération internationale pour les droits de l’homme (FIDH), ebongiseli ya mokili mobimba ya masanga ya makoki ya bomoto. Mingimingi asalaki lokola Secrétaire général mpo na Afrika, Secrétaire général adjoint, mpe Vice-président ya fédération. Na 38e Congrès ya FIDH, oyo esalemaki na sanza ya mitano 2013 na Istanbul, na Turquie, aponami lisusu Secrétaire général mpo na mbala ya misato ya kolandana banda 2007, engebene na mokanda na ye ya biografi oyo ebimisamaki na fédération. Na kati ya misala na ye ya molongo, asanganaki na ba missions ya koluka makambo mpe ya botali oyo etali mingi makoki ya bomoto mpe misala ya maponami, mingi mingi na Côte d’Ivoire mpe na Mali. == Ba menaces na Exil == Na tina ya mosala na ye ya makoki ya bomoto mpe ba positions na ye ya polele na oyo etali situation politique na République démocratique du Congo, Paul Nsapu ayebisi ete ba menaces, ba interrogatoires, mpe ba arrêts. Na 2006, alongwaki ekolo Congo démocratique na libota na ye mpe akendaki kofanda na Belgique, engebene na liyebisi na ye ya biografi oyo ebimisamaki na FIDH.[8] Na janvier 2018, FIDH na Organisation mondiale contre la torture (OMCT) babimisaki recours ya lombango na oyo etali ba menaces ya sika ya liwa na Paul Nsapu na ba membres ya famille na ye. Ba menaces wana esalemaki mingi mingi sima ya kobimisa rapport ya mobulu oyo esalemaki na etuka ya Kasai na 2017. == Bokambi ya Commission nationale ya makoki ya bomoto == Na sanza ya zomi na mibale 2022, Paul Nsapu aponamaki na Assemblée nationale lokola moko ya bato libwa ya mandat ya mibale ya Commission nationale des droits de l’homme (CNDH). Ba membres ya institution oyo balapaki ndai le 21 février 2023, liboso ya Cour constitutionnelle. Paul Nsapu akomaki président na yango. CNDH ezali institution ya soutien ya démocratie oyo ezali na mokumba ya kotombola pe kobatela makoki ya bomoto na République démocratique du Congo. Lokola azali mokambi ya institution oyo, a intervenir mingi mingi na makambo matali protection ya ba défenseurs ya droits de l’homme, respect ya liberté fondamentale, kolandela ba violations ya droits de l’homme, mpe kolandela situation ya sécurité na mboka. Na sanza ya zomi na moko 2023, Conseil d’Etat etelemisaki ba effets ya rapport ya le 1er septembre 2023, oyo na nzela na yango ba commissaires mosusu bazwaki mokano ya kolongola ye na présidence ya CNDH. Ekateli wana ya tribinale ezongisaki ye na esika na ye. Na sanza ya libwa 2025, na bokambi na ye, Commission nationale des droits de l’homme (CNDH) ebandi mosala ya koyeba mpe kokomisa bato baye bazali kobunda na makoki ya bomoto na Kinshasa, na kati ya bosaleli mobeko n° 23/027 ya mokolo ya 4 juin 2024, oyo etali bobateli mpe bopesi biyano na bango. Na janvier 2026, akambaki bofungoli ya session ordinaire ya janvier ya CNDH, oyo etali mingi mingi kotala situation ya droits de l’homme na République démocratique du Congo. == Ba Congolais na misala ya institution == === Misala pe bisika ya intervention === Misala ya Paul Nsapu etali libosoliboso : * Bobateli mpe botomboli makoki ma bomoto ; * Boyekoli ya bana mboka mpe ya maponami ; * Bopesi mateya na batali maponami ; * Kotombola démocratie mpe état de droit ; * Bobateli ya baye bazali kobundisa makoki ya bomoto ; * Botali mpe bolandi misala ya maponami. j27zxf8b5djtaj4qinr2fq5uckb1ck6 Angelique Kidjo azali moto ya mayele 0 15558 136499 2026-11-06T13:23:56Z CapitainAfrika 8678 CapitainAfrika a déplacé la page [[Angelique Kidjo azali moto ya mayele]] vers [[Angelique Kidjo]] 136499 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Angelique Kidjo]] fcbt2xac8hje9kddx0tu3hj062bcn9p Catégorie:Babotami ya sanza ya sambo (juillet) 14 15559 136500 2026-11-06T13:45:07Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136500 wikitext text/x-wiki == Babotami ya sanza ya sambo (juillet) == sroe1s6jdp84vvzovb04u7tnltajbid Gracin Bakumanya 0 15560 136501 2026-11-06T13:47:29Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Gracin Bakumanya " 136501 wikitext text/x-wiki [[image:defaut.svg|thumb|vignette|left|''Gracin Bakumanya Bologni]] '''Bologni Gracin Bakumanya''', abotami na mokolo ya mbotama naye 27 juillet 1997 na [[Kinshasa]], [[république démocratique du Congo]], azali mosani [[république démocratique du Congo|Congo]] ya basketball, mosani oyo abetaka lokola ya (kati-kati (centre). Azali na bolai ya mɛtrɛ 2,11.<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI001">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://basketball.eurobasket.com/player/Gracin-Bakumanya/284470 |titre= #32 Gracin Bakumanya |site=basketball.eurobasket.com |accès url= |date= |consulté le=06 novembre 2026}}</ref>. == Biographie == === Bomoi ya ebandeli mpe bokutani na Espagne === Découvert na Kinshasa na ye, Gracin Bakumanya abandaki carrière na ye na Espagne na Torrelodones na été 2011<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI002">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://www.basketball-reference.com/gleague/players/b/bakumgr01d.html |titre=Gracin Bakumanya G League Stats |site=www.basketball-reference.com |accès url= |date= |consulté le=06 novembre 2026}}</ref> Akomaki na Espagne na mibu 14, na expérience ya club ya liboso te na mboka na ye, mpo na kokende na camp ya entraînement oyo ebongisamaki na A. D. Torrelodones, mpe asukaki na kotikala mpo na kofanda na mboka<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI003">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://www.marca.com/blogs/cuna-de-talentos/2013/04/12/gracin-bakumanya-el-pivot-del-club-de.html |titre=Gracin Bakumanya, el pívot del Club de Baloncesto Torrelodones que arrasa en el baloncesto madrileño |site=www.www.marca.com |accès url=libre |date=Vendredi, le 12 avril 2013, 16h36' |consulté le=06 novembre 2026}}</ref>.Na 2013, akendaki na Etats-Unis mpo na mbala ya liboso mpe akendeki na Pantego Christian Academy na Arlington, na Texas, yambo ya kozonga na Europe na 2014. === Ebandeli ya mosala na France === Na 2015–2016, abeta na Antibes Sharks na France. Na équipe ya bilenge ya Antibes (Espoirs), azuaki moyenne ya 14,3 points mpe 8,5 rebonds na 30 matchs<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI004">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://www.interperformances.com/all-players/Bakumanya-Gracin65/ |titre=Bakumanya Gracin : "Profile" |site=www.interperformances.com |accès url= |date= |consulté le=06 novembre 2026}}</ref>. === Meka ya NBA - Draft ya 2016 === Akota na Draft ya NBA ya 2016 lokola candidat international ya entrée précoce kasi aponama te. Na juillet 2016, akota na Houston Rockets mpo na NBA Summer League, esika abeta na ba matchs mibale sans but. Na mokolo ya 25 septembre 2016, a signaki na Phoenix Suns mpo na camp na bango ya entraînement, kasi balongolaki ye na mokolo ya 10 octobre 2016<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI005">{{Lien web |langue=fr |auteur=RADIO OKAPI |url=https://www.radiookapi.net/2017/02/21/actualite/sport/le-basketteur-congolais-gracin-bakumanya-vise-la-nba |titre=Le basketteur congolais Gracin Bakumanya vise la NBA |site=www.radiookapi.net |accès url=libre |date de publication= le mardi, 21 février 2017 à 17:51' / Modifié le mardi, 21 février 2017 - 17:51' |consulté le=06 novembre 2026}}</ref>. === Ligue G – Nordi ya Arizona mpe Wisconsin === Na mokolo ya 31 octobre 2016, aponamaki lokola mosani ya affilié mpo na Northern Arizona Suns na NBA G League. Asalaki début na ye le 18 novembre 2016, a enregistraki 5 points mpe 5 rebonds na 13 minutes na tango ya elonga 92–80 contre Salt Lake City Stars. Na eleko ya 2016–2017, abeta masano 40 mpo na Nordi ya Arizona, na mwayene ya 2.7 points mpe 3.2 rebonds na miniti 10.4 na lisano moko. Na mokolo ya 23 août 2017, aponami na esika ya 5e na molongo mobimba na 2017 NBA G League Expansion Draft na Wisconsin Herd, équipe affiliée ya Milwaukee Bucks<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI006">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://www.basketball-reference.com/gleague/players/b/bakumgr01d.html |titre=Gracin Bakumanya G League Stats |site=www.basketball-reference.com |accès url= |date= |consulté le=06 novembre 2026}}</ref> Na 2017–2018, abeta masano 4 mpo na Herd, na moyenne ya 5,8 points mpe 3.5 rebonds na 15.0 minutes. Na mobimba, na boumeli ya mosala na ye ya Ligue G : masano 44, na mwayene ya 3,0 points mpe 3,2 rebonds<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI006" />. === Tour ya Europe === Akobaki mosala na ye na Serbie na KK Spartak Subotica na eleko ya 2018–2019 (na moyenne ya 7.0 points), elandaki na stint na Croatie na Vrijednosnice Osijek na 2019–2020. Le 2 mars 2020, a signer na Ferroviário de Maputo (Mozambique) pona Ligue Afrique ya Basketball (BAL). Kasi, saison ezongisamaki sima mpo na bokono ya COVID-19, mpe akota ata moke te na équipe na Maputo. Na novembre 2021, a signaki na CB Zamora na Espagne, esika abeta 21 matchs, na moyenne ya 6,7 ​​points mpe 5,7 rebonds, nzokande azali kobɛta masasi 55% na distance ya deux points mpe 92% na ligne ya lancement libre<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI007">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://www.afrobasket.com/DR%20Congo/news/716058/Zamora-signs-Gracin-Bakumanya |titre=Zamora signs Gracin Bakumanya |site=www.afrobasket.com |accès url= |date=16 novembre 16 2021 |consulté le=06 novembre 2026}}</ref>. === Qatar na Indonésie === Na 2024, abeta na Al Sadd SC na Qatar, esika akomaki joueur ya ntina, na moyenne ya 10,7 points, 7,7 rebonds, mpe 1,0 steal na match moko. Na 2025, akota na Satya Wacana Salatiga na Indonésie, azalaki kobunda na Ligue ya basketball ya Indonésie (IBL), alati nimero 32<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI008">{{Lien web |langue=id |auteur= |url=https://iblindonesia.com/news/gracin-bakumanya-gabung-satya-wacana |titre=Gracin Bakumanya Gabung Satya Wacana |site=iblindonesia.com |accès url= |date=14 march 2025|consulté le=06 novembre 2026}}</ref>. == Motindo ya kosakana == Centre mobile oyo etelemi na 6'11" (2,11 m) na 7'3" (2,21 m) ya mapapu, Bakumanya azali joueur ya molayi, ya sportif capable ya ko défendre na périmètre, malgré manque ya ba instincts ya défense zinga zinga ya jante. Bazali naino kotalelama lokola mosani ya mbindo —mosala ya ntango molai oyo ezali na makoki mingi ya nzoto. == Ba statistiques == === G League === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Ba statistiques na G League<ref name="ADAMNTUMBAMBAYI009">{{Lien web |langue=en |auteur= |url=https://www.basketball-reference.com/gleague/players/b/bakumgr01d.html |titre=Gracin Bakumanya G League Stats |site=Basketball-Reference.com |accès url= |date= |consulté le=06 novembre 2026}}</ref> ! Eleko !! Club ya ba !! MJ !! Min !! %Tirs !! Reb !! Pass !! Ctr !! Pts |- | 2016-17 || ''Northern Arizona Suns'' || 40 || 10,4 || 48,5% || 3,2 || 0,3 || 0,3 || 2,7 |- | 2017-18 || ''Wisconsin Herd'' || 4 || 15,0 || 52,6% || 3,5 || 0,5 || 0,0 || 5,8 |- | '''Mobimba''' || - || '''44''' || '''10,8''' || '''49,2%''' || '''3,2''' || '''0,3''' || '''0,2''' || '''3,0''' |} == Ba lokumu == === Ba prix ya moto ye moko === * ''Aponamaki na esika ya 5 na Draft ya Expansion ya G League ya 2017 na Wisconsin Herd == Ba références == {{Références}} == Ba liens ya libanda == {{Autres projets |commons=Category:Gracin Bakumanya }} {{ndambo}} [[Catégorie:Babotami ya sanza ya sambo (juillet)]] [[Catégorie:Babotami na Kinshasa]] [[Catégorie:Babotami ya 1997]] [[Catégorie:Mosani ya basketball]] [[Catégorie:Mosani ya basketball ya Congo (RDC)]] [[Catégorie:Babotami na république démocratique du Congo]] 9anzy21uqh6br0q97kruscs04wue6au Catégorie:Babotami ya sanza ya zomi na mibale (novembre) 14 15561 136502 2026-11-06T15:19:30Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136502 wikitext text/x-wiki == Babotami ya sanza ya zomi na mibale (novembre) == erizgphp1ydljtxemm4ppywv360cpca Catégorie:Mosani ya NBA 14 15562 136503 2026-11-06T15:20:57Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136503 wikitext text/x-wiki == Mosani ya NBA == hk289tk2hersg056wvclx0y8sldxv4b Oscar Tshiebwe 0 15563 136504 2026-11-06T15:24:04Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Oscar Tshiebwe " 136504 wikitext text/x-wiki [[image:Oscar Tshiebwe Kentucky (cropped).jpg |thumb |vugnette |''Oscar Tshiebwe avec les Wildcats en 2022]] '''Oscar Tshiebwe''', abotami le 27 novembre 1999, na [[Lubumbashi]], na [[république démocratique du Congo]], azali mosani ya basketball ya [[Congo]] oyo atelemi 2,02 m (6'8") ya molai mpe abetaka position ya centre. == Biographie == === Bomoi ya ebandeli === Ntango azalaki mwana moke, Oscar Tshiebwe azalaki kobɛta ndembo, kasi balendisaki ye azwa lisano ya basketball mpo na molai na ye oyo elekaki mwayene.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Greg Hunter |titre=WVU fans get a taste of Tshiebwe |url=https://www.wvnews.com/sports/wvu/wvu-fans-get-a-taste-of-tshiebwe/article_11808b79-7495-5feb-bb9d-ce646e8c1b89.html |site=WV News |date=24 décembre 2018}}</ref>. Asalaka ngalasisi na kopota mbangu na bangomba mike mpe bangomba pene na mboka na ye<ref name="Oscar Tshiebwe, Kennedy Catholic forward, is turning heads on the recruiting trail">{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe, Kennedy Catholic forward, is turning heads on the recruiting trail |url=https://www.post-gazette.com/sports/high-school-basketball/2018/08/01/oscar-tshiebwe-recruiting-2019-class-west-virginia-kentucky-kennedy-catholic-pitt-basketball/stories/201808010157 |site=Pittsburgh Post-Gazette |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na sima azuaki esika na camp ya basketball oyo etambwisami na joueur congolais ya NBA Bismack Biyombo, oyo esalisaki ye a développer jeu na ye<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Bigger Than Basketball: How Bismack Biyombo Is Creating Change in the Congo |url=https://www.slamonline.com/news/nba/bigger-than-basketball-how-bismack-biyombo-is-creating-change-in-the-drc/ |site=MORE FROM WSLAM |date=2019-05-06 |consulté le=2023-10-04}}</ref>.Abandaki kobɛta basketball na sanza ya mitano 2014. Tshiebwe akendaki kofanda na Etats-Unis na sanza ya zomi na moko 2015<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Kennedy Catholic junior Oscar Tshiebwe reaching elite status |url=https://www.post-gazette.com/sports/hsother/2018/04/25/Kennedy-Catholic-junior-Oscar-Tshiebwe-recruiting-basketball/stories/201804250057 |site=Pittsburgh Post-Gazette |consulté le=2023-10-04}}</ref>, liboso ya mbula na ye ya liboso ya eteyelo ya ntei, na Eteyelo ya Mountain Mission na Grundy, Virginie. Na ebandeli ya mbula na ye ya liboso, akendeki na Eteyelo ya Likolo ya Katolike ya Kennedy na Hermitage, na etúká ya Pennsylvanie<ref name="Oscar Tshiebwe, Kennedy Catholic forward, is turning heads on the recruiting trail" />. Lokola azalaki mwana moke, azalaki na mwayene ya bapwɛ́ 21,1 na lisano moko mpe asalisaki ekipi na ye elonga titre ya Classe 1A ya Pennsylvania Interscholastic Athletic Association (PIAA). Aponamaki na ekipi ya liboso ya Classe 1A All-State<ref>{{Lien web |langue=en-US |auteur=Keith Groller|titre=ALL-STATE BOYS BASKETBALL: Becahi’s Ryan Young, Moravian Academy’s Jordan Holmqvist earn first-team honors |url=https://www.mcall.com/2018/05/01/all-state-boys-basketball-becahis-ryan-young-moravian-academys-jordan-holmqvist-earn-first-team-honors/ |site=The Morning Call |date=2018-05-02 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na eleko na ye ya senior, Tshiebwe azalaki na mwayene ya 23.4 points, 18 rebonds, mpe mitano ya blocs na lisano moko, kosalisa Kennedy Catholic azua record ya 24–3 mpe elonga championnat ya PIAA Class 6A. Aponamaki na Ekipi ya Liboso ya Kelasi 6A mpe azwaki nkombo ya Mosani ya Mobu ya Pennsylvania Gatorade<ref>{{Lien web |langue=en |prénom=Gatorade press |nom=release |titre=KC's Tshiebwe named Gatorade Pa. Player of the Year |url=https://www.sharonherald.com/sports/kcs-tshiebwe-named-gatorade-pa-player-of-the-year/article_b760c3a2-47a4-11e9-83cb-03912157005a.html |site=The Herald |date=2019-03-16 |consulté le=2023-10-04}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en-US |auteur=Keith Groller|titre=All-state boys basketball: Becahi’s Justin Paz, Moravian Academy’s Jordan Holmqvist earn first-team honors |url=https://www.mcall.com/2019/05/14/all-state-boys-basketball-becahis-justin-paz-moravian-academys-jordan-holmqvist-earn-first-team-honors/ |site=The Morning Call |date=2019-05-14 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Azali na moyenne ya 21,6 points, 11,8 rebonds, mpe 3,1 blocs na match moko tango azali kobeta na ITPS Wildcats Select na Adidas Gauntlet. Oscar Tshiebwe abeta na lisano ya McDonald’s All-American Game mpe na Sommet ya Nike Hoop<ref>{{Lien web |langue=en-US |titre=Oscar Tshiebwe, McDonald’s All-American. Mountaineer Sports |url=https://mountaineersports.com/oscar-tshiebwe-mcdonalds-all-american/ |site=mountaineersports.com |date=2019-03-26 |consulté le=2023-10-04}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Tim Brown|titre=Watch: Top 11 plays from the 2019 Nike Hoop Summit |url=https://www.oregonlive.com/sports/2019/04/watch-top-11-plays-from-the-2019-nike-hoop-summit.html |site=OregonLive |date=2019-04-13 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. === Carrière ya université === [[Fichier:Oscar Tshiebwe.jpg|thumb|left|170px|Tshiebwe na ba Mountaineers en 2020]] Na mokolo ya 20 Ɔkɔtɔbɛ 2018, amipesaki mpo na kobɛta basketball ya eteyelo monene mpo na Iniversite ya Virginie ya Wɛsti na Likita ya Big 12<ref>{{Lien web |langue=en |prénom=Adam |nom=Wells |titre=5-Star Center Oscar Tshiebwe Commits to West Virginia over Kentucky |url=https://bleacherreport.com/articles/2795834-5-star-center-oscar-tshiebwe-commits-to-west-virginia-over-kentucky |site=Bleacher Report |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na match na ye ya mibale ya collégial mpo na West Virginia Mountaineers, Oscar Tshiebwe a enregistraki double-double na 20 points mpe 17 rebonds liboso ya Pittsburgh Panthers. Yango wana, bazwaki nkombo ya Big 12 Newcomer of the Week<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Doolittle and Tshiebwe Collect Weekly Awards |url=http://big12sports.com/news/2019/11/18/mens-basketball-doolittle-and-tshiebwe-collect-weekly-awards.aspx |site=big12sports.com |date=2019-11-18 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Tshiebwe azuaki 19 points mpe azuaki 18 rebonds contre ba Wichita State Shockers na finale ya Cancun Challenge, akambaki équipe na ye na elonga mpe azuaki titre ya MVP. Azwaki nkombo ya Big 12 Newcomer of the Week mbala moko lisusu le 2 décembre 2019<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Dotson & Tshiebwe Collect Men’s Basketball Awards |url=http://big12sports.com/news/2019/12/2/dotson-tshiebwe-collect-mens-basketball-awards.aspx |site=big12sports.com |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na suka ya saison régulière, Oscar Tshiebwe azuaki kombo na équipe ya mibale ya All-Big 12 mpe na équipe ya All-Newcomer<ref>{{Lien web |langue=en |titre=All-Big 12 Awaards (PDF) - Big 12 Conference |url=http://big12sports.com/documents/2020/3/8/All_Big_12_Release_19_20_.pdf |site=big12sports.com |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Azali na mwayene ya 11,2 points mpe 9,3 rebonds na lisano moko na mbula na ye ya yambo, nzokande azali kobɛta masasi 55% na ba tentatives ya points mibale<ref>{{Article|langue=en|titre=In Freshman Season, Oscar Tshiebwe Dazzles|périodique=Sports Illustrated West Virginia Mountaineers News, Analysis and More|date=10 mars 2020|lire en ligne=https://www.si.com/college/westvirginia/basketball/in-freshman-season-oscar-tshiebwe-dazzles|consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na mbula na ye ya mibale, azwaki mwayene ya 8,5 points mpe 7,8 rebonds na masano 10 yambo ya kolongwa na Virginie ya Westi mpo na bantina ya ye moko<ref>{{Lien web |langue=en |titre=West Virginia big man Oscar Tshiebwe leaves team for personal reasons, Bob Huggins says he won't return |url=https://www.cbssports.com/college-basketball/news/west-virginia-big-man-oscar-tshiebwe-leaves-team-for-personal-reasons-bob-huggins-says-he-wont-return/ |site=CBSSports.com |date=2021-01-02 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Le 10 janvier 2021, Tshiebwe a transférer na université ya Kentucky, sima ya ko contacter ye na université ya Miami, NC State, na université ya Illinois Urbana-Champaign<ref>{{Lien web |langue=en |titre=WVU big man Tshiebwe transferring to Kentucky |url=https://www.espn.com/mens-college-basketball/story/_/id/30688175/west-virginia-transfer-oscar-tshiebwe-commits-kentucky |site=ESPN.com |date=2021-01-11 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na début na ye na Kentucky Wildcats, a enregistraki 17 points mpe 20 rebound na perte 71–79 na Duke Blue Devils<ref>{{Lien web |langue=en-US |prénom=Jon |nom=Hale |titre='Dude might run through a brick wall': How Oscar Tshiebwe makes Kentucky teammates better |url=https://www.courier-journal.com/story/sports/college/kentucky/2021/11/11/kentucky-basketball-oscar-tshiebwe-makes-statement-rebounding/6242470001/ |site=The Courier-Journal |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na mokolo ya 22 décembre, azwaki 14 points mpe atie record ya sika mpo na mosani ya Wildcats na lisano ya ndako na kokanga 28 rebonds, na ntango ya elonga ya ekipi na ye 95–60 na Western Kentucky Hilltoppers<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Grady, Tshiebwe help No. 20 Kentucky rout W. Kentucky 95-60 |url=https://www.cbssports.com/college-basketball/news/grady-tshiebwe-help-no-20-kentucky-rout-w-kentucky-95-60/ |site=CBSSports.com |date=2021-12-23 |consulté le=2023-10-04}}</ref>.Na suka ya saison, Tshiebwe azuaki kombo ya joueur national ya mbula na Sporting News<ref>{{Lien web |langue=en-us |titre=Kentucky's Oscar Tshiebwe is Sporting News' College Basketball Player of the Year |url=https://www.sportingnews.com/us/ncaa-basketball/news/kentucky-oscar-tshiebwe-sporting-news-college-basketball-player-year/no1jcozbjgucugmkppdxp78u |site=www.sportingnews.com |date=2022-03-09 |consulté le=2023-10-04}}</ref>, lokola mpe Mosani ya Mobu mpo na Conférence ya Sud-Est<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Jerry Tipton |titre=SEC coaches name Kentucky's Oscar Tshiebwe their player of the year |url=https://www.kentucky.com/sports/college/kentucky-sports/uk-basketball-men/article259181713.html |site=Lexington Herald-Leader |date=8 mars 2022}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Kentucky's Tshiebwe earns AP's SEC player of year honors |url=https://apnews.com/article/sports-basketball-florida-arkansas-africa-820479dcffb7f4d4e2ac7314aabb46bf |site=AP News |date=2022-03-08 |consulté le=2023-10-04}}</ref>. === Carrière professionnelle === Oscar Tshiebwe aponamaki te na draft ya NBA ya 2023. ==== Ba Pacers ya Indiana (2023–2024) ==== Na mokolo ya 3 juillet 2023, a signaki contrat ya deux voies na Indiana Pacers<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Pacers Sign Tshiebwe and Wong to Two-Way Contracts |url=https://www.nba.com/pacers/news/pacers-sign-tshiebwe-and-wong-to-two-way-contracts |site=www.nba.com |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Azali kosangana na 2023 NBA Summer League na Pacers<ref>{{Lien web |titre=Indiana Pacers Summer League Roster - RealGM |url=https://basketball.realgm.com/nba/teams/Indiana-Pacers/11/Rosters/Summer_League |site=basketball.realgm.com |consulté le=2023-10-04}}</ref>.Aponamaki na octobre 2023 mpo na camp d’entraînement ya Pacers<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Indiana Pacers Announce 2023-24 Training Camp Roster |url=https://www.nba.com/pacers/news/indiana-pacers-announce-2023-24-training-camp-roster |site=www.nba.com |consulté le=2023-10-04}}</ref>. Na mokolo ya 29 octobre 2023, akoti na camp ya entraînement ya Indiana Mad Ants, équipe ya NBA G League oyo esanganaki na Pacers<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Mad Ants announce 2023 Training Camp Roster |url=https://fortwayne.gleague.nba.com/news/mad-ants-announce-2023-training-camp-roster |site=Indiana Mad Ants |consulté le=2023-11-15}}</ref>. Abeta match na ye ya yambo ya saison le 12 novembre 2023, na tango ya bofungoli ya saison ya G League 2023–2024 contre Sioux Falls Skyforce, ko enregistrer double-double na 33 points mpe 22 rebonds na 31 minutes ya jeu, na match oyo esukaki na elonga 129–114<ref>{{Lien web |langue=en |titre=IMA @ SXF, 2023-11-11 |url=https://gleague.nba.com/game/ima-vs-sxf-2052300016 |site=The NBA G League |consulté le=2023-11-15}}</ref>. Azwaki double-double mosusu na lisano oyo elandaki mpenza liboso ya Windy City Bulls, na 15 points mpe 13 rebonds<ref>{{Lien web |langue=en |titre=WCB @ IMA, 2023-11-13 |url=https://gleague.nba.com/game/wcb-vs-ima-2052300027 |site=The NBA G League |consulté le=2023-11-15}}</ref>. Na lisano ya misato ya eleko na Grand Rapids Gold, akotisaki double-double na ye ya misato na 21 points mpe 20 rebonds<ref>{{Lien web |langue=en |titre=GRG @ IMA, 2023-11-14 |url=https://gleague.nba.com/game/grg-vs-ima-2052300034 |site=The NBA G League |consulté le=2023-11-15}}</ref>. Azwaki ba double-doubles misato mosusu na masano misato oyo elandaki. Na mokolo ya 30 novembre 2023, sima ya ba matchs motoba ya G-League oyo azuaki moyenne ya 19,2 points mpe 18,5 rebonds na match moko, abengamaki na NBA na ba Pacers<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe Called Up to the NBA |url=https://www.yardbarker.com/nba/articles/oscar_tshiebwe_called_up_to_the_nba/s1_17171_39607991 |site=Yardbarker |date=2023-11-30 |consulté le=2023-12-03}}</ref>. Azongaki na G-League kozanga kosala ata lisano moko mpe akotisaki double-double na ye ya nsambo liboso ya Sioux Falls Skyforce, na 17 points mpe 14 rebonds<ref>{{Lien web |langue=en |nom=Proballers |titre=Sioux Falls Skyforce vs. Indiana Mad Ants - 6 déc. 2023 - Résumé du match |url=https://www.proballers.com/fr/basketball/match/762730/sioux-falls-skyforce-indiana-mad-ants-2023-12-06 |site=Proballers |consulté le=2023-12-12}}</ref>. Na nsima azongaki na NBA mpe abeta lisano na ye ya yambo na mokolo ya 10 Desɛmbɛ 2023, kozwaka miniti 1 ya lisano, 1 point, mpe 1 rebound na ntango ya finale ya 2023 NBA In-Season Tournament, kobungisama na Los Angeles Lakers.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Résultat Indiana Pacers - Los Angeles Lakers. NBA In-Season 2023-2024 -. dimanche 10 d�cembre 2023 |url=https://www.lequipe.fr/Basket/match/130503 |site=L'Équipe |consulté le=2023-12-12}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Par Le Parisien avec AFP Le 10 décembre 2023 |nom=à 09h46 |titre=NBA Cup : l’insatiable LeBron James et les Lakers soulèvent un trophée tout neuf à Las Vegas |url=https://www.leparisien.fr/sports/basket/nba-cup-linsatiable-lebron-james-et-les-lakers-soulevent-un-trophee-tout-neuf-a-las-vegas-10-12-2023-M2UDKMHHCFHY3BPPFNYC6YMLXM.php |site=leparisien.fr |date=2023-12-10 |consulté le=2023-12-12}}</ref>. Aponamaki mpo na kosangana na Rising Stars Challenge na ntango ya lisano ya NBA All-Star Game ya 2024 lokola eteni ya ekipi ya G-League<ref>{{Lien web |langue=fr |prénom=Alexandre |nom=Taupin |titre=Les rosters du Rising Star Challenge : avec Wembanyama et Coulibaly |url=https://trashtalk.co/2024/01/30/les-rosters-du-rising-star-challenge-annonces-victor-wembanyama-et-bilal-coulibaly-dans-la-team-rookies/ |site=TrashTalk |date=2024-01-30 |consulté le=2024-02-10}}</ref>.Na mokolo ya 29 Febwali 2024, azwaki 28 points, 25 rebonds, mpe 3 assists na elonga ya ekipi na ye 118–110 na Motor City Cruise, oyo emonisaki double-double na ye ya 19 ya eleko<ref>{{Lien web |langue=fr-FR |nom=Redaction 24sur24 |titre=G-League: 28 points, 25 rebonds et 3 passes décisives, les chiffres fois d'Oscar Tshiebwe avec les Mad Ants Basketball face à Motor City Cruise |url=https://24sur24.cd/g-league-28-points-25-rebonds-et-3-passes-decisives-les-chiffres-fois-doscar-tshiebwe-avec-les-mad-ants-basketball-face-a-motor-city-cruise/ |site=24SUR24.CD |date=2024-03-01 |consulté le=2024-07-09}}</ref>. Na mokolo ya 2 mars 2024, azongi na NBA mpe abeta 5 minutes na match moko contre ba Pelicans ya Nouvelle-Orléans, a enregistraki 3 points mpe 2 rebonds<ref>{{Lien web |langue=fr |nom=Proballers |titre=New Orleans Pelicans vs. Indiana Pacers - 2 mars 2024 - Résumé du match |url=https://www.proballers.com/fr/basketball/match/757512/new-orleans-pelicans-indiana-pacers-2024-03-02 |site=Proballers |consulté le=2024-07-09}}</ref>. Na suka ya sanza ya misato 2024, akotisaki masano misato ya kolandana na koleka 20 points mpe 20 rebonds<ref>{{Lien web |langue=fr |nom=Proballers |titre=Long Island Nets vs. Indiana Mad Ants - 22 mars 2024 - Résumé du match |url=https://www.proballers.com/fr/basketball/match/764635/long-island-nets-indiana-mad-ants-2024-03-22 |site=Proballers |consulté le=2024-07-09}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=fr |nom=Proballers |titre=Wisconsin Herd vs. Indiana Mad Ants - 28 mars 2024 - Résumé du match |url=https://www.proballers.com/fr/basketball/match/764667/wisconsin-herd-indiana-mad-ants-2024-03-28 |site=Proballers |consulté le=2024-07-09}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=fr |nom=Proballers |titre=Osceola Magic vs. Indiana Mad Ants - 30 mars 2024 - Résumé du match |url=https://www.proballers.com/fr/basketball/match/764685/osceola-magic-indiana-mad-ants-2024-03-30 |site=Proballers |consulté le=2024-07-09}}</ref>.Asilisaki saison na 27 double-doubles na 32 matchs ya G-League. Na nsuka ya eleko, azwaki nkombo na Ekipi ya All-NBA G League elongo na Mac McClung, Alondes Williams, Jason Preston, mpe Kenneth Lofton Jr.<ref>{{Lien web |langue=fr |prénom=Céleste |nom=Macquet |titre=Les All-NBA G League Teams dévoilées, génial, super, trop cool |url=https://trashtalk.co/2024/04/19/les-all-nba-g-league-teams-devoilees-genial-super-la-hype-trop-cool/ |site=TrashTalk |date=2024-04-19 |consulté le=2024-07-09}}</ref>, Azwi nkombo ya Rookie ya mbula ya NBA G League<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe Named NBA G League Rookie Of The Year For 2023-24 |url=https://gleague.nba.com/news/oscar-tshiebwe-named-nba-g-league-rookie-of-the-year-for-2023-24 |site=The NBA G League |consulté le=2024-07-09}}</ref>. Azali kosangana na 2024 NBA Summer League na Pacers<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Pacers Announce 2024 Summer League Roster |url=https://www.nba.com/pacers/news/pacers-announce-2024-summer-league-roster |site=www.nba.com |consulté le=2024-07-09}}</ref>. ==== Utah Jazz (banda 2024) ==== Na mokolo ya 12 août 2024, Oscar Tshiebwe a signaki contrat ya deux voies na Utah Jazz<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Utah Jazz Sign Oscar Tshiebwe to Two-Way Contract |url=https://www.nba.com/jazz/news/utah-jazz-sign-oscar-tshiebwe-to-two-way-contract |site=www.nba.com |consulté le=2024-08-15}}</ref>. Na août 2025, contrat na ye ya deux voies ezongisamaki sika na Jazz. == Ba statistiques == === Collège === Statistiques ya Oscar Tshiebwe na match moko na université ezali boye : <ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe College Stats |url=https://www.sports-reference.com/cbb/players/oscar-tshiebwe-1.html |site=College Basketball at Sports-Reference.com |consulté le=2023-10-04}}</ref>: {| class="wikitable" |'''<small>Performance ya malamu koleka/High-rendement</small>''' |style="background:#CFECEC; width:1em"|* |Mokambi ya Division I ya NCAA |} {| class="wikitable sortable" |+ !Eleko !Ba équipes !{{abréviation|GP|Games played}} !{{abréviation|GS|Games started}} !{{abréviation|MPG|Minutes per game}} !{{abréviation|FG%|Field goal percentage}} !{{abréviation|3P%|3-point field-goal percentage}} !{{abréviation|FT%|Free-throw percentage}} !{{abréviation|RPG|Rebounds per game}} !{{abréviation|APG|Assists per game}} !{{abréviation|SPG|Steals per game}} !{{abréviation|BPG|Blocks per game}} !{{abréviation|PPG|Points per game}} |- |2019-2020 |''Virginie-Occidentale'' |31 |31 |23,2 |55,2 |— |70,8 |9,3 |0,4 |0,7 |1,0 |11,2 |- |2020-2021 |'''Virginie-Occidentale''' |10 |10 |19,9 |52,3 |— |60,7 |7,8 |0,7 |0,4 |0, |8,5 |- |2021-2022 |'''Kentucky''' |'''34''' |'''34''' |31,9 |'''60,6''' |— |69,1 |style="background:#cfecec;" |'''15,2'''* |1,1 |'''1,8''' |'''1,6''' |'''17,4''' |- |2022-2023 |'''Kentucky''' |32 |30 |'''33,6''' |56,0 |0 |'''72,9''' |style="background:#cfecec;" |13,7* |'''1,6''' |1,6 |1,0 |16,5 |- ! colspan="2" |Total !107 !105 !28,8 !57,3 !0 !70,5 !12,3 !1,0 !1,3 !1,1 !14,5 |} === Na Ligue G ya NBA === Statistiques ya Oscar Tshiebwe na match moko na G League ezali boye : <ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe G-League Stats |url=https://www.basketball-reference.com/gleague/players/t/tshieos01d.html |site=Basketball-Reference.com |consulté le=2024-07-09}}</ref> : {| class="wikitable" |'''<small>Performance ya malamu koleka/High-rendement</small>''' |} ==== Na Showcase Cup ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eleko ! Ekipe ! MJ ! Titu. ! Min. ! FG % ! 3P % ! LF % ! Ba rebonds ezo kende ! Asalisaka ! Ayibi ! Ba blocs ya ba blocs ! Makambo oyo ezali na kati |- | [[2023]]-[[2024]] | '''Indiana''' | 10 | 10 | 26,1 | 61,1 | 0 | 75,9 | 16,0 | 2,0 | 1,1 | 0,7 | 16,8 |- ! colspan="2" | Total ! 10 ! 10 ! 26,1 ! 61,1 ! 0 ! 75,9 ! 16,0 ! 2,0 ! 1,1 ! 0,7 ! 16,8 |} ==== Na saison régulière ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eleko ! Ekipe ! MJ ! Titu. ! Min. ! FG % ! 3P % ! LF % ! Ba rebonds ezo kende ! Asalisaka ! Ayibi ! Ba blocs ya ba blocs ! Makambo oyo ezali na kati |- | '''Indiana''' | 23 | 21 | 27,2 | 55,7 | 0 | 66,1 | 16,0 | 1,5 | 1,0 | 0,8 | 16,2 |- ! colspan="2" | Total ! 23 ! 21 ! 27,2 ! 55,7 ! 0 ! 66,1 ! 16,0 ! 1,5 ! 1,0 ! 0,8 ! 16,2 |} ==== Na Playoffs ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Saison ! Équipe ! MJ ! Titu. ! Min. ! FG % ! 3P % ! LF % ! Rebonds ! Passes ! Interceptions ! Contres ! Points |- | [[2023]]-[[2024]] | '''Indiana''' | 1 | 1 | 17,0 | 50,0 | - | 0 | 6,0 | 0 | 0 | 0 | 2,0 |- ! colspan="2" | '''Total''' ! 1 ! 1 ! 17,0 ! 50,0 ! - ! 0 ! 6,0 ! 0 ! 0 ! 0 ! 2,0 |} === Na NBA === Ba statistiques ya Oscar Tshiebwe par match na NBA ezali boye<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe Stats, Height, Weight, Position, Draft Status and more |url=https://www.basketball-reference.com/players/t/tshieos01.html |site=Basketball-Reference.com |consulté le=2024-07-09}}</ref> : {| class="wikitable" |'''<small>Gras/Performance ya malamu koleka</small>''' |} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eleko ! Ekipe ! MJ ! Titu. ! Min. ! FG % ! 3P % ! LF % ! Ba rebonds ezo kende ! Asalisaka ! Ayibi ! Ba blocs ya ba blocs ! Makambo oyo ezali na kati |- | [[2023]]-[[2024]] | '''Indiana''' | 8 | 0 | 5,3 | 50,0 | - | 75,0 | 2,0 | 0,3 | 0,3 | 0,1 | 3,3 |- ! colspan="2" | '''Total''' ! 8 ! 0 ! 5,3 ! 50,0 ! - ! 75,0 ! 2,0 ! 0,3 ! 0,3 ! 0,1 ! 3,3 |} == Ba Prix na Bokeseni == === Liste ya ba prix === * Mozwi ya mibale ya Momekano ya NBA na eleko (2023) === Bokeseni ya moto ye moko === ==== Na université ==== * ''Conférence ya Big 12 Ekipi ya baye banso ya sika na 2020 * All-Big 12 ya équipe ya mibale na 2020 * ''Conférence ya Sud-Est (SEC) Mosani ya mobu 2022<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/sec-poy.html |titre= Men's Southeastern Conference Player of the Year Winners |site=sports-reference.com}}</ref> * 2× First-team All-SEC (2022, 2023)<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/all-sec.html |titre=Men's All-Southeastern Conference Winners |site=sports-reference.com}}</ref> * SEC All-Defensive Team en 2022<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/sec-all-defense.html |titre=Men's Southeastern Conference All-Defensive Winners |site=sports-reference.com}}</ref> * Mosani ya mobu ya Naismith College 2022<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/naismith.html |titre=Men's Naismith Award Winners |site=sports-reference.com}}.</ref> * Balongi ya mosani ya mbula ya AP ya mibali 2022<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/ap-poy.html |titre=Men's AP Player of the Year Winners |site=sports-reference.com}}.</ref> * Prix ya mabaya 2022<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/wooden.html |titre= Men's Wooden Award Players |site=sports-reference.com}}.</ref> * Prix ​​ya Kareem Abdul-Jabbar na 2022<ref>{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/abdul-jabbar.html |titre= Men's Kareem Abdul-Jabbar Award Winners |site=sports-reference.com}}</ref> * Prix ya Pete Newell Big Man na 2022 * Consensus ya équipe ya liboso All-American na 2022<ref name="consensus">{{lien web |lang=en |url=https://www.sports-reference.com/cbb/awards/men/all-america-2020-2029.html |titre= Men's Consensus All-America Teams (2019-20 to 2023-24) |site=sports-reference.com}}.</ref> * 2× Mokambi ya bozongisi ya NCAA (2022, 2023) * Consensus ya deuxième équipe All-American na 2023<ref name="consensus"/> ==== Na Ligue G ya NBA ==== * ''Equipe ya Ligue G ya NBA mobimba'' (2024) * ''Rookie ya mbula ya NBA G League'' (2024) == Ba Records ya Jeu Moko ya NBA == Ba points ya likolo ya carrière ya Oscar Tshiebwe na Association nationale ya basketball (NBA) ezali boye : <ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe Career Bests |url=https://basketball.realgm.com/player/Oscar-Tshiebwe/Bests/117422 |site=basketball.realgm.com}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Oscar Tshiebwe Stats |url=https://www.espn.co.uk/nba/player/stats/_/id/4432827/oscar-tshiebwe |site=espn.com}}</ref> : {| class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align:center;" |+ class="hidden" |Ba records personnels ya Oscar Tshiebwe ! rowspan="2" scope="col" |Lolenge ya statistique ! colspan="3" scope="col" |Saison ya mbala na mbala |- ! scope="col" |Dosie ! scope="col" |Motelemeli ! scope="col" |Dati |- |Ba Points |16 |''Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |2 mars 2025 |- |Bakitunga oyo batye bilembo |8 |''Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |2 mars 2025 |- |Ba tentatives ya but ya terrain |9 |''Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |2 mars 2025 |- |Ba tirs ya 3 points ya malonga | colspan="3" |- |- |Ba tentatives ya but ya terrain ya 3 points | colspan="3" |- |- |Ba lancements libres ya malonga |3 |''Nuggets de Denver'' |27 novembre 2024 |- |Ba lancements libres bamekaki |4 | Nuggets de Denver |27 novembre 2024 |- |Ba rebonds ya offensive |4 | colspan="2" |2 fois |- |Ba rebonds ya défense |9 | ''Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |2 mars 2025 |- |Total ya ba rebonds |13 | ''Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |2 mars 2025 |- |Asalisaka |1 | colspan="2" |4 fois |- |Ba interceptions |2 | colspan="2" |3 fois |- |Ba Contres |1 |''@ Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |1 mars 2025 |- |Masasi oyo ebungaki |1 |''Nuggets de Denver'' |27 novembre 2024 |- |Minutes ebetamaki |20 | ''Pelicans de La Nouvelle-Orléans'' |2 mars 2025 |} * '''Double-double''' : 0 * '''Triple-double''' : 0 ''Etaleli mona ebongiseli ya suka : <ref>''3 mars 2025''</ref> == Références == {{Références}} == Liens externes == {{Autres projets |commons=Category:Oscar Tshiebwe }} {{ndambo}} [[Catégorie:Babotami na Kinshasa]] [[Catégorie:Babotami na république démocratique du Congo]] [[Catégorie:Babotami ya 1999]] [[Catégorie:Babotami ya sanza ya zomi na mibale (novembre)]] [[Catégorie:Mosani ya basketball]] [[Catégorie:Mosani ya basketball ya Congo (RDC)]] [[Catégorie:Mosani ya basketball ya eteyelo ya ntei na Etats-Unis]] [[Catégorie:Diaspora congolaise na Etats-Unis]] [[Catégorie:Ba sportifs congolais (RDC) ba expatriés na Etats-Unis]] [[Catégorie:Mosani ya NBA]] nhdet1jrdfbhar0x745m28if08lqpfz Robert Nouzaret 0 15564 136505 2026-11-06T16:33:26Z Yannick Ikombe 14195 Création d'un article 136505 wikitext text/x-wiki '''Robert Nouzaret''' abotami na {{date|29|September|1943|na football}} na [[Marseille]] na [[Bouches-du-Rhône]], azali [[football]]eur na nsima [[Football Entraîneur|entraîneur]] [[France|Français]]. Na ba années 1960 na 1970, abeta na ba clubs ya football ya France ya likolo ebele. Na sima akomi entraîneur ya ba clubs ebele na France mpe na poto, mpe lisusu ba équipes nationales africaines. Asala lokola directeur général ya AC Arles-Avignon kobanda novembre 2011 kino janvier 2013. == Biographie == Azuaki formation na Olympique Lyonnais, abeta lokola milieu mpe sima lokola défenseur wuta milieu ya ba années 1960 tee na milieu ya ba années 1970. Na sima abeta na Girondins de Bordeaux, Montpellier HSC, FC Gueugnon, mpe asilisaki carrière na ye na Football Club Orléanais (oyo ekomaki FCO Saint-Jean-de-la-Ruelle na 1982).<ref>{{lien web |url= http://www.mhscfoot.com:8080/mhsc/histoire_aj?lettre=N&juid=4b77e874a5af831faada5cdb61aacd0e |titre=Robert Nouzaret |site=mhscfoot.com |consulté le=15 mai 2014}}</ref>{{,}}<ref>{{lien web |langue=en |url= http://soccerdatabase.eu/player/37771/ |titre=Robert Nouzaret complete profile on Playerhistory |site=soccerdatabase.eu |consulté le=15 mai 2014}}</ref>. Na nsima, Robert Nouzaret abandaki mosala molai ya entraîneur. Ayebani mpo na ezaleli na ye ya makasi, kasi mpe mpo na bosembo na ye mpe bizaleli na ye ya bomoto, asalisaki mingi na bozongisi ya ekipi ya ndembo ya mosala na Montpellier elongo na moninga na ye ya bomwana Louis Nicollin. Azali entraîneur ya Montpellier Hérault Sport Club (Montpellier HSC) na ba occasions ebele, esika asali mpe directeur ya sport na 1991 mpe atikalaki mbula mitano, mpe lisusu na Olympique Lyonnais, AS Saint-Étienne, Toulouse FC, mpe Sporting Club de Bastia. Azalaki mpe na carrière na Afrique esika azalaki mbala mibale entraîneur mpe directeur technique ya équipe ya football ya Côte d’Ivoire. Azwaki pansiɔ na mosala ya entraîneur le date 31 août 2011, sima ya ebonga ya suka lokola entraîneur ya [[Equipe ya football ya République démocratique du Congo|Republique Démocratique du Congo]]. Akomaki na date 28 novembre 2011, président adjoint ya [[Athlétic Club Arles-Avignon|AC Arles-Avignon]]. Na date 1 May 2020 na football, Nouzaret asakolaki que azali kosilisa carrière na ye ya entraîneur, sima ya expérience ya suka na centre ya entraînement ya [[Montpellier Hérault Sport Club|Montpellier HSC]], kosukisa 37 ans mpe 806 matchs officiels oyo ekambamaki <ref>[https://www.francebleu.fr/sports/football/montpellier-herault-robert-nouzaret-prend-sa-retraite-bernard-maraval-le-remplace-1588367847 Changements au centre de formation de Montpellier : Robert Nouzaret part en retraite, Laurent Robert s'en va], sur ''France Bleu - Hérault'', 2 mai 2020 (consulté le 3 mai 2020).</ref>. == Mosala ya mosala == === Carrière ya joueur === * 1964-1969 : [[Olympique lyonnais]] * 1969-1970 : [[Football Club des Girondins de Bordeaux|Girondins de Bordeaux]] * 1970-1972 : [[Montpellier Hérault Sport Club|Montpellier Littoral SC]] * 1972-1974 : [[Football Club de Gueugnon|FC Gueugnon]]<ref>{{Footballdatabase|2227}}</ref> * 1974-1976 : [[Arago sport orléanais|Arago Orléans]] * 1977-1978 : [[Montpellier Paillade Sport Club|Montpellier PSC]] === Carrière ya Entraîneur === Le 9 août 2010, na âge ya 67 ans, asakolaki que équipe nationale ya République démocratique du Congo ekozala ya suka oyo ako entraîner avant azua retraite na entraîneur. Asilisaki contrat na ye na Fédération congolaise ya football mercredi le 31 août 2011, asukisi bongo carrière na ye ya entraîneur. === Dossier ya Entraînement === * [[Championnat de France de football D2|Champion de France de deuxième division]] en [[Championnat de France de football de deuxième division 1998-1999|1999]] avec l'[[Association sportive de Saint-Étienne|AS Saint-Étienne]] * Finaliste de la [[Coupe de France de football|Coupe de France]] en [[Coupe de France de football 2001-2002|2002]] avec le [[Sporting Club de Bastia|SC Bastia]] == Notes et références == {{Références}} kw7epsz5u36bpe3ocng7v1hkgjtfjmd Florent Ibenge 0 15565 136506 2026-11-06T17:38:53Z Yannick Ikombe 14195 Création d'un article 136506 wikitext text/x-wiki '''Jean-Florent Ikwange Ibenge''', azali ancien joueur international congolais akoma entraîneur, abotami le 4 décembre 1961 na Mbandaka (Republique Démocratique du Congo). == Biographie == Surnom Entraîneur Android, ayebani mingi na kombo ya Florent Ibenge, oyo kombo na ye ya solo ezali Jean Florent Ibenge Ikwange, mwana mboka Congo, abotami na Mbandaka na province ya kala ya Équateur na République démocratique du Congo le 4 décembre 1961, azali mpe na bandeko mibali mpe basi. Moto oyo alingaka ndembo banda bomwana, abeta elongo na basani ya ndembo ya équipe ya kala La Zaïroise (Léopard ya Zaïre) mpe alongwaki na Zaïre mpo na kokende na Europe na mbula 12 mpo na boyekoli na ye, nzokande azalaki kokoba kobɛta ndembo. Na 2004, azui cours ya entraîneur, na 2008 akomi entraîneur adjoint na équipe nationale congolaise, kaka sima ya aventure na ye na continent ya Asie, na 2012 a signer contrat na [[Association sportive Vita Club|AS Vita Club]] mpe ba rappeler ye en tant que entraîneur national na 2015 pona ba éliminatoires ya AFCON esika abeta rôle ya double entraîneur. Site internet spécialiste FourFourTwo etie Florent Ibenge na 50e meilleur entraîneur na mokili na 2015 <ref>[http://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-50-best-football-managers-world-2015-50-46-0 50 Best Football Managers in the World] sur fourfourtwo.com.</ref>. === Entraîneur === Florent Ibenge azali mopaya te na mokili ya ndembo. Mosani ya kala ya Lambersart, Excelsior Roubaix, mpe US Boulogne, na nsima abongwanaki na entraîneur na Capreau Wasquehal mpe Fives. Sima ya stint na Douai na CFA2 (tier ya mitano ya football français), Ibenge akendeki na Lille. Asala mpe entraîneur adjoint intérimaire ya équipe nationale congolaise avant azua ba reins ya ba Léopards libela. Na avril 2008, azalaki kutu na banc mpo na match amical na Marbella contre équipe A’ française. Longola mwa ntango moke ya mosala na ye ya entraîneur adjoint ya soit disant génération ya Marbella (Espagne) na 2008, Florent Ibenge azala entraîneur jamais équipe congolaise. Na suka ya 2012, tango azalaki na Kinshasa mpo na matanga ya ndeko na ye ya mwasi, apusanaki pene na Pierre Kazadi Tshishishi, président ya Conseil suprême ya AS Vita Club, oyo apesaki ye ebonga ya entraîneur-chef. Ibenge awutaki kosilisa contrat na ye na club chinois Shanghai Shenhua, esika wapi azalaki kosunga français Nicolas Anelka, oyo, tango azalaki kobeta, azalaki mpe entraîneur-chef. Tango posa na ye ya kosala na RDC ekokanaki na offre ya AS Vita Club, a hésiter te. Na espace ya mbula moko, entraîneur ya sika alongaki ko propulser équipe na ye na finale ya Ligue des champions ya CAF 2014. Feat oyo ebendaki likebi ya Fédération congolaise ya football (FECOFA). Nsima na bolongwi ya français Claude Le Roy na mobu moleki, aponama mpo na kokamba équipe nationale ya football ya République démocratique du Congo, Léopards. Akambaki basani ya Congo (RDC) na Coupe d’Africaine 2015, oyo esalemaki na Guinée équatoriale. RDC ezuaki esika ya misato na AFCON ya 2015 malgré phase ya qualification difficile contre ba équipes oyo ezalaki, na papier, ya calibre ya likolo (équipe nationale ya football ya Côte d’Ivoire, équipe nationale ya football ya Cameroun). Bakokisaki kutu mosala ya kolonga Côte d’Ivoire na Abidjan, na score ya 4-3.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Éliminatoires-Can 2015 : la RDC bat la Côte d’Ivoire (4-3) et se relance |url=https://www.radiookapi.net/sport/2014/10/15/eliminatoires-2015-la-rdc-bat-la-cote-divoire-4-3-se-relance |site=Radio Okapi |date=2014-10-15 |consulté le=2025-02-24}}</ref>. Nsima na ba égalités misato na Zambie, Cap Vert, mpe Tunisie, ba Léopards balongaki kaka kokende na quarts de finale. Kuna, bakutanaki na République du Congo (Congo Brazzaville). Na sima ya 2-0 kaka sima ya ngonga, RDC ebalusaki lisano na espace ya 15 minutes, ekotisaki ba buts misato na nzela ya Dieumerci Mbokani, Jérémy Bokila, mpe Joël Kimwaki, yambo na kolonga 4-2 grâce na deuxième but ya Mbokani na assistance ya Neeskens Kebano. <ref name=":0">{{Lien web |langue=fr |titre=CAN-2015 : la RD Congo renverse le Congo et passe en demi-finale |url=https://www.france24.com/fr/20150131-congo-rdc-direct-live-foot-can-2015-coupe-afrique-nations-quart-finale |site=France 24 |date=2015-01-31 |consulté le=2025-02-24}}</ref>. Kebano était entré en cours de jeu et délivra deux passes décisives, démontrant un coaching payant de ibenge. L'équipe dirigée par Ibenge accède alors à sa première demi-finale depuis 1998<ref name=":0" />. Ils s'inclinent face à la [[Côte d'Ivoire]] sur le score de 3-1. La RDC arrachera finalement la troisième place de la compétition en s'imposant aux tirs au but 4-2 face au pays organisateur, la Guinée équatoriale (0-0 après 90 minutes)<ref>{{Lien web |langue=fr-FR |titre=RDC : Florent Ibenge, l’homme qui fait de nouveau rugir les Léopards - Jeune Afrique.com |url=https://www.jeuneafrique.com/33881/societe/rdc-florent-ibenge-l-homme-qui-fait-de-nouveau-rugir-les-l-opards/ |site=JeuneAfrique.com |consulté le=2025-02-24}}</ref>. Na Championnat ya Nations africaines ya 2016 oyo esalemaki na Rwanda, DR Congo ya Florent Ibenge elongaki Championnat ya Nations africaines na kolonga Mali na finale (3-0 na Kigali).<ref>[http://www.radiookapi.net/2016/02/08/actualite/sport/florent-ibenge-des-le-premier-jour-travaille-pour-atteindre-la-finale Florent Ibenge : «Dès le premier jour, on a travaillé pour atteindre la finale»], article sur ''radiookapi.net'', 8 février 2016</ref>. Atikaki mosala mwa baposo nsima na bokweyisami ya RDC na tour ya 16 na Coupe d’Africaine 2019. Asakolaki ete, "Ezali mpenza likoki ete oyo ekozala match na ngai ya suka na Léopards. Tozali kozela kosolola na président," nsima na bokweyisami na masasi ya penalty (2-4) na Madagascar na tour ya 16.<ref name=":1">{{Article|langue=fr-FR|titre=RDC – Football : le sélectionneur Florent Ibenge quitte le leopard de la RDC|périodique=AfricaTimes1|date=2019-08-08|lire en ligne=https://africatimes1.net/rdc-football-le-selectionneur-florent-ibenge-quitte-le-leopard-de-la-rdc/|archiveurl=http://web.archive.org/web/20190808230840/https://africatimes1.net/rdc-football-le-selectionneur-florent-ibenge-quitte-le-leopard-de-la-rdc/|archivedate=2019-08-08|consulté le=2025-02-24}}</ref>. Entraîneur ya équipe nationale ya football ya RDC, Florent Ibenge, atindaki mokanda na ye ya kotika mosala na président ya Fédération congolaise ya football (FECOFA) mercredi 7 août, na siège ya organisme national ya football. Na liyebisi ya bolongwi na ye na bapanzi sango, Florent Ibenge apesi matondo na baninga na ye banso na AS Vita Club baye "bapesaki ye nzela ya kokota na équipe nationale". === Ibengé atiki AS Vita Club === Le coach de l’[[AS Vita Club]], <nowiki>'''Jean Florent Ibenge'''</nowiki>, ekabwani<ref>{{Lien web |titre=Foot-RDC : Jean Florent Ibenge quitte V. Club |url=https://www.radiookapi.net/2021/06/30/actualite/sport/foot-rdc-jean-florent-ibenge-quitte-v-club/ |site=Radio Okapi |date=30-06-2021 |consulté le=23 août 2026}}.</ref> ya club ya Kinshasa, oyo azali entraîneur depuis plusieurs ans<ref>{{Lien web |langue=fr-FR |nom=Lequotidien |titre=As Vita Club : Neuf ans après, Ibenge quitte son poste d’entraîneur ! |url=https://lequotidien.sn/as-vita-club-neuf-ans-apres-ibenge-quitte-son-poste-dentraineur/ |site=Lequotidien - Journal d'information Générale |date=2021-07-01 |consulté le=2025-02-24}}</ref>. Liyebisi liye lisalamaki mercredi 30 juin 2021, na tweet ya Président ya l’[[AS Vita Club]], [[Bestine Kazadi]]<ref>{{Lien web |langue=fr-FR |nom=Irisfootball |titre=Des révélations accablantes de Florent Ibenge sur son départ de Vita Club |url=https://www.irisfootball.com/des-revelations-accablantes-de-florent-ibenge-sur-son-depart-de-vita-club/ |date=2023-06-03 |consulté le=2025-02-24}}</ref>. "Bandeko basungi, nazali kosakola bolongwi ya Entraîneur na biso Jean-Florent Ibenge. Na kombo ya [[Vita Club Sports Association|AS Vita Club]], tozali kopesa ye matondo mpo na misala na ye mpe tozali kozela ye elonga," ekomaki Mme Kazadi, kozanga koyeba makambo mosusu.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Florent Ibenge quitte l'AS Vita club |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique-foot/20210630-florent-ibenge-quitte-l-as-vita-club |site=RFI |date=2021-06-30 |consulté le=2025-02-24}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Foot-RDC: Jean Florent Ibenge quitte V. Club |url=https://www.radiookapi.net/2021/06/30/actualite/sport/foot-rdc-jean-florent-ibenge-quitte-v-club |site=Radio Okapi |date=2021-06-30 |consulté le=2025-02-24}}</ref>. === Eleko ya Ibenge === Na bokambi ya Ibenge, ba Léopards ya RDC elongaki kokota na 50 ya liboso ya classement mondial ya FIFA mpo na mibu misato milandani, kobanda 2016 kino 2018. <ref>{{Lien web|langue=fr|nom1=FIFA.com|titre=Le Classement mondial FIFA/Coca-Cola - Associations - RD Congo - Hommes|url=http://fr.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=cod/men/index.html|site=FIFA.com|consulté le=2019-03-26}}</ref>. Kasi, équipe yango ezangaki na Coupe du monde ya 2018 nsima na kosala égalité 2-2 na Tunisie na terrain na bango, nsima na kokamba 2-0 na miniti 15 etikali. Malgré ba victoires contre Libye na Guinée na ba matchs finales, ba Léopards balongaki te ko qualifier na Coupe du monde. Ibenge amonanaki lokola abungisaki bord na ye. == Bokeseni == == Ba lokumu == === Mosani === {{...}} === Entraîneur === ==== Club ==== == Ba notes na ba références == r9apsowjny1a3kqcdeoeca7dmt085nj Modèle:Infobox Etuluku ya bato 10 15566 136507 2026-11-07T07:38:36Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Modèle Infobox | Infobox_Etuluku_ya_bato " 136507 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; float:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold;" | {{{kombo|{{PAGENAME}}}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{elilingi|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{ndimbola|}}} |- ! Etuka | {{{etuka1|}}} |- ! Motango ya bato | {{{motango_mobimba|}}} |- ! Mobu | {{{dati_mobimba|}}} |- ! Ebandeli | {{{ebandeli|}}} |- ! Lokota | {{{lokota|}}} |- ! Lingomba | {{{lingomba|}}} |- ! Bituluku oyo ezali na boyokani | {{{bituluku_ya_kelasi|}}} |} axo08lkv5j4dleuzex1ih1i9txz1oo5 136508 136507 2026-11-07T07:52:31Z AdamLynnMcGill007 14035 136508 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; float:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; border-collapse:collapse;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | {{{kombo|{{PAGENAME}}}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{elilingi|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{ndimbola|}}} |- ! Etuka | {{{etuka1|}}} |- ! Motango ya bato | {{{motango_mobimba|}}} |- ! Mobu | {{{dati_mobimba|}}} |- ! Ebandeli | {{{ebandeli|}}} |- ! Lokota | {{{lokota|}}} |- ! Lingomba | {{{lingomba|}}} |- ! Bituluku oyo ezali na boyokani | {{{bituluku_ya_kelasi|}}} |} oo2kz989ufal4z6vxf8aky8ejfur0mi 136509 136508 2026-11-07T07:57:06Z AdamLynnMcGill007 14035 136509 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; float:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; border-collapse:collapse;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | {{{kombo|{{PAGENAME}}}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{elilingi|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{ndimbola|}}} |- ! Etuka | {{{etuka1|}}} |- ! Motango ya bato | {{{motango_mobimba|}}} |- ! Mobu | {{{dati_mobimba|}}} |- ! Ebandeli | {{{ebandeli|}}} |- ! Lokota | {{{lokota|}}} |- ! Lingomba | {{{lingomba|}}} |- ! Bituluku oyo ezali na boyokani | {{{bituluku_ya_kelasi|}}} |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | Esika oyo bafandaka |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{karte|}}} |} 6gmzmo7pxpgi5hf4bil0yap02xub5zv Kuba (bato) 0 15567 136513 2026-11-07T08:39:50Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Kuba (bato) " 136513 wikitext text/x-wiki {{Infobox Etuluku ya bato | kombo = Kuba (bato) | elilingi =[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een Bakuba man mogelijk een regeringsambtenaar TMnr 60033934.jpg|250px]] | ndimbola = Elilingi ya mokonzi moko ya lokumu ya '''Kuba''', oyo [[Casimir Zagourski]] akangaki na foto (kati ya 1929 mpe 1937). | etuka1 = {{RDC}} | motango1 = | dati1 = | etinda1 = | motango_mobimba = {{formatnum:250000}} | dati_mobimba = [[2010]] | etinda_mobimba = <ref name="Bac">Jean-Baptiste Bacquart, ''L'Art tribal d'Afrique noire'', Thames & Hudson, 2010, p. 172</ref> | ebandeli = | lokota = | lingomba = | bituluku_ya_kelasi = [[Mongo]]<br> [[Ngeende]]<br> [[Kété]]<br> [[Leele]]<br> Binji<br> [[Dengese]]<br> [[Mbuun]]<br> [[Wongo]]<br> | karte = [[File:LocationDRCongo.png|250px]] }} Ba'''Kuba'''<ref>''Kuba'' ezali nkombo ya etuluku oyo ebongwanaka te na bomoko to na ebele, kasi ntango mosusu bakomaka ''Kubas,'' ''Kouba'' to ''Koubas.''</ref> to ba'''Bakuba'''<ref>''Bakuba'' ezali lolenge ya kombo na ebele, na libakisi ya etuluku ''ba-''.</ref> ezali bato oyo balobaka '''minɔkɔ ya Bantu''', mpe bafandaka na Afrika ya katikati, kati ya ''Ebale Kasaï'' mpe ''Ebale Sankuru'', na katikati ya [[république démocratique du Congo]]. Ba-Kuba bazali kati ya etuluku monene ya bato oyo babengami '''Anamongo'''. Bazali na ebongiseli ya bokonzi ya bokonzi ya bonkɔkɔ, mpe bayebani mpo na mayemi na bango ya bikeko mpe bilamba oyo batongaka. Engumba-mokonzi na bango ezali '''Mushenge'''. == Ebongiseli ya bomoi ya bato == Ba-Kuba basangisi bituluku ya bato koleka ntuku mibale, kati na yango bituluku minene ezali Bushong, Ngeende, Ngongo, Shoowa, Bieeng, Idiing, Ilebo, Kel, Kayuweeng, Kete, Bulaang, Pyang, Mbeengi, Maluk, Ngombe, Bokila mpe Kaam (sfn, Leuchak, 1996, p.9). Ba-Bushong (to Mbala), Bulaang, Ngeende mpe Pyaang bazali biteni minene ya etuluku yango; tokoki kotalela bango lokola bituluku mike oyo ezali na kati ya etuluku monene. Ba-Kel mpe Ngongo bazali bandeko na bango, mpe bituluku mosusu ezali mpe na nse ya bokonzi ya ''lukengo'', elingi koloba mokonzi ya ba-Kuba, lokola ba-Shoowa, ba-Kayoong mpe ba-Ngombe(Sfn, Boone, 1961, p.81). == Bankombo ya etuluku == Na kotalela mikanda mpe biloko oyo bakomaki, kombo ya ba-Kuba ezali na lolenge mingi ya kokoma: Bacouba, Bakouba, Ba-kuba, Bakuba, Kouba, Kuba, Kubas, Luna mpe Tukubba<ref>Source '''RAMEAU''', ''Bibliothèque nationale de France (BnF)'' [http://data.bnf.fr/12078584/kuba__peuple_d_afrique_/]</ref>. Ntango mosusu babengaka bango mpe Bushong to Bushongo, kasi bankombo yango etaleli mpenza etuluku moko ya moke kati na ba-Kuba. == Lisolo ya kala == ''{{article détaillé|Royaume Kuba}} '''Bokonzi ya Kuba''', ebandaki pene na mobu 1600<ref>« Les Kubas » in Alain-Michel Boyer, ''Les Arts d'Afrique'', Hazan, 2008, p. 350-351</ref>. Na kati na yango, lisanga ya bato oyo ezalaki na bokonzi moko ya katikati mpe ebongiseli ya lokumu oyo ezalaki na matambe mingi, esalaki mayemi ya kitoko ya ndako ya bokonzi. == Motango ya bato == Motango ya ba-Kuba ekanisami ete ezali bato {{formatnum:250000}}. == Bonkɔkɔ mpe mimeseno == ''Ezali likambo ya kokamwa mpe ya ntina mingi komona ete kati na bituluku mosusu ya bato ya Congo, mayemi ya mobimba esalelamaka mpo na kokembisa bandako, kosala biloko ya kotonga na matiti mpe kosala bikeko ya bisaleli ya mabaya... Mayemi ya Bushongo ezali na baninga te kati na bikolo nyonso ya bato ya moindo. (Henri Clouzot)'' <ref>Un an au Congo belge, Roger de Chateleux dit ''Chalux''(1878-1956),éditeur Albert Dewit, Bruxelles,1925, p.236-237</ref>{{,}}<ref>L'Art du Congo belge (1921), MM. '''Henri Clouzot''' et Level </ref>. === Bilamba === Ba-Kuba bayebani mingi mpo na bamata mpe bilamba na bango oyo basalaka na [[raphia]]. Ndenge moko na '''bilamba ya ba-[[Kongo]]''', mayemi ya ba-Kuba ezalaki kokola na kati ya ebongiseli ya bokonzi oyo ezalaki na matambe mingi. Masanga nyonso mibale ezalaki kopesa motuya mingi na mayemi oyo basalelaka na milulu, na kokembisa nzoto mpe na ndenge bato bamimonisaka na miso ya basusu. Bazalaki mpe kosalela nsinga ya [[Raphia farinifera|nzete ya rafia]] mpo na kosala bilamba na bango. Ba-Kongo mpe ba-Kuba bazali na ndenge mingi ya kosalela bilembo ya géométrie, bilembo ya bule, bilembo ya bokonzi mpe bilamba ya lokumu oyo ekokani, bakisa mpe mayele ya kosala yango<ref>{{en}} (Ouvrage) : Vanessa Drake Moraga : ''Weaving abstraction : Kuba textiles and the woven art of Central Africa'', à Washington, D.C., éditeur: Textile Museum, 2011, pages totales; 192 {{ISBN|978-0-87405-036-3}}</ref>. Ba-Kuba bazali na bato ya mayele oyo basalaka bilamba oyo eyebani na nkombo « '''''Velours ya Kasaï''' »<ref>Guide du voyageur au Congo belge et au Ruanda-Urundi, Édité par l'office du tourisme, 87 rue de la Loi, Bruxelles en Août 1951, {{p.|338}} </ref>. Bilamba yango esalemi na nsinga ya rafia ya mikemike. Ezali mpenza velours te, kasi ezali bilamba oyo ekembisami na nsinga oyo batongi na molɔngɔ ya semba, oyo etɛlɛmaka mpe ekangami penepene moko na mosusu. Bilamba yango ezalaka pɛtɛɛ mingi soki osimbi yango<ref>Un an au Congo belge, Roger de Chateleux dit ''Chalux''(1878-1956),éditeur Albert Dewit, Bruxelles,1925 {{p.|239}}.</ref>. <gallery> File:Kuba skirt (1).jpg File:Raffia Cloth; Democratic Republic of the Congo, Kuba people; early 20th century; Raffia.jpg File:Raffia Cloth; Kuba people; plain weave and appliqué, early 20th century,Honolulu Academy of Arts.jpg </gallery> === Masque === Ba-Kuba basalaka mpe bamaski ya motó mpe bakɔpɔ oyo ezali na lolenge ya nzoto ya moto. <gallery> File:DR Kongo Kuba Moshambwooy-Stülpmaske Linden-Museum F51866L.jpg File:Mulwalwa helmet mask Berlin-Dahlem.jpg File:Masque Kuba-Musée ethnologique de Berlin.jpg File:Mukenga mask-Kuba.jpg </gallery> == Maloba mpe mikanda oyo esalelami == {{références}} == Tala mpe == === Mikanda ya kotanga === * ''(Ouvrage) {{fr}} Olga Boone : "Carte ethnique du Congo", Quart Sud-Est, éditeur: Musée royal de l’Afrique centrale, 1961, collection: Annales du Musée royal de l’Afrique centrale, série : 8, numéro dans collection: 37 passage: 72-81 lire en ligne sur [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31158002347879 Carte ethnique du Congo", Quart Sud-Est] * ''{{en}} Sam Hilu and Irwin Hersey, ''Textile art of the Bakuba : velvet embroideries in raffia'', Schiffer Publishing, Atglen (Pa.), 2003, 192 p. {{ISBN|0-7643-1685-0}} * ''{{en}} Claes Josefsson, ''The politics of Chaos : on the meaning of human sacrifice among the Kuba of Zaire'', Working papers of the Department of Social Anthropology, University of Gothenburg ; no. 25, 1981, 23 p. * ''(Ouvrage) {{en}} Rebecca Leuchak : "Kuba (Zaire)", éditeur : The Rosen Publishing Group, Inc, 1996, p.64, {{ISBN|0-8239-1996-X}} * '''''Georges Meurant'', ''Art kuba'', Crédit communal, 1986, 16 p. {{ISBN|9782871930044}} * ''''Georges Meurant'', ''Dessin Shoowa : textiles africains du Royaume kuba'', Crédit communal, 1986 (OCLC:461913348) * '''''Georges Meurant'', ''Abstractions aux royaumes des Kuba : dessin shoowa'', Editions Dapper, Paris, 1987, 205 p. (OCLC:495995617) * ''Au royaume du signe : appliqués sur toile des Kuba'', Zaïre, A. Biro, Fondation Dapper, 1988, 96 p. {{ISBN|2876600110}} * ''{{de}} '''Georges Meurant''', ''Traumzeichen: Raphiagewebe des Königreichs Bakuba'', Haus der Kulturen der Welt, Berlin / Verlag Fred Jahn, München,1989. (OCLC:22745390) * ''{{en}} Ladislas Segy, « Bakuba cups : An essay on style-classification », ''Midwest Journal'', vol. IV, {{Numéro|1}}, hiver 1951-52, p.&nbsp;26-49 * ''Emil Torday, ''Notes ethnographiques sur les peuples communément appelés Bakuba, ainsi que sur les peuplades apparentées. Les Bushongo'', Falk fils, 1910 * '''''Jan Vansina''', ''Les tribus Ba-Kuba et les peuplades apparentées'', International African Institute, Londres, 1954, 62 p. * ''{{en}} Dorothy Koster Washburn, ''Style, classification, and ethnicity : design categories on Bakuba raffia cloth'', American Philosophical Society, 1990 === Masolo oyo etali yango === * Motango ya bato na République démocratique du Congo * Liste ya bituluku ya bato ya Afrika === Ba liens ya libanda === {{Autres projets | commons = Category:Kuba people | commons titre = Ba-Kuba }} * ''{{en}} [http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Kuba.html Kuba Information] (Arts & Life in Africa, ''Université de l'Iowa'') * {{fr}} [http://detoursdesmondes.typepad.com/dtours_des_mondes/kuba/ Ba-Kuba na site Détours du Monde] * {{en}} [http://www.algonet.se/~claes4/antro/claes8.htm Palm wine among the Kuba] {{ndambo}} [[Catégorie:République démocratique du Congo]] [[Catégorie:Etuluku ya bato ya ekólo na République Démocratique du Congo]] c7aqx803ca7w66v1r7aqij84riyil9x 136514 136513 2026-11-07T08:41:28Z AdamLynnMcGill007 14035 136514 wikitext text/x-wiki {{Infobox Etuluku ya bato | kombo = Kuba (bato) | elilingi =[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een Bakuba man mogelijk een regeringsambtenaar TMnr 60033934.jpg|250px]] | ndimbola = ''Elilingi ya mokonzi moko ya lokumu ya '''Kuba''', oyo '''[[Casimir Zagourski]]''' akangaki na foto (kati ya 1929 mpe 1937). | etuka1 = {{RDC}} | motango1 = | dati1 = | etinda1 = | motango_mobimba = {{formatnum:250000}} | dati_mobimba = [[2010]] | etinda_mobimba = <ref name="Bac">Jean-Baptiste Bacquart, ''L'Art tribal d'Afrique noire'', Thames & Hudson, 2010, p. 172</ref> | ebandeli = | lokota = | lingomba = | bituluku_ya_kelasi = [[Mongo]]<br> [[Ngeende]]<br> [[Kété]]<br> [[Leele]]<br> Binji<br> [[Dengese]]<br> [[Mbuun]]<br> [[Wongo]]<br> | karte = [[File:LocationDRCongo.png|250px]] }} Ba'''Kuba'''<ref>''Kuba'' ezali nkombo ya etuluku oyo ebongwanaka te na bomoko to na ebele, kasi ntango mosusu bakomaka ''Kubas,'' ''Kouba'' to ''Koubas.''</ref> to ba'''Bakuba'''<ref>''Bakuba'' ezali lolenge ya kombo na ebele, na libakisi ya etuluku ''ba-''.</ref> ezali bato oyo balobaka '''minɔkɔ ya Bantu''', mpe bafandaka na Afrika ya katikati, kati ya ''Ebale Kasaï'' mpe ''Ebale Sankuru'', na katikati ya [[république démocratique du Congo]]. Ba-Kuba bazali kati ya etuluku monene ya bato oyo babengami '''Anamongo'''. Bazali na ebongiseli ya bokonzi ya bokonzi ya bonkɔkɔ, mpe bayebani mpo na mayemi na bango ya bikeko mpe bilamba oyo batongaka. Engumba-mokonzi na bango ezali '''Mushenge'''. == Ebongiseli ya bomoi ya bato == Ba-Kuba basangisi bituluku ya bato koleka ntuku mibale, kati na yango bituluku minene ezali Bushong, Ngeende, Ngongo, Shoowa, Bieeng, Idiing, Ilebo, Kel, Kayuweeng, Kete, Bulaang, Pyang, Mbeengi, Maluk, Ngombe, Bokila mpe Kaam (sfn, Leuchak, 1996, p.9). Ba-Bushong (to Mbala), Bulaang, Ngeende mpe Pyaang bazali biteni minene ya etuluku yango; tokoki kotalela bango lokola bituluku mike oyo ezali na kati ya etuluku monene. Ba-Kel mpe Ngongo bazali bandeko na bango, mpe bituluku mosusu ezali mpe na nse ya bokonzi ya ''lukengo'', elingi koloba mokonzi ya ba-Kuba, lokola ba-Shoowa, ba-Kayoong mpe ba-Ngombe(Sfn, Boone, 1961, p.81). == Bankombo ya etuluku == Na kotalela mikanda mpe biloko oyo bakomaki, kombo ya ba-Kuba ezali na lolenge mingi ya kokoma: Bacouba, Bakouba, Ba-kuba, Bakuba, Kouba, Kuba, Kubas, Luna mpe Tukubba<ref>Source '''RAMEAU''', ''Bibliothèque nationale de France (BnF)'' [http://data.bnf.fr/12078584/kuba__peuple_d_afrique_/]</ref>. Ntango mosusu babengaka bango mpe Bushong to Bushongo, kasi bankombo yango etaleli mpenza etuluku moko ya moke kati na ba-Kuba. == Lisolo ya kala == ''{{article détaillé|Royaume Kuba}} '''Bokonzi ya Kuba''', ebandaki pene na mobu 1600<ref>« Les Kubas » in Alain-Michel Boyer, ''Les Arts d'Afrique'', Hazan, 2008, p. 350-351</ref>. Na kati na yango, lisanga ya bato oyo ezalaki na bokonzi moko ya katikati mpe ebongiseli ya lokumu oyo ezalaki na matambe mingi, esalaki mayemi ya kitoko ya ndako ya bokonzi. == Motango ya bato == Motango ya ba-Kuba ekanisami ete ezali bato {{formatnum:250000}}. == Bonkɔkɔ mpe mimeseno == ''Ezali likambo ya kokamwa mpe ya ntina mingi komona ete kati na bituluku mosusu ya bato ya Congo, mayemi ya mobimba esalelamaka mpo na kokembisa bandako, kosala biloko ya kotonga na matiti mpe kosala bikeko ya bisaleli ya mabaya... Mayemi ya Bushongo ezali na baninga te kati na bikolo nyonso ya bato ya moindo. (Henri Clouzot)'' <ref>Un an au Congo belge, Roger de Chateleux dit ''Chalux''(1878-1956),éditeur Albert Dewit, Bruxelles,1925, p.236-237</ref>{{,}}<ref>L'Art du Congo belge (1921), MM. '''Henri Clouzot''' et Level </ref>. === Bilamba === Ba-Kuba bayebani mingi mpo na bamata mpe bilamba na bango oyo basalaka na [[raphia]]. Ndenge moko na '''bilamba ya ba-[[Kongo]]''', mayemi ya ba-Kuba ezalaki kokola na kati ya ebongiseli ya bokonzi oyo ezalaki na matambe mingi. Masanga nyonso mibale ezalaki kopesa motuya mingi na mayemi oyo basalelaka na milulu, na kokembisa nzoto mpe na ndenge bato bamimonisaka na miso ya basusu. Bazalaki mpe kosalela nsinga ya [[Raphia farinifera|nzete ya rafia]] mpo na kosala bilamba na bango. Ba-Kongo mpe ba-Kuba bazali na ndenge mingi ya kosalela bilembo ya géométrie, bilembo ya bule, bilembo ya bokonzi mpe bilamba ya lokumu oyo ekokani, bakisa mpe mayele ya kosala yango<ref>{{en}} (Ouvrage) : Vanessa Drake Moraga : ''Weaving abstraction : Kuba textiles and the woven art of Central Africa'', à Washington, D.C., éditeur: Textile Museum, 2011, pages totales; 192 {{ISBN|978-0-87405-036-3}}</ref>. Ba-Kuba bazali na bato ya mayele oyo basalaka bilamba oyo eyebani na nkombo « '''''Velours ya Kasaï''' »<ref>Guide du voyageur au Congo belge et au Ruanda-Urundi, Édité par l'office du tourisme, 87 rue de la Loi, Bruxelles en Août 1951, {{p.|338}} </ref>. Bilamba yango esalemi na nsinga ya rafia ya mikemike. Ezali mpenza velours te, kasi ezali bilamba oyo ekembisami na nsinga oyo batongi na molɔngɔ ya semba, oyo etɛlɛmaka mpe ekangami penepene moko na mosusu. Bilamba yango ezalaka pɛtɛɛ mingi soki osimbi yango<ref>Un an au Congo belge, Roger de Chateleux dit ''Chalux''(1878-1956),éditeur Albert Dewit, Bruxelles,1925 {{p.|239}}.</ref>. <gallery> File:Kuba skirt (1).jpg File:Raffia Cloth; Democratic Republic of the Congo, Kuba people; early 20th century; Raffia.jpg File:Raffia Cloth; Kuba people; plain weave and appliqué, early 20th century,Honolulu Academy of Arts.jpg </gallery> === Masque === Ba-Kuba basalaka mpe bamaski ya motó mpe bakɔpɔ oyo ezali na lolenge ya nzoto ya moto. <gallery> File:DR Kongo Kuba Moshambwooy-Stülpmaske Linden-Museum F51866L.jpg File:Mulwalwa helmet mask Berlin-Dahlem.jpg File:Masque Kuba-Musée ethnologique de Berlin.jpg File:Mukenga mask-Kuba.jpg </gallery> == Maloba mpe mikanda oyo esalelami == {{références}} == Tala mpe == === Mikanda ya kotanga === * ''(Ouvrage) {{fr}} Olga Boone : "Carte ethnique du Congo", Quart Sud-Est, éditeur: Musée royal de l’Afrique centrale, 1961, collection: Annales du Musée royal de l’Afrique centrale, série : 8, numéro dans collection: 37 passage: 72-81 lire en ligne sur [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31158002347879 Carte ethnique du Congo", Quart Sud-Est] * ''{{en}} Sam Hilu and Irwin Hersey, ''Textile art of the Bakuba : velvet embroideries in raffia'', Schiffer Publishing, Atglen (Pa.), 2003, 192 p. {{ISBN|0-7643-1685-0}} * ''{{en}} Claes Josefsson, ''The politics of Chaos : on the meaning of human sacrifice among the Kuba of Zaire'', Working papers of the Department of Social Anthropology, University of Gothenburg ; no. 25, 1981, 23 p. * ''(Ouvrage) {{en}} Rebecca Leuchak : "Kuba (Zaire)", éditeur : The Rosen Publishing Group, Inc, 1996, p.64, {{ISBN|0-8239-1996-X}} * '''''Georges Meurant'', ''Art kuba'', Crédit communal, 1986, 16 p. {{ISBN|9782871930044}} * ''''Georges Meurant'', ''Dessin Shoowa : textiles africains du Royaume kuba'', Crédit communal, 1986 (OCLC:461913348) * '''''Georges Meurant'', ''Abstractions aux royaumes des Kuba : dessin shoowa'', Editions Dapper, Paris, 1987, 205 p. (OCLC:495995617) * ''Au royaume du signe : appliqués sur toile des Kuba'', Zaïre, A. Biro, Fondation Dapper, 1988, 96 p. {{ISBN|2876600110}} * ''{{de}} '''Georges Meurant''', ''Traumzeichen: Raphiagewebe des Königreichs Bakuba'', Haus der Kulturen der Welt, Berlin / Verlag Fred Jahn, München,1989. (OCLC:22745390) * ''{{en}} Ladislas Segy, « Bakuba cups : An essay on style-classification », ''Midwest Journal'', vol. IV, {{Numéro|1}}, hiver 1951-52, p.&nbsp;26-49 * ''Emil Torday, ''Notes ethnographiques sur les peuples communément appelés Bakuba, ainsi que sur les peuplades apparentées. Les Bushongo'', Falk fils, 1910 * '''''Jan Vansina''', ''Les tribus Ba-Kuba et les peuplades apparentées'', International African Institute, Londres, 1954, 62 p. * ''{{en}} Dorothy Koster Washburn, ''Style, classification, and ethnicity : design categories on Bakuba raffia cloth'', American Philosophical Society, 1990 === Masolo oyo etali yango === * Motango ya bato na République démocratique du Congo * Liste ya bituluku ya bato ya Afrika === Ba liens ya libanda === {{Autres projets | commons = Category:Kuba people | commons titre = Ba-Kuba }} * ''{{en}} [http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Kuba.html Kuba Information] (Arts & Life in Africa, ''Université de l'Iowa'') * {{fr}} [http://detoursdesmondes.typepad.com/dtours_des_mondes/kuba/ Ba-Kuba na site Détours du Monde] * {{en}} [http://www.algonet.se/~claes4/antro/claes8.htm Palm wine among the Kuba] {{ndambo}} [[Catégorie:République démocratique du Congo]] [[Catégorie:Etuluku ya bato ya ekólo na République Démocratique du Congo]] c4x39ntse6ff4uclri7bxpce07eoqfd Modèle:Infobox Engumba ya RDC 10 15568 136515 2026-11-07T08:58:12Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Modèle Infobox | Infobox Engumba ya RDC " 136515 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; float:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="font-size:150%; text-align:center; padding:5px;" | {{{kombo|{{PAGENAME}}}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{elilingi|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic;" | {{{ndimbola|}}} |- ! Molɔngɔ | {{{molongo|}}} |- ! Bilembo ya engumba | {{{blason|}}} |- ! Bɛndɛlɛ | {{{drapeau|}}} |- ! Ba-komine | {{{komine|}}} |- ! Etuka | {{{etuka|}}} |- ! Mokonzi ya engumba | {{{mokonzi|}}} |- ! BapƆsƆ ya engumba | {{{bakonzi|}}} |- ! Nkombo ya bafandi | {{{gentile|}}} |- ! Motango ya bato | {{{motango|}}} |- ! Mobu ya motango | {{{mobu|}}} |- ! Bonene ya mabele | {{{bonene|}}} |- ! Molai ya likolo ya mbu | {{{altitude|}}} |- ! Boyokani ya latitude | {{{latitude|}}} |- ! Boyokani ya longitude | {{{longitude|}}} |- ! Minɔkɔ ya ekolo | {{{minoko|}}} |- ! Lokota ya Leta | {{{lokota|}}} |- ! Bisika ya kotala | {{{bisika|}}} |- ! Site internet | {{{site|}}} |- ! Esika na karte |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{karte|}}} |} j3ccxyiyc7rkolifgpy5bkpbumqq1iy 136516 136515 2026-11-07T09:02:50Z AdamLynnMcGill007 14035 136516 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; float:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="font-size:150%; text-align:center; padding:5px;" | {{{kombo|{{PAGENAME}}}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{elilingi|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic;" | {{{ndimbola|}}} |- ! Molɔngɔ | {{{molongo|}}} |- ! Bilembo ya engumba | {{{blason|}}} |- ! Bɛndɛlɛ | {{{drapeau|}}} |- ! Ba-komine | {{{komine|}}} |- ! Etuka | {{{etuka|}}} |- ! Mokonzi ya engumba | {{{mokonzi|}}} |- ! BapƆsƆ ya engumba | {{{bakonzi|}}} |- ! Nkombo ya bafandi | {{{gentile|}}} |- ! Motango ya bato | {{{motango|}}} |- ! Mobu ya motango | {{{mobu|}}} |- ! Bonene ya mabele | {{{bonene|}}} |- ! Molai ya likolo ya mbu | {{{altitude|}}} |- ! Boyokani ya latitude | {{{latitude|}}} |- ! Boyokani ya longitude | {{{longitude|}}} |- ! Minɔkɔ ya ekolo | {{{minoko|}}} |- ! Lokota ya Leta | {{{lokota|}}} |- ! Bisika ya kotala | {{{bisika|}}} |- ! Site internet | {{{site|}}} |- ! Esika na karte |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{karte|}}} |- ! colspan="2" | Esika na karte |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{#if:{{{latitude|}}}| {{#if:{{{longitude|}}}| {{Location map | Democratic Republic of the Congo | lat = {{{latitude}}} | long = {{{longitude}}} | label = {{{kombo|}}} | position = right | width = 250 | mark = Red pog.svg }} }} }} |} aepxqiro6uvu1207dvu3afo0ioc9667 136517 136516 2026-11-07T09:21:17Z AdamLynnMcGill007 14035 136517 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; float:right; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; border-collapse:collapse; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="font-size:150%; text-align:center; padding:5px;" | {{{kombo|{{PAGENAME}}}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{elilingi|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center; font-style:italic;" | {{{ndimbola|}}} |- ! Molɔngɔ | {{{molongo|}}} |- ! Bilembo ya engumba | {{{blason|}}} |- ! Bɛndɛlɛ | {{{drapeau|}}} |- ! Ba-komine | {{{komine|}}} |- ! Etuka | {{{etuka|}}} |- ! Mokonzi ya engumba | {{{mokonzi|}}} |- ! BapƆsƆ ya engumba | {{{bakonzi|}}} |- ! Nkombo ya bafandi | {{{gentile|}}} |- ! Motango ya bato | {{{motango|}}} |- ! Mobu ya motango | {{{mobu|}}} |- ! Bonene ya mabele | {{{bonene|}}} |- ! Molai ya likolo ya mbu | {{{altitude|}}} |- ! Boyokani ya latitude | {{{latitude|}}} |- ! Boyokani ya longitude | {{{longitude|}}} |- ! Minɔkɔ ya ekolo | {{{minoko|}}} |- ! Lokota ya Leta | {{{lokota|}}} |- ! Bisika ya kotala | {{{bisika|}}} |- ! Site internet | {{{site|}}} |- ! Esika na karte |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{prononciation|}}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{{karte|}}} |- ! colspan="2" | Esika na karte |- | colspan="2" style="text-align:center;" | {{#if:{{{latitude|}}}| {{#if:{{{longitude|}}}| {{Location map | Democratic Republic of the Congo | lat = {{{latitude}}} | long = {{{longitude}}} | label = {{{kombo|}}} | position = right | width = 250 | mark = Red pog.svg }} }} }} |} c21v44c8ihl8ts8o8n7p2k1z7pladag Catégorie:Kolwezi 14 15569 136518 2026-11-07T10:22:49Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136518 wikitext text/x-wiki == Kolwezi == fci22fn9mgriq1717y2dbk5vgas55w1 Catégorie:Kolwezi (engumba) 14 15570 136519 2026-11-07T10:23:17Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136519 wikitext text/x-wiki == Kolwezi (engumba) == 7e6ihoa6bcusexfiz7h6y8siwhfeb7x Kolwezi 0 15571 136520 2026-11-07T10:25:39Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Kolwezi " 136520 wikitext text/x-wiki {{Infobox Engumba ya RDC | kombo = Kolwezi | prononciation = <span title="Prononciation">/kɔl.we.zi/</span> [[File:FR-BE-BW--Kolwezi.ogg|12px|link=]]} | molongo = 4 | blason = | drapeau = | elilingi = [[File:Kamoto Mine - panoramio.jpg|300px]] | ndimbola = Lisimbi ya Kamoto. | komine = [[Dilala]]<br> [[Manika]]<br> [[Fungurume]]<br> | etuka = [[Lualaba (etuka)|Lualaba]] | mokonzi = [[Jacques Masengo Kindele]] | bakonzi = | gentile = | motango = 1023214 | mobu = [[2023]] | bonene = 213 | altitude = | latitude = -10.7166667 | longitude = 25.4666667 | minoko = [[kiswahili]], [[français]] | lokota = [[français]] | bisika = | site = | karte = [[File:LocationDRCongo.png|250px]] }} '''Kolwezi''' (<span title="Prononciation">/kɔl.we.zi/</span> [[File:FR-BE-BW--Kolwezi.ogg|12px|link=]]), ezali engumba ya mabanga ya ntalo mpe engumba-mokonzi ya etuka ya [[Lualaba (etuka)|Lualaba]], na [[république démocratique du Congo]]. == Geografi == Engumba Kolwezi ezali pembeni ya nzela monene ya ekolo nimero 39, na ntaka ya kilomɛtrɛ 2 070 na sudi-ɛsti ya engumba-mokonzi ya politiki [[Kinshasa]], mpe na wɛsti ya engumba ya pembeni ya [[Likasi]], oyo kala ezalaki kobengama Jadoville. == Lisolo ya kala == Engumba esalemaki na mobu [[1937]] mpo ezala esika ya biro monene ya mabanga ya ntalo ya eteni ya wɛsti ya kompanyi ya Belgique ''Union minière du Haut Katanga (UMHK)''. Kolwezi ekolaki na lolenge ya baquartiers oyo epalangani na bisika ndenge na ndenge, lokola bingumba mosusu ya lolenge ya bokaboli ya bato na kotalela loposo na [[Haut-Katanga]] mpe na ''Afrika ya sudi'' na ntango ya bokonzi ya bakolonia (sfn, Antippas, 2017, p:41-45). Engumba yango ezalaki na eteni ya boyangeli mpe ya kofanda ya bakambi ya Mpoto, na sudi-ɛsti ezalaki na ''Centre coutumier'', esika bafandi ya bato ya mboka bazalaki kofanda, mpe na bingumba mike oyo ebongisamaki liboso mpo na basali ya mabanga ya ntalo. Bingumba yango ezali Kolwezi, oyo esalemaki na 1937, Musonoï na 1945, UZK na 1953, Ruwe na 1956, Luilu na 1958 mpe Kapata na 1962 (sfn, Antippas, 2017, p:41-45). Pene na biteni minei kati na biteni mitano ya mabele ya engumba ezalaki na kati ya mabele oyo kompanyi ya mabanga ya ntalo ezalaki na ndingisa ya kosalela. Nsima ya [[Katanga]] kosakola lipanda na yango mpe kokabwana na ''République du Congo'' na mobu 1960, batomboki bamekaki mbala mingi kolongola bokonzi ya Leta ya katikati ya Congo, oyo na ntango wana ebongolaki nkombo mpe ekómaki ''République du Zaïre''. Na mobu 1972, UMHK ekómaki ya Leta mpe ebongolamaki na nkombo ya Générale des carrières et des Mines ('''Gécamines'''). Na [[1978]], makambo ya nsɔmɔ oyo esalemaki na engumba ya mabanga ya ntalo eutaki na botomboki mosusu, oyo etelamaki mbala oyo na bokonzi ya [[Mobutu Sese Seko|maréchal Mobutu]], oyo ezalaki na Kinshasa. === Etumba ya Kolwezi === ''{{article détaillé|Bataille de Kolwezi}}'' [[Fichier:Whites leave Kolwezi.jpeg|350px|vignette|gauche|''Bato ya Mpoto oyo bazalaki kofanda na Kolwezi bazali kolongwa na engumba (1978).|alt=Bato ya Mpoto bazali kolongwa na engumba.'']] Mokolo ya mposo, 13 mai 1978, batomboki ya Katanga, oyo lisungi na bango eutaki na Bloc de l'Est, bakangaki engumba. Na ntango wana, Kolwezi ezalaki esika monene ya mabanga ya ntalo na etuka. [[Zaïre]] esɛngaki lisungi ya États-Unis d'Amérique, [[France]], [[Maroc]] mpe [[Belgique]] mpo na kozongisa kimya mpe bokonzi ya Leta. 2{{e}} régiment étranger de parachutistes ya Légion étrangère ya France ekitaki na mopɛpɛ na engumba yango, nzokande basoda ya Belgique oyo bakitaka na mopɛpɛ bazalaki mpe kozela. Opération yango, oyo ezalaki na nse ya bokambi ya colonel Philippe Erulin, ebikisaki bankama ya bato ya Mpoto oyo bazalaki komibomba na bandako na bango, kasi elongaki te kopekisa bato mingi bákufa. Basoda mitano ya Légion étrangère mpe basoda mibale ya Belgique bakufaki na ntango ya opération yango<ref> {{Article|auteur=Adrien Jaulmes|url=https://www.lefigaro.fr/international/commandos-de-legende-le-19-mai-1978-les-paras-de-la-legion-sautent-sur-kolwezi-20190620 |titre=Mai 1978 : la Légion saute sur Kolwezi |périodique=Le Figaro Magazine|date=6 août 2021|pages=38-42}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Reportage sur la Légion Étrangère |url=https://www.youtube.com/user/Since1831#p/u/24/syuTdfam1JM |site=YouTube |archive-date=25 décembre 2013}}</ref>. Mokano monene ya opération yango ezalaki mpe kobatela bokonzi ya Leta oyo ezalaki na pouvoir. Pene na bato 700 ya Afrika mpe bato 170 ya Mpoto bakufaki na ntango ya botomboki yango. Buku ya masolo ''Shaba deux : les carnets de Mère Marie Gertrude'' (1989), oyo ekomamaki na mokomi mpe philosophe ya Congo [[Valentin-Yves Mudimbe]], elobeli makambo ya bitumba yango<ref>{{fr}} (Ouvrage) ; Mudimbe Valentin-Yves : "Shaba deux", ''les carnets de Mère Marie Gertrude'', à Paris, éditeur : Présence africaine, 1989, pages totales 151, {{ISBN|2-7087-0533-4}}</ref>. Kasi, na bokeseni na ndenge ba pays ya Wɛsti balobelaka intervention yango lokola lisungi ya bato, mokomi yango, oyo abotamaki na etuka yango (abotamaki na Likasi), alobeli mobulu oyo mampinga ya basoda ya Zaïre esalaki na bato ya mboka (refnec). == Ba-komine == Engumba Kolwezi ebongisami na ba-komine mibale: komine ya Dilala, na wɛsti, mpe komine ya Manika, na ɛsti. '''Motango ya bato''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Mbongwana ya motango ya bato<ref>{{Lien web |langue=anglais |titre=Kolwezi, Democratic Republic of the Congo Population |url=https://populationstat.com/democratic-republic-of-the-congo/kolwezi |accès url=libre |site=PopulationStat |consulté le=29 août 2022}}.</ref> ! Mobu ! Motango ya bato |- | 1940 | 2 671<ref>Ezali mpe na bato pene na nkama moko ya Mpoto.</ref> |- | 1947 | 17 900 |- | 1950 | 31 000 |- | 1960 | 48 000 |- | 1970 | 82 000 |- | 1980 | 261 000 |- | 1990 | 428 000 |} === Bameri === Tii na sanza ya mibale (février) o mobu 2016, engumba ezalaki na nse ya bokambi ya Charlotte Cime Jinga, oyo azalaki meri mpe liboso azalaki bourgmestre ya komine ya Manika. Charlotte Cime azali mwana mwasi ya liboso ya Tshime Kamba Dikenya, oyo azalaki conseiller administratif na ministère ya Culture et de l'Art. Na mobu 2016, ministère ya Intérieur elongolaki ye na mosala na nzela ya mokano moko<ref>http://www.africanewsrdc.com/politique/2016/02/17/a-kolwezi-le-maire-et-son-adjoint-limoges.html</ref>. Na sanza ya mibale (février) 2016, Véronique Upite mpe molandi na ye Jacques Masengo babandaki mosala ya boyangeli engumba<ref>{{Lien web |titre=Kolwezi : entrée en fonction de Madame le maire Véronique Upite et son adjoint M. Jacques Masengo |url=https://congomonde.wordpress.com/2016/02/13/kolwezi-entree-en-fonction-de-madame-le-maire-veronique-upite-et-son-adjoint-m-jacques-masengo/ |site=CONGO MONDE |date=13-02-2016 |consulté le=03-09-2020}}</ref>. == Nkita == [[Fichier:Mwangeji.jpg|vignette|upright|Motuka mingi na nzela ya Kolwezi (2019).]] Kolwezi ezali na bosanda ya pene na 1500 m na likoló ya mbu, na etando ya Manika. Ezali esika monene ya botimoli mabanga ya ntalo ya ''cuivre'' mpe ''cobalt''{{Article|langue = français|périodique = Le Temps|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Mabanga yango etimolamaka mingimingi na bakompanyi minene ya Chine lokola ''Zijin Mining'' mpe CMOC Group'', mpe na kompanyi Glencore{{Article|langue = français|périodique = ''Le Temps''|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Engumba ezali mpe esika ya misala ya banki mpe ya botimoli mabanga ya ntalo na ndenge ya mabɔkɔ. Na etuka yango balonaka masangu, manioko mpe makemba ya mabele, kasi mabe ya banzela ezali kopekisa ete biloko yango ememama na engumba ntango nyonso. Lisusu, botimoli mabanga ya ntalo ezali kobimisa matata mpo na bosaleli mabele ya bilanga{{Article|langue = français|périodique = Le Temps|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Kolwezi ezali mpe esika ya nsuka ya moko ya milɔngɔ milai ya kura ya tension makasi na mokili mobimba, oyo eyebani na nkombo '''Inga-Shaba''. == Zinga-zinga == === Kobeba ya zinga-zinga === Misala ya mabanga ya ntalo ezali kobebisa mingi zinga-zinga. Bisika oyo mabanga ya ntalo ezali na nse ya mabele epalangani tii na nse ya baquartiers oyo bato bafandaka. Yango wana, ntango bazali kotimola mabanga yango, mabele ekweaka mpe bandako ebebaka{{Article|langue = français|périodique = Le Temps|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Lisusu, botimoli yango ebimisaka bosɔtɔ na mopɛpɛ mpe na mai{{Article|langue = français|périodique = Le Temps (Suisse)|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. === Klima === Klima ya Kolwezi ezalaka mingimingi malili. Malili ezalaka mingi mpenza na eleko ya elanga, oyo mpe ezalaka na mipɛpɛ makasi te. Malili ezalaka makasi mingimingi na basanza ya Mai mpe ya Yuni. Na engumba yango, bileko mibale oyo molai na yango ekeseni emonanaka: sanza mwambe ya eleko ya mbula, kobanda Septembre tii Avril, mpe sanza minei ya eleko ya elanga, kobanda Mai tii Août. === Banyama mpe milona === Na nɔrdi, banyama mpe milona ya etuka yango bizalaka mingimingi na savane oyo ezali na banzete, na bokonzi ya bonkɔkɔ ya Mwana Mwadi mpe na biteni mosusu ya bokonzi ya bonkɔkɔ ya Mulumbu mpe Bayeke. Na sudi, ezali na bangomba oyo etandami na bisika ya Fungurume, Kakanda, Kamenia, Tenke mpe Lubudi. Na sudi-wɛsti, ezali na bisika ya polele mpe bitando ya likoló ya Biano, na kati ya bokonzi ya bonkɔkɔ ya Bayeke. Na ɛsti, ezali na ''Parki ya Ekolo ya Upemba'', oyo ezali na mabulu ya mai oyo bato bakendaka kotala, mpe zamba ya Lusanga, na kati ya bokonzi ya bonkɔkɔ ya Mwana Mwadi. Milona ya etuka yango ezali mingimingi ya savane oyo ezali na banzete tii na savane oyo ezali na matiti mingi, mingimingi na etando ya Biano. == Biloko ya ntina ya engumba == === Mituka mpe banzela === * ''Réseau des routes transafricaines'' Nzela, Transafricaine 9 (Beira (Mozambique) — Lobito) [[Fichier:Schild TAH9.svg|17px]] elekaka na engumba Kolwezi. Engumba ezali na moko ya ba gare minene ya nzela ya engbunduka ya Benguela. Nzela yango ekangisaka Kolwezi na Tenke, na ɛsti, mpe na [[Territoire ya Dilolo]] mpe Lobito, oyo ezali pembeni ya libongo ya [[Angola]], na wɛsti<ref>{{Lien web |auteur1=Raf Custers |titre=Benguela : le train de voyageurs circule, le train minéralier doit attendre |url=https://gresea.be/Benguela-le-train-de-voyageurs-circule-le-train-mineralier-doit-attendre |site=Gresea |date=06-06-2018}}.</ref>. Lisusu, engumba ezali na libándá ya mpɛpɔ ya Kolwezi, oyo ezali na ntaka ya kilomɛtrɛ 6 longwa na katikati ya engumba. Libándá yango ezali ya Leta mpe ezali na nzela moko ya mpɛpɔ oyo molai na yango ezali mɛtrɛ 1 526<ref>{{lien web|url=http://ourairports.com/navaids/KWZ/Kolwezi_NDB_CD/|titre=Kolwezi NDB (KWZ) @ OurAirports|website=ourairports.com|consulté le=2018-08-20}}.</ref>. === Mateya === Etando monene mpe biro monene ya Iniversite ya Kolwezi (UNIKOL) ezali na kati ya engumba yango. Ezali mpe na Institut supérieur des techniques appliquées (ISTA), esika bateyaka mpe babongisaka ba ingénieurs techniciens mpe ba ingénieurs industriels oyo bazali na makoki ya mosala oyo bato mingi bazali koluka<ref name=":0">{{Lien web |prénom1=Alain Kalenda |nom1=Ket |titre=Kolwezi Realnews: L’UNIVERSITE DE KOLWEZI EST NEE |url=http://kolwezinews.blogspot.com/2011/01/luniversite-de-kolwezi-est-nee.html |site=Kolwezi Realnews |date=2011-01-14 |consulté le=2021-05-13}}.</ref>. == Bonkɔkɔ mpe mimeseno == === Bafilme === * ''La légion saute sur Kolwezi'', filme ya France oyo Raoul Coutard asalaki, ebimaki na [[1980]]. === Banzembo === Moyembi Jean-Pax Méfret ayembaka ndenge basoda 700 ya Légion étrangère babikisaki engumba na nzembo na ye ''Kolwezi''. Nzembo yango epesaka lokumu na mpiko ya basoda yango ya bérets verts, oyo bakitaki na mopɛpɛ na engumba. Etuluku ya bayembi Wampas elobelaka mpe intervention yango na nzembo na bango ''Les Wampas sont la preuve que Dieu existe''. == Bato ya lokumu oyo bazali na boyokani na Kolwezi == === Bato oyo babotamaki na Kolwezi === * [[Grace Geyoro Onema]] (*1997), mosani ya ndembo ya basi ya ekolo France. * [[Marcel Mbangu Mashita]] (*1965), officier général-major na kati ya ''Mampinga ya basoda ya République démocratique du Congo''. * [[Patricia Nseya Mulela]], (1978-), mwasi ya politiki ya Congo. * [[Jean-Claude Muyambo Kyassa]] (*1965), moto ya politiki, ministre ya makambo ya lisungi ya bato na gouvernement Gizenga. * [[Delly Sesanga]] (*1970), moto ya politiki. === Bato oyo bafandaki na Kolwezi === * [[Fifi Masuka Saini]] (1957-), gouverneure ya etuka ya Lualaba. === Bato oyo bakufaki na Kolwezi === == Maloba mpe mikanda oyo esalelami == {{références}} == Tala mpe == === Mikanda ya kotanga === * {{fr}} (Ouvrage), Georges Antippas : "Kolwezi - Les années 50-70", Neufchâteau, éditeur: Weyrich, en février 2017, pages totales: 179, {{ISBN|978-2-87489-407-7}} === Masolo oyo etali yango === * [[République démocratique du Congo]] * [[Lualaba (etuka)|Lualaba]] === Ba-liens ya libanda === * {{Lien web |titre=Site privé consacré à la région du Katanga en RDC |url=http://www.inchi-yetu.be |site=inchi-yetu.be}} * {{lien web |titre=Site privé oyo elobeli engumba Kolwezi |url=http://www.greatestcities.com/Africa/Democratic_Republic_of_the_Congo_formerly_Zaire/Kolwezi_city.html |site=www.greatestcities.com}} {{ndambo}} [[Catégorie:Kolwezi]] [[Catégorie:Kolwezi (engumba)]] [[Catégorie:Lualaba (etuka)]] [[Catégorie:république démocratique du Congo]] 6t9bxwr9fqhl54g2b80klnl24cuug0q 136521 136520 2026-11-07T10:29:33Z AdamLynnMcGill007 14035 /* Lisolo ya kala */ 136521 wikitext text/x-wiki {{Infobox Engumba ya RDC | kombo = Kolwezi | prononciation = <span title="Prononciation">/kɔl.we.zi/</span> [[File:FR-BE-BW--Kolwezi.ogg|12px|link=]]} | molongo = 4 | blason = | drapeau = | elilingi = [[File:Kamoto Mine - panoramio.jpg|300px]] | ndimbola = Lisimbi ya Kamoto. | komine = [[Dilala]]<br> [[Manika]]<br> [[Fungurume]]<br> | etuka = [[Lualaba (etuka)|Lualaba]] | mokonzi = [[Jacques Masengo Kindele]] | bakonzi = | gentile = | motango = 1023214 | mobu = [[2023]] | bonene = 213 | altitude = | latitude = -10.7166667 | longitude = 25.4666667 | minoko = [[kiswahili]], [[français]] | lokota = [[français]] | bisika = | site = | karte = [[File:LocationDRCongo.png|250px]] }} '''Kolwezi''' (<span title="Prononciation">/kɔl.we.zi/</span> [[File:FR-BE-BW--Kolwezi.ogg|12px|link=]]), ezali engumba ya mabanga ya ntalo mpe engumba-mokonzi ya etuka ya [[Lualaba (etuka)|Lualaba]], na [[république démocratique du Congo]]. == Geografi == Engumba Kolwezi ezali pembeni ya nzela monene ya ekolo nimero 39, na ntaka ya kilomɛtrɛ 2 070 na sudi-ɛsti ya engumba-mokonzi ya politiki [[Kinshasa]], mpe na wɛsti ya engumba ya pembeni ya [[Likasi]], oyo kala ezalaki kobengama Jadoville. == Lisolo ya kala == Engumba esalemaki na mobu [[1937]] mpo ezala esika ya biro monene ya mabanga ya ntalo ya eteni ya wɛsti ya kompanyi ya Belgique ''Union minière du Haut Katanga (UMHK)''. Kolwezi ekolaki na lolenge ya baquartiers oyo epalangani na bisika ndenge na ndenge, lokola bingumba mosusu ya lolenge ya bokaboli ya bato na kotalela loposo na [[Haut-katanga]] mpe na ''[[Afrika]] ya sudi'' na ntango ya bokonzi ya bakolonia (sfn, Antippas, 2017, p:41-45). Engumba yango ezalaki na eteni ya boyangeli mpe ya kofanda ya bakambi ya Mpoto, na sudi-ɛsti ezalaki na ''Centre coutumier'', esika bafandi ya bato ya mboka bazalaki kofanda, mpe na bingumba mike oyo ebongisamaki liboso mpo na basali ya mabanga ya ntalo. Bingumba yango ezali Kolwezi, oyo esalemaki na 1937, Musonoï na 1945, UZK na 1953, Ruwe na 1956, Luilu na 1958 mpe Kapata na 1962 (sfn, Antippas, 2017, p:41-45). Pene na biteni minei kati na biteni mitano ya mabele ya engumba ezalaki na kati ya mabele oyo kompanyi ya mabanga ya ntalo ezalaki na ndingisa ya kosalela. Nsima ya [[Katanga]] kosakola lipanda na yango mpe kokabwana na ''République du Congo'' na mobu 1960, batomboki bamekaki mbala mingi kolongola bokonzi ya Leta ya katikati ya Congo, oyo na ntango wana ebongolaki nkombo mpe ekómaki ''République du Zaïre''. Na mobu 1972, UMHK ekómaki ya Leta mpe ebongolamaki na nkombo ya Générale des carrières et des Mines ('''Gécamines'''). Na [[1978]], makambo ya nsɔmɔ oyo esalemaki na engumba ya mabanga ya ntalo eutaki na botomboki mosusu, oyo etelamaki mbala oyo na bokonzi ya [[Mobutu Sese Seko|maréchal Mobutu]], oyo ezalaki na Kinshasa. === Etumba ya Kolwezi === ''{{article détaillé|Bataille de Kolwezi}}'' [[Fichier:Whites leave Kolwezi.jpeg|350px|vignette|gauche|''Bato ya Mpoto oyo bazalaki kofanda na Kolwezi bazali kolongwa na engumba (1978).|alt=Bato ya Mpoto bazali kolongwa na engumba.'']] Mokolo ya mposo, 13 mai 1978, batomboki ya Katanga, oyo lisungi na bango eutaki na Bloc de l'Est, bakangaki engumba. Na ntango wana, Kolwezi ezalaki esika monene ya mabanga ya ntalo na etuka. [[Zaïre]] esɛngaki lisungi ya États-Unis d'Amérique, [[France]], [[Maroc]] mpe [[Belgique]] mpo na kozongisa kimya mpe bokonzi ya Leta. 2{{e}} régiment étranger de parachutistes ya Légion étrangère ya France ekitaki na mopɛpɛ na engumba yango, nzokande basoda ya Belgique oyo bakitaka na mopɛpɛ bazalaki mpe kozela. Opération yango, oyo ezalaki na nse ya bokambi ya colonel Philippe Erulin, ebikisaki bankama ya bato ya Mpoto oyo bazalaki komibomba na bandako na bango, kasi elongaki te kopekisa bato mingi bákufa. Basoda mitano ya Légion étrangère mpe basoda mibale ya Belgique bakufaki na ntango ya opération yango<ref> {{Article|auteur=Adrien Jaulmes|url=https://www.lefigaro.fr/international/commandos-de-legende-le-19-mai-1978-les-paras-de-la-legion-sautent-sur-kolwezi-20190620 |titre=Mai 1978 : la Légion saute sur Kolwezi |périodique=Le Figaro Magazine|date=6 août 2021|pages=38-42}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Reportage sur la Légion Étrangère |url=https://www.youtube.com/user/Since1831#p/u/24/syuTdfam1JM |site=YouTube |archive-date=25 décembre 2013}}</ref>. Mokano monene ya opération yango ezalaki mpe kobatela bokonzi ya Leta oyo ezalaki na pouvoir. Pene na bato 700 ya Afrika mpe bato 170 ya Mpoto bakufaki na ntango ya botomboki yango. Buku ya masolo ''Shaba deux : les carnets de Mère Marie Gertrude'' (1989), oyo ekomamaki na mokomi mpe philosophe ya Congo [[Valentin-Yves Mudimbe]], elobeli makambo ya bitumba yango<ref>{{fr}} (Ouvrage) ; Mudimbe Valentin-Yves : "Shaba deux", ''les carnets de Mère Marie Gertrude'', à Paris, éditeur : Présence africaine, 1989, pages totales 151, {{ISBN|2-7087-0533-4}}</ref>. Kasi, na bokeseni na ndenge ba pays ya Wɛsti balobelaka intervention yango lokola lisungi ya bato, mokomi yango, oyo abotamaki na etuka yango (abotamaki na Likasi), alobeli mobulu oyo mampinga ya basoda ya Zaïre esalaki na bato ya mboka (refnec). == Ba-komine == Engumba Kolwezi ebongisami na ba-komine mibale: komine ya Dilala, na wɛsti, mpe komine ya Manika, na ɛsti. '''Motango ya bato''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Mbongwana ya motango ya bato<ref>{{Lien web |langue=anglais |titre=Kolwezi, Democratic Republic of the Congo Population |url=https://populationstat.com/democratic-republic-of-the-congo/kolwezi |accès url=libre |site=PopulationStat |consulté le=29 août 2022}}.</ref> ! Mobu ! Motango ya bato |- | 1940 | 2 671<ref>Ezali mpe na bato pene na nkama moko ya Mpoto.</ref> |- | 1947 | 17 900 |- | 1950 | 31 000 |- | 1960 | 48 000 |- | 1970 | 82 000 |- | 1980 | 261 000 |- | 1990 | 428 000 |} === Bameri === Tii na sanza ya mibale (février) o mobu 2016, engumba ezalaki na nse ya bokambi ya Charlotte Cime Jinga, oyo azalaki meri mpe liboso azalaki bourgmestre ya komine ya Manika. Charlotte Cime azali mwana mwasi ya liboso ya Tshime Kamba Dikenya, oyo azalaki conseiller administratif na ministère ya Culture et de l'Art. Na mobu 2016, ministère ya Intérieur elongolaki ye na mosala na nzela ya mokano moko<ref>http://www.africanewsrdc.com/politique/2016/02/17/a-kolwezi-le-maire-et-son-adjoint-limoges.html</ref>. Na sanza ya mibale (février) 2016, Véronique Upite mpe molandi na ye Jacques Masengo babandaki mosala ya boyangeli engumba<ref>{{Lien web |titre=Kolwezi : entrée en fonction de Madame le maire Véronique Upite et son adjoint M. Jacques Masengo |url=https://congomonde.wordpress.com/2016/02/13/kolwezi-entree-en-fonction-de-madame-le-maire-veronique-upite-et-son-adjoint-m-jacques-masengo/ |site=CONGO MONDE |date=13-02-2016 |consulté le=03-09-2020}}</ref>. == Nkita == [[Fichier:Mwangeji.jpg|vignette|upright|Motuka mingi na nzela ya Kolwezi (2019).]] Kolwezi ezali na bosanda ya pene na 1500 m na likoló ya mbu, na etando ya Manika. Ezali esika monene ya botimoli mabanga ya ntalo ya ''cuivre'' mpe ''cobalt''{{Article|langue = français|périodique = Le Temps|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Mabanga yango etimolamaka mingimingi na bakompanyi minene ya Chine lokola ''Zijin Mining'' mpe CMOC Group'', mpe na kompanyi Glencore{{Article|langue = français|périodique = ''Le Temps''|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Engumba ezali mpe esika ya misala ya banki mpe ya botimoli mabanga ya ntalo na ndenge ya mabɔkɔ. Na etuka yango balonaka masangu, manioko mpe makemba ya mabele, kasi mabe ya banzela ezali kopekisa ete biloko yango ememama na engumba ntango nyonso. Lisusu, botimoli mabanga ya ntalo ezali kobimisa matata mpo na bosaleli mabele ya bilanga{{Article|langue = français|périodique = Le Temps|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Kolwezi ezali mpe esika ya nsuka ya moko ya milɔngɔ milai ya kura ya tension makasi na mokili mobimba, oyo eyebani na nkombo '''Inga-Shaba''. == Zinga-zinga == === Kobeba ya zinga-zinga === Misala ya mabanga ya ntalo ezali kobebisa mingi zinga-zinga. Bisika oyo mabanga ya ntalo ezali na nse ya mabele epalangani tii na nse ya baquartiers oyo bato bafandaka. Yango wana, ntango bazali kotimola mabanga yango, mabele ekweaka mpe bandako ebebaka{{Article|langue = français|périodique = Le Temps|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. Lisusu, botimoli yango ebimisaka bosɔtɔ na mopɛpɛ mpe na mai{{Article|langue = français|périodique = Le Temps (Suisse)|date = 2 novembre 2026|titre = À Kolwezi, cité dévorée par les mines chinoises et la pollution|accès url = payant|lire en ligne =https://www.letemps.ch/economie/les-lois-de-la-jungle-episode-6-a-kolwezi-cite-devoree-par-les-mines-chinoises-et-la-pollution |auteur = Guillaume Jan|consulté le = 2 novembre 2026}}. === Klima === Klima ya Kolwezi ezalaka mingimingi malili. Malili ezalaka mingi mpenza na eleko ya elanga, oyo mpe ezalaka na mipɛpɛ makasi te. Malili ezalaka makasi mingimingi na basanza ya Mai mpe ya Yuni. Na engumba yango, bileko mibale oyo molai na yango ekeseni emonanaka: sanza mwambe ya eleko ya mbula, kobanda Septembre tii Avril, mpe sanza minei ya eleko ya elanga, kobanda Mai tii Août. === Banyama mpe milona === Na nɔrdi, banyama mpe milona ya etuka yango bizalaka mingimingi na savane oyo ezali na banzete, na bokonzi ya bonkɔkɔ ya Mwana Mwadi mpe na biteni mosusu ya bokonzi ya bonkɔkɔ ya Mulumbu mpe Bayeke. Na sudi, ezali na bangomba oyo etandami na bisika ya Fungurume, Kakanda, Kamenia, Tenke mpe Lubudi. Na sudi-wɛsti, ezali na bisika ya polele mpe bitando ya likoló ya Biano, na kati ya bokonzi ya bonkɔkɔ ya Bayeke. Na ɛsti, ezali na ''Parki ya Ekolo ya Upemba'', oyo ezali na mabulu ya mai oyo bato bakendaka kotala, mpe zamba ya Lusanga, na kati ya bokonzi ya bonkɔkɔ ya Mwana Mwadi. Milona ya etuka yango ezali mingimingi ya savane oyo ezali na banzete tii na savane oyo ezali na matiti mingi, mingimingi na etando ya Biano. == Biloko ya ntina ya engumba == === Mituka mpe banzela === * ''Réseau des routes transafricaines'' Nzela, Transafricaine 9 (Beira (Mozambique) — Lobito) [[Fichier:Schild TAH9.svg|17px]] elekaka na engumba Kolwezi. Engumba ezali na moko ya ba gare minene ya nzela ya engbunduka ya Benguela. Nzela yango ekangisaka Kolwezi na Tenke, na ɛsti, mpe na [[Territoire ya Dilolo]] mpe Lobito, oyo ezali pembeni ya libongo ya [[Angola]], na wɛsti<ref>{{Lien web |auteur1=Raf Custers |titre=Benguela : le train de voyageurs circule, le train minéralier doit attendre |url=https://gresea.be/Benguela-le-train-de-voyageurs-circule-le-train-mineralier-doit-attendre |site=Gresea |date=06-06-2018}}.</ref>. Lisusu, engumba ezali na libándá ya mpɛpɔ ya Kolwezi, oyo ezali na ntaka ya kilomɛtrɛ 6 longwa na katikati ya engumba. Libándá yango ezali ya Leta mpe ezali na nzela moko ya mpɛpɔ oyo molai na yango ezali mɛtrɛ 1 526<ref>{{lien web|url=http://ourairports.com/navaids/KWZ/Kolwezi_NDB_CD/|titre=Kolwezi NDB (KWZ) @ OurAirports|website=ourairports.com|consulté le=2018-08-20}}.</ref>. === Mateya === Etando monene mpe biro monene ya Iniversite ya Kolwezi (UNIKOL) ezali na kati ya engumba yango. Ezali mpe na Institut supérieur des techniques appliquées (ISTA), esika bateyaka mpe babongisaka ba ingénieurs techniciens mpe ba ingénieurs industriels oyo bazali na makoki ya mosala oyo bato mingi bazali koluka<ref name=":0">{{Lien web |prénom1=Alain Kalenda |nom1=Ket |titre=Kolwezi Realnews: L’UNIVERSITE DE KOLWEZI EST NEE |url=http://kolwezinews.blogspot.com/2011/01/luniversite-de-kolwezi-est-nee.html |site=Kolwezi Realnews |date=2011-01-14 |consulté le=2021-05-13}}.</ref>. == Bonkɔkɔ mpe mimeseno == === Bafilme === * ''La légion saute sur Kolwezi'', filme ya France oyo Raoul Coutard asalaki, ebimaki na [[1980]]. === Banzembo === Moyembi Jean-Pax Méfret ayembaka ndenge basoda 700 ya Légion étrangère babikisaki engumba na nzembo na ye ''Kolwezi''. Nzembo yango epesaka lokumu na mpiko ya basoda yango ya bérets verts, oyo bakitaki na mopɛpɛ na engumba. Etuluku ya bayembi Wampas elobelaka mpe intervention yango na nzembo na bango ''Les Wampas sont la preuve que Dieu existe''. == Bato ya lokumu oyo bazali na boyokani na Kolwezi == === Bato oyo babotamaki na Kolwezi === * [[Grace Geyoro Onema]] (*1997), mosani ya ndembo ya basi ya ekolo France. * [[Marcel Mbangu Mashita]] (*1965), officier général-major na kati ya ''Mampinga ya basoda ya République démocratique du Congo''. * [[Patricia Nseya Mulela]], (1978-), mwasi ya politiki ya Congo. * [[Jean-Claude Muyambo Kyassa]] (*1965), moto ya politiki, ministre ya makambo ya lisungi ya bato na gouvernement Gizenga. * [[Delly Sesanga]] (*1970), moto ya politiki. === Bato oyo bafandaki na Kolwezi === * [[Fifi Masuka Saini]] (1957-), gouverneure ya etuka ya Lualaba. === Bato oyo bakufaki na Kolwezi === == Maloba mpe mikanda oyo esalelami == {{références}} == Tala mpe == === Mikanda ya kotanga === * {{fr}} (Ouvrage), Georges Antippas : "Kolwezi - Les années 50-70", Neufchâteau, éditeur: Weyrich, en février 2017, pages totales: 179, {{ISBN|978-2-87489-407-7}} === Masolo oyo etali yango === * [[République démocratique du Congo]] * [[Lualaba (etuka)|Lualaba]] === Ba-liens ya libanda === * {{Lien web |titre=Site privé consacré à la région du Katanga en RDC |url=http://www.inchi-yetu.be |site=inchi-yetu.be}} * {{lien web |titre=Site privé oyo elobeli engumba Kolwezi |url=http://www.greatestcities.com/Africa/Democratic_Republic_of_the_Congo_formerly_Zaire/Kolwezi_city.html |site=www.greatestcities.com}} {{ndambo}} [[Catégorie:Kolwezi]] [[Catégorie:Kolwezi (engumba)]] [[Catégorie:Lualaba (etuka)]] [[Catégorie:république démocratique du Congo]] f2i3bq42ksdtf3dfv09bm13r51ngac4 Utilisateur:Fiston bamela/Brouillon4 2 15572 136523 2026-11-07T11:03:24Z Fiston bamela 14052 Fiston bamela a déplacé la page [[Utilisateur:Fiston bamela/Brouillon4]] vers [[Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia]] 136523 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia]] okak25pk6q2i6pogv5mrumpm7wjibrv 136526 136523 2026-11-07T11:36:31Z Xqbot 839 Correction d’une double redirection depuis [[Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia]] vers [[Patrick Valançio Asumani Madropia]] 136526 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Patrick Valançio Asumani Madropia]] jlv9fvrp3pjm2ebxsaqi8areppzcijm Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia 4 15573 136525 2026-11-07T11:04:33Z Fiston bamela 14052 Fiston bamela a déplacé la page [[Wikipedia:Patrick Valançio Asumani Madropia]] vers [[Patrick Valançio Asumani Madropia]] 136525 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Patrick Valançio Asumani Madropia]] jlv9fvrp3pjm2ebxsaqi8areppzcijm