ວິກິພີເດຍ lowiki https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BB%9C%E0%BB%89%E0%BA%B2%E0%BA%AB%E0%BA%BC%E0%BA%B1%E0%BA%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter ສື່ ພິເສດ ສົນທະນາ ຜູ້ໃຊ້ ສົນທະນາຂອງຜູ້ໃຊ້ ວິກິພີເດຍ ສົນທະນາກ່ຽວກັບວິກິພີເດຍ ຮູບ ສົນທະນາກ່ຽວກັບຮູບ ມີເດຍວິກິ ສົນທະນາກ່ຽວກັບມີເດຍວິກິ ແມ່ແບບ ສົນທະນາກ່ຽວກັບແມ່ແບບ ຊ່ວຍເຫຼືອ ສົນທະນາກ່ຽວກັບຊ່ວຍເຫຼືອ ໝວດ ສົນທະນາກ່ຽວກັບໝວດ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 10156 128589 113122 2026-07-01T11:26:02Z Kamolming 23612 ຂ້ອຍກຳລັງສ້າງໜ້າບົດຄວາມໃໝ່ສຳລັບເມືອງມຸກດາຫານ. ເຫດຜົນຂອງໜ້ານີ້ແມ່ນເພື່ອລວບລວມຂໍ້ມູນທາງວິຊາການກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດຂອງປະເທດໄທ ແລະ ລາວ, ພ້ອມທັງເພື່ອເກັບກຳຂໍ້ມູນຂ້າມຊາຍແດນທີ່ສົ່ງເສີມຄວາມເຂົ້າໃຈຮ່ວມກັນກ່ຽວກັບອະດີດຂອງພວກເຂົາ. 128589 wikitext text/x-wiki {{ວິກິພີເດຍ:ທົດລອງຂຽນ/ສ່ວນຫົວ}} <!-- ກະລຸນາຂຽນໃຕ້ບັນທັດນີ້ແລະຢ່າລຶບບັນທັດນີ້ --> {{ປັບປຸງ|ເນື້ອໃນບາງສ່ວນຕ້ອງສົງໄສວ່າສ້າງຂຶ້ນຈາກ AI ບົດຄວາມນີ້ໄດ້ຮັບການແປມາຈາກພາສາໄທ ແລະ ເປັນທີ່ຕ້ອງການຢ່າງຍິ່ງທີ່ຈະໄດ້ຮັບມຸມມອງທາງວິຊາການຈາກປະເທດລາວ.}} {{ກ່ອງຂໍ້ມູນ ອະດີດປະເທດ | conventional_long_name = ເມືອງມຸກດາຫານ, ເມືອງບັງມຸກ | common_name = ມຸກດາຫານ | image_map = Map of the Thonburi Kingdom in 1780, highlighting the city of Mukdahan in red.png | image_map_caption = ແຜນທີ່ສະແດງອານາເຂດຂອງອານາຈັກທົນບຸຣີ ປີ ຄ.ສ. 1780–ອານາຈັກລັດຕະນະໂກສິນ ກ່ອນເຫດການ ຣ.ສ. 112 (ປີ ຄ.ສ. 1893) (ເນັ້ນສີແດງອານາເຂດເມືອງມຸກດາຫານ) | year_start = 1770 | year_end = 1898 | capital = * '''ເມືອງຫຼວງໂພນສິມ''' (ຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງ)<br/>{{small|(ເມືອງຂອງເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ ແລະເຈົ້າກິນລີ ລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1713–1770)}} * '''ເມືອງມຸກດາຫານ''' (ຝັ່ງຂວາແມ່ນໍ້າຂອງ)<br/>{{small|ເລີ່ມສ້າງ ຄ.ສ 1767 (ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1770–1898)}} | event1 = ໝ່ອມບ່າວຫຼວງ (ເຈົ້າຄຳໂພນ) ກວານດົງເຂັນຍເມືອງນໍ້ານ້ອຍອ້ອຍໜູ ແລະນາງສິມມາພະລິຍາ ອົບພະຍົບໄພ່ພົນຈາກເມືອງນໍ້ານ້ອຍອ້ອຍໜູທາງພາກເໜືອຂອງລ້ານຊ້າງລົງມາຕັ້ງໝູ່ບ້ານຊື່ "ບ້ານຫຼວງໂພນສິມ" ແລ້ວຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນເມືອງຊື່ "ເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ" (ເມືອງໂພນສິມເກົ່າ) | date_event1 = 1575 | event2 = ທ້າວແກ້ວສິມພະລີຕັ້ງບ້ານທ່າແຮ່ ຕໍ່ມາທ້າວແກ້ວສິມພະລີອົບພະຍົບໄພ່ພົນຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງມາຕັ້ງທີ່ປາກຫ້ວຍບັງມຸກ (ຕໍ່ມາເປັນເມືອງຮ້າງ) | date_event2 = 1642 | event3 = ການອົບພະຍົບຂອງກຸ່ມເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ ແລະການຟື້ນຟູເມືອງຫຼວງໂພນສິມຂຶ້ນກັບ[[ອານາຈັກຈຳປາສັກ]] | date_event3 = 1713 | event4 = ເຈົ້າຈັນກິນລີອົບພະຍົບຜູ້ຄົນຈາກເມືອງຫຼວງໂພນສິມຂ້າມຟາກ ພົບເມືອງຮ້າງບໍລິເວນຫ້ວຍບັງມຸກ ແລະເລີ່ມຕັ້ງເມືອງຂຶ້ນໃໝ່ | date_event4 = 1767 | event5 = ສ້າງເມືອງສຳເລັດ ຕັ້ງນາມເມືອງ ແລະສະຖາປະນາເປັນເມືອງມຸກດາຫານ | date_event5 = 1770 | event6 = ຂຶ້ນກັບ[[ອານາຈັກທົນບຸຣີ]] | date_event6 = 1778 | event7 = ຂຶ້ນກັບ[[ອານາຈັກລັດຕະນະໂກສິນ]] | date_event7 = 1782 | event8 = [[ກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ]] | date_event8 = 1826–1828 | event9 = [[ສົນທິສັນຍາສະຫຍາມ–ຝຣັ່ງ ຣ.ສ. 112]] – ມຸກດາຫານສູນເສຍການປົກຄອງ ແລະອານາເຂດ ແລະການປົກຄອງໄປ 3 ໃນ 4 ສ່ວນ | date_event9 = 1893 | event10 = ຍົກເລີກລະບົບອາຍາສີ່ ແລະການປົກຄອງໂດຍເຈົ້າເມືອງ | date_event10 = 1898 | p1 = ອານາຈັກລ້ານຊ້າງຈຳປາສັກ | flag_p1 = Flag of the Kingdom of Champasak.jpg | s1 = ລາວໃນອາລັກຂາຂອງຝຣັ່ງ{{!}}{{nowrap|1893:<br>ອານາຈັກຫຼວງພະບາງ}}{{))!}}ພາຍໃຕ້{{!((}}ອິນດູຈີນຂອງຝຣັ່ງ{{!}}{{nowrap|ອິນດູຈີນຂອງຝຣັ່ງ}} | s2 = ແຂວງມຸກດາຫານ{{!}}{{nowrap|1899:<br>ເມືອງມຸກດາຫານ}}{{))!}}ພາຍໃຕ້{{!((}}ມົນທົນອຸດອນ{{!}}{{nowrap|ມົນທົນຝ່າຍເໜືອ}} | flag_s1 = Flag of French Laos.svg | flag_s2 = Flag of Mokdahan Province.svg | government_type = [[ອາຍາສີ່]]<br/>[[ມົນທົນເທສາພິບານ]] (ພາຍຫຼັງ){{small|(ຄ.ສ.1897-1898)}} | currency = ບາດສະຫຍາມ | religion = ພຸດ, ຜີ (ເຈົ້າແມ່ສອງນາງ ຜີມະເຫສັກ ປະຈຳເມືອງ) | title_leader = ພະມະຫາກະສັດ | leader1 = [[ສົມເດັດພະເຈົ້າສ້ອຍສີສະມຸດພຸດທາງກູນ]] ແລະສົມເດັດພະພຸດທະເຈົ້າອົງຫຼວງ ໄຊຍະກຸມານ | year_leader1 = ຄ.ສ. 1713–1776<br/>{{small|(ອານາຈັກຈຳປາສັກ ສູນເສຍເອກະລາດປີ ຄ.ສ 1776)}} | leader2 = [[ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ]]<br/>{{small|(ລາຊະວົງທົນບຸຣີ)}} | year_leader2 = ຄ.ສ. 1778–1782 | leader3 = [[ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ]]<br/>{{small|(ລາຊະວົງຈັກກີ)}} | year_leader3 = ຄ.ສ. 1782–1809 | leader4 = [[ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະເລີດຫຼ້ານະພາໄລ]] | year_leader4 = ຄ.ສ. 1809–1824 | leader5 = [[ພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]] | year_leader5 = ຄ.ສ. 1824–1851 | leader6 = [[ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]] | year_leader6 = ຄ.ສ. 1851–1868 | leader7 = [[ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]] | year_leader7 = ຄ.ສ. 1868–1898 | title_deputy = ເຈົ້າເມືອງ | deputy1 = [[ເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ]] <small>(ປົກຄອງ ຄ.ສ. 1713-ບໍ່ປາກົດ)</small> | year_deputy1 = ຄ.ສ. 1770 | deputy2 = [[ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ)|ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າກິນລີ) ເຈົ້າຈັນກິນລີ]] | year_deputy2 = ຄ.ສ. 1770–1804 | deputy3 = [[ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ)]] | year_deputy3 = ຄ.ສ. 1805–1840 | deputy4 = [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ)]] | year_deputy4 = ຄ.ສ. 1841–1862 | deputy5 = [[ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາທິບໍດີ (ເຈົ້າໜູ)|ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາຫານາທິບໍດີ (ເຈົ້າໜູ)]] | year_deputy5 = ຄ.ສ. 1865–1869 | deputy6 = [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ)]] | year_deputy6 = ຄ.ສ. 1870–1879 | deputy7 = [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ບຸນເຮົ້າ)]] | year_deputy7 = ຄ.ສ. 1879–1887 | deputy8 = [[ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ ຈັນທອນສາຂາ)]] | year_deputy8 = ຄ.ສ. 1888–1897 | deputy9 = ພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງສາ ຫຼື[[ພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງສາ (ແສງ ຈັນທອນສາຂາ)|ລາຊະວົງ (ແສງ ຈັນທອນສາຂາ)]] | year_deputy9 = ຄ.ສ. 1897–1898 | today = {{flag|ໄທ}}<br/>{{flag|ລາວ}} }} '''ເມືອງມຸກດາຫານ''' ແມ່ນອະດີດຫົວເມືອງຊັ້ນເອກທາງຝັ່ງຂວາ[[ແມ່ນໍ້າຂອງ]] ພາຍໃຕ້ປະລິມົນທົນອຳນາດຂອງ[[ອານາຈັກລັດຕະນະໂກສິນ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ)|ສະຫຍາມ]] ມີຊື່ເຕັມຕາມຈາຣີດວ່າ ເມືອງມຸກດາຫານບຸລີສີມຸດຕິກະນະຄອນ ແລະປາກົດນາມອື່ນອີກ ອາທິ ມຸກດາຫານບຸລີສີສັດຕະຕາລະນະຄອນ ມຸກດາຫານບຸລີ ແລະ ເມືອງບັງມຸກ ສະຖາປະນາຢ່າງເປັນທາງການໃນ[[ສະໄໝກຸງທົນບຸລີ]] ໂດຍ[[ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ)|ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າກິນລີ ຫຼື ເຈົ້າຈັນກິນລີ)]] ໄດ້ຮັບການຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນ[[ປະເທດລາດ|ເມືອງປະເທດລາດ]]ໃນບາງຊ່ວງເວລາ ປົກຄອງດ້ວຍລະບົບ[[ອາຍາສີ່]]ຕາມຈາຣີດທ້ອງຖິ່ນ ແລະມີໜ້າທີ່ຈັດສົ່ງເຄື່ອງລາຊະບັນນາການຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳຖວາຍແກ່ລາຊະສຳນັກ<ref name=":23" /> ໄລຍະເວລາເປັນເມືອງລວມ 137 ປີ ຕໍ່ມາເມື່ອເກີດການປະຕິຮູບການປົກຄອງສູ່ລະບົບມົນທົນເທສາພິບານ ເມືອງມຸກດາຫານຖືກຜະໜວກເຂົ້າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ[[ມົນທົນອຸດອນ|ມົນທົນຝ່າຍເໜືອ]]<ref>'''ພະບໍລົມລາຊະໂອງການ''' [https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2442/011/140.PDF ປະກາດປ່ຽນນາມມົນທົນ]. (11 ມິຖຸນາ ພ.ສ. 2442). '''ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ ເຫຼັ້ມ 16 ໜ້າ 150.'''</ref><ref name=":3">'''ສຳເນົາຄັດຈາກໜັງສື''' [https://insiam.com/wp-content/uploads/2016/02/ne_mudkdahan.pdf '''ປະຫວັດມະຫາດໄທສ່ວນພູມິພາກແຂວງມຸກດາຫານ. (2529''']). ຂອນແກ່ນ: ໂຮງພິມສິລິພັນອັອຟເຊັທ. '''(ນຳເນື້ອຫາມາອ້າງອີງທັງສະບັບ)''' '''ພົບວ່າມີເນື້ອຫາບໍ່ຖືກຕ້ອງຄື''' '''1.ຂຸນຫຼວງຄົນທຳອິດ'''ລະບຸວ່າເປັນຂຸນທິທັກທຸລະກິດ ແຕ່ຫຼັກຖານອື່ນໆ ຊີ້ວ່າຂຸນຫຼວງຄົນທຳອິດຄືພະພັກດີອານຸຊິດ '''2.ເຈົ້າໜູຫຼື ເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ (ເຈົ້າຈັນທອນປະທີບ) ມີບຸດແລະທິດາກັບເຈົ້ານາງບຸນ'''ຄື ເຈົ້ານາງຈຳເລີນ ມານດາ ຣັດຊະນີຈັນທະນາກອນ ເຊິ່ງເອກະສານນີ້ລະບຸວ່າເຈົ້ານາງບຸນ ເປັນທິດາຂອງເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ '''ເບິ່ງເພີ່ມເຕີມທີ່ ກົມສິລະປະກອນ. ພົງສາວະດານເມືອງວຽງຈັນເມືອງລ້ານຊ້າງ ແລະ ລຳດັບສະກຸນ ຊາລີຈັນ ລາຊະຕະກູນລ້ານຊ້າງ ວຽງຈັນ.'''</ref> ເມືອງມຸກດາຫານຕັ້ງຢູ່ກົງກັນຂ້າມກັບເມືອງສະຫວັນນະເຂດເທິງຝັ່ງຊ້າຍຂອງແມ່ນໍ້າຂອງ ໃນອະດີດກໍຄືເມືອງດຽວກັນກັບເມືອງມຸກດາຫານມີຮາກເຫງົ້າທາງປະຫວັດສາດ ແລະວັດທະນະທຳຮ່ວມກັບຜູ້ຄົນລຸ່ມນໍ້າຂອງຕອນກາງຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ ເນື່ອງຈາກໃນອະດີດມຸກດາຫານເປັນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ປົກຄອງຄອບຄຸມພື້ນທີ່ແຖບນີ້ ລວມເຖິງແຂວງສະຫວັນນະເຂດຈົນຈອດແດນຍວນ ປະຫວັດສາດຂອງພື້ນທີ່ແຖບນີ້ຈຶ່ງຖືເປັນປະຫວັດສາດເມືອງມຸກດາຫານນຳ ກຸ່ມຊົນທີ່ຕໍ່ມາກາຍເປັນຊາວມຸກດາຫານ ແລະຊາວສະຫວັນນະເຂດລ້ວນເຄີຍໃຊ້ຊີວິດຢູ່ໃນອານາຈັກລ້ານຊ້າງດຽວກັນ ກ່ອນທີ່ການຂະຫຍາຍອຳນາດຂອງສະຫຍາມຕັ້ງແຕ່ສະໄໝທົນບຸລີ ແລະການເຂົ້າມາຂອງຝຣັ່ງຈະພາກຊຸມຊົນສອງຝັ່ງອອກຈາກກັນ<ref name=":10" /> ໃນປີ ຄ.ສ. 1893 ຝຣັ່ງບັງຄັບໃຫ້ສະຫຍາມຍອມຮັບແມ່ນໍ້າຂອງເປັນເສັ້ນພົມແດນ ຊຸມຊົນເຄືອຍາດທີ່ເຄີຍເປັນໜຶ່ງດຽວຈຶ່ງຖືກຈັດໃຫ້ເປັນ “ຄົນໄທ” ທາງຝັ່ງຂວາ ແລະ “ຄົນລາວ” ທາງຝັ່ງຊ້າຍ ນັບແຕ່ນັ້ນມຸກດາຫານ ແລະສະຫວັນນະເຂດຕ່າງເຕີບໃຫຍ່ພາຍໃຕ້ລັດຊາດທີ່ແຕກຕ່າງ ແຕ່ສາຍສຳພັນທາງເຊື້ອຊາດ ພາສາ ແລະວັດທະນະທຳຍັງຄົງໜຽວແໜ້ນ<ref name=":10" /> ຄວາມຊົງຈຳຂອງເມືອງຍັງຄົງປາກົດໃນຕຳນານ ແລະເລື່ອງເລົ່າທ້ອງຖິ່ນ ອາທິ ຕຳນານອຸຣັງຄະທາດ ແລະຕຳນານການອົບພະຍົບມາຕັ້ງຖິ່ນຖານ ນະ ບ້ານໂພນສິມ ເຊິ່ງຈະໄດ້ກ່າວເຖິງໃນລາຍລະອຽດປະຫວັດສາດຂອງເມືອງມຸກດາຫານຕໍ່ໄປນີ້ == ປະຫວັດສາດກ່ອນການສະຖາປະນາເມືອງ == === ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ ແລະອານາຈັກບູຮານ === ບໍລິເວນລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງອັນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງເມືອງມຸກດາຫານໃນເວລາຕໍ່ມາ ເຄີຍຢູ່ພາຍໃຕ້ອານາຈັກຕ່າງໆ ຕາມລຳດັບ ໄດ້ແກ່ [[ອານາຈັກຟູນານ|ອານາຈັກຟູນັນ]] (ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 6–11) [[ອານາຈັກເຈນລະ]] (ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 12–14) [[ອານາຈັກຂອມ]] (ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 15–18) ແລະ[[ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ]] (ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 19–22) ໃນຍຸກອານາຈັກລ້ານຊ້າງ [[ພະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ]]ຊົງນຳພະພຸດທະສາສະໜາລັດທິລັງກາວົງ ແລະພະໄຕປິດົກຈາກກຸງອິນທະປັດຖະນະຄອນ (ຂອມ) ເຂົ້າມາເຜີຍແຜ່ ສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດການສ້າງວັດວາອາຮາມຂຶ້ນເປັນຈຳນວນຫຼາຍໃນຫົວເມືອງສອງຝັ່ງຂອງ<ref>'''ສຸຈິດ ວົງເທດ. (2543)'''. '''ແມ່ນໍ້າຂອງ: ຈາກພົງສາວະດານລ້ານຊ້າງເຖິງຍຸກປັດຈຸບັນ.''' ກຸງເທພ: ສຳນັກພິມສິລະປະວັດທະນະທຳ. ISBN 974-322-108-5. '''(ນຳມາອ້າງອີງທັງສະບັບ)'''</ref><ref name=":6">'''ນາຍພິຄະເນດ ອິດສະຣະມົງຄົນລັກ''' [https://sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/id/afd3ac9d-0488-4d0b-8ab4-a35ef1734ca0/fulltext.pdf?attempt=2 ອັດຕະລັກເຊີງເລຂະນະສິນ 8 ກຸ່ມຊາດຕະພັນໃນແຖບລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງ ກໍລະນີສຶກສາແຂວງມຸກດາຫານ] ບັນດິດວິດທະຍາໄລ ມະຫາວິດທະຍາໄລສິລະປະກອນ ສືບຄົ້ນເມື່ອ 27 ມິຖຸນາ ພ.ສ 2569 '''(ອ້າງອີງເນື້ອຫາເບິ່ງທີ່ບົດທີ 2 ເອກະສານ ແລະງານວິໄຈທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລະຫົວຂໍ້ ປະຫວັດສາດການເຄື່ອນຍ້າຍອົບພະຍົບຜູ້ຄົນ ການຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະພັດທະນາການທາງປະຫວັດສາດ)'''</ref> ດິນແດນຝັ່ງຂວາແມ່ນໍ້າຂອງໃນເຂດເມືອງມຸກດາຫານແຕ່ເດີມເຕັມໄປດ້ວຍປ່າດົງພົງໄພ ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງກຸ່ມຊົນທີ່ສືບເຊື້ອສາຍຈາກຂອມ ເຊັ່ນ ຂ່າ ສ່ວຍ ກະໂຊ່ ຂະນະທີ່ເມືອງສຳຄັນສ່ວນໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ທາງຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງ ອາທິ ກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ເມືອງພວນ (ຊຽງຂວາງ) ຕະຫຼອດຈົນດິນແດນສິບສອງຈຸໄທ ແລະຫົວພັນທັງຫ້າທັງຫົກ ເຊິ່ງເປັນຖິ່ນຂອງກຸ່ມຊົນຊາວໄທທີ່ອົບພະຍົບລົງມາທາງໃຕ້ ແລ້ວແຍກຍ້າຍກັນຕັ້ງອານາຈັກຕ່າງໆ ເຊັ່ນ [[ອານາຈັກໂຍນົກ ຊຽງແສນ ແລະລ້ານນາ|ອານາຈັກໂຍນົກ]] [[ອານາຈັກຊຽງແສນ]] [[ອານາຈັກສຸໂຂໄທ]] [[ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ]] ເປັນຕົ້ນ<ref name=":3" /><ref name=":22"> '''ນາຍພູຣິພູມ ຊົມພູນຸດ. [https://sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/id/b11056a2-3ed6-40f5-aa86-bc1689168814/Fulltext.pdf?attempt=2 ວິທະຍານິພົນ ຫົວຂໍ້ພັດທະນາການຂອງເມືອງໃນແອ່ງສະກົນນະຄອນ ລະຫວ່າງ ຄ.ສ 1828-1893]''' ໂດຍ ນາຍພູຣິພູມ ຊົມພູນຸດ ວິທະຍານິພົນ ອັກສອນສາດມະຫາບັນດິດ ສາຂາປະຫວັດສາດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ພາກວິຊາປະຫວັດສາດ ບັນດິດວິທະຍາໄລ ມະຫາວິທະຍາໄລສິລະປະກອນ ປີການສຶກສາ 2549 '''ລິຂະສິດຂອງບັນດິດວິທະຍາໄລ ມະຫາວິທະຍາໄລສິລະປະກອນ ການນຳມາອ້າງອີງເນື້ອຫາທຸກສ່ວນທີ່ກ່ຽວກັບເມືອງມຸກດາຫານ (ທັງເຫຼັ້ມ) ເບິ່ງທີ່ຫົວຂໍ້ ການເມືອງ ແລະສັງຄົມຂອງເມືອງໃນແອ່ງສະກົນນະຄອນລະຫວ່າງ ຄ.ສ. 1828-1893, ກຸ່ມເມືອງມຸກດາຫານ ເບິ່ງທີ່ໜ້າ 92 ແລະ ລາຍລະອຽດຍ່ອຍອື່ນໆ ຂອງພັດທະນາການກຸ່ມເມືອງໃນແຖບຂ້າງຄຽງ (ອ້າງອີງ ເອກະສານ ແລະໃບບອກລວມທັງຕາສານທັງໝົດທີ່ປາກົດ)'''</ref> ==== ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ (ປະມານ 3,000–1,500 ປີມາແລ້ວ) ==== ມີຮ່ອງຮອຍການຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງມະນຸດໃນພື້ນທີ່ຫຼາຍແຫ່ງ ອາທິ ພາບຂຽນສີທີ່'''ຖໍ້າຝ່າມືແດງ ຖໍ້າຕີນແດງ ແລະຖໍ້າຜາແຕ້ມ''' ອັນສະທ້ອນພິທີກຳ ແລະຄວາມເຊື່ອ ສ່ວນຫຼັກຖານສຳຄັນໃນລະດັບສາກົນພົບທີ່'''ແຫຼ່ງໂບຮານຄະດີໂນນໜອງຫໍ''' ຕຳບົນນາອຸດົມ ອຳເພີນິຄົມຄຳສ້ອຍ ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງອຸດສາຫະກຳການຫຼໍ່ໂລຫະຂັ້ນສູງ ມີການຄົ້ນພົບແມ່ພິມ ແລະເບົ້າຫຼອມກອງມະໂຫລະທຶກ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າທີ່ນີ່ເຄີຍເປັນສູນກາງການຜະລິດ ແລະສົ່ງອອກກອງມະໂຫລະທຶກຍຸກເຫຼັກຕອນປາຍຂອງພູມິພາກ<ref>'''ກົມສິລະປະກອນ.''' [https://www.finearts.go.th/fad9/view/10209 ຫຼັກຖານສຳຄັນຈາກແຫຼ່ງໂບຮານຄະດີໂນນໜອງຫໍ ຈ.ມຸກດາຫານ.] ສືບຄົ້ນ 27 ພຶດສະພາ 2569</ref> ສອດຄ່ອງກັບການຄົ້ນພົບ'''ກອງມະໂຫລະທຶກ'''ຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທ ນະ ອຳເພີດອນຕານ<ref name=":6" /> ==== ຍຸກອານາຈັກໂຄດຕະບູນ (ຟູນັນ) (ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 5–12) ==== ''ບົດຄວາມຫຼັກ: [[ອານາຈັກໂຄດຕະບູນ]]'' ອານາຈັກໂຄດຕະບູນມີສູນກາງຢູ່ບໍລິເວນເມືອງທ່າແຂກ (ສປປ ລາວປັດຈຸບັນ) ແລະແຜ່ອຳນາດຄອບຄຸມພາກອີສານຂອງໄທ ແລະລາວ ໃນຍຸກນີ້ຊຸມຊົນຮັບວັດທະນະທຳທະວາຣະວະດີ ແລະພຸດທະສາສະໜາມະຫາຍານ ປາກົດຫຼັກຖານສີມາຫີນສິລາແລງທີ່ຫາດເວີນໄຊ ອຳເພີດອນຕານ ລວມທັງການກໍ່ສ້າງພະທາດພະນົມ ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ກາຍເປັນສູນກາງພຸດທະສາສະໜາສຳຄັນຂອງພູມິພາກ<ref name=":6" /> ==== ຍຸກອານາຈັກເຈນລະ ແລະຂອມ (ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 12–18) ==== ເລີ່ມຈາກເຈນລະບົກເຂົ້າຄອບງຳພື້ນທີ່ ຕາມດ້ວຍອານາຈັກຂອມ ແມ້ໃນເຂດມຸກດາຫານຈະບໍ່ປາກົດປາສາດຫີນແບບຂອມ ແຕ່ມີການຄົ້ນພົບ "ໄຫມີຫູບັນຈຸກະດູກ" ເຊິ່ງເປັນສິລະປະແບບລົບບຸລີ (ຂອມ) ສະແດງເຖິງການຮັບວັດທະນະທຳຂອມມາໃຊ້ໃນພິທີສົບຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ<ref name=":6" /> === ການຕັ້ງຖິ່ນຖານໃນຍຸກອານາຈັກລ້ານຊ້າງ (ເມືອງຫຼວງໂພນສິມເກົ່າ ແລະບ້ານທ່າແຫ່) === ''ບົດຄວາມຫຼັກ:[[ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ|ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ]]'' '''"ຂໍ້ມູນສ່ວນນີ້ຈາກຫຼັກຖານ ຫຼາຍແຫ່ງລະບຸວ່າເປັນຕຳນານ ເລື່ອງເລົ່າມຸຂະປາຖະ ອາດບໍ່ແມ່ນຂໍ້ເທັດຈິງທາງປະຫວັດສາດ"''' ໃນສະໄໝທີ່ອານາຈັກລ້ານຊ້າງເຮືອງອຳນາດ ພື້ນທີ່ຮິມຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງອັນເປັນທີ່ຕັ້ງເມືອງມຸກດາຫານໃນປັດຈຸບັນ ໄດ້ມີຜູ້ຄົນເລີ່ມເຂົ້າຈັບຈອງຕັ້ງຖິ່ນຖານເປັນຫຼັກແຫຼ່ງ<ref name=":2" /> ຫຼັກຖານລະບຸວ່າໃນປີ ຄ.ສ. 1577 ກົງກັບລັດຊະສະໄໝຂອງພະຍາສີວໍລະວົງສາທິລາດ ຫຼື ພະເຈົ້າສີວໍລະວົງສາທິລາດ ຫຼື ພະມະຫາອຸປະຣາດສີວໍລະວົງສາ (ຂໍ້ຄວນລະວັງພະນາມນີ້ມັກເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນກັບ "ຂຸນວໍລະວົງສາທິລາດ" (ຂຸນພິເລນທອນເທບປົງພະຊົນພ້ອມກັບພະມະຫາອຸປະຣາດຈັນ ຜູ້ເປັນນ້ອງຊາຍ) ຈາກປະຫວັດສາດກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ແຕ່ພະມະຫາອຸປະຣາດສີວໍລະວົງທີ່ກ່າວເຖິງໃນທີ່ນີ່ຄືຜູ້ນຳຝັ່ງລ້ານຊ້າງ) (ຄ.ສ. 1575–1580)<ref>'''studio, zubvector'''. [https://huexonline.com/knowledge/41/712/ '''"II. ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ"''']. ''huexonline.com''. ສືບຄົ້ນເມື່ອ 2026-06-29. '''(ອ້າງອີງຫຼັກຖານຊ່ວງເວລາການຕັ້ງຖິ່ນຖານ ເທົ່ານັ້ນ)'''</ref> ໃນປີ ຄ.ສ 1577 '''ໝ່ອມບ່າວຫຼວງ (ເຈົ້າຄຳໂພນ)''' ກວານດົງເຂັນຍເມືອງນໍ້ານ້ອຍອ້ອຍໜູ (ຕຽນບຽນຟູ) ແລະນາງສິມມາພະລິຍາ ໄດ້ອົບພະຍົບໄພ່ພົນຈາກ'''ເມືອງນໍ້ານ້ອຍອ້ອຍໜູ'''ທາງພາກເໜືອຂອງລ້ານຊ້າງລົງມາຕັ້ງໝູ່ບ້ານຊື່ '''"ບ້ານຫຼວງໂພນສິມ"'''<ref name=":33">'''MGR Online.'''[https://mgronline.com/south/detail/9610000080449 ຕາມຫາຮ່ອງຮອຍທາງປະຫວັດສາດເທິງເສັ້ນທາງຂ້າມຄາບສົມມຸດອິນດູຈີນ(๑): ມື້ເຊົ້າທີ່ປະເທດໄທ-ມື້ທ່ຽງທີ່ລາວ-ມື້ແລງທີ່ຫວຽດນາມ] '''ເນື້ອຄວາມທີ່ອ້າງອີງລະບຸວ່າ''' ຕາມຕຳນານວ່າ ຄ.ສ.1577 ທ້າວຫວງ ແລະນາງສິມໄດ້ອົບພະຍົບຜູ້ຄົນຈາກພາກເໜືອລົງມາຕັ້ງຖິ່ນຖານໝູ່ບ້ານຊື່ວ່າ “ຫວງໂພນເມືອງສິມ” ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງປັດຈຸບັນປະມານ 18 ກິໂລແມັດ ຄັ້ນເຖິງ ຄ.ສ.1642 ທ້າວສິມພະລີບຸດຊາຍໄດ້ພາຊາວບ້ານຫຼາຍສິບຄອບຄົວແຍກອອກໄປຕັ້ງເມືອງໃໝ່ໃນເຂດສະຫວັນນະເຂດ ປັດຈຸບັນເອີ້ນວ່າ “ບ້ານທ່າແຮ່” ເພາະມີແຮ່ທາດ ແລະຄຳຫຼາຍ '''ສືບຄົ້ນເມື່ອ 30 ມິຖຸນາ 2569''' </ref> ແລ້ວຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນເມືອງຊື່ '''"ເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ" (ເມືອງໂພນສິມເກົ່າ)''' ໂດຍຖືເອົາແຮ່ຄຳ ແລະພູມມິປະເທດເຊິ່ງເປັນເນີນດິນສູງມາເປັນນິມິດເມືອງ (ປັດຈຸບັນຫ່າງຈາກຕົວເມືອງສຸວັນນະເຂດລາວ 18 ກິໂລແມັດ ໃນເສັ້ນທາງໄປ[[ພະທາດອິງຮັງ]])<ref name=":10" /><ref>'''ຄົມຊັດລຶກ''' '''[https://www.komchadluek.net/scoop/207036 ໜູຮັກ'ຄົນສອງແຜ່ນດິນ]''' ເນື້ອຄວາມທີ່ນຳມາອ້າງອີງລະບຸວ່າ ຕຳນານສອງຝັ່ງຂອງເລົ່າກັນມາວ່າ ສະໄໝຂອມເຮືອງອຳນາດ ມີຜູ້ຄົນອົບພະຍົບຈາກເມືອງນໍ້ານ້ອຍອ້ອຍໜູ ພາກເໜືອຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ລົງມາຕັ້ງໝູ່ບ້ານຊື່ວ່າ ບ້ານຫຼວງໂພນສິມ ຫຼືເມືອງໂພນສິມເກົ່າ ແລ້ວຍົກໃຫ້ເປັນເມືອງ ຊື່ວ່າ ເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ. '''Komchadluek.net ສືບຄົ້ນເມື່ອວັນທີ 30/06 2569'''</ref><ref name=":21" /> ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1642 '''ທ້າວແກ້ວສິມພະລີ (ທ້າວສິມພະລີ)''' ບຸດຊາຍຄົນຮອງຂອງໝ່ອມບ່າວຫຼວງ ໄດ້ອົບພະຍົບໄພ່ພົນຫຼາຍສິບຄົວແຍກອອກໄປຕັ້ງບ້ານເຮືອນໃໝ່ຮິມຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ ເອີ້ນວ່າ '''"ບ້ານທ່າແຮ່"''' (ທ່າແຫ່ ຫຼືທ່າແຫ) ເຊິ່ງເປັນພຽງຊຸມຊົນໝູ່ບ້ານ ມິໃຊ່ເມືອງໃຫຍ່ ພ້ອມທັງສ້າງວັດຂຶ້ນໂດຍໃຊ້ຫີນແຮ່ທີ່ມີຢູ່ຫຼາຍໃນບໍລິເວນຮິມຂອງເປັນວັດສະດຸກໍ່ສ້າງ<ref name=":32">'''ຜູ້ຂຽນ robot''' . '''[https://thaifly.com/blog/article-802 ຂໍ້ມູນທ່ຽວລາວ : ປະຫວັດສະຫວັນນະເຂດ (Savannakhet)]''' </ref><ref name=":33" /> ຕໍ່ມາ'''ທ້າວແກ້ວສິມພະລີ (ທ້າວສິມພະລີ)''' ຈຶ່ງອົບພະຍົບໄພ່ພົນຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງມາຕັ້ງທີ່ປາກຫ້ວຍບັງມຸກ (ບໍ່ຮູ້ປີ) <ref name=":19">'''landlaostai.com.''' [https://www.landlaostai.com/%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B8%A5%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A7 ຂໍ້ມູນປະເທດລາວ ແຂວງສຸວັນນະເຂດ. (ມ.ປ.ປ.)]. ສືບຄົ້ນ 27 ມິຖຸນາ 2569, [http://web.archive.org/web/20260113115158/https://www.landlaostai.com/ ເກັບຖາວອນ] ... 13 ມັງກອນ 2569). '''ຕ້ອງການຂໍ້ມູນຫຼັກຖານເອກະສານທາງໂບຮານຄະດີ ແລະປະຫວັດສາດເພີ່ມເຕີມ.''' ຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນດັ່ງກ່າວ ລະບຸວ່າເມືອງມຸກດາຫານມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1642 ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ກາຍເປັນເມືອງຮ້າງມາເປັນເວລາດົນນານ ໂດຍບໍ່ຮູ້ໄລຍະເວລາທີ່ແນ່ນອນ '''ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1767 ເຈົ້າກິນລີ (ຫຼືພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ ຫຼືທີ່ຮູ້ຈັກໃນນາມເຈົ້າຈັນກິນລີ) ໄດ້ຄົ້ນພົບຊາກເມືອງເກົ່າຂອງທ້າວແກ້ວສິມພະລີເຊິ່ງຮ້າງມາດົນນານ ຈຶ່ງໄດ້ດຳເນີນການສ້າງເມືອງບັງມຸກຂຶ້ນໃໝ່ເທິງພື້ນທີ່ເດີມ''' ແມ້ຈະເປັນການສ້າງທັບລົງເທິງຮາກຖານເມືອງຮ້າງ ແຕ່ກໍມິໃຊ່ການຕັ້ງເມືອງໃໝ່ໂດຍສິ້ນເຊີງ ເນື່ອງຈາກເປັນການຟື້ນຟູ ແລະຕໍ່ຍອດຈາກເມືອງເກົ່າ ແລະໃນທີ່ສຸດກໍໄດ້ສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນເມືອງມຸກດາຫານຢ່າງເປັນທາງການສຳເລັດໃນປີ ຄ.ສ. 1770 ຄຳອະທິບາຍນີ້ຈຶ່ງຊ່ວຍໄຂຂໍ້ສົງໄສວ່າເຫດໃດເມືອງມຸກດາຫານໃນຍຸກຂອງເຈົ້າກິນລີຈຶ່ງປາກົດຮ່ອງຮອຍຂອງເມືອງເກົ່າທັບຊ້ອນ ແລະຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າການສ້າງເມືອງໃນຄັ້ງນັ້ນມີຮາກຖານທາງປະຫວັດສາດມາກ່ອນໜ້ານັ້ນນັບຮ້ອຍປີ '''(ເບິ່ງທີ່ເນື້ອຫາແຂວງສຸວັນນະເຂດ ນຳມາອ້າງອີງເລື່ອງການຕັ້ງບ້ານທ່າແຮ່ ແລະເມືອງເກົ່າບໍລິເວນປາກຫ້ວຍບັງມຸກ ຄ.ສ. 1642 ເຊິ່ງເກົ່າກວ່າເມືອງມຸກດາຫານ ຄ.ສ 1770)'''</ref><ref name=":20" /> ແລ້ວຕັ້ງເປັນເມືອງໃໝ່ຊື່ວ່າມຸກດາຫານບຸລີສີມຸດຕິກະນະຄອນ (ເມືອງບັງມຸກ) ໂດຍຖືເອົາຫອຍກາບມຸກທີ່ປາກຫ້ວຍບັງມຸກເປັນນິມິດເມືອງ{{ອ້າງອີງ}}<ref name=":21">'''(<bdi>ຕ້ອງການຂໍ້ມູນ</bdi> ເລື່ອງທ້າວແກ້ວສິມພະລີຕັ້ງບ້ານທ່າແຮ ແລະເມືອງບໍລິເວນຫ້ວຍບັງມຸກ ຄ.ສ. 1642 ) ແຂວງສຸວັນນະເຂດ <bdi>ຄັດລອກມາຈາກ</bdi>''' [https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B9%81%E0%B8%82%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95&oldid=12929888 '''ວິກິພີເດຍແຂວງສຸວັນນະເຂດ ເວີຊັ້ນເມື່ອ <bdi>16:52, 2 ເມສາ 2569</bdi>'''] <bdi>[[ຜູ້ໃຊ້:ChomponU Pongsawet|ChomponU Pongsawet]] '''(ເວີຊັ້ນນີ້ນຳມາອ້າງອີງຍັງຂາດແຫຼ່ງອ້າງອີງ)''' '''ຕ້ອງການການພິສູດ ຂໍ້ມູນນີ້ປາກົດ [https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B9%81%E0%B8%82%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95&oldid=2452717 19:39, 7 ເມສາ 2553] [[ຜູ້ໃຊ້:V i P|V i P]] [[ຄຸຍກັບຜູ້ໃຊ້:V i P|ຄຸຍ]] [[ພິເສດ:ເລື່ອງທີ່ຂຽນ/V i P|ສ່ວນຮ່ວມ]]  (ເຊິ່ງເປັນເວີຊັ້ນທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດຂອງບົດຄວາມ ແຕ່ຍັງຂາດອ້າງອີງ ເວີຊັ້ນນີ້ເປັນເວີຊັ້ນທຳອິດທີ່ປາກົດຂໍ້ມູນ ເຊິ່ງມີເນື້ອຫາມາຕັ້ງແຕ່ທຳອິດ)'''</bdi> </ref> ຝ່າຍພີ່ຊາຍຊື່ທ້າວຄຳສິງໄດ້ອົບພະຍົບໄພ່ພົນໄປສ້າງບ້ານທ່າສະໂນ (ທ່າສະໂໜ) ແລ້ວຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງໄປຕັ້ງບ້ານຊະໂນດ (ສະໂນດ) ໃນອຳເພີຫວ້ານໃຫຍ່ ແຂວງມຸກດາຫານປັດຈຸບັນ <ref name=":19" /><ref name=":20" /> {{ອ້າງອີງ}} <ref name=":21" /> ຄັ້ນໝ່ອມບ່າວຫຼວງເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳ ຊາວເມືອງຈຶ່ງຕັ້ງທ້າວຫຼວງທ່ອມເປັນເຈົ້າເມືອງສືບຕໍ່ ທະວ່າເມືອງນີ້ມີຜູ້ຄົນອາໄສຢູ່ເບົາບາງບໍ່ເຖິງຮ້ອຍຫຼັງຄາເຮືອນ ແລະໃນທີ່ສຸດກໍຖືກປະຮ້າງໄປເມື່ອສິ້ນສຸດວົງປົກຄອງ ເມືອງບໍລິເວນຫ້ວຍບັງມຸກ (ເມືອງມຸກດາຫານ) ໃນຍຸກທຳອິດຂອງທ້າວແກ້ວສິມພະລີຈຶ່ງມີຈຸດເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1642 ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ກາຍເປັນເມືອງຮ້າງມາເປັນເວລາດົນນານ ໂດຍບໍ່ຮູ້ໄລຍະເວລາທີ່ແນ່ນອນ <ref name=":20">'''l2btravel.net.''' {{ອ້າງອີງ}} [https://www.l2btravel.net/content/4781/savannakhetr ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ. (ມ.ປ.ປ.).] ສືບຄົ້ນ 28 ມິຖຸນາ 2569, ຈາກ[http://web.archive.org/web/20260511175751/https://www.l2btravel.net/content/4781/savannakhetr ເກັບຖາວອນ] (11 ພຶດສະພາ 2569). '''(ເບິ່ງທີ່ເນື້ອຫາແຂວງສຸວັນນະເຂດ ນຳມາອ້າງອີງເລື່ອງການຕັ້ງບ້ານທ່າແຮ່ ແລະເມືອງເກົ່າບໍລິເວນປາກຫ້ວຍບັງມຸກ ຄ.ສ. 1642 ເຊິ່ງເກົ່າກວ່າເມືອງມຸກດາຫານ ຄ.ສ 1770)'''</ref><ref name=":21" />ສະຫຼຸບວ່າບ້ານທ່າແຮ່ ແລະເມືອງບໍລິເວນປາກຫ້ວຍບັງມຸກນີ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເມືອງໃຫຍ່ຄືເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ (ເມືອງໂພນສິມເກົ່າ) === ການອົບພະຍົບຂອງກຸ່ມເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ ແລະການຟື້ນຟູເມືອງຫຼວງໂພນສິມ === ກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດລ້ານຊ້າງວຽງຈັນ ພາຍຫຼັງຈາກທີ່[[ພະເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາທັມມິກະຣາດ]]ສະເດັດສະຫວັນນະຄົດໃນປີ ຄ.ສ. 1688 ບ້ານເມືອງເກີດການຣະສຳ່ຣະສາຍແຍ່ງຊີງອຳນາດລາຊະສົມບັດ ກຸ່ມພະຍາແສນ (ພຍາເມືອງຈັນ) ເຊິ່ງຍຶດອຳນາດໄດ້ ໄດ້ປາບປາມຝ່າຍກົງກັນຂ້າມຢ່າງຮຸນແຮງ ເຮັດໃຫ້ເຊື້ອພະວົງຫຼາຍກຸ່ມຈຳຕ້ອງຫຼົບໜີລາຊະໄພ ໂດຍມຸ່ງໄປພຶ່ງບາລະມີ'''[[ເຈົ້າລາຊະຄູຫຼວງໂພນສະເມັກ]]''' (ຫຼື '''ຍາຄູຂີ້ຫອມ''') ພະເຖລະຜູ້ໃຫຍ່ແຫ່ງກຸງວຽງຈັນເຊິ່ງມີສົມນະສັກທຽບສົມເດັດພະສັງຄະລາດ ແລະມີຜູ້ເຄົາລົບນັບຖືຫຼາຍມາຍ ພຳນັກຢູ່ທີ່ວັດໂພນສະເມັກ <ref name=":22" /><ref name=":4">'''ວິກິຊອກ.''' ຄະນະກຳມະການຈັດພິມເອກະສານທາງປະຫວັດສາດ. '''(2514).''' [[s:ປະຊຸມພົງສາວະດານ/ພາກທີ່_70/ເລື່ອງທີ່_9|ປະຊຸມພົງສາວະດານ ພາກທີ່ 70 (ຄ.ສ. 1941) ເລື່ອງ ພົງສາວະດານຫຍໍ້ເມືອງວຽງຈັນ.''']] ພະນະຄອນ: ໂຮງພິມສຳນັກທຳນຽບນາຍົກລັດຖະມົນຕີ. '''(ເບິ່ງທີ່ເນື້ອຫາ ເມືອງມຸກດາຫານ ເມືອງບັງມຸກ ແລະໂປດກວດສອບການຖອດຄວາມພົງສາວະດານ)'''</ref><ref name=":16">'''ເຕີມ ວິພາກພົດຈະນະກິດ.''' (2546). [https://elib.life.ac.th/wp-content/uploads/2023/08/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%AD%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%99.pdf ປະຫວັດສາດອີສານ. (ພິມຄັ້ງທີ 4)]. ກຸງເທພ: ສຳນັກພິມມະຫາວິທະຍາໄລທັມມະສາດຮ່ວມກັບມູນນິທິໂຄງການຕຳລາສັງຄົມສາດ ແລະມະນຸດສະຍະສາດ. '''ອ້າງອີງ ໜ້າ 362-385 (ລັກສະນະການປົກຄອງ), ໜ້າ 29-91 (ນະຄອນຈຳປາສັກ).''' </ref><ref name=":3" /><ref name=":35">'''[https://www.finearts.go.th/songkhlalibraryk/view/32288-%E0%B8%95%E0%B8%B3%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B3%E0%B8%9B%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B9%8C ພົງສາວະດານນະຄອນຈຳປາສັກ].ສະບັບໝ່ອມອະມອນວົງວິຈິດ (ມ.ຣ.ວ.ປະຖົມ ຄະເນຈອນ)'''</ref> ກຸ່ມເຊື້ອພະວົງທີ່ລີ້ໄພມາປະກອບດ້ວຍສອງສາຍສຳຄັນ ໄດ້ແກ່ * '''[[ເຈົ້າວິໄຊ|ເຈົ້າສີວິໄຊ]]''' ກະສັດອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ພະອົງທີ່ 30 (ຄ.ສ. 1633-1636 ລວມໄລຍະເວລາຄອງລາດໄດ້ 3 ປີ) ພະລາຊະນັດດາໃນພະເຈົ້າວໍລະວົງສາທັມມິກະຣາດ ກະສັດລ້ານຊ້າງ ພະອົງທີ່ 26 ບໍ່ສາມາດຄອງລາດຕໍ່ໄດ້ເນື່ອງຈາກການຍຶດອຳນາດ ພະອົງຊົງນຳພະໂອລົດ 2 ພະອົງຫຼົບໜີມາດ້ວຍ ຄື '''[[ເຈົ້າແກ້ວມົງຄົນ]]''' (ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ບວດຮຽນຈົນແຕກສານ ໄດ້ສົມຍານາມວ່າ "ອາຈານແກ້ວ" ຫຼື "ແກ້ວບູໂຮມ") ແລະ '''ເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ''' <ref name=":3" /> * '''ພະມະເຫສີຂອງພະເຈົ້າກຸງວຽງຈັນອົງເດີມ''' ທີ່ຊົງພາໂອລົດອີກ 2 ພະອົງຫຼົບໜີມາດ້ວຍ ໄດ້ແກ່ '''ເຈົ້າອົງຫຼໍ່''' (ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ໄປຊ່ອງສຸມຜູ້ຄົນທີ່ເມືອງຍວນເພື່ອຫາໂອກາດແກ້ແຄ້ນ) ແລະ '''ເຈົ້າອົງໜໍ່ (ເຈົ້າໜໍ່ກຸມານ)''' <ref name=":3" /> ຝ່າຍພະຍາເມືອງແສນເຫັນວ່າ ເຈົ້າລາຊະຄູໂພນສະເມັກມີຜູ້ຄົນຮັກໃຄ່ນັບຖືຫຼາຍ ຫາກປ່ອຍໄວ້ອາດຄິດແຍ່ງຊີງບ້ານເມືອງ ຈຶ່ງຄິດກຳຈັດ ເມື່ອເຈົ້າລາຊະຄູຯ ຮູ້ຣະແຄະຣະຄາຍຈຶ່ງລວບລວມຜູ້ຄົນໄດ້ກວ່າ 3,000 ຄົນ ແລະອົບພະຍົບເຊື້ອພະວົງທັງໝົດລ່ອງໃຕ້ຕາມລຳ[[ແມ່ນໍ້າຂອງ]]ໃນປີ ຄ.ສ. 1692 ເມື່ອເຫັນທີ່ໃດທຳເລດີອຸດົມສົມບູນກໍໃຫ້ຜູ້ຄົນທີ່ຕິດຕາມແຍກຍ້າຍກັນຕັ້ງບ້ານຕັ້ງເມືອງຂຶ້ນຕາມຄວາມສະໝັກໃຈໃນແຖບຖິ່ນສອງຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ<ref name=":3" /> ເມື່ອເດີນທາງເຖິງ[[ພະທາດພະນົມ]]ໃນປີ ຄ.ສ. 1693 ເຊິ່ງຂະນະນັ້ນຊຳລຸດທໍລະມົດມະໂຊມໜັກ ເຈົ້າລາຊະຄູໂພນສະເມັກຈຶ່ງໄດ້ນຳຊາວວຽງຈັນ ແລະຊ່າງທີ່ຕິດຕາມມາເລີ່ມບູລະນະປະຕິສັງຂອນຕັ້ງແຕ່ຂັ້ນທີ 2 ຂຶ້ນໄປຈົນເຖິງຍອດ ໂດຍເລົ່າສືບກັນມາວ່າໄດ້ຂຸດພົບ "ເຫຼັກປຽກ" ([[ເຫຼັກໄຫຼ]]) ຈາກພູເຫຼັກໃກ້ບ້ານດອນຂ້າວຫຼາມ ຕຳບົນນໍ້າກ່ຳ ອຳເພີທາດພະນົມ ເຊິ່ງຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງພະທາດພະນົມປະມານ 8 ກິໂລແມັດ ນຳມາຫຼໍ່ເປັນໂບກສວມລົງໃນປູນທີ່ຍອດພະທາດ<ref name=":3" /> ງານບູລະນະແລ້ວເສັດໃນປີ ຄ.ສ. 1696 ຈາກນັ້ນທ່ານໄດ້ແບ່ງຄອບຄົວຊາວບ້ານສ່ວນໜຶ່ງໃຫ້ຢູ່ເບິ່ງແຍງຮັກສາພະທາດ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເດີນທາງລ່ອງໃຕ້ຕໍ່ໄປຈົນເຖິງນະຄອນການຈຳບາກນາຄະບຸລີສີ ນາງເຜົາ ແລະນາງແພງຜູ້ຄອງນະຄອນການຈຳບາກນາຄະບຸລີສີ ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສສັດທາໃນຕົວເຈົ້າລາຊະຄູໂພນສະເມັກຍິ່ງນັກ ຈຶ່ງພ້ອມດ້ວຍທ້າວພະຍາແສນ ນິມົນໃຫ້ທ່ານພຳນັກຢູ່ເມືອງເພື່ອທຳນຸບຳລຸງສາສະໜາ ແລະຖວາຍອຳນາດທັງຝ່າຍພຸດທະຈັກ ແລະອານາຈັກໃຫ້ທ່ານປົກຄອງ<ref name=":3" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1713 ທ່ານເຈົ້າລາຊະຄູຯ ເຫັນວ່າການໃຊ້ວິໄນສົງປົກຄອງຝ່າຍອານາຈັກບໍ່ສະດວກ ແລະເຫັນວ່າ'''ເຈົ້າໜໍ່ກຸມານ''' (ອະນຸຊາຂອງພະເຈົ້າອົງຫຼໍ່) ເປັນເຊື້ອກະສັດວຽງຈັນໂດຍແທ້ຈິງ ຈຶ່ງໄດ້ອັນເຊີນຂຶ້ນເປັນປະມຸກຝ່າຍອານາຈັກ ຖວາຍພະນາມວ່າ'''[[ສົມເດັດພະເຈົ້າສ້ອຍສີສະມຸດພຸດທາງກູນ]]''' ພ້ອມປ່ຽນນາມເມືອງໃໝ່ເປັນ "ນະຄອນຈຳປາສັກ" ແຍກຕົວເປັນອິດສະຫຼະຈາກກຸງວຽງຈັນ<ref name="phongsawadan_part4">'''ວິກິມີເດຍ. [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a3/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3_%28%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84_%E0%B9%94%29_-_%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%95%E0%B9%98.pdf ປະຊຸມພົງສາວະດານ ພາກທີ່ ๔ ສະບັບກົມສິລະປະກອນ]'''[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a3/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3_%28%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84_%E0%B9%94%29_-_%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%95%E0%B9%98.pdf .] (2458). '''(ເບິ່ງທີ່ເນື້ອຫາ ເມືອງມຸກດາຫານ ເມືອງບັງມຸກ ແລະໂປດກວດສອບການຖອດຄວາມພົງສາວະດານ)'''</ref> ໂດຍມອບອຳນາດຝ່າຍພຸດທະຈັກໃຫ້ເຈົ້າລາຊະຄູຫຼວງໂພນສະເມັກປົກຄອງສົງສືບໄປ ຈົນທ່ານມໍລະນະພາບດ້ວຍໂລກຊະລາເມື່ອອາຍຸໄດ້ 90 ປີ ໃນປີ ຄ.ສ. 1720<ref name=":3" /> ສົມເດັດພະເຈົ້າສ້ອຍສີສະມຸດພຸດທາງກູນ ໄດ້ຊົງແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເຊື້ອພະວົງ ແລະຂຸນນາງອອກໄປສ້າງບ້ານແປງເມືອງຕ່າງໆ ດັ່ງນີ້<ref name=":3" /> # '''ເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ''' ເປັນເຈົ້າເມືອງຫຼວງ'''[[ໂພນສິມ]]'''ຮ້າງທີ່ບໍລິເວນເມືອງ[[ສຸວັນນະເຂດ]] (ສະໄໝນັ້ນຍັງບໍ່ມີເມືອງສຸວັນນະເຂດ ບໍລິເວນ[[ພະທາດອິງຮັງ]] ແຂວງສຸວັນນະເຂດໃນປັດຈຸບັນ) ເຊິ່ງກົງກັບປາຍສະໄໝ[[ອານາຈັກອະຍຸດທະຍາ|ກຸງສີອະຍຸດທະຍາ]] ມີເມືອງພິນ ເມືອງນອງ ເມືອງຕະໂປນ (ເຊໂປນ) ເປັນເມືອງຂຶ້ນ<ref name=":22" /> # '''[[ເຈົ້າແກ້ວມົງຄົນ]] (ຈານແກ້ວ)''' ເປັນເຈົ້າເມືອງທົ່ງ (ພາຍຫຼັງປ່ຽນນາມເປັນ[[ເມືອງສຸວັນນະພູມລາຊະບຸລີຍະປະເທດລາດ]] ຫຼື[[ອຳເພີສຸວັນນະພູມ]] [[ແຂວງຮ້ອຍເອັດ]]ໃນປັດຈຸບັນ ເຊິ່ງຕໍ່ມາລູກຫຼານຂອງທ່ານໄດ້ແຍກອອກໄປປົກຄອງຫົວເມືອງອີສານຫຼາຍຫົວເມືອງ ເຊັ່ນ ເມືອງຮ້ອຍເອັດ ມະຫາສາຣະຄາມ ສີສະເກດ ຊົນນະບົດ ຂອນແກ່ນ ເປັນຕົ້ນ) # '''ທ້າວສຸດ ເປັນພະໄຊຍະເຊດຖາ''' ເຈົ້າເມືອງຫາງໂຄ (ເມືອງຊຽງແຕງ) # '''ທ້າວໝັ້ນ ເປັນຫຼວງເອກອາຊາ''' ເຈົ້າເມືອງສາລະວັນ (ຕໍ່ມາແຍກເປັນເມືອງສາລະວັນ ເມືອງຄຳທອງໃຫຍ່ ເມືອງຄຳທອງນ້ອຍ ໃນ[[ແຂວງສາລະວັນ]] ແລະ[[ແຂວງວາປີຄຳທອງ]] ປະເທດລາວປັດຈຸບັນ) # '''ອາຈານໂສມ''' ເປັນເຈົ້າເມືອງອິດຕະບື (ເມືອງອັດຕະປື) '''ເມືອງໂພນສິມ (ບ້ານໂພນສິມຫຼືເມືອງຫຼວງໂພນສິມ)''' ປາກົດສະເພາະພົງສາວະດານນະຄອນຈຳປາສັກສະບັບໝ່ອມອະມອນວົງວິຈິດ (ມ.ຣ.ວ.ປະຖົມ ຄະເນຈອນ) ແລະພົງສາວະດານຫົວເມືອງມົນທົນອິສານສະບັບໝ່ອມອະມອນວົງວິຈິດ (ມ.ຣ.ວ.ປະຖົມ ຄະເນຈອນ) ໂດຍລະບຸວ່າໃຫ້ຈັນສຸລິຍະວົງ (ຈັນທະສຸລິຍະວົງ, ຈັນທອນສຸລິຍະວົງ) ເປັນອຳເພີຮັກສາບ້ານໂພນສິມ ເມືອງຕະໂປນ ເມືອງພິນ ແລະເມືອງນອງ ປັດຈຸບັນຄືບ້ານໂພນສິມ ນະຄອນໄກສອນພົມວິຫານ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ສ່ວນຕຳນານເມືອງຈຳປາສັກສະບັບເຈົ້າພົມມະເທວານຸເຄາະ ແລະເຈົ້າລາຊະວົງເມືອງນະຄອນຈຳປາສັກ ແລະພົງສາວະດານນະຄອນຈຳປາສັກສະບັບພະຍາມະຫາອຳມາດຕະຍາທິບໍດີນັ້ນບໍ່ປາກົດ<ref name=":35" /><ref>'''[https://www.finearts.go.th/nakhonphanomlibrary/view/35998-%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A1%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%99-%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B9%8C%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%A3--%E0%B8%A1-%E0%B8%A3-%E0%B8%A7-%E0%B8%9B%E0%B8%90%E0%B8%A1-%E0%B8%84%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%88%E0%B8%A3- ພົງສາວະດານຫົວເມືອງມົນທົນອິສານ].ສະບັບໝ່ອມອະມອນວົງວິຈິດ (ມ.ຣ.ວ.ປະຖົມ ຄະເນຈອນ)'''</ref> == ການສະຖາປະນາເມືອງມຸກດາຫານ (ຄ.ສ. 1770) == [[File:Illustrations depicting the legend of the founding of Mukdahan.png|thumb|ສູນກາງຂອງພາບແມ່ນ ເຈົ້າຈັນກິນລີ ແລະສັນຍາລັກແຫ່ງຜູ້ນຳບໍລິເວນກຶ່ງກາງພາບປາກົດຮ່າງຂອງ '''ເຈົ້າຈັນກິນລີ''' ຜູ້ນຳໃນການກໍ່ຕັ້ງເມືອງ ຢືນຕະຫງ່າງາມຢ່າງສະຫງ່າງາມໃນຊຸດເຄື່ອງແຕ່ງກາຍແບບຜູ້ມີບັນດາສັກ ມືຊ້າຍຂອງທ່ານກຳລັງຊີ້ຫຼືຜາຍອອກໄປເບື້ອງໜ້າເພື່ອສັ່ງການ ແລະຄວບຄຸມການສ້າງເມືອງ ສ່ວນມືຂວາກຸມໄມ້ເທົ້າເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງອຳນາດ ແລະຜູ້ນຳທີ່ຄອຍເບິ່ງແຍງທຸກສຸກຂອງລາດສະດອນ ດ້ານຫຼັງຂອງເຈົ້າຈັນກິນລີ ມີບໍລິວານກຳລັງກາງຮົ່ມ (ສັບທະນະ) ກັ້ນຖວາຍ ເພື່ອບົ່ງບອກເຖິງສະຖານະອັນສູງສົ່ງ ແລະເປັນສູນລວມຈິດໃຈຂອງໄພ່ພົນທີ່ອົບພະຍົບມານຳກັນ ປາກົດພາບຂອງສະຖາປັດຕະຍະກຳທີ່ໄດ້ຮັບການບູລະນະ ເຊິ່ງກໍຄື '''ວັດສີມຸງຄຸນ''' (ຫຼືວັດສີມົງຄົນໃຕ້ໃນປັດຈຸບັນ) ໂດຍມີພະສົງກຳລັງຢືນສົນທະນາທຳ ແລະໃຫ້ຄຳປຶກສາກັບເຈົ້າຈັນກິນລີ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມຜູກພັນຢ່າງແໜບແໜ້ນລະຫວ່າງຜູ້ນຳທາງໂລກ ແລະທາງທຳໃນການລິເລີ່ມສ້າງຊຸມຊົນ ຖັດໄປທາງຊ້າຍສຸດ ປາກົດພາບພະພຸດທະຮູບສິລະປະແບບລ້ານຊ້າງວຽງຈັນ ເຊິ່ງຕຳນານເລົ່າວ່າຄົ້ນພົບເມື່ອສ້າງເມືອງ ເຊິ່ງອ້າງອີງເຖິງ '''ພະເຈົ້າອົງຫຼວງ''' ພະພຸດທະຮູບສັກສິດຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງ ປະດິດສະຖານຢ່າງສະຫງົບຮົ່ມເຢັນ ໂດຍມີຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ (ຕົ້ນໂພທິ) ແຜ່ກິ່ງກ້ານສາຂາໃຫ້ຮົ່ມເງົາຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ບໍລິເວນລານວັດ ມີກຸ່ມລາດສະດອນທັງຊາຍຍິງນັ່ງພັບພຽບຢູ່ເທິງພື້ນດ້ວຍກິລິຍາອາການສຳຮວມ ແລະເຄົາລົບສັດທາ ເພື່ອຮັບຟັງໂອວາດ ແລະເຝົ້າຊົມບາລະມີຂອງຜູ້ນຳ ແລະພະສົງ ພາບຝັ່ງຂວາເຕັມໄປດ້ວຍພົນວັດຂອງການເຮັດວຽກ ສະແດງໃຫ້ເຫັນກຸ່ມໄພ່ພົນຊາຍສະກັນກຳລັງຮ່ວມແຮງຮ່ວມໃຈກັນສ້າງບ້ານເຮືອນ ແລະສິ່ງປູກສ້າງ ມີການໃຊ້ເລື່ອຍໄມ້ຂະໜາດໃຫຍ່ ການຂຶ້ນໂຄງສ້າງເສົາເຮືອນ ແລະການປະກອບຫຼັງຄາ ເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງການລົງຫຼັກປັກຖານເພື່ອສ້າງ "ເມືອງມຸກດາຫານ" ໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນ ການແຕ່ງກາຍຂອງກຸ່ມຜູ້ໃຊ້ແຮງງານທີ່ນຸ່ງຕ່ຽວແບບດັ້ງເດີມ ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງວິຖີຊີວິດທີ່ຮຽບງ່າຍ ແລະຄວາມແຂງຂັນໃນການບຸກເບີກພື້ນທີ່ ສາກຫຼັງຂອງພາບຖືກວາດໃຫ້ເຫັນທິວທັດຂອງປ່າໄມ້ທີ່ຍັງຄົງຄວາມອຸດົມສົມບູນ ຕົ້ນຕານ ແລະພັນໄມ້ຕ່າງໆ ເຊິ່ງສື່ເຖິງສະພາບພູມມິປະເທດຮິມຝັ່ງ '''ແມ່ນໍ້າຂອງ''' ອັນເປັນໄຊຍະພູມທີ່ເຈົ້າຈັນກິນລີເລືອກໃນການຕັ້ງເມືອງ ເທິງທ້ອງຟ້າເບື້ອງຂວາ ປາກົດເສັ້ນສາຍຂອງແສງສະຫວ່າງທີ່ພາດຜ່ານ ຄ້າຍກັບດາວຕົກຫຼືດວງໄຟປະຫຼາດ ເຊິ່ງຕາມຕຳນານເລົ່າຂານຄືການປາກົດຂອງ '''ແກ້ວມຸກດາຫານ''' (ດວງແກ້ວມົງຄົນ) ທີ່ລອຍພາດຜ່ານທ້ອງຟ້າໃນຍາມລາຕີ ອັນເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ "ເມືອງມຸກດາຫານ" ນັ້ນເອງ ດ້ານເທິງມີຂໍ້ຄວາມວ່າຕັ້ງເມືອງມຸກດາຫານ ມີດອກຊ້າງນ້າວປະກອບພາບຂ້າງໆ ຂໍ້ຄວາມ|412x412px]] ພາຍຫຼັງຈາກ[[ເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ]]ເຖິງແກ່ພິຣາໄລ ພະໂອລົດທັງ 2 ພະອົງໄດ້ແຍກຍ້າຍກັນອອກໄປປົກຄອງບ້ານເມືອງຮິມຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ<ref name=":17">'''ກະຊວງສຶກສາທິການ.''' '''[https://digital.nlt.go.th/dlib/files/original/ec9f20cf6a1e85cbfdb58dec1cfc6ee0.pdf ໜັງສືອ່ານເພີ່ມເຕີມ ຊຸດສ້າງເສີມປະສົບການຊີວິດ ເລື່ອງແຂວງມຸກດາຫານ]''' ຊັ້ນປະຖົມສຶກສາປີທີ 3- 4 ຈັດທຳໂດຍ'''ກົມວິຊາການ''' ແລະຈັດພິມໂດຍໂຮງພິມຄຸລຸສະພາລາດພ້າວ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1985 '''ໜ້າ 1-4''' ສືບຄົ້ນເມື່ອວັນທີ 29 ມິຖຸນາ ຄ.ສ 2026</ref> ໄດ້ແກ່ '''[[ເຈົ້າລາຊະບຸດໂຄດ]]''' (ພະເຊດຖາ) ໄດ້ອົບພະຍົບໄພ່ພົນຈາກວຽງດົງເຂັນຍ ແລະເມືອງແກ້ງກອກ ຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງ ໄປຕັ້ງເມືອງທີ່ບ້ານດອນຕານ ເອີ້ນວ່າ '''[[ອຳເພີດອນຕານ|ເມືອງດອນຕານ]]'''(ບໍລິເວນອຳເພີດອນຕານໃນປັດຈຸບັນ) ສ່ວນ'''[[ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ)|ເຈົ້າຈັນກິນລີ (ເຈົ້າກິນລີ)]]''' (ພະອະນຸຊາ) ຍັງຄົງຄອງເມືອງໂພນສິມສືບຕໍ່ຈາກພະບິດາໄປກ່ອນຊ່ວງໄລຍະເວລາໜຶ່ງ<ref name=":17" /><ref name=":18">'''ແຂວງມຸກດາຫານ.''' [https://www.mukdahan.go.th/data/34book.pdf ໜັງສືທີ່ນີ້ມຸກດາຫານ] '''ເບິ່ງທີ່ໜ້າ 8-39''' ສ່ວນປະຫວັດສາດເມືອງ ແລະປະຫວັດສະຖານທີ່ ແລະສິ່ງສັກສິດ. ສືບຄົ້ນເມື່ອ 29 ມິຖຸນາ ຄ.ສ 2026</ref><ref name=":5" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1767 ມີນາຍພານຈາກເມືອງໂພນສິມ (ບ້ານຫຼວງໂພນສິມ) ຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງມາຍັງຝັ່ງຂວາບໍລິເວນປາກຫ້ວຍບັງມຸກ ໄດ້ພົບຊາກເມືອງຮ້າງ ວັດຮ້າງ ແລະມີຕົ້ນຕານຕົ້ນໜຶ່ງມີຍອດເຖິງ 7 ຍອດຕັ້ງຕະຫງ່ານຢູ່ຮິມຝັ່ງຂອງ ທັງຍັງເຫັນກອງອິດປັກຫັກພັງໃຕ້ຕົ້ນຕານ<ref name=":22" /> ເຫັນວ່າເປັນໄຊຍະພູມທີ່ອຸດົມສົມບູນກວ່າຖິ່ນເດີມ ຈຶ່ງກັບໄປລາຍງານແກ່ເຈົ້າຈັນກິນລີ ເມື່ອເຈົ້າຈັນກິນລີເດີນທາງມາກວດເບິ່ງ ກໍຊົງເຫັນວ່າເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງເມືອງບູຮານມາກ່ອນ<ref name=":30">'''ແຂວງມຸກດາຫານ.'''[https://www.mukdahan.go.th/ita2563/1.pdf ແຜນພັດທະນາແຂວງມຸກດາຫານ (ຄ.ສ. 2018 – 2022) ສະບັບທົບທວນ ປະຈຳປີງົບປະມານ ຄ.ສ. 2021] '''(ອ້າງອີງເບິ່ງທີ່ສ່ວນ ຂໍ້ມູນເພື່ອການພັດທະນາ ຄວາມເປັນມາ) (ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນນີ້ລະບຸຊັດເຈນວ່າ ເຈົ້າຈັນກິນລີຈຶ່ງໄດ້ພາໄພ່ພົນຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງ ມາເບິ່ງກໍເຫັນວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງເມືອງບູຮານມາກ່ອນ) ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນຊາກເມືອງບູຮານຕັ້ງຢູ່ຈິງກ່ອນສ້າງເມືອງມຸກດາຫານ'''</ref> ແລະເປັນທຳເລເໝາະສົມແກ່ການຕັ້ງບ້ານເມືອງ ຈຶ່ງໄດ້ນຳໄພ່ພົນອົບພະຍົບຂ້າມຟາກມາຕັ້ງຖິ່ນຖານ ນະ ບໍລິເວນປາກຫ້ວຍບັງມຸກນັ້ນ<ref name=":5">'''ສຳນັກງານແຂວງມຸກດາຫານ.''' [http://www.mukdahan.go.th/history.htm ປະຫວັດຄວາມເປັນມາເມືອງມຸກດາຫານ]. ສືບຄົ້ນ 26 ມິຖຸນາ 2569, '''[http://web.archive.org/web/20220619064413/http://www.mukdahan.go.th/history.htm ເກັບຖາວອນ] ('''19 ມິຖຸນາ 2565).</ref> ແລະດຳເນີນການສ້າງເມືອງຂຶ້ນໃໝ່ເທິງພື້ນທີ່ເດີມ ແມ້ຈະເປັນການສ້າງທັບລົງເທິງຮາກຖານເມືອງຮ້າງ ແຕ່ກໍມິໃຊ່ການຕັ້ງເມືອງໃໝ່ໂດຍສິ້ນເຊີງ ຫາກເປັນການຟື້ນຟູ ແລະຕໍ່ຍອດຈາກເມືອງເກົ່າ<ref name=":22" /> <ref name=":18" /><ref name=":5" /><ref name=":30" /> ລະຫວ່າງທີ່ເຈົ້າຈັນກິນລີຄວບຄຸມບ່າວໄພ່ຫັກຮ້າງຖາງພົງເພື່ອສ້າງບ້ານເມືອງນັ້ນ ໄດ້ມີການຄົ້ນພົບ[[ພະພຸດທະຮູບ]] 2 ອົງໃຕ້ຕົ້ນໂພຮິມຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ ອົງໃຫຍ່ເປັນພະພຸດທະຮູບກໍ່ອິດຖືປູນ ອົງນ້ອຍເປັນພະພຸດທະຮູບໂລຫະຫຼໍ່ດ້ວຍເຫຼັກເນື້ອດີ ຊາວເມືອງຈຶ່ງຮ່ວມໃຈກັນສ້າງວັດຂຶ້ນໃໝ່ເທິງວັດຮ້າງຮິມຝັ່ງຂອງ ຂະໜານນາມວ່າ '''ວັດສີມຸງຄຸນ (ສີມົງຄົນ)''' ພ້ອມທັງສ້າງກຸດິວິຫານ ແລະອັນເຊີນພະພຸດທະຮູບທັງສອງຂຶ້ນປະດິດສະຖານ ທະວ່າເກີດປາຕິຫານ ພະພຸດທະຮູບອົງນ້ອຍກັບລົງໄປປະດິດສະຖານໃຕ້ຕົ້ນໂພເດີມຫຼາຍຄັ້ງ ແລະຄ່ອຍໆ ຈົມດິນລົງຈົນເຫຼືອພຽງພະເກດໂຜ່ພົ້ນພື້ນ ຊາວບ້ານຈຶ່ງສ້າງແທ່ນສັກກາລະບູຊາຄອບໄວ້ ຂະໜານນາມວ່າ '''[[ພະຫຼຸບເຫຼັກ]]''' ສ່ວນພະພຸດທະຮູບອົງໃຫຍ່ໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ '''[[ພະເຈົ້າອົງຫຼວງ]]''' ປະດິດສະຖານເປັນພະປະທານຂອງວັດ ພາຍຫຼັງວັດໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ '''[[ວັດສີມົງຄົນໃຕ້]]''' (ພະອາລາມຫຼວງ ຊັ້ນຕີ ຊະນິດວໍລະວິຫານ) ພະພຸດທະຮູບທັງສອງອົງຈຶ່ງນັບເປັນພະຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງມຸກດາຫານມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ<ref name=":5" /> (ອະນິ່ງ ປັດຈຸບັນບໍລິເວນທີ່ພະຫຼຸບເຫຼັກຈົມດິນຖືກກະແສນໍ້າເຊາະຕະຫຼິ່ງພັງທະລາຍລົງໝົດແລ້ວ ຄົງເຫຼືອພຽງແທ່ນສັກກາລະທີ່ຍ້າຍມາເກັບຮັກສາໄວ້ໜ້າພະວິຫານວັດສີມົງຄົນໃຕ້)<ref name=":18" /><ref name=":5" /><ref name=":30" /> ຕໍ່ມາໃນຍາມຄ່ຳຄືນ ໄດ້ມີຜູ້ພົບເຫັນດວງແກ້ວສີສົດໃສເປົ່ງແສງເປັນປະກາຍແວວວາວລອຍອອກຈາກຕົ້ນຕານ 7 ຍອດຮິມຝັ່ງຂອງ ລ່ອງລອຍໄປຕາມລຳນໍ້າຂອງແທບທຸກຄືນ ຈວນຈົນໃກ້ຮຸ່ງຈຶ່ງລອຍກັບມາທີ່ເດີມ ເຈົ້າຈັນກິນລີຊົງຖືເປັນສຸບນິມິດ ແລະຂະໜານນາມແກ້ວນັ້ນວ່າ '''"ແກ້ວມຸກດາຫານ"''' ເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າເປັນແກ້ວວິເສດໜຶ່ງໃນເກົ້າປະການຕາມຕຳນານແກ້ວນົບພະລັດ ປະກອບກັບມີການພົບໄຂ່ມຸກໃນຫອຍກີ້ແມ່ນໍ້າຂອງບ່ອຍຄັ້ງ<ref name=":17" /><ref name=":18" /> ຈຶ່ງໄດ້ປະກາດນາມເມືອງທີ່ຕັ້ງໃໝ່ວ່າ '''ເມືອງມຸກດາຫານ''' ສະຖາປະນາຂຶ້ນໃນເດືອນ 4 ປີກຸນ ກົງກັບປີ ຄ.ສ. 1770<ref name="phongsawadan_part4" /><ref name=":5" /> ເຫດການທັງໝົດນີ້ດຳເນີນໄປໃນຊ່ວງຕົ້ນ[[ອານາຈັກທົນບຸລີ|ສະໄໝອານາຈັກທົນບຸລີ]]<ref name=":30" /><ref name=":5" /> ==== ການຜະໜວກເຂົ້າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫຍາມໃນສະໄໝກຸງທົນບຸລີ ==== ''ບົດຄວາມຫຼັກ: [[ອານາຈັກທົນບຸລີ]]'' ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1778 [[ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ]]ຊົງແຜ່ແສນຍານຸພາບຂຶ້ນມາຍັງລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງ ໄດ້ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ [[ສົມເດັດເຈົ້າພະຍາມະຫາກະສັດສຶກ]] ແລະເຈົ້າພະຍາຈັກກີຍົກກອງທັບຂຶ້ນມາປາບປາມ ແລະລວບລວມຫົວເມືອງນ້ອຍໃຫຍ່ຕາມລຳນໍ້າຂອງເຂົ້າເປັນຂ້າຂອບຂັນທະສີມາຂອງກຸງທົນບຸລີ <ref name=":3" /><ref name=":17" /> ເມືອງມຸກດາຫານຈຶ່ງຖືກຜະໜວກເຂົ້າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫຍາມ ແລະໄດ້ຮັບການຍົກຖານະເປັນຫົວເມືອງ<ref name=":5" /> ດ້ວຍຄວາມດີຄວາມຊອບ ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດຈຶ່ງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ ເຈົ້າຈັນກິນລີ ດຳລົງບັນດາສັກເປັນ '''ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ''' ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານຄົນທຳອິດຢ່າງເປັນທາງການ ແລະພະລາຊະທານນາມເມືອງວ່າ "ເມືອງມຸກດາຫານ"<ref name=":17" /><ref name=":18" /><ref name=":30" /> (ບາງເອກະສານເອີ້ນນາມວ່າ '''ເຈົ້າພະຍາສີໂສລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ''') ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ) ໄດ້ປົກຄອງເມືອງມຸກດາຫານພາຍໃຕ້ພະລາຊະອຳນາດຂອງກຸງທົນບຸລີສືບມາ ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງກົມການເມືອງຂຶ້ນ ໂດຍໃຫ້<ref name=":3" /> # '''ທ້າວກິ່ງ''' ເປັນອຸປະຮາດ # '''ທ້າວອຸ່ນ''' ເປັນລາຊະວົງ # '''ທ້າວຊູ''' ເປັນລາຊະບຸດ <ref name=":3" /> ທ່ານມີບຸດທິດາລວມ 7 ຄົນ ໄດ້ແກ່ ທ້າວກິ່ງ ທ້າວອຸ່ນ ທ້າວຊູ ແລະທິດາອີກ 4 ຄົນ<ref name=":27">'''ສະຖານກົງສຸນໃຫຍ່ ນະ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ''' [https://savannakhet.thaiembassy.org/th/content/106163-%E0%B8%81%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B8%8D%E0%B9%88-%E0%B8%93-%E0%B9%81%E0%B8%82%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95-%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%89%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%89%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B9%8C%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-(%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%B5)-%E0%B8%93-%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%81%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3?page=5d84a44c15e39c26b400455c . ຂ່າວກົງສຸນໃຫຍ່ ນະ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ເຂົ້າຮ່ວມພິທີເປີດງານ ແລະສະເຫຼີມສະຫຼອງອານຸສາວະລີພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດ ອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ).] ສືບຄົ້ນ 17 ພຶດສະພາ 2569, '''(ອ້າງອີງສ່ວນປະຫວັດສາດ)'''</ref> ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ) ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳໃນປີ ຄ.ສ. 1804<ref name=":5" /><ref name=":27" /> ລວມໄລຍະເວລາທີ່ເປັນຜູ້ນຳໃນການສ້າງ ແລະປົກຄອງເມືອງມຸກດາຫານນານເຖິງ 34 ປີ<ref name=":22" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> == ເຫດການສຳຄັນໃນສະໄໝລັດຕະນະໂກສິນ == ''ບົດຄວາມຫຼັກ: [[ອານາຈັກລັດຕະນະໂກສິນ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ)]]'' ນັບຕັ້ງແຕ່ລັດຊະສະໄໝຂອງພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດຯ ເປັນຕົ້ນມາ ເມືອງມຸກດາຫານດຳລົງຖານະຫົວເມືອງປະເທດລາດພາຍໃຕ້ລາຊະວົງຈັກກີ ມີເຫດການສຳຄັນປາກົດໃນແຕ່ລະລັດຊະສະໄໝ ໂດຍສະຫຼຸບດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້<ref name=":2">'''ພານຸລັງສີ ເດືອນໂຮ້ງ. (2550).''' [https://thesis.swu.ac.th/swuthesis/Eco_Pla_Man/Panurangsri_D.pdf ການສຶກສາແນວທາງການພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວແຂວງມຸກດາຫານໃຫ້ເປັນເມືອງທ່ອງທ່ຽວຊາຍແດນ (ວິທະຍານິພົນປະລິນຍາມະຫາບັນດິດ). ມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະຣິນວິໂຣດ.] '''(ເບິ່ງທີ່ພາກຜະໜວກ ຈ ພັດທະນາການທາງປະຫວັດສາດຂອງເມືອງມຸກດາຫານ ອ້າງອີງພາກຜະໜວກ ຈ ທັງໝົດ)'''</ref> ==== ສະໄໝພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) (ຄ.ສ. 1805–1840) ==== ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ຜູ້ເປັນໂອລົດຂອງພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດຯ ແລະເປັນອຸປະຮາດເມືອງມຸກດາຫານ ໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງໃນອັນດັບທີ 2 ສືບຕໍ່ມາເປັນໄລຍະເວລາຍາວນານເຖິງ 35 ປີ ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານສັນຍາບັດເປັນທີ່ ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ໃນລັດຊະສະໄໝລັດຊະການທີ 1 ແຫ່ງກຸງລັດຕະນະໂກສິນ) ທ່ານໄດ້ຂໍພະລາຊະທານແຕ່ງຕັ້ງກົມການເມືອງມຸກດາຫານຕາມຕຳແໜ່ງຄື<ref name=":3" /> # ທ້າວອຸ່ນ ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນອຸປະຮາດ # ທ້າວຊູ ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວແຜ່ນ ເປັນລາຊະບຸດ ພ້ອມກັບໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງກົມການເມືອງ ແລະທ້າວເພຍຊັ້ນຜູ້ນ້ອຍຄົບຕາມຕຳແໜ່ງ ຄື ເມືອງແສນ ເມືອງຈັນ (ຕຳແໜ່ງຝ່າຍທະຫານ) ເມືອງຊ້າຍ ເມືອງຂວາ ເມືອງກາງ (ຕຳແໜ່ງຝ່າຍມະຫາດໄທ) ຊາເນດ ຊານົນ ຊາບັນດິດ (ຕຳແໜ່ງໜ້າທີ່ໃນການຮ່າງ ແລະອ່ານໜັງສືລາຊະການ) ເມືອງມຸກ ເມືອງຮາມ (ຕຳແໜ່ງຄວບຄຸມເຮືອນຈຳ) ນາເໜືອ ນາໃຕ້ (ຕຳແໜ່ງລວບລວມສະບຽງອາຫານໃສ່ຍຸ້ງສາງໄວ້ຮັບສຶກສົງຄາມ)<ref name=":3" /> ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ ມີບຸດທິດາຫຼາຍຄົນກັບພັນລະຍາຫຼາຍທ່ານ ໂດຍພັນລະຍາຄົນທີ 1 ຊື່ ເຈົ້ານາງຍອດແກ້ວ ມີບຸດທິດາລວມ 6 ຄົນ ຄື ທ້າວພົມ ທ້າວທັງ ທ້າວຄຳ ນາງຄິມ ນາງເຮົ້າ ນາງລຸນ ສ່ວນພັນລະຍາຄົນອື່ນກໍມີບຸດທິດາອີກຈຳນວນຫຼາຍ ຄັ້ນຢູ່ຕໍ່ມາອຸປະຮາດ (ອຸ່ນ) ແລະລາຊະວົງ (ຊູ) ໄດ້ເຖິງແກ່ກຳ ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງຈຶ່ງໄດ້ຂໍພະລາຊະທານສັນຍາບັດໃຫ້ບຸດ 3 ຄົນ ຂຶ້ນເປັນກົມການເມືອງ ຄື<ref name=":3" /> # ທ້າວພົມ ເປັນອຸປະຮາດ # ທ້າວທັງ ເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວຄຳ ເປັນລາຊະບຸດ ໃນຫ້ວງເວລາດຽວກັນນັ້ນ ໄດ້ເກີດເຫດການສຳຄັນໃນລາຊະຕະກູນ ໂດຍໃນປີ ຄ.ສ. 1800 '''"ອາດຊະຍາແມ່ເຈົ້າບັງມຸກ"''' ອັກຄະຣະມະເຫສີ ແລະພະມານດາຂອງເຈົ້າເມືອງໃນຂະນະນັ້ນ ໄດ້ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳ<ref name=":4" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1806 ເກີດຄວາມຮ່ວມມືຄັ້ງໃຫຍ່ທາງສາສະໜາ ເມື່ອ'''ເຈົ້າອານຸວົງແຫ່ງວຽງຈັນ''' ພ້ອມດ້ວຍເຈົ້າເມືອງນະຄອນພະນົມ ແລະເຈົ້າເມືອງບັງມຸກ ໄດ້ເກນຜູ້ຄົນຮ່ວມກັນສ້າງ '''"ຂົວ"''' (ຂົວ) ເຊື່ອມທາງເດີນເຂົ້າສູ່ອົງພະມະຫາທາດວັດທຸ່ງ (ສ້າງຂົວໜ້າວັດໄປລົງທ່ານໍ້າຮິມຝັ່ງຂອງ<ref name=":22" />) ຢ່າງໃດກໍຕາມ ເນື່ອງດ້ວຍຂະໜາດຂອງງານທີ່ໃຫຍ່ໂຕນັກ ການກໍ່ສ້າງໃນປີນັ້ນຈຶ່ງຍັງບໍ່ແລ້ວເສັດ ຈົນກະທັ່ງຂ້າມມາເຖິງປີ ຄ.ສ. 1807 ຂົວດັ່ງກ່າວຈຶ່ງສ້າງສຳເລັດ ເຈົ້າອານຸວົງໄດ້ສະເດັດກັບມາຮ່ວມງານສະເຫຼີມສະຫຼອງຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ ທະວ່າໃນປີດຽວກັນນັ້ນເອງ ກັບເກີດລາງຮ້າຍຂຶ້ນເມື່ອ'''"ເສວດສັດ"''' ຫຼືຍອດສັດຂອງພະທາດຫັກຕົກລົງມາ ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ '''"ອາດຊະຍາເຈົ້າບັງມຸກ"''' (ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ) ກໍເຖິງແກ່ພິຣາໄລຕາມໄປ <ref name=":4" /><ref>'''ສັນຍາ ຊີວະປະເສີດ Sanya Jiwaprasert''' '''[https://ejournals.swu.ac.th/index.php/JOS/article/view/4785/4594 ຄວາມຊົງຈຳກ່ຽວກັບດິນແດນສອງຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງໃນປະຫວັດສາດໄທ ແລະປະຫວັດສາດລາວ]'''Memories of land along the Mekong River in Thai History and Laos history ວາລະສານສັງຄົມສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະຣິນວິໂຣດ ປີທີ 17 ສະບັບເດືອນມັງກອນ-ທັນວາ 2557 '''ສະບັບວາລະສານບໍ່ແມ່ນສະບັບເຕັມ'''</ref> ໃນດ້ານສາສະໜາ ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ພ້ອມດ້ວຍພັນລະຍາ (ເຈົ້ານາງຍອດແກ້ວ) ໄດ້ສ້າງວັດປະຈຳຕະກູນຂຶ້ນກາງເມືອງມຸກດາຫານ ຊາວບ້ານເອີ້ນວ່າ "ວັດກາງ" ວັດນີ້ຈຶ່ງເປັນວັດສຳຄັນປະຈຳລັດຊະການຂອງທ່ານ<ref name=":7">'''ການທ່ອງທ່ຽວແຫ່ງປະເທດໄທ (ທທທ.)'''. [https://thai.tourismthailand.org/Attraction/%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%A2%E0%B8%AD%E0%B8%94%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B9%89%E0%B8%A7%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B8%A2 ປະຫວັດວັດຍອດແກ້ວສີວິໄຊ.] ສືບຄົ້ນ 26 ມິຖຸນາ 2569, </ref> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1812 ພະເຈົ້າອານຸລຸດທະຣາດວຽງຈັນ ແລະພະບໍລົມມະຣາຊາ (ສຸດຕາ) ເຈົ້າເມືອງນະຄອນພະນົມ ພະຍາຈັນທະສຸລິຍະວົງສາ (ກິ່ງ) ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ ໄດ້ມາຮ່ວມກັນສະຫຼອງຫໍພະແກ້ວໃນວັດພະທາດພະນົມ<ref name=":22" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1815 ປີເຣີອນກຸນ ເຈົ້າອຸປະຮາດແຫ່ງເມືອງມຸກດາຫານເຖິງແກ່ກຳ ໃນວັນພຸດ ເດືອນ 10 ແຮມ 15 ຄ່ຳ ແລະໃນປີນັ້ນເອງ ເຈົ້າເມືອງຄຳທອງຕ້ອງຫຼົບໜີຈາກເມືອງຂອງຕົນຂຶ້ນມາພຶ່ງອາໄສທີ່ເມືອງມຸກດາຫານ<ref name=":4" /> ''ບົດຄວາມຫຼັກ:[[ກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ|ກະບົດຂອງເຈົ້າອານຸວົງຕໍ່ການປົກຄອງຂອງສະຫຍາມ]]'' ຕະຫຼອດລັດຊະສະໄໝຂອງທ່ານ ເມືອງມຸກດາຫານມີບົດບາດໂດດເດັ່ນທາງການທະຫານ ໂດຍສະເພາະເມື່ອເກີດ[[ກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ]]ໃນປີ ຄ.ສ. 1826 ທ່ານໄດ້ນຳກຳລັງພົນເມືອງມຸກດາຫານເຂົ້າຮ່ວມຮົບຄຽງຂ້າງສະຫຍາມຢ່າງແຂງຂັນ ແມ້ວ່າໃນລັດຊະສະໄໝພະເຈົ້າອານຸວົງ ແມ້ຈະເປັນກະສັດປະເທດລາດ ແຕ່ຊົງພະຍາຍາມສະແດງບົດບາດຂອງຜູ້ນຳລ້ານຊ້າງທີ່ເຄີຍປະຕິບັດ ພະອົງຊົງຮ່ວມກັບເຈົ້າເມືອງນະຄອນພະນົມ ພະບໍລົມມະຣາຊາ (ມັງ) ແລະເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານສະໄໝເຈົ້າຈັນທອນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ມາບູລະນະພະທາດ ແລະສ້າງຂົວໜ້າວັດໄປລົງທ່ານໍ້າຮິມຝັ່ງຂອງ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1806 ແລະ 1807 <ref name=":22" /><ref name=":4" /> ສະໄໝເຈົ້າຈັນທອນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ແມ້ວ່າຈະມີຄວາມສຳພັນອັນດີກັບເຈົ້າອານຸວົງພຽງໃດ ກໍພ້ອມຮົບຄຽງຂ້າງສະຫຍາມ ເມື່ອສົງຄາມສະຫງົບລົງ ທ່ານຍັງໄດ້ດຳເນີນການຕາມນະໂຍບາຍກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນຫຼາກຫຼາຍຊາດຕະພັນຈາກຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງ ອາທິ ຊາວຜູ້ໄທ ແລະຊາວຢໍ້ ໃຫ້ເຂົ້າມາຕັ້ງຖິ່ນຖານເທິງຝັ່ງຂວາຢ່າງເປັນລະບົບ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1832 ເມືອງມຸກດາຫານຕ້ອງປະສົບກັບພາວະຝົນແລ້ງຢ່າງໜັກ ລາດສະດອນທຳນາໄດ້ຜົນຜະລິດເສຍຫາຍເຖິງສອງສ່ວນຈາກສາມສ່ວນ ເມືອງສາມາດເກັບເຂົ້າຂຶ້ນສາງໄດ້ພຽງ 6,000 ຖັງ ຈຳຕ້ອງແບ່ງສົ່ງໄປຊ່ວຍກອງທັບທີ່ເມືອງນະຄອນພະນົມ 1,500 ຖັງ ແລະແຈກຢາຍໃຫ້ຄອບຄົວຜູ້ໂຍກຍ້າຍມາຈາກຝັ່ງຊ້າຍອີກ 1,600 ຖັງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ລາດສະດອນບາງສ່ວນດືອດຮ້ອນເຖິງຂັ້ນຕ້ອງບໍລິໂພກເຂົ້າຜະສົມມັນ ແລະກະລອຍ<ref name=":2" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1836 ຊົງພະລາຊະດຳລິເຖິງຫົວເມືອງລາວຝ່າຍຕາເວັນອອກ ແລະເຂມອນປ່າດົງທີ່ຍັງບໍ່ມີການທຳບັນຊີຊາຍສະກັນໃຫ້ທາບຈຳນວນແນ່ນອນ ຈຶ່ງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຈັດຂຸນຫຼວງອອກໄປສຳຫຼວດແບ່ງເປັນສາມສາຍ ໄດ້ແກ່ ເຈົ້າພະຍາບໍດິນທະເດຊາຮັບຜິດຊອບ 13 ເມືອງ ຄື ເມືອງຂຸຂັນ ສຸລິນ ສັງຂະ ສີສະເກດ ເດດອຸດົມ ນະຄອນຈຳປາສັກ ອຸບົນ ສຸວັນນະພູມ ຍະໂສທອນ ສີທັນດອນ ຊຽງແຕງ ແສນປາງ ແລະອັດຕະປື ດ້ານພະມະຫາເທບ (ປ້ອມ) ເຊິ່ງເປັນພະຍາມະຫາອຳມາດໃຫ້ຂຶ້ນໄປຊຳລະບັນຊີຄົນເກົ່າ ແລະຜູ້ຂ້າມມາໃໝ່ໃນ 12 ເມືອງ ໄດ້ແກ່ ເມືອງນະຄອນພະນົມ ບ້ານທ່າອຸເທນ ສະກົນນະຄອນ ໄຊຍະບຸລີ ກາລະສິນ ຮ້ອຍເອັດ ມຸກດາຫານ ເຂມະລາດ ຄົງເຈຍມ ສະເມັຍະ ສາລະວັນ ແລະຄຳທອງໃຫຍ່ ສ່ວນພະພິເລນທອນເທບ (ຂຳ) ຮັບຜິດຊອບ 6 ເມືອງ ຄື ເມືອງໜອງຄາຍ ໜອງຫານ ຂອນແກ່ນ ຊົນນະບົດ ພູວຽງ ແລະປາກເຫືອງ ຂຸນຫຼວງທັງສາມສາຍໄດ້ຍົກອອກເດີນທາງພ້ອມກັນ ນະ ເດືອນ 2 ຂຶ້ນ 6 ຄ່ຳ ໃນປີດຽວກັນນັ້ນ ໝື່ນຣາຊາກົນກອນຈັບຊ້າງພາຍສີຄຳແດງລັກສະນະພິເສດ ຕາຂາວ ເລັບຂົນຫູຍາວສີເຫຼືອງ ເອີ້ນວ່າຂະຫຼຸມປະຈຽດ ຈາກໂຂຼມທີ່ບ້ານເຫຼົ່າ ສູງ 4 ສອກ 3 ນິ້ວ ນຳເຂົ້າມາກຸງເທພຯ ນະ ວັນອັງຄານ ເດືອນ 2 ແຮມ 2 ຄ່ຳ ແລະໄດ້ຮັບພະລາຊະທານນາມຂຶ້ນລະວາງວ່າ ພະບໍລົມມະກຸນຊອນ ບໍລິວານຂະຫຼຸມປະຈຽດ ກຽດຕິຄຸນວິບູນຍະຍົດ ຄະຊະອັກຄະນີພົງ ມຸງຄຸນລັກສະນະເລີດຟ້າ<ref>'''ພົງສາວະດານ ກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ລາຊະການທີ່ 3 ສະບັບເຈົ້າພະຍາທິພາກອນວົງ ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' (2560, 19 ກຸມພາ). [https://vajirayana.org/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B9%8C-%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%93/%E0%B9%91%E0%B9%90%E0%B9%99-%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B9%84%E0%B8%9B%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B8%87-%E0%B9%93%E0%B9%91-%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87 109. ຂຸນຫຼວງອອກໄປທຳບັນຊີເຂມອນປ່າດົງ 31 ເມືອງ.] ພິມແຈກເປັນທີ່ລະລຶກ ໃນງານພະລາຊະທານເພິງສົບ ທ່ານຜູ້ຍິງວົງສານຸປະພັດ (ຕາດ ສະນິດວົງ ນະອະຍຸດທະຍາ)ວັນທີ 17 ມີນາ ຄ.ສ. 1938, ນະ ເມລຸວັດເທບສິລິນທາວາດ; ພິມທີ່ໂຮງພິມໂສພົນນະພິພັດທະນາກອນ ສືບຄົ້ນ 28 ມິຖຸນາ 2569, </ref> ''ບົດຄວາມຫຼັກ:[[ອານາມສະຫຍາມຍຸດ]]'' ໃນປີດຽວກັນນີ້ເອງ (ປີ ຄ.ສ. 1836) "ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມອນ ແລະຍວນໃນລັດຊະການທີ 3 ຕອນທີ 1" (ສະບັບທີ 4 ໃບບອກເມືອງອຸບົນລາຊະທານີ ເລື່ອງແຕ່ງທ້າວເພຍໄປຮັກສາລາຊະການທາງເມືອງມຸກດາຫານ) ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຕ້ອງມີການແຕ່ງຕັ້ງຂຸນນາງທ້ອງຖິ່ນຢ່າງ "ທ້າວສຸວໍ" ແລະ "ເພຍຊຽງເໜືອ" ໃຫ້ຄຸມກຳລັງພົນໄປຮັກສາລາຊະການ ແລະຟັງສືບຂ່າວລາຊະການໃນພື້ນທີ່ຊາຍແດນຊ່ວງເວລາທີ່ສະຫຍາມກຳລັງເຮັດສົງຄາມ ແລະເຝົ້າຣະວັງຄວາມເຄື່ອນໄຫວຂອງຍວນ (ອານາມສະຫຍາມຍຸດ) <ref>'''ກົມສິລະປະກອນ .''' '''[https://www.finearts.go.th/storage/contents/file/xQ698SILhIwft0wS8TLFAK1J8zpEMdPKEeo8FmUw.pdf ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມອນ ແລະຍວນ ໃນລັດຊະການທີ 3]'''ສະບັບທີ 4 ໃບບອກເມືອງອຸບົນລາຊະທານີ ເລື່ອງ. ແຕ່ງທ້າວເພຍໄປຮັກສາລາຊະການທາງເມືອງມຸກດາຫານ ສະບັບກົມສິລະປະກອນ ('''ເບິ່ງທີ່ໜ້າ 133) ສຳລັບວິກິຊອກ (ງານຍັງບໍ່ແລ້ວ). ເບິ່ງທີ່ [[s:ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມອນ ແລະຍວນໃນລັດຊະການທີ່_3_ຕອນທີ່_1|ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມອນ ແລະຍວນໃນລັດຊະການທີ 3 ຕອນທີ 1]]''' </ref> ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1840 ສະມຸຫານາຍົກມີທ້ອງຕາພະລາຊະສິງແຈ້ງວ່າ ກຸ່ມຄົນຫຼາຍເຜົ່າພັນທາງຝັ່ງຊ້າຍ ເຊັ່ນ ຜູ້ໄທ ຂ່າ ກະໂຊ່ ກະເລີງ ຢໍ້ ອາດຕົກເປັນກຳລັງໃຫ້ຝ່າຍຍວນ ຈຶ່ງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ ພະເທບວໍລະໄຊ (ບຸນຈັນ) ເຈົ້າເມືອງເຂມະລາດເປັນແມ່ທັບ ຄຸມກຳລັງຈາກເມືອງອຸບົນຯ ເມືອງເຂມະລາດ ແລະເມືອງມຸກດາຫານ ຍົກພົນຂ້າມຂອງໄປກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນເຂົ້າມາ ເພື່ອຕັດກຳລັງຂອງກອງທັບຍວນ<ref name=":2" /> ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳ ເມື່ອເດືອນຈຽງ (ເດືອນອ້າຍ) ແຮມ 5 ຄ່ຳ ປີ ຄ.ສ. 1840<ref name=":3" /> ==== ສະໄໝພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ) (ຄ.ສ. 1841–1862) ==== ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ) ໂອລົດຂອງພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ເດີມດຳລົງຕຳແໜ່ງອຸປະຮາດ ໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເປັນເຈົ້າເມືອງໃນປີ ຄ.ສ. 1841 ໄດ້ຂໍພະລາຊະທານສັນຍາບັດແຕ່ງຕັ້ງກົມການເມືອງຂຶ້ນໃໝ່ ຄື # ທ້າວຄຳ ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນອຸປະຮາດ # ທ້າວສຸຣາດ ເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວຈີນ ເປັນລາຊະບຸດ (ບຸດພະຍາຈັນຯ ເຈົ້າເມືອງລຳດັບທີ 2 ມານດາເປັນເຈົ້ານະຄອນຈຳປາສັກ) ໃນລັດຊະການນີ້ ທ່ານເປັນຜູ້ຂໍພະລາຊະທານຕັ້ງ'''ເມືອງໜອງສູງ'''ຂຶ້ນເປັນເມືອງບໍລິວານເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1844<ref name=":1">'''ພະລາຊະພົງສາວະດານ ກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ລາຊະການທີ່ 4 ຄ.ສ. 1851 – 1868 ສະບັບເຈົ້າພະຍາທິພາກອນວົງ ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' ຈົດໝາຍເຫດພະລາຊະກິດລາຍວັນ. (2560, 26 ກຸມພາ). [https://vajirayana.org/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B9%8C-%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%94/%E0%B9%92%E0%B9%91%E0%B9%91-%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%81%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3 '''211. ຊົງຕັ້ງ ແລະແປງນາມເຈົ້າເມືອງກົມການ.''']ພິມເປັນທີ່ລະລຶກ ໃນງານພະລາຊະທານເພິງສົບ ຄຸນຍິງທັມມະສານເນຕິ (ອົບ ບຸນນາກ); ວັນທີ 17 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1934 ນະ ວັດປະຍູນວົງສາວາດ; ພິມທີ່ໂຮງພິມພະຈັນ ທ່າພະຈັນ ພະນະຄອນ ສືບຄົ້ນ 7 ມິຖຸນາ 2569, </ref> ເພື່ອໃຫ້ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງກຸ່ມຊາວຜູ້ໄທທີ່ອົບພະຍົບມາ<ref name=":8">'''ຫໍຈົດໝາຍເຫດແຫ່ງຊາດ.''' [[s:ສານຕາເຈົ້າພະຍາຈັກກີ_ເລື່ອງ_ຕັ້ງເມືອງໜອງສູງ|ສານຕາເຈົ້າພະຍາຈັກກີ ເລື່ອງ ຕັ້ງເມືອງໜອງສູງ]]. ຈົດໝາຍເຫດ ຣ.3 ຈ.ສ. 1206 (ປີ ຄ.ສ. 1844) ເລກທີ 33 ຫໍສະໝຸດແຫ່ງຊາດ. '''(ວິກິຊອກ ງານຄັດລອກຈາກຕົ້ນສະບັບ)'''</ref> ນອກຈາກນີ້ ໃນປີ ຄ.ສ. 1845 ເນື່ອງຈາກກອງທັບຍວນໄດ້ເຂົ້າຣຸກຣານດິນແດນທາງຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງຢູ່ເນືອງໆ ພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ (ລັດຊະການທີ 3) ຈຶ່ງໄດ້ເກນທັບຈາກຫົວເມືອງຕ່າງໆ ລວມທັງເມືອງມຸກດາຫານ 1,100<ref name=":25">'''ພົງສາວະດານ ກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ລາຊະການທີ່ 3 ສະບັບເຈົ້າພະຍາທິພາກອນວົງ ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ. [https://vajirayana.org/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B9%8C-%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%93/%E0%B9%91%E0%B9%94%E0%B9%94-%E0%B8%9A%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B8%9E%E0%B9%84%E0%B8%A7%E0%B9%89%E0%B8%95%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%8D%E0%B8%A7%E0%B8%99 ๑๔๔. ບອກເຈົ້າພະຍາບໍດິນທະເດຊາເລື່ອງຈັດການທັບໄວ້ຕໍ່ສູ້ຍວນ] ສະບັບເຈົ້າພະຍາທິພາກອນວົງພິມແຈກເປັນທີ່ລະລຶກ ໃນງານພະລາຊະທານເພິງສົບ ທ່ານຜູ້ຍິງວົງສານຸປະພັດ (ຕາດ ສະນິດວົງ ນະອະຍຸດທະຍາ) ວັນທີ 17 ມີນາ ຄ.ສ. 1938, ນະ ເມລຸວັດເທບສິລິນທາວາດ;ພິມທີ່ໂຮງພິມໂສພົນນະພິພັດທະນາກອນ ສືບຄົ້ນ 7 ມິຖຸນາ 2569,''' ເນື້ອຄວາມ ເມືອງມຸກດາຫານ 1,100..</ref> ຄົນ ຍົກໄປຕີເມືອງພິນ ເມືອງນອງ ເມືອງວັງ ເມືອງຕະໂປນ (ເຊໂປນ) ເມືອງຜາບັງ ເມືອງຊຽງຮ່ອມ ກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນມາຢູ່ທາງຝັ່ງຂວາແມ່ນໍ້າຂອງ ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ຕັ້ງເປັນບ້ານເມືອງຂຶ້ນອີກຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນ ເມືອງເລີນູນະຄອນ ເມືອງໜອງສູງ ເມືອງກຸສິນາຣາຍ ເມືອງວາຣິຊະພູມ ຯລຯ ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານໄດ້ຂໍໃຫ້ທ້າວສິງ ເປັນພະໄກສອນສອນຣາດເຈົ້າເມືອງໜອງສູງຂຶ້ນເມືອງມຸກດາຫານ ສ່ວນທ້າວສາຍເມືອງນະຄອນພະນົມຂໍໃຫ້ເປັນພະແກ້ວໂກມົນ ເຈົ້າເມືອງເລີນູນະຄອນ<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1846 ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ) ໄດ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນວັດກາງເຊິ່ງພະບິດາ ແລະພະມານດາໄດ້ສ້າງໄວ້ ພ້ອມທັງຂະໜານນາມໃໝ່ວ່າ '''"ວັດຍອດແກ້ວສີວິໄຊ"''' ເພື່ອອຸທິດສ່ວນກຸສົນຖວາຍແດ່ເຈົ້ານາງຍອດແກ້ວ ພະມານດາຜູ້ລ່ວງລັບ<ref name=":7" /> ໃນປີດຽວກັນນັ້ນ ທາງກຸງເທພຯ ມີທ້ອງຕາພະລາຊະສິງແຈ້ງເລື່ອງການໃຊ້ເງິນແທນຜົນເລົ່າ (ໝາກແຫ້ງ) ສຳລັບສົ່ງສ່ວຍ ເນື່ອງຈາກຕະຫຼາດຈີນປ່ຽນໄປ ລາຄາຜົນເລົ່າຕົກຕ່ຳ ຈຶ່ງໃຫ້ຄິດລາຄາຜົນເລົ່າຫາບລະ 5 ຕຳລຶງ (20 ບາດ) ໂດຍໃຫ້ເຈົ້າເມືອງເກັບເງິນແທນຈາກຊາຍສະກັນ 10 ຄົນຕໍ່ຜົນເລົ່າ 1 ຫາບ (ເຊິ່ງເປັນເອກະສານສຳຄັນທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງກົນໄກການປັບປ່ຽນລະບົບສ່ວຍໃຫ້ເຂົ້າກັບສະພາວະເສດຖະກິດ)<ref name=":9">'''[https://www.finearts.go.th/promotion/view/15006-%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%A1-%E0%B9%94%E0%B9%91-%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%96%E0%B9%96--%E0%B8%95%E0%B9%88%E0%B8%AD-%E0%B9%96%E0%B9%97--%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B8%9E%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%98%E0%B8%99%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5-%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%84%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%A7%E0%B8%B2-%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-3 ກົມສິລະປະກອນ. ປະຊຸມພົງສາວະດານ ເຫຼັ້ມ 41 ວິກິຊອກ.]''' [[s:ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມອນ ແລະຍວນໃນລັດຊະການທີ່_3_ຕອນທີ່_1|ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມອນ ແລະຍວນໃນລັດຊະການທີ 3 ຕອນທີ 1.]] ສືບຄົ້ນ 26 ມິຖຸນາ 2569, ຈາກ '''(ສະບັບກົມສິລະປະກອນ ເບິ່ງທີ່ໜ້າ 320''' ສຳລັບວິກິຊອກເບິ່ງທີ່ຫົວຂໍ້ ຕາເຖິງເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ)</ref> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1847 ສະໄໝພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ) ຂໍພະລາຊະທານເຄື່ອງຂຽນ ແລະກະຈົກໄປຊ່ອມພະວິຫານ<ref name=":22" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1853 ເມືອງມຸກດາຫານ ໄດ້ຮັບຕາສານ (ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4, ປີ ຄ.ສ. 1853, ເລກທີ 49/6, ‘ຮ່າງຕາເຖິງເມືອງຍະໂສທອນ ເມືອງນະຄອນພະນົມ ເມືອງໜອງຄາຍ ເມືອງໜອງຫານ ເມືອງໄຊຍະບຸລີ ເມືອງໂພນພິໄສ ເມືອງມຸກດາຫານ ໂປດຯ ໃຫ້ເຈົ້າເມືອງສົ່ງໃຫ້ທ້າວເພຍໄປເກ່ຽກລ່ອມພວກເມືອງພວນ) ເຊິ່ງເປັນຄຳສັ່ງໃຫ້ເຈົ້າເມືອງສົ່ງທ້າວເພຍໄປເກ້ຽກລ້ຽມຊາວເມືອງພວນໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ການປົກຄອງ<ref name=":22" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1861 ໄດ້ຮັບ “ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4, ປີ ຄ.ສ. 1861, ເລກທີ 24, ‘ຮ່າງສານຕາເຖິງເມືອງມຸກດາຫານ ໃຫ້ພະຈັນທະສຸລິຍະວົງແຕ່ງທ້າວເພຍໄປຟັງຂ່າວລາຊະການ’” (ເປັນຄຳສັ່ງໃຫ້ແຕ່ງທ້າວເພຍໄປສືບຂ່າວລາຊະການ)<ref name=":22" /> ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ) ມີບຸດທິດາ ຄື ນາຍສະ ທ້າວແທ່ງ ທ້າວຂວ້າງ ນາງຄິມ ນາງຫຼ້າ ທ່ານເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1862 ຫຼັງຄອງເມືອງນານ 20 ປີ ໂດຍມີອຸປະຮາດ (ຄຳ) ຮັກສາລາຊະການເມືອງແທນຕໍ່ມາອີກ 3 ປີ ຈົນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1865<ref name=":3" /> ==== ສະໄໝເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາທິບໍດີ (ເຈົ້າໜູ) (ເຈົ້າຈັນທອນປະທີບ<ref name=":29">'''ສຳນັກງານວິດທະຍະຊັບພະຍາກອນ'''. [https://www.car.chula.ac.th/rarebook/book/54_277/files/assets/downloads/page0056.pdf ຣົບ ພະເຈົ້າລ້ານຊ້າງວຽງຈັນຂັບພົນທະຫານເຂົ້າປ່າຍປືນປຸ້ນ.] '''ຈຸລາລົງກອນມະຫາວິທະຍາໄລ (ອ້າງອີງພະນາມເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ )'''</ref>) (ຄ.ສ. 1865–1869) ==== ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1865 ເມືອງມຸກດາຫານໄດ້ຮັບ “ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4, ປີ ຄ.ສ. 1865, ເລກທີ 25, ‘ຮ່າງສານຕາເຖິງກົມການທ້າວເພຍເມືອງມຸກດາຫານ ເລື່ອງໂປດເກົ້າຯ ຕັ້ງເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ.’” (ເປັນເອກະສານແຈ້ງການແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າເມືອງຄົນໃໝ່) ແລະໃນປີດຽວກັນນັ້ນເອງ ໄດ້ຮັບ “ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4, ປີ ຄ.ສ. 1865, ເລກທີ 30/5, ‘ຄັດບອກວ່າດ້ວຍເມືອງມຸກດາຫານຂໍເລື່ອນອຸປະຮາດເປັນຈາງວາງ.’” (ເປັນເອກະສານກ່ຽວກັບການຂໍເລື່ອນຕຳແໜ່ງອຸປະຮາດ)<ref name=":22" /> ເພາະວິກິດພາຍໃນລາຊະຕະກູນ ເມືອງມຸກດາຫານຈຶ່ງຂາດເຈົ້າເມືອງຢູ່ໄລຍະໜຶ່ງ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1865 [[ພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]]ຊົງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້'''ເຈົ້າໜູ ເຈົ້າຈັນທອນເທບ (ເຈົ້າຈັນທອນປະທີບ)'''<ref name=":15">'''ກົມສິລະປະກອນ.''' [https://www.finearts.go.th/storage/contents/file/D8uE6KSWFEwf6uTfyJhOg7PUvRQ5ED6Onhkk3Dnl.pdf ພົງສາວະດານເມືອງວຽງຈັນເມືອງລ້ານຊ້າງ ແລະ ລຳດັບສະກຸນ ຊາລີຈັນ ລາຊະຕະກູນລ້ານຊ້າງ ວຽງຈັນ]. ເບິ່ງທີ່ພົງສາວະລີລຳດັບສະກຸນຊາລີຈັນ '''(ສາຍສະກຸນເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ຫຼື ເຈົ້າຈັນທອນປະທີບ ເຈົ້າປະເທດລາດມຸກດາຫານ ເບິ່ງທີ່ໜ້າ 72)'''</ref> ເຊື້ອພະວົງຈາກວຽງຈັນເຊິ່ງເຄີຍເປັນເຈົ້າເມືອງຂອນແກ່ນ ມາປົກຄອງເມືອງມຸກດາຫານ ເຈົ້າໜູເປັນພະພາຕິຍະ (ຫຼານລຸງ) ຂອງ[[ເຈົ້າອານຸວົງ]] ແລະເປັນ'''ພະໂອລົດຂອງເຈົ້ານັນທະເສນ (ລຳດັບສະກຸນຊາລີຈັນ ຊັ້ນທີ 7 )''' '''ເປັນຕົ້ນສະກຸນຈັນທະນາກອນ'''<ref name=":15" /> ໄປຮັບລາຊະການຢູ່ທີ່ກຸງເທພຯ ຊົງພະລາຊະທານສັນຍາບັດໃຫ້ເຈົ້າໜູເປັນ '''ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາທິບໍດີ''' ເອກະສານຂອງແຂວງມຸກດາຫານສະກົດວ່າ '''(ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາຫານາທິບໍດີ)'''<ref name=":14" /> (ເນື່ອງຈາກທາງກຸງເທພຯ ບໍ່ໄວ້ໃຈໃຫ້ກັບໄປປົກຄອງວຽງຈັນ ຈຶ່ງຕັ້ງມາດຳລົງຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ<ref name=":22" />) ປາກົດວ່າກົມການເມືອງບໍ່ພໍໃຈທີ່ເຈົ້າໜູເປັນເຈົ້າວຽງຈັນມາປົກຄອງເມືອງມຸກດາຫານ ຈຶ່ງເກີດມີການທະເລາະເບາະແວງບາດໝາງກັນຢູ່ສະເໝີ<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ (ເຈົ້າໜູ) ຈຶ່ງຂໍພະລາຊະທານສັນຍາບັດໃຫ້ # ທ້າວຈີນ ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນອຸປະຮາດ (ທ້າວຈີນເປັນບຸດເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານລຳດັບທີ 2) # ເຈົ້າວີຣະບຸດ (ບຸດເຈົ້າໜູ) ເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວແທ່ງ ເປັນລາຊະບຸດ (ທ້າວແທ່ງເປັນບຸດເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ ລຳດັບທີ 3) ສ່ວນທ້າວຄຳອຸປະຮາດຄົນເດີມ ເຊິ່ງຊາວບ້ານຊາວເມືອງຄິດວ່າຈະໄດ້ເປັນເຈົ້າເມືອງ ເຈົ້າໜູໄດ້ຂໍພະລາຊະທານສັນຍາບັດໃຫ້ເປັນ '''ພະພຶດຕິມົນຕີ''' ຕຳແໜ່ງທີ່ປຶກສາລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ ປີ ຄ.ສ. 1866 ເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ (ເຈົ້າໜູ) ໄດ້ຂໍຍົກບ້ານແຂວງບາງຊາຍຂຶ້ນເປັນ'''ເມືອງພາລຸກາກອນພູມ''' ຂຶ້ນເມືອງມຸກດາຫານ ແລະຂໍພະລາຊະທານໃຫ້ທ້າວທັດ (ບຸດທ້າວທັງລາຊະວົງເມືອງມຸກດາຫານ) ເປັນພະອະມອນຣິດທິທາດາເຈົ້າເມືອງ<ref name=":13">'''ຫໍຈົດໝາຍເຫດແຫ່ງຊາດ''', ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4 ຈ.ສ 1229 (ປີ ຄ.ສ 1867) ເລກທີ 22 "ສານຕາເຖິງເມືອງມຸກດາຫານ ເລື່ອງຕັ້ງພະອະມອນລິດທາດາ ແລະຍົກບ້ານແຂວງບາງຊາຍຂຶ້ນເປັນເມືອງພາລຸກາກອນພູມ." ນຳມາຈາກການອ້າງອີງເຊີງອັນ '''ເບິ່ງທີ່ໜ້າ 62''' '''[https://sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/id/b11056a2-3ed6-40f5-aa86-bc1689168814/Fulltext.pdf?attempt=2 ວິທະຍານິພົນ ຫົວຂໍ້ພັດທະນາການຂອງເມືອງໃນແອ່ງສະກົນນະຄອນ ລະຫວ່າງ ຄ.ສ 1828-1893]''' ໂດຍ ນາຍພູຣິພູມ ຊົມພູນຸດ ວິທະຍານິພົນ ອັກສອນສາດມະຫາບັນດິດ ສາຂາປະຫວັດສາດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ພາກວິຊາປະຫວັດສາດ ບັນດິດວິທະຍາໄລ ມະຫາວິທະຍາໄລສິລະປະກອນ ປີການສຶກສາ 2549 '''ລິຂະສິດຂອງບັນດິດວິທະຍາໄລ ມະຫາວິທະຍາໄລສິລະປະກອນ''' </ref> ສະນັ້ນເມືອງມຸກດາຫານຈຶ່ງມີເມືອງຂຶ້ນໃນຍຸກນັ້ນ ຄື * ເມືອງໜອງສູງ ພະໄກສອນສອນຣາດ (ສິງ) ເປັນເຈົ້າເມືອງ * ເມືອງພາລຸກາກອນພູມ ພະອະມອນຣິດທິທາດາ (ທັດ) ເປັນເຈົ້າເມືອງ ດິນແດນຂອງເມືອງມຸກດາຫານໃນຍຸກນັ້ນກວ້າງຂວາງ ອານາເຂດຈົດແດນຍວນລວມເຖິງເມືອງພິນ ເມືອງນອງ ເມືອງພ້ອງ ເມືອງພານ ເມືອງເຊໂປນ (ຕະໂປນ) ແລະເມືອງວັງມົນ ໃນລັດຊະການນີ້ ມຸກດາຫານໄດ້ຮັບພະລາຊະທານເຄື່ອງຍົດສະເໝີ'''ເມືອງປະເທດລາດ'''<ref name=":1" /><ref name=":10">'''ຊີວະປະເສີດ, ສັນຍາ. (2557)'''. [https://ejournals.swu.ac.th/index.php/JOH/article/view/4504/4325 ຄວາມຊົງຈຳຂອງເມືອງສອງຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ: ມຸກດາຫານ ແລະສະຫວັນນະເຂດ. ວາລະສານປະຫວັດສາດ, ໜ້າ 56.] [https://web.archive.org/web/20231122033520/https://ejournals.swu.ac.th/index.php/JOH/article/download/4504/4325/14732 '''ເກັບຖາວອນ'''] ( 22 ພະຈິກ 2566).'''(ອ້າງອີງທັງສະບັບ)''' </ref><ref>'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' (2563, 22 ມິຖຸນາ). [https://vajirayana.org/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%86-%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%91-%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A9%E0%B8%90%E0%B8%A3%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%B5%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%99/%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A9%E0%B8%90%E0%B8%A3%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%B5%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%99 ລັດທິທັມມະນຽມຣາດສະດອນພາກອີສານ.] ສືບຄົ້ນ 28 ມິຖຸນາ 2569</ref> ແລະລິເລີ່ມປະເພນີການຖວາຍ'''ຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳ''' ນະ ກຸງເທພຯ ທຸກປີຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1867 ເປັນຕົ້ນມາ ເຈົ້າໜູມີບົດບາດສູງໃນການເຊື່ອມສຳພັນກັບລາຊະວົງຈັກກີ ໂດຍຊົງນຳ'''ເຈົ້າຈອມປະທຸມ''' ພະທິດາ (ບໍ່ຮູ້ມານດາ) ເຂົ້າຖວາຍຕົວເປັນບາດບໍລິຈາຣິກາໃນລັດຊະການທີ 4 ອັນເປັນການກະຊັບຄວາມສຳພັນທາງການເມືອງລະຫວ່າງຫົວເມືອງອີສານກັບລາຊະສຳນັກສ່ວນກາງໃຫ້ແໜ້ນແຟ້ນຍິ່ງຂຶ້ນ ປາກົດໃນວັນນະກຳ "ນິຣາດວັງບາງຍີ່ຂັນ" ຂອງ[[ຄຸນພຸ່ມ]]ວ່າ ຄາວທີ່ເຈົ້ານາຍຝ່າຍອີສານປະຊວນ [[ພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້ານາລີລັດຕະນາ]] ໄດ້ສະເດັດພະລາຊະດຳເນີນໄປຊົງເຍືອນທີ່[[ວັງບາງຍີ່ຂັນ]] ໂດຍມີ[[ເຈົ້າຈອມປະທຸມ]] ແລະ[[ເຈົ້າຈອມມານດາດວງຄຳ ໃນລັດຊະການທີ 4|ເຈົ້າຈອມມານດາດວງຄຳ]]ຕາມສະເດັດດ້ວຍ <ref name=":2" /><ref name=":26">'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' ຄຸນພຸ່ມ. (2465). [https://vajirayana.org/%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%A2%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%82%E0%B8%B1%E0%B8%99/%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%A2%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%82%E0%B8%B1%E0%B8%99 '''ນິຣາດວັງບາງຍີ່ຂັນ.'''] (ເນື້ອຫາ'''ເລື່ອງເມືອງມຸກດາຫານ''' ການປ່ວຍຂອງເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ແລະເຫດການລອບຍິງເຈົ້າພົມມະເທວານຸເຄາະຯ ແລະຄວາມສຳພັນໃນລາຊະຕະກູນ ແລະລາຊະສຳນັກສະຫຍາມ) '''ເນື້ອຫາຕ້ອງຖອດຄຳປະພັນ'''</ref> ນອກຈາກນີ້ໃນປີ ຄ.ສ. 1868 ເຈົ້າໜູຍັງໄດ້ເກ້ຍກ່ອມຊາວລາວພວນ ແລະຜູ້ໄທຈາກເມືອງຊຽງຂວາງ ສຸຍ ສົບແອກ ຊຳເໜືອ ເມືອງບົວ ຯລຯ ຈຳນວນ 1,094 ຄົນ ໃຫ້ມາສວາມິພັກ ແລະຕັ້ງບ້ານເຮືອນທີ່ບ້ານໜອງແກວ ຫາດເດືອຍ ທາງຝັ່ງຊ້າຍ (ກົງຂ້າມອຳເພີບຶງການໃນປັດຈຸບັນ) ແລະຂໍພະລາຊະທານຕັ້ງຂຶ້ນເປັນ'''ເມືອງປະຊຸມພະນາໄລ''' ຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານ <ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref name=":1" /> ແລະໃນປີດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມືອງມຸກດາຫານ ໄດ້ຮັບໃບບອກ “ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4, ປີ ຄ.ສ. 1868, ເລກທີ 102/3, ‘ສຸພາອັກສອນເຖິງເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ຕອບເລື່ອງຂໍເລກເມືອງມຸກດາຫານເປັນຕຳຫຼວດມະຫາດເລັກ ແລະກອງລາດຕະເວນຮັກສາເຂດແດນ.’” (ເປັນເອກະສານກ່ຽວກັບການຂໍຕັ້ງກອງກຳລັງຮັກສາດິນແດນ)<ref name=":22" /> ໃນປີ ຄ.ສ. 1868 ເຊັ່ນກັນ ເນື່ອງຈາກຝຣັ່ງໄດ້ດິນແດນຍວນ ແລະເຂມອນກຳລັງຈະຣຸກລ້ຳເຂົ້າມາໃນພະລາຊະອານາເຂດທາງຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຈຶ່ງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ ຫຼວງເດດດັດສະກອນ ຫຼວງອິນທະນອນັນ ຂຸນວິສູດ ແລະມິສເຕີ ໂດຍຊັກຊວນຊາວອັງກິດມາສຳຫຼວດທຳແຜນທີ່ຕາມລຳນໍ້າຂອງຕັ້ງແຕ່ເມືອງຫຼວງພະບາງເຖິງເມືອງມຸກດາຫານ<ref>'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' (2560, 26 ກຸມພາ). '''ພະລາຊະພົງສາວະດານກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ລາຊະການທີ່ 4''' [https://vajirayana.org/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B9%8C-%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%94/%E0%B9%91%E0%B9%97%E0%B9%92-%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95%E0%B8%95%E0%B9%8C%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A5%E0%B8%B3%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B3%E0%B9%82%E0%B8%82%E0%B8%87 172. ທຳແຜນທີ່ອານາເຂດທາງຫົວເມືອງລຳແມ່ນໍ້າຂອງ.] ສືບຄົ້ນ 28 ມິຖຸນາ 2569, </ref> ແລະໃນປີດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມືອງມຸກດາຫານ ໄດ້ຮັບໃບບອກ “ຈົດໝາຍເຫດລັດຊະການທີ 4, ປີ ຄ.ສ. 1868, ເລກທີ 155, ‘ຄັດຕົ້ນສຸພາອັກສອນເມືອງມຸກດາຫານ ເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ບອກເລື່ອງຄອບຄົວເມືອງຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານ.’” (ເປັນເອກະສານທີ່ເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ລາຍງານເລື່ອງລາວຄອບຄົວ ແລະເມືອງຂຶ້ນ)<ref name=":22" /> ເນື່ອງຈາກເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ເປັນເຈົ້າເຊື້ອສາຍວຽງຈັນ ແລະມີນິດໄສຊອບມາກຊູ້ຫຼາຍເມັຽ ຈຶ່ງເກີດຄວາມແຕກແຍກໃນເມືອງມຸກດາຫານ ຄັ້ງໜຶ່ງເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ນັ່ງຄານຫາມ (ສະເລ່ຽງ) ເຂົ້າໄປນະມັດສະການພະທາດພະນົມ ເກີດວິວາດກັບເຈົ້າອາວາດ (ພະຄູພົມມາ) ວັດພະທາດພະນົມຢ່າງຮຸນແຮງ<ref name=":3" /> ໃນປີ ຄ.ສ. 1869 ກົມການເມືອງມຸກດາຫານເຊິ່ງມີພະພຶກສະມົນຕີ (ຄຳ) ຈາງວາງ ອຸປະຮາດ (ຈີນ) ແລະລາຊະບຸດ (ແທ່ງ) ເປັນຜູ້ນຳ ໄດ້ຍື່ນຄຳຟ້ອງກ່າວໂທດເຈົ້າໜູເຖິງ 40 ຂໍ້ຫາ ວ່າປະພຶດຕິມິຊອບ ແລະບຽດບຽນລາດສະດອນຈົນໄດ້ຮັບຄວາມດືອດຮ້ອນ ຈຶ່ງມີທ້ອງຕາຯ ເອີ້ນຕົວເຈົ້າໜູ ແລະບຸດເຂົ້າໄປຕໍ່ສູ້ຄະດີທີ່ກຸງເທພຯ ຜົນການຕັດສິນປາກົດວ່າມີຄວາມຜິດຈິງ ເຈົ້າໜູຈຶ່ງພົ້ນຈາກຕຳແໜ່ງໃນປີນັ້ນ ແລະເຖິງແກ່ພິຣາໄລຂະນະເດີນທາງກັບພະນະຄອນ<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ເຈົ້າໜູມີບຸດ ແລະທິດາກັບເຈົ້ານາງບຸນຄື ເຈົ້ານາງຈຳເລີນ ມານດາ ຣັດຊະນີຈັນທະນາກອນ<ref name=":15" /> ເຈົ້າວີຣະບຸດ ==== ສະໄໝພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ) (ຄ.ສ. 1870–1879) ==== ອະດີດອຸປະຮາດ (ຄຳ) ຜູ້ເປັນບຸດຂອງພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ແລະເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງລາຊະບຸດ ລາຊະວົງ ກັບອຸປະຮາດມາໂດຍລຳດັບ ທັງຍັງເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທີ່ປຶກສາລາຊະການເມືອງໃນຖານະ “ພະພຶດຕິມົນຕີ” ມາກ່ອນ ໄດ້ຮັບພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງໃນປີ ຄ.ສ. 1870 ໂດຍຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ພະລາຊະທານສັນຍາບັດເປັນ '''ພະຈັນສຸລິຍະວົງ''' ຕາມບູຮານລາຊະປະເພນີ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຂໍພະລາຊະທານຕັ້ງກົມການເມືອງຂຶ້ນໃໝ່ ດັ່ງນີ້ # ທ້າວແທ່ງ ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນອຸປະຮາດ (ບຸດເຈົ້າເມືອງລຳດັບທີ 3) # ທ້າວບຸນເຮົ້າ ເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວເລ ເປັນລາຊະບຸດ (ບຸດທ້າວສຸວໍ) ''ບົດຄວາມຫຼັກ: [[ສົງຄາມປາບຮໍ່|ສົງຄາມປາບຮໍ່]]'' ໃນຫ້ວງລັດຊະສະໄໝນີ້ໄດ້ເກີດວິກິດ[[ສົງຄາມປາບຮໍ່]]ຂຶ້ນ ໂດຍໃນປີ ຄ.ສ. 1875 ມີທ້ອງຕາພະລາຊະສິງຈາກສະມຸຫານາຍົກແຈ້ງໃຫ້ຫົວເມືອງອີສານລວມທັງເມືອງມຸກດາຫານເກນກຳລັງພົນກຽມຮັບສຶກ ໂດຍລະບຸໃຫ້ເມືອງມຸກດາຫານຈັດກຽມທະຫານຈຳນວນ 4,000 ນາຍ ກັບເຮືອຮົບອີກ 40 ລຳ ສຳລັບໃຊ້ໃນລາຊະການທາງຊົນລະມາກ ອີກທັງຍັງຕ້ອງຂຸດຖາກເຮືອໃຫ້ມີຂະໜາດກວ້າງ 4 ວາ 5 ສອກ 6 ຄືບ ເພື່ອສົມທົບເຂົ້າກັບກອງທັບໃຫຍ່<ref name=":2" /> ໃນປີດຽວກັນນັ້ນເອງໄດ້ເກີດສຶກຮໍ່ຂຶ້ນໃນເຂດເມືອງໜອງຄາຍ ແລະວຽງຈັນ ຈຶ່ງມີຮັບສັ່ງໃຫ້ເກນກອງທັບເມືອງມຸກດາຫານເຂົ້າຮ່ວມໃນການປາບປາມໂດຍມີເຈົ້າພະຍາມະຫິນທອນສັກທຳລົງເປັນແມ່ທັບ<ref name=":12">'''ຫຼວງພັດທະນະພົງພັກດີ (ທິມ ສຸກຍາງ).''' '''ລາຊະກິດຈານຸເບກສາໃນລັດຊະການທີ 5.''' [https://vajirayana.org/v2/books/%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%B2%E0%B8%A2/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%9C%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%81/%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%B2%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%95 '''ນິຣາດໜອງຄາຍ ສົງຄາມປາບຮໍ່.'''].ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ'''.''' ສືບຄົ້ນ 28 ມິຖຸນາ 2569, </ref> ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1876 ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ພະຍາມະຫາອຳມາດ (ຊື່ນ ກັນລະຍານະມິດ) ເປັນຂຸນຫຼວງໃຫຍ່ຂຶ້ນໄປຈັດລາຊະການ ນະ ເມືອງອຸບົນລາຊະທານີ ໂດຍໃຫ້ມີອຳນາດຄວບຄຸມເບິ່ງແຍງໄປຈົນເຖິງນະຄອນຈຳປາສັກ ແລະເມືອງມຸກດາຫານ [[File:Map showing the territories of various towns in the northeastern region of the Rattanakosin Kingdom between 1879 and 1883.jpg|thumb|ແຜນທີ່ສະແດງອານາເຂດເມືອງມຸກດາຫານ ໃນສະໄໝພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ) ຄັ້ງເມືອງກຸສິນາຣາຍຂໍເປັນເມືອງຂຶ້ນ ປີ ຄ.ສ. 1879–1883|412x412px]] ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1879 ພະທິເບດສະວົງສາ (ດວງ) ເຈົ້າ[[ອຳເພີກຸສິນາຣາຍ|ເມືອງກຸສິນາຣາຍ]] ເຊິ່ງຂຶ້ນກັບ[[ແຂວງກາລະສິນ|ເມືອງກາລະສິນ]] ເກີດວິວາດກັບພະໄຊຍະສຸນທອນ (ໜູ) ເຈົ້າເມືອງກາລະສິນ ຈຶ່ງຖວາຍດີກາຂໍແຍກໄປຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານ ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການດຳລັດສັ່ງເໜືອເກົ້າຯ ມາຈາກກຸງເທພຯ ພະລາຊະທານໃຫ້ເມືອງກຸສິນາຣາຍເປັນເມືອງຂຶ້ນຂອງເມືອງມຸກດາຫານອີກເມືອງໜຶ່ງ (ຢ່າງໃດກໍຕາມ ໃນປີ ຄ.ສ. 1883 ເຈົ້າເມືອງກາລະສິນຄົນໃໝ່ໄດ້ກາບບັງຄົມທູນຂໍເມືອງກຸສິນາຣາຍກັບຄືນໄປຂຶ້ນດັ່ງເດີມ ລວມໄລຍະເວລາທີ່ຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານເປັນເວລາ 4 ປີ)<ref name=":3" /> ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ) ມີບຸດ ແລະທິດາ ໄດ້ແກ່ ທ້າວສຸລິຍະວົງ (ເສືອ) ນາງໂຖນ ນາງຖ່ວນຄຳ ທ້າວໂອດ ທ້າວຈັນ ແລະນາງຂາວ ທ່ານເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳໃນປີ ຄ.ສ. 1879 ==== ສະໄໝພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ບຸນເຮົ້າ) (ຄ.ສ. 1879–1887) ==== ເມື່ອພະພຶດຕິມົນຕີ (ຄຳ) ເຈົ້າເມືອງເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳແລ້ວ ຝ່າຍອຸປະຮາດ (ແທ່ງ) ກໍໄດ້ເຖິງແກ່ກຳເສຍກ່ອນໜ້ານັ້ນແລ້ວ ທ້າວບຸນເຮົ້າເຊິ່ງດຳລົງຕຳແໜ່ງລາຊະວົງຈຶ່ງໄດ້ຮັບພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເປັນ '''ພະຈັນສຸລິຍະວົງ''' ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານສືບແທນ ທ່ານເປັນບຸດຂອງພະລາຊະກິດພັກດີ (ບົວ) ຜູ້ຊ່ວຍລາຊະການເມືອງ ແລະເປັນບຸດເຂີຍຂອງອຸປະຮາດ (ແທ່ງ) ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານສັນຍາບັດເມື່ອວັນອັງຄານ ຂຶ້ນ 4 ຄ່ຳ ເດືອນ 9 ປີເຖາະ ກົງກັບປີ ຄ.ສ. 1879<ref name=":0">'''[https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1010062.pdf ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ ໜ້າ 52 ເຫຼັ້ມທີ 1]''' ເນື້ອຄວາມລະບຸວ່າ '''ໃຫ້ລາຊະວົງ ເປັນພະຈັນທອນສຸລິຍະວົງສາເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ''' ຕັ້ງແຕ່ວັນອັງຄານ ເດືອນເກົ້າ ຂຶ້ນຄ່ຳ ເກາະເອກຕົກ ເປັນປີທີ 12 ຂອງຕາດວງ ທີ່ປະທັບມານີ້ປະຈຳການແຜ່ນດິນສະຫຍາມ ສັກກະລາດ 1241 ໃນລັດຊະການປັດຈຸບັນນີ້ '''ໃຫ້ອຸປະຮາດເມືອງໜອງສູງເປັນພະໄກສອນສອນຣາດເຈົ້າເມືອງໜອງສູງ ຂຶ້ນເມືອງມຸກດາຫານ''' '''ໃຫ້ທ້າວສຸວັນນະສານເປັນລາຊະບຸດເມືອງມຸກດາຫານ''' '''ໃຫ້ລາຊະບຸດເປັນອຸປະຮາດເມືອງມຸກດາຫານ''' '''ໃຫ້ທ້າວສຸລິຍະເປັນລາຊະວົງເມືອງມຸກດາຫານ'''</ref> ຂະນະມີອາຍຸ 66 ປີ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຂໍພະລາຊະທານສັນຍາບັດຕັ້ງກົມການເມືອງດັ່ງນີ້ # ທ້າວເລ (ລາຊະບຸດ) ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນອຸປະຮາດ # ທ້າວສຸລິຍະວົງ (ເສືອ) ບຸດເຈົ້າເມືອງ (ຄຳ) ເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວສຸວັນນະສານ (ເມກ) ບຸດອຸປະຮາດ (ແທ່ງ) ເປັນລາຊະບຸດ ໃນປີດຽວກັນ (ຄ.ສ. 1879) ພະໄກສອນສອນຣາດ (ສິງ) ເຈົ້າເມືອງໜອງສູງເຊິ່ງຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານເຖິງແກ່ກຳ ຈຶ່ງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ອຸປະຮາດ (ລຸນ) ເລື່ອນຂຶ້ນເປັນພະໄກສອນສອນຣາດເຈົ້າເມືອງໜອງສູງສືບຕໍ່ໄປ<ref name=":0" /> ປີ ຄ.ສ. 1882 ກອງທັບຍວນໄດ້ຣຸກຣານເຂົ້າມາໃນດິນແດນທາງຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງ ຈຶ່ງມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການດຳລັດສັ່ງເໜືອເກົ້າຯ ໃຫ້ເມືອງມຸກດາຫານຈັດຕັ້ງກອງລາຊະຕະເວນຮັກສາດ່ານ ໂດຍໃຫ້ເບິ່ງແຍງພື້ນທີ່ທາງເໜືອຕັ້ງແຕ່ເຊບັ້ງໄຟ ລົງມາທາງໃຕ້ເຖິງທ່າຊະຄຸຄະ ແລະທາງຕາເວັນອອກຈົດດ້ານຕຶງຍະເຫຼົາ ແລະເຂົາຫຼວງເຊິ່ງເປັນເຂດແດນຍວນ ສ່ວນເມືອງທ່າອຸເທນໃຫ້ຮັບຜິດຊອບດ່ານຕັ້ງແຕ່ເຊບັ້ງໄຟໄປຈົນເຖິງແມ່ນໍ້າປາກຊັນ ເປັນຕົ້ນ ໃນຊ່ວງເວລາດັ່ງກ່າວ ສະຫຍາມຕ້ອງເຜຊິນແຮງກົດດັນຈາກຈັກກະວັດນິຍົມຝຣັ່ງທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍອຳນາດເຂົ້າມາໃນອິນດູຈີນ ເມືອງມຸກດາຫານໃນຖານະຫົວເມືອງຊາຍຂອບຈຶ່ງຖືກເຝົ້າລະວັງເປັນພິເສດ ລາວປີ ຄ.ສ. 1886 ມີລາຍງານວ່າບາດຫຼວງຊາວຝຣັ່ງໄດ້ເຂົ້າມາເຜີຍແຜ່ສາສະໜາຄຣິດນິກາຍໂຣແມັງກາໂຕລິກ ໂດຍໄດ້ສ້າງວັດຂຶ້ນທີ່ບ້ານບຸ່ງກະແທວ ເມືອງອຸບົນຯ ຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1881 ແລ້ວຈຶ່ງຂະຫຍາຍມາຕັ້ງວັດທີ່ບ້ານສອງຄອນໃນແຂວງເມືອງພາລຸກາກອນພູມເຊິ່ງຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານ ບັນດາທາດທີ່ຖືກປົດປ່ອຍຫຼືຫຼົບໜີ ລວມເຖິງຜູ້ທີ່ຖືກກ່າວຫາວ່າເປັນ “ຜີປອບ” ຕ່າງເຂົ້າໄປພຶ່ງພິງບາດຫຼວງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຕຶງຄຽດລະຫວ່າງເຈົ້າເມືອງກັບມິດຊັນນາລີ ທາງກຸງເທພຯ ຈຶ່ງມີທ້ອງຕາແຈ້ງແນວປະຕິບັດກ່ຽວກັບການເອີ້ນຄືນທາດຕາມພະລາຊະກຳນົດກົດໝາຍ<ref name=":2" /> ໃນປີ ຄ.ສ. 1886 ນັ້ນເອງ ພະອະມອນຣິດທິທາດາ (ທັດ) ເຈົ້າເມືອງພາລຸກາກອນພູມເຖິງແກ່ກຳ ຈຶ່ງໄດ້ຂໍພະລາຊະທານສັນຍາບັດໃຫ້ລາຊະວົງ (ກຸ) ດຳລົງຕຳແໜ່ງພະອະມອນຣິດທິທາດາເຈົ້າເມືອງພາລຸກາກອນພູມສືບແທນ ໂດຍຍັງຄົງຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານ ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1887 ເກີດສຶກຮໍ່ຣຸກຣານເມືອງຫຼວງພະບາງ ແລະໜອງຄາຍອີກຄັ້ງ ທ້າວສຸວັນນະສານ (ເມກ) ລາຊະບຸດເມືອງມຸກດາຫານ (ພາຍຫຼັງຄືພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ) ໄດ້ເປັນນາຍກອງຄຸມພົນເມືອງມຸກດາຫານ ພ້ອມດ້ວຍທ້າວໄຊຍະກຸມານ (ແປ້ນ) ກົມການເມືອງ ແລະເພຍອິນທະຣິດໄຊ (ຕົ້ນຕະກູນສະຫວັດດິວົງໄຊ) ກົມວັງເມືອງມຸກດາຫານ ນຳກຳລັງໄພ່ພົນໄປສົມທົບກັບກອງທັບຂອງພະຍາມະຫາອຳມາດ (ຫຣຸ່ນ ສີເພັນ) ແລະກອງທັບໃຫຍ່ຂອງພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ກົມຫຼວງປະຈັກສິລະປະຄົມ ແມ່ທັບໃຫຍ່ ໃນການປາບປາມ<ref name=":3" /> ໃນປີ ຄ.ສ. 1884 ກົງກັບລັດຊະສະໄໝຂອງພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ບຸນເຮົ້າ) ປາກົດບັນທຶກໃນຈົດໝາຍເຫດພະລາຊະກິດລາຍວັນວ່າ ນະ ວັນ ໓ ໑໒ฯ ໖ ຄ່ຳ ປີວອກສົກ ເວລາບ່າຍສາມໂມງເສດ ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວສະເດັດອອກ ນະ ພະທະວານລິມຊິດຕິງຣູມ ແລ້ວສະເດັດມາປະທັບພະແທ່ນຫ້ອງອອກຂຸນນາງ ຊົງຮັບລາຍງານຈາກພະຍາສີຜູ້ເປັນອາລັກ ອ່ານບອກຂອງພະຍາລາຊະວໍລານຸກູນວ່າດ້ວຍການກຽມສະບຽງອາຫານ ແລະທີ່ພັກເພື່ອຮັບສະເດັດພະວິພາກພູວະດົນ ນະ ເມືອງໜອງຄາຍ ແຕ່ພາຍຫຼັງຮູ້ວ່າພະວິພາກພູວະດົນສະເດັດໄປທາງເມືອງນະຄອນພະນົມ ແລະເມືອງມຸກດາຫານ ພະຍາລາຊະຈຶ່ງຈະຍົກໄປເມືອງໜອງລະຫານຕໍ່ໄປ ອີກສະບັບໜຶ່ງລາຍງານການສືບຂ່າວຮໍ່ວ່າຕັ້ງຢູ່ ນະ ເມືອງງານປະມານສອງຮ້ອຍເສດ ແລ້ວພາຍຫຼັງເລີກທັບກັບໄປເສຍແລ້ວ ທີ່ປະຊຸມປຶກສາກັນວ່າຈະຈັດກອງທັບອອກຕິດຕາມ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີລາຍງານເລື່ອງການເປີດບອກຂອງເມືອງນະຄອນພະນົມ ແລະການນຳຊ້າງໄປໃຊ້ລາຊະການທັບ ລວມທັງການເບີກຈ່າຍເງິນເດືອນພວກເຊີຣເວ ໂດຍຊົງມີພະລາຊະວິນິດສັຍວ່າການຈັດການນັ້ນຖືກຕ້ອງດີແລ້ວ<ref name=":31">'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ'''. (2562, 14 ສິງຫາ). [https://vajirayana.org/%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%99%E0%B8%98%E0%B9%8C%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84-%E0%B9%91%E0%B9%97/%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B9%96-%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B9%91%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%96 ຈົດໝາຍເຫດພະລາຊະກິດລາຍວັນ-ພະລາຊະນິພົນໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ-ພາກ-17/ເດືອນ-6-ຈຸລະສັກກະລາດ-1246.] ສືບຄົ້ນ 7 ມິຖຸນາ 2569.</ref> ຕໍ່ມາໃນວັນ ໑ ໙ฯ ໖ ຄ່ຳ ປີດຽວກັນ ເວລາບ່າຍສາມໂມງເສດ ສະເດັດອອກຊິດຕິງຣູມອີກຄັ້ງ ຄັ້ນເຈົ້າພະຍາພານຸວົງເຝົ້າແລ້ວ ຈຶ່ງສະເດັດມາປະທັບພະແທ່ນຫ້ອງອອກຂຸນນາງ ພະບໍລົມວົງສານຸວົງ ແລະຂ້າລາຊະການຝ່າຍທະຫານພົນລະເຮືອນເຂົ້າເຝົ້າຕາມຕຳແໜ່ງ ພະຍາສີອ່ານນຳທ້າວໄກສອນສຸລິຍະວົງແສນທ້າວເມືອງມຸກດາຫານເຂົ້າເຝົ້າທູນລະອອງທຸລີພະບາດ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງອ່ານບອກຂອງພະຈັນທອນສຸລິຍະວົງ ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ ຈຳນວນສອງສະບັບ ສະບັບທຳອິດແຈ້ງວ່າໄດ້ແຕ່ງຄົນໄປສືບລາຊະການຂ່າວຮໍ່ຈົນສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ ແຕ່ເພື່ອມິໃຫ້ປະໝາດແກ່ລາຊະການຈຶ່ງໄດ້ກຽມສະບຽງອາຫານໄວ້ຄອຍຮັບ ແລະໄດ້ຈັດດອກໄມ້ຄຳໜັກຕົ້ນລະ 3 ຕຳລຶງ ເງິນໜັກຕົ້ນລະ 3 ຕຳລຶງ ຈຳນວນສອງຄູ່ (ສຳລັບປີມະເສັງຕີສົກ ແລະປີມະເມັຽຈັດຕະວາສົກ) ກັບເຄື່ອງລາຊະບັນນາການອື່ນໆ ເປັນອັນມາກ ໃຫ້ທ້າວໄກສອນສຸລິຍະວົງແສນທ້າວຄຸມລົງມາທູນເກົ້າຯ ຖວາຍ ສ່ວນສະບັບທີສອງແຈ້ງວ່າອຸປະຮາດ ແລະລາຊະວົງເຖິງແກ່ກຳ ຂໍຮັບພະລາຊະທານສິລາໜ້າເພິງໄປເຜົ້າສົບ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຊົງມີພະລາຊະປະຕິສັນຖານໂດຍສົມຄວນ<ref name=":31" /> ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ບຸນເຮົ້າ) ມີບຸດ ແລະທິດາ ໄດ້ແກ່ ພະວໍຣະບຸດ ນາງໂງ່ນ ນາງເປັນ ທ້າວເທບ ນາງໄຂ່ຄຳ ນາງຫຼ້າ ທ້າວທີ ນາງພິມ ນາງອຸດທາ ນາງພາ ແລະທ້າວໜູຂາວ ທ່ານເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳໃນປີ ຄ.ສ. 1887 ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ສົ່ງຫີບສິລາໜ້າເພິງຈາກກຸງເທພຯ ມາພະລາຊະທານເພິງສົບ<ref name=":34">'''ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ''' ເຫຼັ້ມ 5 ໜ້າ 315 '''[https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1012094.pdf ຂ່າວຕາຍ] (ພະຈັນສຸລິຍະວົງ ບຸນເຮົ້າ ເຖິງແກ່ກຳ ອາຍຸໄດ້ 76 ປີ)''' </ref><ref name=":3" /> ພາຍຫຼັງຈາກທີ່ເມືອງມຸກດາຫານວ່າງເວັ້ນເຈົ້າເມືອງ ລາຊະບຸດ (ເມກ) ເປັນຜູ້ຮັກສາລາຊະການສືບມາ ຄັ້ນເຖິງວັນທີ 7 ເມສາ ຄ.ສ. 1890 ໄດ້ມີຕາພະລາຊະສິງໂປດເກົ້າຯ ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ຫຼວງພັກດີນະລົງ (ຜູ້ເປັນທີ່ພະຍາລາຊະເສນາ) ແລະຫຼວງອານຸຊິດພິທັກ (ຜູ້ເປັນທີ່ພະຍາປາຈີນບຸລີ) ເປັນຂຸນຫຼວງອອກໄປດຳເນີນການປັກປັນເຂດແດນລະຫວ່າງເມືອງນະຄອນພະນົມ ເມືອງມຸກດາຫານ ເມືອງໜອງຫານ ແລະເມືອງສະກົນນະຄອນ ເຊິ່ງມີອານາເຂດກະໜາບຄາບກ່ຽວກັນ ການປັກປັນແນວເຂດຄັ້ງນັ້ນເປັນທີ່ຕົກລົງຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ແຕ່ຄັ້ນຂຸນຫຼວງທັງສອງກັບກຸງເທພຯ ໄປແລ້ວ ຝ່າຍເມືອງມຸກດາຫານ (ໃນຂະນະນັ້ນຄືລາຊະບຸດເມກ ຜູ້ຮັກສາລາຊະການ ແລະຕໍ່ມາຄືພະຈັນສຸລິຍະວົງສາ) ໄດ້ສັ່ງໃຫ້ທ້າວເພຍກົມການໄປຖອນຫຼັກເຂດແດນຂອງເມືອງສະກົນນະຄອນທີ່ໄດ້ຕັດສິນປັກປັນໄວ້ແລ້ວນັ້ນເສຍ ພາຍຫຼັງພະຍາປະຈັນຕະປະເທດຈຶ່ງໄດ້ຂໍຮັບພະລາຊະທານຂຸນຫຼວງຂຶ້ນໄປປັກປັນເຂດແດນຕາມແນວຫຼັກເຂດເດີມອີກຄັ້ງໜຶ່ງ<ref>'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' [https://vajirayana.org/%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%9E%E0%B8%B8%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%93%E0%B9%93/%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B9%95-%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B9%91%E0%B9%92%E0%B9%95%E0%B9%92 ຈົດໝາຍເຫດພະລາຊະກິດລາຍວັນ-ໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ເດືອນ 5 ຈຸລະສັກກະລາດ 1252 ສະບັບ 4.] '''ກອງທຶນພັດທະນາສື່ປອດໄພ ແລະສ້າງສັນ''' ສືບຄົ້ນ 28 ມິຖຸນາ 2569, </ref> ==== ສະໄໝພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ ຈັນທອນສາຂາ) (ຄ.ສ. 1888–1897) ==== ເມື່ອເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານເຖິງແກ່ກຳ ບັນດາອຸປະຮາດ ລາຊະວົງເຖິງແກ່ກຳເສຍກ່ອນແລ້ວ ຄົງເຫຼືອແຕ່ທ້າວສຸວັນນະສານ (ເມກ) ລາຊະບຸດຮັກສາລາຊະການແທນຢູ່ 2 ປີ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1891 ວັນທີ 6 ກັນຍາ ລັດຕະນະໂກສິນຕົກ 110 ເວລາບ່າຍ 5 ໂມງເສດ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງເຄື່ອງຄຶ່ງຍົດນາຍພົນທະຫານ ສະເດັດອອກ ພະທີ່ນັ່ງອະມະຣິນທອນວິນິດສັຍປະທັບເໜືອພະລາຊະບັນລັງ ພາຍໃຕ້ພະມະຫາເສວດຕະສັດ ພ້ອມດ້ວຍພະບໍລົມວົງສານຸວົງ ຂ້າລາຊະການຝ່າຍທະຫານ ພົນລະເຮືອນ ເຝົ້າທູນລະອອງທຸລີພະບາດຕາມຕຳແໜ່ງ ພະນັກງານປະໂຄມແຕຝຣັ່ງ ມະໂຫລະທຶກແບກ ແຕ ທະຫານ ສຸດສຽງລົງແລ້ວ ໂປດເກົ້າ 1 ໃຫ້ເຈົ້າພະນັກງານນຳ ແຂກເມືອງລາວເມືອງ ມະລາຍ ເຊິ່ງຄຸມຕົ້ນໄມ້ທອງເງິນ ເຄື່ອງລາຊະບັນນາການ ມາທູນເກົ້າ ຖວາຍ ເຂົ້າ ເຝົ້າທູນລະອອງທຸລີພະບາດ<ref name=":23">ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ ເຫຼັ້ມ 8 ໜ້າ 218 [https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2434/023/217_2.PDF '''.ຂ່າວສະເດັດອອກແຂກເມືອງ'''] </ref> ໃນການນີ້ ທ້າວສຸວັນນະສານ (ເມກ) ເປັນບຸດອຸປະຮາດ (ແທ່ງ) ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ນຳຕົ້ນໄມ້ເງິນສອງຕົ້ນສູງຕົ້ນລະສອງສອກ ຕົ້ນໄມ້ຄຳສອງຕົ້ນສູງຕົ້ນລະສອງສອກ ພ້ອມເງິນແທນຜົນເລົ່າສ່ວຍ ແລະເຄື່ອງລາຊະບັນນາການລົງໄປທູນເກົ້າຯ ຖວາຍທີ່ກຸງເທພມະຫານະຄອນພ້ອມດ້ວຍທ້າວເຜືອກ ທ້າວແສງ ທ້າວມາດຕະສຸລິຍະວົງ ແລະທ້າວສຸລິໂຍ ຈຶ່ງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ທ້າວສຸວັນນະສານ (ເມກ) ລາຊະບຸດເມືອງມຸກດາຫານ ເປັນ “ພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງ” ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ<ref name=":23" /><ref name=":24">ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ ເຫຼັ້ມ 8 ໜ້າ 248 '''[https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1014034.pdf ເລື່ອງ ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ພະລາຊະທານສັນຍາບັດ ຂ້າລາຊະການໃນກຸງ 2 ຫົວເມືອງ ຈຳນວນ 8 ນາຍ]'''</ref> ພະລາຊະທານຄະໂນທົດຄຳ ພານໝາກຖົມເຄື່ອງໃນຄຳ ເສື້ອເຂັມທົບດອກກ້ານແຍ່ງ ຜ້າມ່ວງຈີນ ແລະເຄື່ອງຍົດບັນດາສັກຕາມປະເພນີ ທ່ານໄດ້ອັນເຊີນສັນຍາບັດຕາຕັ້ງເຖິງເມືອງມຸກດາຫານເມື່ອວັນທີ 5 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1891 ແລະຕໍ່ມາໄດ້ຮັບການເລື່ອນເປັນ "ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ"<ref name=":3" /> ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ແຕ່ງຕັ້ງກົມການເມືອງ ຄື # ທ້າວສຸລິຍະວົງ (ເສີມ) ເປັນອຸປະຮາດ (ບຸດອຸປະຮາດແທ່ງ) # ທ້າວແສງ (ບຸດເຈົ້າເມືອງ) ເປັນລາຊະວົງ # ທ້າວໄຊຍະກຸມານ (ແປ້ນ) ເປັນລາຊະບຸດ # ພະລາຊະກິດພັກດີ (ຄຳ) ເປັນຜູ້ຊ່ວຍລາຊະການ ===== '''ສະຖານະການການເມືອງມຸກດາຫານໃນວິກິດຕະການ ຣ.ສ. 112''' ===== ''ບົດຄວາມຫຼັກ:[[ສົງຄາມຝຣັ່ງເສດ-ສະຫຍາມ|ສົງຄາມຝຣັ່ງເສດ–ສະຫຍາມ]]'' ລັດຊະສະໄໝນີ້ເປັນຊ່ວງຫົວລ້ຽວຫົວຕໍ່ທາງປະຫວັດສາດ ເພາະເກີດ'''[[ວິກິດຕະການ ຣ.ສ. 112]]''' (ປີ ຄ.ສ. 1893) ເຊິ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ສະຫຍາມຕ້ອງສູນເສຍດິນແດນຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງທັງໝົດແກ່ຝຣັ່ງ ເມືອງມຸກດາຫານຕ້ອງສູນເສຍອານາເຂດປົກຄອງໃນຝັ່ງນັ້ນເຖິງສາມສ່ວນ ແລະກາຍເປັນເມືອງຊາຍແດນທີ່ເຜຊິນໜ້າກັບອຳນາດຂອງຝຣັ່ງໂດຍກົງ<ref name=":6" /> ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດໄດ້ນຳໄພ່ພົນເຂົ້າຮ່ວມປົກປ້ອງເຂດແດນຢ່າງແຂງຂັນ ເມື່ອຝຣັ່ງໄດ້ຣຸກລ້ຳດິນແດນຂອງພະລາຊະອານາຈັກສະຫຍາມ ໄດ້ມີການປະທະກັນທີ່ແກ່ງເຈັກ ແລະອີກຫຼາຍແຫ່ງ ກອງທະຫານໄທຈາກກຸງເທພຯ ເຊິ່ງມີ ພ.ຕ.ແຍ້ມ ພົມມະຣະມົນຕີ ເປັນຜູ້ບັງຄັບບັນຊາ ບໍ່ຍອມຈຳນົນ ແລະບໍ່ຍອມຖອນທະຫານກັບ ແມ້ທາງກຸງເທພຯ ຈະຍອມເຊັນສັນຍາຍົກດິນແດນລາວທັງໝົດໃຫ້ຝຣັ່ງກໍຕາມ ທະຫານຝຣັ່ງປົດອາວຸດ ແລະຈັບ ພ.ຕ.ແຍ້ມ ພົມມະຣະມົນຕີ ສົ່ງຂ້າມຟາກມາຂຶ້ນທີ່ເມືອງມຸກດາຫານ ພາຍຫຼັງວິກິດຕະການ ຣ.ສ. 112 [[ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]]ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ແຕ່ງຕັ້ງ'''ພະພັກດີອານຸຊິດ''' ເປັນຂຸນຫຼວງປະຈຳເມືອງມຸກດາຫານຄົນທຳອິດ ພາຍໃຕ້[[ມົນທົນເທສາພິບານ|ການປົກຄອງແບບມົນທົນເທສາພິບານ]] ໂດຍມີຂຸນຫຼວງຄົນຕໍ່ມາຄື'''ຂຸນພິທັກທຸລະກິດ (ຈ່ວນ)''' ດຳລົງຕຳແໜ່ງແທນ ພັນທະກິດຫຼັກຄືກຳກັບລາຊະການ ໃຫ້ຄຳປຶກສາເຈົ້າເມືອງ ແລະທຳລົງສະຖຽນລະພາບຕາມແນວຊາຍແດນອັນເປາະບາງທາງພູມິລັດຖະສາດ<ref name=":11">'''ເຟສບຸກແຟນເພຈໂຄຣາຊໃນອະດີດ.''' [https://www.facebook.com/share/1LifAhfn2q/ ປະຫວັດພະຍາກຳແຫງສົງຄາມ (ຈັນ ອິນທະຣະກຳແຫງ)] ສືບຄົ້ນເມື່ອ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ 2026</ref><ref name=":3" /> ໃນການປະຕິບັດໜ້າທີ່ ຂຸນຫຼວງຕ້ອງເຜຊິນຂໍ້ຈຳກັດເຊີງໂຄງສ້າງອຳນາດ ເພາະອຳນາດຕຸລາການ ແລະອາຍາສິດເໜືອຂ້າລາຊະການໃນເຂດປົກຄອງຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງຝຣັ່ງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນໃນ[[ພະລາຊະພິທີຖືນໍ້າພະພິພັດທະສັດຍາ]] ເຊິ່ງເປັນພິທີສຳຄັນເພື່ອສະແດງຄວາມຈົງລັກພັກດີຕໍ່ອົງພະມະຫາກະສັດ ຝ່າຍ[[ປະເທດຝຣັ່ງ|ຝຣັ່ງ]]ໃຊ້[[ອຳນາດອະທິປະໄຕ]]ຫ້າມຜູ້ໃຕ້ປົກຄອງຕົນຂ້າມລຳນໍ້າຂອງມາຮ່ວມພິທີ ນະ ເມືອງມຸກດາຫານ ສະທ້ອນທັງຄວາມອ່ອນໄຫວທາງການທູດ ແລະຂໍ້ທ້າທາຍຕໍ່ອຳນາດປົກຄອງຂອງສະຫຍາມ<ref name=":11" /> ໃນປີ ຄ.ສ. 1893 ເນື່ອງຈາກທາງລາຊະການບໍ່ໄວ້ໃຈໃນລາຊະການຊາຍແດນ ຈຶ່ງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ພະຍາກຳແຫງສົງຄາມ (ຈັນ ອິນທະຣະກຳແຫງ) ມາເປັນຂຸນຫຼວງກຳກັບລາຊະການຊາຍແດນດ້ານເມືອງມຸກດາຫານ ພະຍາກຳແຫງສົງຄາມປະຕິບັດລາຊະການຢູ່ທີ່ຊາຍແດນເມືອງມຸກດາຫານລວມ 3 ປີ ຈຶ່ງເດີນທາງກັບ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1895 ຂະນະນັ່ງເຮືອກັບໄປເມືອງໜອງຄາຍ ຕາມລຳນໍ້າຂອງຖືກຝຣັ່ງທີ່ບ້ານທ່າແຫ່ (ສຸວັນນະເຂດ) ຈັບກຸມໃນຂໍ້ຫາວ່ານຳທະຫານໄທຣຸກລ້ຳຊາຍແດນ ພະຍາກຳແຫງຯ ຖືກຄວບຄຸມຕົວຢູ່ທີ່ບ້ານທ່າແຫ່ຫຼາຍເດືອນພ້ອມດ້ວຍລູກນ້ອງທີ່ຕິດຕາມຄື ຫຼວງຊຳນານ (ນາຍເຄືອບ ທິພານົນ) ຂຸນປັດຈະກະນຶກພິນາດ (ນຸ້ຍ ທຽມສຸຣິຍາ) ນາຍຕຸນ ແລະນາຍເໝາະ ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1897 ພະພັກດີອານຸຊິດໄດ້ຮັບພະລາຊະທານສັນຍາບັດເປັນ "ພະຍາສຸຣິຍະເດດວິເສດຣິດ" ປັດເມືອງນະຄອນລາຊະສີມາ ລະຫວ່າງເດີນທາງຈາກເມືອງມຸກດາຫານໄປຮັບຕຳແໜ່ງໃໝ່ທາງລຳນໍ້າຂອງສູ່ໜອງຄາຍ ແລະບ້ານໝາກແຂ້ງ (ອຸດອນທານີ) ຄະນະຂອງທ່ານຖືກກອງກຳລັງຝຣັ່ງຈັບກຸມ ນະ ບ້ານໜອງເດີ່ນ ເຂດເມືອງບຶງການ ໃນຂໍ້ຫາລ່ວງລ້ຳດິນແດນລາວອັນລະເມີດຂໍ້ຕົກລົງລະຫວ່າງປະເທດ ທ່ານຖືກຄຸມຂັງ ນະ ເມືອງສຸວັນນະເຂດ ນານສີ່ເດືອນ ຕະຫຼອດເວລານັ້ນ ທ່ານໄດ້ລັກລອບມີໜັງສືກາບທູນກົມຫຼວງປະຈັກສິລະປະຄົມ ຂຸນຫຼວງຕ່າງພະອົງສຳເລັດລາຊະການມົນທົນອຸດອນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ສະທ້ອນຈິດສຳນຶກໃນໜ້າທີ່ ແລະຄວາມຈົງລັກພັກດີຢ່າງສູງ ລະຫວ່າງຖືກຄຸມຂັງກົງກັບວັນຂຶ້ນ 15 ຄ່ຳ ເດືອນ 11 ອັນເປັນວັນພະລາຊະພິທີຖືນໍ້າຯ ທ່ານຮ້ອງຂໍຜູ້ຄຸມຝຣັ່ງເພື່ອຂ້າມຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງມາຮ່ວມດື່ມນໍ້າພະພິພັດທະສັດຍາ ນະ ເມືອງມຸກດາຫານເຊິ່ງກຽມໄວ້ໃຫ້ຕາມລາຊະປະເພນີ ແຕ່ຖືກປະຕິເສດຢ່າງເດັດຂາດ ຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງສຳນຶກໃນໜ້າທີ່ກັບຂໍ້ຈຳກັດພາຍນອກເຮັດໃຫ້ພະພັກດີອານຸຊິດທຸກທໍລະມົນເຖິງກັບຮ້ອງໄຫ້ຕະຫຼອດວັນ ມື້ຮຸ່ງຂຶ້ນກົມການເມືອງມຸກດາຫານເຈລະຈາຂໍເຂົ້າເຢືອມ ແລະນຳນໍ້າພະພິພັດທະສັດຍາຂ້າມຟາກມາໃຫ້ເຖິງທີ່ຄຸມຂັງ ພະພັກດີອານຸຊິດໄດ້ຄຸກເຂົ່າລົງຫັນໜ້າໄປທາງ[[ພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງ]] ຖວາຍບັງຄົມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບສູງສຸດ ແລ້ວຈຶ່ງດື່ມນໍ້າສັກສິດປະກາດຄວາມຈົງລັກພັກດີຕໍ່ອົງພະມະຫາກະສັດທ່າມກາງສະພາວະຖືກຈອງຈຳຕໍ່ໜ້າທະຫານຝຣັ່ງ<ref name=":11" /> ໃນປີດຽວກັນນັ້ນ ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດຖືກໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ເປັນຈາງວາງທີ່ປຶກສາລາຊະການເມືອງ ເພາະຊະລາພາບ ແລະຢູ່ໃນຊ່ວງປ່ຽນຜ່ານສູ່ລະບົບເທສາພິບານທີ່ຍົກເລີກຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງຕາມແບບດັ້ງເດີມ<ref name=":2" /> ທັງຍັງເປັນເຈົ້າເມືອງອົງສຸດທ້າຍທີ່ໄດ້ຈັດສົ່ງເຄື່ອງລາຊະບັນນາການ'''ຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳ'''ໄປຖວາຍ ນະ ກຸງເທພຯ ໃນປີ ຄ.ສ. 1891<ref name=":3" /> ==== ສະໄໝພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງສາ (ແສງ ຈັນທອນສາຂາ) (ຄ.ສ. 1897–1898) ==== ໃນຊ່ວງປ່ຽນຜ່ານນີ້ ລາຊະວົງ (ແສງ) ບຸດຂອງພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ ໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນ'''ພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງສາ''' ຜູ້ວ່າລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານຄົນທຳອິດພາຍໃຕ້ລະບົບໃໝ່ ກ່ອນທີ່ຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງຈະຖືກຍົກເລີກຢ່າງສິ້ນເຊີງໃນປີ ຄ.ສ. 1898 ໃນປີ ຄ.ສ. 1898 ໃຫ້ປ່ຽນນາມມົນທົນຝ່າຍເໜືອເປັນມົນທົນອຸດອນ ເລີກບໍລິເວນຕ່າງໆ ໃຫ້ແຕ່ລະເມືອງຂຶ້ນກັບມົນທົນອຸດອນ (ຈັດການປົກຄອງແບບບໍລິເວນປີດຽວ) ອະນິ່ງ ຍັງໄດ້ມີການຍົກເລີກຕຳແໜ່ງອຸປະຮາດ ລາຊະວົງ ລາຊະບຸດໃນມົນທົນອຸດອນດ້ວຍ ໂດຍໃຫ້ມີຕຳແໜ່ງປັດເມືອງ ມະຫາດໄທເມືອງ ຍົກບັດເມືອງ ແທນເຊັ່ນມົນທົນອື່ນຂອງກຸງສະຫຍາມ ຈຶ່ງແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ # ອຸປະຮາດ (ເສີມ) ເປັນພະດຳລົງມຸກດາຫານ ຕຳແໜ່ງປັດເມືອງ<ref>ພະພົດ. (2449). [[iarchive:1..125|'''ທັມມະນຽບຂ້າລາຊະການຫົວເມືອງ ລັດຕະນະໂກສິນ ສົກ 125. ພະນະຄອນ: ໂສພົນນະພິພັດທະນາກອນ ຖະໜົນລາຊະບໍພິດ. ໜ້າ 10, 21.''']](ປາກົດຊື່ ພະດຳລົງມຸກດາຫານ (ເສິມ) ຕຳແໜ່ງປັດເມືອງ ໃນໜ້າ 10</ref> # ລາຊະບຸດ (ແປ້ນ) ເປັນພະວິຈານອະທິກອນ ຕຳແໜ່ງສານເມືອງ # ທ້າວສຸກ ເປັນຫຼວງວິຈານອັກຂະຣາ ຕຳແໜ່ງມະຫາດໄທເມືອງ # ທ້າວເຄນ ເປັນຫຼວງບຸຣິນມຸກດາລັກ ຕຳແໜ່ງນະຄອນບານເມືອງ # ທ້າວແສງ ເປັນຫຼວງທະນາການນະກິດ ຕຳແໜ່ງຄັງເມືອງ # ທ້າວໜູ ເປັນຫຼວງສະໝັກນະຄອນມຸກ ຕຳແໜ່ງໂຍທາເມືອງ ສ່ວນເມືອງຂຶ້ນເມືອງມຸກດາຫານ ຄືເມືອງໜອງສູງ ແລະເມືອງພາລຸກາກອນພູມ ກໍໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງກົມການເມືອງ ຄື * ເມືອງໜອງສູງ ຫຼວງອຳນາດນະລົງ (ບຸສ) ເປັນຜູ້ຮັກສາເມືອງ ຫຼວງຊົງຣິດທິຣອນ (ເສືອ) ເປັນປັດເມືອງ ຂຸນອະມອນສັກດາເດດ (ພົມ) ເປັນຄັງເມືອງ * ເມືອງພາລຸກາກອນພູມ ຫຼວງເທວາສຳແດງເດດ (ຫຼ້າ) ເປັນຜູ້ຮັກສາເມືອງ ຫຼວງອະມອນເຮດຮັກສາ (ພັດ) ເປັນປັດເມືອງ ຫຼວງອະມອນຣານຸຮັກ (ຫອມ) ເປັນຄັງເມືອງ ໃນປີດຽວກັນນີ້ເອງ (ຄ.ສ 1898) ລາຊະວົງ ເມືອງພາລຸກາກອນພູມ ປ່ວຍເປັນໂລກລົມສັນດານ ເຖິງແກ່ກຳວັນທີ 26 ມິຖຸນາ ລັດຕະນະໂກສິນ ສົກ 117 <ref name=":28">ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ, '''[https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2441/021/233_2.PDF?__cf_chl_f_tk=2BzuYwpKiJTUOdpaZFQQRRyBaYweQaSEoVtvyaKhR24-1782749502-1.0.1.1-6SCiRatugPOqqHriq2dZIus7RZ1RPwX2HWc7hiilQjI ຂ່າວຕາຍຫົວເມືອງ]''', ເຫຼັ້ມ ๑๕, ຕອນ ๒๑, ๑๔ ສິງຫາ ຄ.ສ. 1898, ໜ້າ ๒๓๓</ref> ໃນປີ ຄ.ສ. 1898 ຍັງໄດ້ມີການພະລາຊະທານຫຼຽນປາບຮໍ່ແກ່ຜູ້ທີ່ໄປໃນລາຊະການສົງຄາມຄັ້ງປາບຮໍ່ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1887 ຂ້າລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານເຊິ່ງໄດ້ຮັບຫຼຽນປາບຮໍ່ ຄື # ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ) ຈາງວາງເມືອງມຸກດາຫານ # ພະດຳລົງມຸກດາຫານ (ເສີມ) ປັດເມືອງ # ພະວິຈານອະທິກອນ (ແປ້ນ) ຍົກບັດເມືອງ # ຫຼວງພິທັກເທບສະຖານ ກົມວັງເມືອງມຸກດາຫານ # ເພຍອິນທະຣິດໄຊ ກົມການເມືອງມຸກດາຫານ (ຕົ້ນສະກຸນສະຫວັດດິວົງໄຊ) ໃນປີ ຄ.ສ. 1898 ພະອານຸຊາດຕິວຸດທາຄຸນ (ແພ ນະ ໜອງຄາຍ) ມາດຳລົງຕຳແໜ່ງຂຸນຫຼວງກຳກັບລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ ແທນຂຸນພິທັກທຸລະກິດ ໃນປີນີ້ຝຣັ່ງເຊິ່ງໄດ້ເມືອງລາວເປັນເມືອງຂຶ້ນ<ref name=":3" /> ໄດ້ມາຕັ້ງເມືອງທີ່ບ້ານທ່າແຫ່ຂຶ້ນ ຕັ້ງນາມເມືອງວ່າ "ເມືອງສຸວັນນະເຂດ" ຜູ້ທີ່ເປັນເຈົ້າເມືອງສຸວັນນະເຂດຄົນທຳອິດທີ່ຝຣັ່ງແຕ່ງຕັ້ງຂຶ້ນແມ່ນ "ທ້າວຮ່ອມ" (ຍາຫຼວງຮ່ອມ) ເຊິ່ງເປັນບຸດຫຼານສືບສະກຸນໄປຈາກເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ ແລະເມືອງພາລຸກາກອນພູມ<ref name=":14" /> == ການປົກຄອງ == === ລະບອບການປົກຄອງແບບອາຍາສີ່ === {{ບົດຄວາມຫຼັກ|ອາຍາສີ່}} ຕະຫຼອດຫ້ວງເວລາແຫ່ງການເປັນຫົວເມືອງປະເທດລາດ ເມືອງມຸກດາຫານບໍລິຫານລາຊະການພາຍໃນດ້ວຍ'''ລະບົບອາຍາສີ່'''ຕາມຈາຣີດແບບລ້ານຊ້າງ ເຊິ່ງສະຫຍາມມອບສິດຂາດໃຫ້ເຈົ້ານາຍທ້ອງຖິ່ນຈັດການຕົນເອງໄດ້ຢ່າງເບັດເສັດ ຄະນະຜູ້ປົກຄອງສູງສຸດປະກອບດ້ວຍສີ່ຕຳແໜ່ງຫຼັກ ເຊິ່ງມັກສືບທອດກັນໃນລາຊະຕະກູນຈັນທອນສາຂາ ແລະເຄືອຍາດ ແຕ່ລະຕຳແໜ່ງມີໜ້າທີ່ສຳຄັນດັ່ງນີ້: # '''ເຈົ້າເມືອງ''' ກຸມອຳນາດສິດຂາດສູງສຸດໃນການບັນຊາການທະຫານ ຕຸລາການ ແລະການຄັງ ສາມາດຕັດສິນປະຫານຊີວິດຜູ້ກະທຳຜິດໄດ້ເດັດຂາດ ທັງຍັງມີໜ້າທີ່ຮັບຕາສຸພາອັກສອນ ແລະ "ອອກກວດລາຊະການ" ຕາມຫົວເມືອງຂຶ້ນຕ່າງໆ ເພື່ອເບິ່ງແຍງຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ ''ຕົວຢ່າງ:'' [[ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ)]] ຜູ້ນຳທັບໄປຊ່ວຍສະຫຍາມໃນສຶກເຈົ້າອານຸວົງ # '''ອຸປະຮາດ''' (ອຸປະຣາດ) ເປັນຮອງເຈົ້າເມືອງ ຮັກສາລາຊະການແທນເມື່ອເຈົ້າເມືອງບໍ່ຢູ່ ຫຼືອອກກວດລາຊະການ ແລະມັກເປັນຜູ້ສືບທອດຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງຄົນຕໍ່ໄປ ''ຕົວຢ່າງ:'' ທ້າວພົມ ກ່ອນໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ເປັນ [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ)]] # '''ລາຊະວົງ''' ເບິ່ງແຍງດ້ານການສານ ການຊຳລະຄະດີຄວາມ ແລະເປັນແມ່ທັບຄຸມກຳລັງພົນໃນຍາມສົງຄາມ ''ຕົວຢ່າງ:'' ທ້າວບຸນເຮົ້າ ກ່ອນໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ເປັນ [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ບຸນເຮົ້າ)]] # '''ລາຊະບຸດ''' ມັກເປັນບຸດຊາຍຄົນໂຕຂອງເຈົ້າເມືອງ ຫຼືອຸປະຮາດ ຊ່ວຍລາຊະການທົ່ວໄປ ກວດຕາຄວາມສະຫງົບ ແລະເບິ່ງແຍງການຈັດເກັບລາຍໄດ້ ອີກທັງຄຸມພະຄັງຂອງເມືອງ ''ຕົວຢ່າງ:'' ທ້າວເມກ ກ່ອນໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ເປັນ [[ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ ຈັນທອນສາຂາ)]] ພາຍໃຕ້ກຸ່ມອາຍາສີ່ຍັງມີຄະນະກົມມະການເມືອງຊັ້ນຜູ້ໃຫຍ່ເອີ້ນວ່າ'''"ທ້າວເພຍ"''' ຮັບຜິດຊອບງານລະດັບກົມ ແລະກອງຕ່າງໆ ໂດຍມີຕຳແໜ່ງສຳຄັນຢ່າງເມືອງແສນ ເມືອງຈັນ ເມືອງກາງ ເມືອງຂວາ ເມືອງຊ້າຍ ຊາເນດ ຊານົນ ຊາບັນດິດ ເມືອງຄຸກ ເມືອງຮາມ ນາເໜືອ ແລະນາໃຕ້ ເປັນຕົ້ນ<ref name=":3" /> === ການປົກຄອງພະທາດພະນົມ ແລະຂໍ້ພິພາດຂ້າເລກ === ''ບົດຄວາມຫຼັກ: [[ອຳເພີທາດພະນົມ|ທາດພະນົມ]] ແລະ [[ເມືອງນະຄອນພະນົມ]]'' [[ໄຟລ໌:Voyage d'exploration en Indo-Chine - 1885 Francis Garmier 09.jpg|400px|thumb|ພາບແຕ້ມພະທາດພະນົມອົງເດີມ ຮູບແບບສິລະປະກຳທີ່ບູລະນະໂດຍ[[ເຈົ້າລາຊະຄູຫຼວງໂພນສະເມັກ]]ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1690 ບັນທຶກໂດຍຄະນະສຳຫຼວດ[[ແມ່ນໍ້າຂອງ]]ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ[[ຟຣັງຊົວ ການີເຢ]] ນາຍທະຫານເຮືອຊາວຝຣັ່ງ ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1868]] ພາຍຫຼັງການສະຖາປະນາ[[ອານາຈັກລ້ານຊ້າງຈຳປາສັກ|ອານາຈັກຈຳປາສັກ]]ຂອງ[[ສົມເດັດພະເຈົ້າສ້ອຍສີສະມຸດພຸດທາງກູນ]]ໃນປີ ຄ.ສ. 1713 [[ພະທາດພະນົມ]]ໄດ້ກາຍສະພາບເປັນຫົວເມືອງຂອບດ່ານຕໍ່ແດນລະຫວ່າງ[[ອານາຈັກລ້ານຊ້າງວຽງຈັນ|ອານາຈັກວຽງຈັນ]]ກັບອານາຈັກຈຳປາສັກ ການປົກຄອງເບິ່ງແຍງອົງພະທາດຈຶ່ງຢູ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຮ່ວມກັນຂອງສອງຫົວເມືອງໃຫຍ່ ຄື '''ເມືອງລະຄອນ ([[ນະຄອນພະນົມ]])''' ເຊິ່ງຂຶ້ນກັບວຽງຈັນ ແລະ '''ເມືອງບັງມຸກ ([[ເມືອງມຸກດາຫານ|ມຸກດາຫານ]])''' ເຊິ່ງຂຶ້ນກັບຈຳປາສັກ ໂດຍ'''ມີແນວເຂດແດນແບ່ງທີ່ບໍລິເວນລານໜ້າອົງພະທາດ<ref>'''ຄຳພີໃບລານເລື່ອງ ພົງສາວະດານເມືອງມຸກດາຫານ''' (ໃບລານຈາລຶກພົງສາວະດານເມືອງມຸກດາຫານ ແລະຫົວເມືອງໃນລຸ່ມແມ່ນໍ້າຂອງ). (ມ.ປ.ປ.). ບໍ່ປາກົດສະຖານທີ່ເກັບຮັກສາ (ແຂວງມຸກດາຫານ). ເອກະສານໃບລານ 1 ຜູກ. ອັກສອນທັມລາວ-ລາວເດີມ. ພາສາບາລີ-ລາວ. ເສັ້ນຈານ. 8 ໃບ 15 ໜ້າ. ໃບ 2 ໜ້າ 4 ບັນທັດ 1. '''(ນຳມາຈາກຂໍ້ຄວາມສ່ວນດຽວກັນໃສ່ບົດຄວາມອຳເພີທາດພະນົມ)'''</ref>''' ລັກສະນະການປົກຄອງໃນຖານະເມືອງຂອບດ່ານທີ່ມີນັຍຍະສັກສິດຮ່ວມກັນນີ້ມີແບບແຜນຄ້າຍຄືກັບພື້ນທີ່[[ວັດພະທາດສີສອງຮັກ|ພະທາດສີສອງຮັກ]] [[ອຳເພີດ່ານຊ້າຍ|ເມືອງດ່ານຊ້າຍ]] ເຊິ່ງເຄີຍເປັນເມືອງຂອບດ່ານລະຫວ່າງ[[ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ]]ກັບ[[ອານາຈັກອະຍຸດທະຍາ]] ທັງໃນມິຕິຂອງການມີຄະນະຜູ້ປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນສະເພາະ ອາທິ ຕຳແໜ່ງແສນດ່ານ ແສນແກ້ວອຸ່ນເມືອງ ແສນກາງໂຮງ ແລະແສນສີສອງຮັກ ເປັນຕົ້ນ<ref>ຜູ້ປົກຄອງພື້ນທີ່ລັກສະນະນີ້ຂອງທາດພະນົມອາດຄ້າຍຕຳແໜ່ງຂ້າເຝົ້າພະທາດສີສອງຮັກ ເຊັ່ນ ຕຳແໜ່ງແສນດ່ານ (ຫົວໜ້າ) ແສນແກ້ວອຸ່ນເມືອງ ແສນກາງໂຮງ ແສນສີສອງຮັກ ເປັນຕົ້ນ. ສຳນັກພິມສາລະຄະດີ. (2539). ເລີຍ. ກຸງເທພ: ສຳນັກພິມສາລະຄະດີ. ໜ້າ 64. ແລະ ສຳນັກວິທະຍະບໍລິການ ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາລະຄາມ. (10 ເມສາ 2562). "ຊາວອຳເພີດ່ານຊ້າຍສືບສານປະເພນີທ້ອງຖິ່ນຈັດງານພິທີກຳບຸນລ້ຽງຫໍຫຼວງ-ຫໍນ້ອຍ". ເດລິນິວ. ໜ້າ 15. ສູນສາລະສົນເທດອີສານສິຣິນທອນ. CPS 15255. '''(ນຳມາຈາກຂໍ້ຄວາມສ່ວນດຽວກັນໃສ່ບົດຄວາມອຳເພີທາດພະນົມ)'''</ref><ref>'''ທີຣະວັດ ແສນຄຳ.''' (ກໍລະກົດ-ທັນວາ 2560). "ພັດທະນາການທາງປະຫວັດສາດຂອງຊຸມຊົນບູຮານເມືອງດ່ານຊ້າຍ". ພື້ນຖິ່ນໂຂງ ຊີ ມູນ. ປີທີ 3 ສະບັບທີ 2. ໜ້າ 72-73. ອ້າງໃນ ວິໄນ ພົງສີເພຍລະ. (2554). "ຈາລຶກພະທາດສີສອງຮັກ: ມໍລະດົກຄວາມຊົງຈຳແຫ່ງຈັງຫວັດເລີຍ ວ່າດ້ວຍສັນຍາທາງໄມຕີສີອະໂຍທະຍາ-ສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ຄ.ສ. 1560". ໃນ 100 ເອກະສານສຳຄັນ: ສັບພະສາລະປະຫວັດສາດໄທ ລຳດັບທີ 6, ໜ້າ 5-37. ກຸງເທພ: ໂຄງການວິໄຈ 100 ເອກະສານສຳຄັນກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດໄທ ໃນຄວາມສະໜັບສະໜູນຂອງສຳນັກງານກອງທຶນສະໜັບສະໜູນການວິໄຈ (ສກວ.)'''. (ນຳມາຈາກຂໍ້ຄວາມສ່ວນດຽວກັນໃສ່ບົດຄວາມອຳເພີທາດພະນົມ)'''</ref> ການປົກຄອງຮ່ວມກັນລະຫວ່າງສອງຝ່າຍນຳໄປສູ່ຂໍ້ພິພາດຢືດເຍື້ອໃນການແຍ່ງຊີງກຳລັງຄົນ ຫຼື '''"ຂ້າເລກພະທາດພະນົມ"''' ເຊິ່ງໝາຍເຖິງກຸ່ມແຮງງານທີ່ຖືກເກນມາເບິ່ງແຍງຮັກສາ ແລະຮັບໃຊ້ພາຍໃນເຂດພຸດທາວາດ<ref name=":16" /> ຄວາມຂັດແຍ້ງດັ່ງກ່າວນັບເປັນຊົນວນສຳຄັນປະການໜຶ່ງທີ່ນຳໄປສູ່[[ກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ|ສົງຄາມກອບກູ້ເອກະລາດຂອງເຈົ້າອານຸວົງ]]ໃນເວລາຕໍ່ມາ ຄັ້ນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1850 ໃນລັດຊະສະໄໝ[[ພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]] (ລັດຊະການທີ 3) ໄດ້ມີຮັບສັ່ງໃຫ້ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານເກນໄພ່ພົນໄປຊ່ອມແຊມຖານກຳແພງພະທາດພະນົມທີ່ຊຳລຸດທໍລະມົດ ນັກວິຊາການໄດ້ໃຊ້ເຫດການດັ່ງກ່າວເປັນຫຼັກຖານເຊີງນະໂຍບາຍເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າສະຫຍາມໄດ້ເຂົ້າຄວບຄຸມ ແລະສະແດງອຳນາດປົກຄອງເໜືອພື້ນທີ່ຂອບດ່ານສັກສິດແຫ່ງນີ້ຢ່າງໃກ້ຊິດແລ້ວ<ref>'''ລັດຕະນາວະດີ. (ມ.ປ.ປ.).''' [https://cuir2.car.chula.ac.th/bitstream/123456789/28228/3/Ruttenevadi_ka_ch3.pdf ເລກທີ 74 ໃບບອກເມືອງມຸກດາຫານ ຖວາຍພະລາຊະກຸສົນໃນການສ້າງພະວິຫານ ແລະໝາຍຮັບສັ່ງຣ. 3 ຈ.ສ. 1212 (ຄ.ສ. 1850).] (ນຳມາຈາກບັນນານຸກົມ ຍັງພົບຂໍ້ຄວາມຕົ້ນສະບັບ) ສືບຄົ້ນເມື່ອ 29 ມິຖຸນາ ຄ.ສ 2026</ref><ref name=":22" /> ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1879 ລັດຊະການ[[ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ]] (ລັດຊະການທີ 5) ຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຍົກຖານະບ້ານທາດພະນົມຂຶ້ນເປັນ '''"ກອງຂ້າພະທາດພະນົມ"''' ເພື່ອຈັດລະບຽບການປົກຄອງໃຫ້ຂຶ້ນຕົງຕໍ່ສະຫຍາມຢ່າງເປັນລະບົບ ໂດຍມີພະລາຊະທານບັນດາສັກໃຫ້ '''ພະພິທັກເຈດີ ຕຳແໜ່ງນາຍກອງ'''ຂຶ້ນກັບເມືອງນະຄອນພະນົມ ແລະ '''ຫຼວງໂພທິສາລາດ ຕຳແໜ່ງປັດກອງ'''ຂຶ້ນກັບເມືອງມຸກດາຫານ<ref>'''Aymonier, E. (1895).''' Voyage dans le Laos v.1. Paris: E. Leroux. p. 233-234. '''(ນຳມາຈາກຂໍ້ຄວາມສ່ວນດຽວກັນໃສ່ບົດຄວາມອຳເພີທາດພະນົມ)'''</ref><ref>'''Perthes, J. (1899).''' "Geographischer Litteratur-Bericht Fur 1899 Unter Mitwirkung Mehrerer Fachmanner Herausgegeben Von Alexander Supan: Litteraturbericht, Asien Nr. 184-187., Litteraturbericht, Asien Nr. 188-191.". In Petermanns Mitteilungen. Ergänzungsheft. Gotha: Justus Perthis. p. 47-48. '''(ນຳມາຈາກຂໍ້ຄວາມສ່ວນດຽວກັນໃສ່ບົດຄວາມອຳເພີທາດພະນົມ)'''</ref> === ໜ້າທີ່ຕໍ່ລາຊະສຳນັກສະຫຍາມ === ''ບົດຄວາມຫຼັກ : [[ປະເທດລາດ]]'' ໃນຖານະເມືອງ[[ປະເທດລາດ]]<ref name=":10" /> ເມືອງມຸກດາຫານມີພັນທະກິດສຳຄັນຕໍ່ລາຊະສຳນັກສະຫຍາມສາມປະການຫຼັກເຊິ່ງຕ້ອງປະຕິບັດຢ່າງເຄັ່ງຄັດ ໄດ້ແກ່: # '''ການສັກເລກ (ສັກເລກ)''' ເພື່ອສຳຫຼວດ ແລະຄວບຄຸມກຳລັງພົນຊາຍສະກັນໄວ້ສຳລັບການເກນແຮງງານ ແລະການສົງຄາມ # '''ການເກນພົນ''' ເຂົ້າຮ່ວມລາຊະການທັບຢູ່ເນືອງໆ ອາທິ ໃນຄາວກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ ເມືອງມຸກດາຫານໄດ້ສົ່ງກຳລັງພົນພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ[[ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ)]] ເຂົ້າຊ່ວຍຮົບ<ref>'''ພົງສາວະດານ ກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ລາຊະການທີ່ 3 ສະບັບເຈົ້າພະຍາທິພາກອນວົງ ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ.''' (2560, 19 ກຸມພາ). 177. '''[https://vajirayana.org/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B9%8C-%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%8A%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-%E0%B9%93/%E0%B9%91%E0%B9%97%E0%B9%97-%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B9%8C%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B8%9E%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%95%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9F%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B9%82%E0%B8%82%E0%B8%87 ເຈົ້າອຸປະຣາດເກນທັບຫົວເມືອງຕີເມືອງຟາກໂຂງ.]''' '''ສະບັບເຈົ້າພະຍາທິພາກອນວົງພິມແຈກເປັນທີ່ລະລຶກ ໃນງານພະລາຊະທານເພິງສົບ ທ່ານຜູ້ຍິງວົງສານຸປະພັດ (ຕາດ ສະນິດວົງ ນະອະຍຸດທະຍາ)''' '''ວັນທີ 17 ມີນາ ຄ.ສ. 1938, ນະ ເມລຸວັດເທບສິລິນທາວາດ;''' '''ພິມທີ່ໂຮງພິມໂສພົນນະພິພັດທະນາກອນ ສືບຄົ້ນ 7 ມິຖຸນາ 2569,'''</ref> ລວມທັງການເກນພົນໄປຊ່ວຍລາຊະການສົງຄາມກັບຍວນ ແລະສົງຄາມປາບຮໍ່<ref name=":12" /> ເຊັ່ນການຈັດກຽມເຮືອຮົບ 40 ລຳໃນລັດຊະສະໄໝພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ) ເປັນຕົ້ນ<ref name=":25" /> # '''ການສົ່ງສ່ວຍ ແລະການຖວາຍຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳ''' ໃນຖານະຫົວເມືອງປະເທດລາດຣິມຝັ່ງຂອງ ເມືອງມຸກດາຫານຕ້ອງຫາຂອງຕ່າງໆ ຕາມທີ່ລາຊະສຳນັກສັ່ງ ເຊັ່ນ ໃນຄາວທີ່ມີຕາສານສັ່ງໃຫ້ຕອບເລື່ອງຮັບຜົນເລົ່າ ຂີ້ເຜິ້ງ ປ່ານໃບ ຕາມຈຳນວນເກນ ແລະຊີ້ແຈງຂໍ້ລາຊະການ<ref name=":9" /> ແລະຈັດສ້າງເຄື່ອງລາຊະບັນນາການຕົ້ນໄມ້ຄຳຕົ້ນໄມ້ເງິນນຳຂຶ້ນທູນເກົ້າຯ ຖວາຍທີ່ກຸງເທພຯ ທຸກໆ 3 ປີ ປະເພນີນີ້ເລີ່ມຢ່າງເປັນທາງການໃນສະໄໝເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງ (ເຈົ້າໜູ)<ref name=":1" /> ແລະສິ້ນສຸດລົງໃນສະໄໝພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ)<ref name=":23" /><ref name=":24" /> === ຫົວເມືອງຂຶ້ນ ກອງນອກ ແລະກອງສ່ວຍໃນເຂດປົກຄອງ === ດ້ວຍສະຖານະຂອງຫົວເມືອງປະເທດລາດຂະໜາດໃຫຍ່<ref>'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ'''. [https://vajirayana.org/%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%99%E0%B8%98%E0%B9%8C%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84-%E0%B9%96/%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B9%94-%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B9%91%E0%B9%92%E0%B9%93%E0%B9%99 ຈົດໝາຍເຫດພະລາຊະກິດລາຍວັນ-ພະລາຊະນິພົນໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ-ພາກ-6/ເດືອນ-4-ຈຸລະສັກກະລາດ-1239.] ສືບຄົ້ນ 8 ມິຖຸນາ 2569, (ສະເດັດອອກພະທີ່ນັ່ງອະມະຣິນທອນວິນິດສັຍ ອອກແຂກເມືອງລາວ ເມືອງມຸກດາຫານເຝົ້າຖວາຍຕົ້ນໄມ້ທອງເງິນ ແລະພະລາຊະທານໜັງສືທີ່ເປັນພິໄນກຳຄືນໃຫ້ພະຍາອະໄພຣະນະຣິດ...)</ref><ref>'''ຫ້ອງສະມຸດດິຈິຕອລວັດຊະຣະຍານ'''. [https://vajirayana.org/%E0%B8%88%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%99%E0%B8%98%E0%B9%8C%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84-%E0%B9%97/%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B9%97-%E0%B8%88%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%A8%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A-%E0%B9%91%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%90 ຈົດໝາຍເຫດພະລາຊະກິດລາຍວັນ-ພະລາຊະນິພົນໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ-ພາກ-7/ເດືອນ-7-ຈຸລະສັກກະລາດ-1240.] ສືບຄົ້ນ 8 ມິຖຸນາ 2569, (ໃຫ້ສົມເດັດຈັດເສຍໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍ ຫາຕົວລົງມາວ່າກ່າວກັນ ຄວນລ້ຽງຜູ້ໃຫຍ່ຈະໄດ້ມອບລາຊະການໄປຫຼືຄວນລ້ຽງເດັກ ກໍຈະໄດ້ຖອນຜູ້ໃຫຍ່ເສຍ ຈະໃຫ້ຖືກັນ 2 ພວກ 2 ເຫຼົ່າດັ່ງນີ້ບໍ່ໄດ້ຈະເສຍລາຊະການ ເພາະເມືອງອຸບົນ ເມືອງມຸກດາຫານ 2 ເມືອງນີ້ ເປັນເມືອງປະເທດລາດຂຶ້ນໃນແຜ່ນດິນທູນກະໝ່ອມ ເພື່ອຈະໃຫ້ຮັກສາວົງຕະກູນເມືອງວຽງຈັນ...)</ref> ເມືອງມຸກດາຫານຈຶ່ງມີຫົວເມືອງຂຶ້ນ ກອງນອກ ແລະກອງສ່ວຍໃນປົກຄອງຈຳນວນຫຼາຍ ຄອບຄຸມທັງສອງຝັ່ງແມ່ນໍ້າຂອງ ເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານມີໜ້າທີ່ "ອອກກວດລາຊະການ" ໄປຍັງຫົວເມືອງເຫຼົ່ານີ້ເປັນປະຈຳ ເພື່ອປະເມີນຄວາມເປັນຢູ່ ເກັບສ່ວຍອາກອນ ຣະງັບຂໍ້ພິພາດ ແລະຄອຍຮັບສະເດັດເຈົ້ານາຍຈາກສ່ວນກາງ ຫົວເມືອງ ແລະກອງສ່ວຍທີ່ສຳຄັນ ໄດ້ແກ່<ref name=":3" />: # '''[[ອຳເພີໜອງສູງ|ເມືອງໜອງສູງ]]:''' ກໍ່ຕັ້ງເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1844 ໂດຍມີ [[ພະໄກສອນສອນຣາດ (ສິງ ໄຕຍະວົງ)|ພະໄກສອນສອນຣາດ (ສິງ)]] ເປັນເຈົ້າເມືອງຄົນທຳອິດ ປົກຄອງຊາວຜູ້ໄທທີ່ອົບພະຍົບໜີໄພສົງຄາມຂ້າມຂອງມາ ເຂດແດນຄອບຄຸມອຳເພີຄຳຊະອີ ແລະອຳເພີໜອງສູງໃນປັດຈຸບັນ<ref name=":8" /> # '''[[ອຳເພີຫວ້ານໃຫຍ່|ເມືອງພາລຸກາກອນພູມ]]'''<ref name=":14" /> '''(ພາລຸກາດົນພູມ'''<ref name=":1" />'''ພາລູກາກອນພູມ'''<ref name=":28" />'''):''' ຍົກຖານະຈາກບ້ານແຂວງບາງຊາຍຂຶ້ນເປັນເມືອງເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1866 ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ 4 ໂດຍການກາບບັງຄົມທູນຂໍຂອງ[[ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາທິບໍດີ (ເຈົ້າໜູ)|ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງ]] ປົກຄອງໂດຍພະອະມອນຣິດທິທາດາ (ທັດ) ຂຶ້ນຕົງຕໍ່ເມືອງມຸກດາຫານ ຄອບຄຸມພື້ນທີ່ຕັ້ງແຕ່ລຳນໍ້າກ່ຳລົງມາເຖິງຫ້ວຍບາງຊາຍ<ref name=":13" /><ref name=":1" /> ຕໍ່ມາຖືກຍຸບລົງເປັນອຳເພີຫວ້ານໃຫຍ່ໃນປັດຈຸບັນ<ref name=":14">[https://cdn.gotoknow.org/assets/media/files/001/267/554/original_20171025191244.pdf?1508933563 '''ໜັງສືອານຸສອນທ່ານໜູຮັກ ພູມສະຫວັນ.'''] ຕຳບົນຊະໂນດ ອຳເພີຫວ້ານໃຫຍ່ ແຂວງມຸກດາຫານ. ໜ້າທີ່ 4-7.'''(ອ້າງອີງເລື່ອງເມືອງມຸກດາຫານ ແລະເມືອງພາລຸກາກອນພູມ)'''</ref><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":13" /> # '''ເມືອງສອງຄອນດອນດົງ:''' ປົກຄອງໂດຍພະຈຳເລີນພົນລົບ (ປັດຈຸບັນຢູ່ໃນເຂດແຂວງສຸວັນນະເຂດ) ຕໍ່ມາໃນສະໄໝລັດຊະການທີ 4 ມີປະກາດໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ປ່ຽນໄປຂຶ້ນຕົງຕໍ່[[ເມືອງອຸບົນລາຊະທານີ]] ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງ[[ເຈົ້າພົມມະເທວານຸເຄາະວົງ]] ສະທ້ອນເຖິງສະຖານະທັດທຽມກັນຂອງຫົວເມືອງປະເທດລາດທາງພາກອີສານຂະນະນັ້ນ<ref name="phongsawadan_part4" /> # '''ເມືອງລຳເນົາໜອງປຶອ:''' ຫຼືເມືອງນໍ້າເນົາ ປົກຄອງໂດຍພະຈຸມພົນພັກດີ (ປັດຈຸບັນຄືພື້ນທີ່ເມືອງແກ້ງກອກ ແລະສະຄຶນ ແຂວງສຸວັນນະເຂດ) # '''ເມືອງປະຊຸມຊະນາໄລ (ເມືອງປະຊຸມຊະນາໄລ ຫຼືປະຊຸມພະນາໄລ):''' ຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ. 1866 ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ 4 ຈາກການອົບພະຍົບຂອງຊາວລາວພວນ ແລະຜູ້ໄທຈາກຊຽງຂວາງ ເພື່ອຂະຫຍາຍອຳນາດຂອງເມືອງເຈົ້າຈັນທອນເທບຯ ເຈົ້າມຸກດາຫານແທນທີ່ນະຄອນວຽງຈັນ ຕັ້ງໃໝ່ ພະສີສຸລະສັກສຸນທອນເຈົ້າເມືອງ<ref name=":1" /> # '''ເມືອງວັງອ່າງຄຳ:''' ຖິ່ນເດີມຂອງຊາວຜູ້ໄທ ແບ່ງການປົກຄອງເປັນເມືອງວັງມົນ (ປົກຄອງໂດຍພະນາຄີຣັດຕະນະວົງສາ) ແລະເມືອງວັງຄຳ (ປົກຄອງໂດຍພະສຸວັນນະພັກດີ) # '''[[ອຳເພີດອນຕານ|ເມືອງດອນຕານ]]:''' ຖິ່ນເດີມຂອງກຸ່ມເຈົ້າລາຊະບຸດໂຄດ ມີພະບຳລຸງສະຫວັດດີເປັນນາຍກອງສ່ວຍ ເບິ່ງແຍງການສົ່ງສ່ວຍໃຫ້ເມືອງຫຼວງ (ປັດຈຸບັນຄືພື້ນທີ່ອຳເພີດອນຕານ) == ລາຍນາມເຈົ້າເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ (ເມືອງໂພນສິມເກົ່າ) == ຕາຕະລາງຕໍ່ໄປນີ້ສະແດງລຳດັບລາຍນາມເຈົ້າເມືອງຜູ້ຄອງເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ ດິນແດນໃນແຖບພື້ນທີ່ສະຫວັນນະເຂດໃນລາວຊ່ວງຕົ້ນ ຄ.ສ 1577-ບໍ່ປາກົດ ອ້າງອີງເອົາຈາກສານທ່ອງທ່ຽວ ບົດຄວາມຈາກເວັບໄຊ ແລະໜັງສື {| class="wikitable" style="width:100%;" ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:5%;" | ລຳດັບ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:20%;" | ຊື່ / ບັນດາສັກ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:18%;" | ຊ່ວງປີທີ່ຄອງເມືອງ (ຄ.ສ.) ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:25%;" | ຊັ້ນ / ສະຖານະ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:32%;" | ໝາຍເຫດ |- | 1 | ໝ່ອມບ່າວຫຼວງ (ເຈົ້າຄຳໂພນ)<ref name=":21" /><ref name=":19" /><ref name=":10" /><ref name=":33" /> | 1577 – ບໍ່ປາກົດ | ເຈົ້າເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ (ອິດສະຫຼະ) <ref name=":10" /> | ກວານດົງເຂັນຍ ([[ຕຽນບຽນຟູ|ເມືອງນານ້ອຍອ້ອຍໜູ]] [[ເມືອງແຖງ|ເມືອງນໍ້ານ້ອຍອ້ອຍໜູ]] [[ເມືອງແຖງ]] [[ຕຽນບຽນຟູ]]) ອົບພະຍົບລົງມາຕັ້ງເມືອງຫຼວງໂພນສິມ <ref name=":10" /> |- | 2 | ທ້າວຫຼວງທ່ອມ<ref name=":21" /><ref name=":19" /> | ບໍ່ປາກົດ | ເຈົ້າເມືອງຫຼວງມະຫາສຸວັນນະພູມຄຳໂພນສິມມາເຂດ (ອິດສະຫຼະ) {{ອ້າງອີງ}} | ຄອງເມືອງຕໍ່ຈາກໝ່ອມບ່າວຫຼວງ ເມືອງມີຜູ້ຄົນເບົາບາງ ແລະຖືກປະຮ້າງໃນທີ່ສຸດ {{ອ້າງອີງ}} |} == ລາຍນາມຜູ້ຄອງຖິ່ນຖານເດີມ (ບ້ານທ່າແຮ່ ແລະເມືອງເກົ່າບໍລິເວນຫ້ວຍບັງມຸກ ກ່ອນການສະຖາປະນາເປັນເມືອງມຸກດາຫານ) == ຕາຕະລາງຕໍ່ໄປນີ້ສະແດງລຳດັບລາຍນາມຜູ້ຄອງຖິ່ນຖານເດີມ ບໍລິເວນບ້ານທ່າແຫ່ ແລະເມືອງເກົ່າບໍລິເວນຫ້ວຍບັງມຸກກ່ອນຈະພົບເປັນຊາກເມືອງຮ້າງໃນ ຄ.ສ 1767 ແລະສະຖາປານາຂຶ້ນເປັນເມືອງມຸກດາຫານຢ່າງເປັນທາງການ ອ້າງອີງເອົາຈາກສານທ່ອງທ່ຽວ ບົດຄວາມຈາກເວັບໄຊ ແລະໜັງສື {| class="wikitable" style="width:100%;" ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:5%;" | ລຳດັບ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:20%;" | ຊື່ / ບັນດາສັກ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:18%;" | ຊ່ວງປີທີ່ຄອງເມືອງ (ຄ.ສ.) ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:25%;" | ຊັ້ນ / ສະຖານະ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:32%;" | ໝາຍເຫດ |- | 1 | ທ້າວແກ້ວສິມພະລີ (ທ້າວສິມພະລີ)<ref name=":21" /><ref name=":32" /><ref name=":19" /><ref name=":33" /> | 1642 – ບໍ່ປາກົດ | ຜູ້ຄອງບ້ານທ່າແຫ່ ແລະຕັ້ງເມືອງບໍລິເວນຫ້ວຍບັງມຸກ (ຮ້າງໃນພາຍຫຼັງ)<ref name=":21" /><ref name=":32" /><ref name=":19" /> | ບຸດໝ່ອມບ່າວຫຼວງ ອົບພະຍົບມາຕັ້ງບ້ານທ່າແຫ່ ພາຍຫຼັງຂ້າມມາຕັ້ງເມືອງບັງມຸກ ຕໍ່ມາເມືອງຮ້າງ <ref name=":21" /><ref name=":32" /><ref name=":19" /><ref name=":33" /> |} == ລາຍພະນາມເຈົ້າເມືອງຜູ້ຄອງເມືອງໂພນສິມໃໝ່ (ພາຍຫຼັງການສະຖາປະນາອານາຈັກຈຳປາສັກ) == ຕາຕະລາງຕໍ່ໄປນີ້ສະແດງລຳດັບລາຍພະນາມເຈົ້າເມືອງຜູ້ຄອງເມືອງໂພນສິມໃໝ່ (ພາຍຫຼັງການສະຖາປະນາອານາຈັກຈຳປາສັກ) ເຊິ່ງເປັນເມືອງຂຶ້ນທີ່ສົມເດັດພະເຈົ້າສ້ອຍສີສະມຸດພຸດທະຣາງກູນ ຕັ້ງຂຶ້ນເປັນເຈົ້າເມືອງ<ref name=":3" /> ເຊິ່ງອ້າງອີງຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ ເຊັ່ນ ພະລາຊະພົງສາວະດານ,ໜັງສື,ເອກະສານລາຊະການ, ວິທະຍານິພົນ ແລະເວັບໄຊຢ່າງເປັນທາງການຂອງແຂວງມຸກດາຫານ {| class="wikitable" style="width:100%;" ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:5%;" | ລຳດັບ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:20%;" | ຊື່ / ບັນດາສັກ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:18%;" | ຊ່ວງປີທີ່ຄອງເມືອງ (ຄ.ສ.) ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:25%;" | ຊັ້ນ / ສະຖານະ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:32%;" | ໝາຍເຫດ |- | 1 | [[ເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ]]<ref name=":5" /><ref name=":3" /> | 1713 – ບໍ່ປາກົດ | ເຈົ້າເມືອງຫຼວງໂພນສິມ (ພາຍໃຕ້ນະຄອນຈຳປາສັກ) | ພະລາຊະບິດາເຈົ້າຈັນກິນລີ ເຊື້ອພະວົງລ້ານຊ້າງ ສິດສະຍານຸສິດຂອງເຈົ້າລາຊະຄູຫຼວງໂພນສະເມັກ |- | 2 | [[ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ)|ເຈົ້າກິນລີ]]<ref name=":5" /><ref name=":3" /> | ບໍ່ປາກົດ – 1767 | ເຈົ້າເມືອງຫຼວງໂພນສິມ (ພາຍໃຕ້ນະຄອນຈຳປາສັກ) | ບຸດຂອງເຈົ້າຈັນສຸລິຍະວົງ ຕໍ່ມາອົບພະຍົບໄພ່ພົນຂ້າມແມ່ນໍ້າຂອງໄປສ້າງເມືອງມຸກດາຫານ |} == ລາຍພະນາມ ແລະລາຍນາມເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ == ''ສຳລັບລາຍນາມ:ຂຸນຫຼວງກຳກັບລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ,ຜູ້ວ່າຜູ້ວ່າລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ,ນາຍອຳເພີມຸກດາຫານ (ສະໄໝຂຶ້ນກັບເມືອງ ແລະແຂວງນະຄອນພະນົມ), ຜູ້ວ່າລາຊະການແຂວງມຸກດາຫານ, ນາຍົກອົງການບໍລິຫານສ່ວນແຂວງມຸກດາຫານ, ເບິ່ງທີ່ :ບົດຄວາມຫຼັກ: [[ແຂວງມຸກດາຫານ]]'' ຕາຕະລາງຕໍ່ໄປນີ້ສະແດງລຳດັບເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານນັບຕັ້ງແຕ່ການສະຖາປະນາເມືອງໃນປີ 1770-1898 ເຊິ່ງອ້າງອີງຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ ຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ພົງສາວະດານ,ຈົດໝາຍເຫດຈົດໝາຍພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດວິນິດສັຍລາຍວັນໃນລັດຊະການທີ 3 - 5 , ພົງສາວະດານລັດຊະການທີ 3 - 5 ລາຊະກິດຈານຸເບກສາ,ໜັງສື,ເອກະສານລາຊະການ, ວິທະຍານິພົນ ແລະເວັບໄຊຢ່າງເປັນທາງການຂອງແຂວງມຸກດາຫານ {| class="wikitable" style="width:100%;" ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:5%;" | ລຳດັບ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:20%;" | ຊື່ / ບັນດາສັກ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:18%;" | ຊ່ວງປີທີ່ຄອງເມືອງ (ຄ.ສ.) ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:25%;" | ຊັ້ນ / ສະຖານະ ! scope="col" style="background-color:#4472C4; color:#ffffff; width:32%;" | ໝາຍເຫດ |- ! colspan="5" style="background-color:#B4C6E7; text-align:center;" | ເມືອງມຸກດາຫານ |- | 1 | [[ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າຈັນກິນລີ)|ພະຍາຈັນທອນສີສຸລາດອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸລາດ (ເຈົ້າກິນລີ ເຈົ້າຈັນກິນລີ)]]<ref name=":5" /><ref name=":3" /><ref name=":27" /><ref name=":17" /> | 1770 – 1804 | ແຮກເລີ່ມເປັນເມືອງອິດສະຫຼະຈົນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1778 ຫຼັງຈາກນັ້ນເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງ[[ອານາຈັກທົນບຸຣີ]] (ຊັ້ນສັນຍາບັດ)<ref name=":27" /> | ໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ຈາກ[[ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ|ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດ]] ໃຫ້ເປັນປະຖົມເຈົ້າເມືອງມຸກດາຫານ ດຳລົງຕຳແໜ່ງ 34 ປີ (ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳປີ ຄ.ສ. 1804) |- | 2 | [[ພະຍາຈັນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ)]]<ref name=":5" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":17" /> | 1805 – 14 ທັນວາ 1840 | ຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງອານາຈັກລັດຕະນະໂກສິນຂອງສະຫຍາມ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) (ຊັ້ນສັນຍາບັດ) | ບຸດຂອງເຈົ້າກິນລີ ດຳລົງຕຳແໜ່ງ 35 ປີ ນຳກຳລັງເມືອງຊ່ວຍຮົບໃນສຶກ[[ກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ]]<ref name=":12" />ແລະກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນຫຼາຍຊາດຕະພັນມາຝັ່ງຂວາ ລິເລີ່ມສ້າງວັດຍອດແກ້ວສີວິໄຊ (ວັດກາງ)<ref name=":7" /> |- | 3 | [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ພົມ)]]<ref name=":5" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":17" /> | 1841 – 3 ຕຸລາ 1862 | ຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງອານາຈັກລັດຕະນະໂກສິນຂອງສະຫຍາມ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) (ຊັ້ນສັນຍາບັດ) | ບຸດຂອງພະຍາຈັນທອນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ບູລະນະວັດຍອດແກ້ວ<ref name=":7" /> ເປັນຜູ້ຂໍຕັ້ງເມືອງໜອງສູງ ດຳລົງຕຳແໜ່ງ 20 ປີ |- style="background-color:#E9EFF7;" | - | colspan="4" style="text-align:center;" | ''ວ່າງຕຳແໜ່ງ (ທ້າວຄຳ ອຸປະຮາດ ຮັກສາລາຊະການເມືອງ ປີ ຄ.ສ. 1862–1864)'' |- | 4 | [[ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງ|ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາຫານາທິບໍດີ (ເຈົ້າໜູ)]]<ref name=":1" /><ref name=":5" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":17" /> | 20 ກໍລະກົດ 1865 – 1869 | [[ປະເທດລາດ]]ຂອງສະຫຍາມ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) (ຊັ້ນຫິຣະນບັດ)<ref name=":1" /> | ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາທິບໍດີ (ເຈົ້າໜູ) (ເຈົ້າຈັນທອນປະທີບ<ref name=":29" />) ເປັນເຊື້ອພະວົງຈາກວຽງຈັນເຊິ່ງເຄີຍເປັນເຈົ້າເມືອງຂອນແກ່ນ ມາປົກຄອງເມືອງມຸກດາຫານ ເຈົ້າໜູເປັນພະພາຕິຍະ (ຫຼານລຸງ) ຂອງ[[ເຈົ້າອານຸວົງ]] ແລະເປັນພະໂອລົດຂອງເຈົ້ານັນທະເສນ (ລຳດັບສະກຸນຊາລີຈັນ ຊັ້ນທີ 7 ) ເປັນຕົ້ນສະກຸນຈັນທະນາກອນ<ref name=":15" /> ໄປຮັບລາຊະການຢູ່ທີ່ກຸງເທພຯ ຊົງພະລາຊະທານສັນຍາບັດໃຫ້ເຈົ້າໜູເປັນ ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາທິບໍດີ ເອກະສານຂອງແຂວງມຸກດາຫານສະກົດວ່າ (ເຈົ້າຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງດຳລົງລັດສີມາມຸກດາຫານາທິບໍດີ)<ref name=":14" /> ຖວາຍທິດາ (ເຈົ້າຈອມປະທຸມ) ເຂົ້າເປັນບາດບໍລິຈາຣິກາໃນລັດຊະການທີ 4 <ref name=":26" />ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານເຄື່ອງຍົດສະເໝີເມືອງປະເທດລາດ ລິເລີ່ມປະເພນີຖວາຍຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳ<ref name=":1" /><ref name=":10" /> ຍົກບ້ານແຂວງບາງຊາຍເປັນເມືອງພາລຸກາກອນພູມ<ref name=":13" /> |- | 5 | [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ)|ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ຄຳ)]]<ref name=":5" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":17" /> | 26 ເມສາ 1870 – 2 ທັນວາ 1879 | ຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງສະຫຍາມ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) (ຊັ້ນສັນຍາບັດ) | ອະດີດອຸປະຮາດ ບຸດຂອງພະຍາຈັນທອນສຸລິຍະວົງ (ກິ່ງ) ດຳລົງຕຳແໜ່ງ 8 ປີ (ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳປີ ຄ.ສ. 1879) |- | 6 | [[ພະຈັນສຸລິຍະວົງ (ບຸນເຮົ້າ)]]<ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":0" /><ref name=":17" /><ref name=":34" /> | 15 ພະຈິກ 1879 – 28 ມີນາ 1887 | ຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງສະຫຍາມ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) (ຊັ້ນສັນຍາບັດ<ref name=":0" />) | ອະດີດລາຊະວົງ ເຄີຍຮັກສາລາຊະການເມືອງກ່ອນໄດ້ຮັບໂປດເກົ້າຯ ຮັບຕຳແໜ່ງຂະນະອາຍຸ 66 ປີ |- style="background-color:#E9EFF7;" | - | colspan="4" style="text-align:center;" | ''ວ່າງຕຳແໜ່ງ (ທ້າວສຸວັນນະສານ (ເມກ) ຮັກສາການເມືອງ ປີ ຄ.ສ. 1887–1888) ພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ'' |- | 7 | [[ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ ຈັນທອນສາຂາ)|ພະຍາສັດສິວົງປະຫວັດ (ເມກ ຈັນທອນສາຂາ)]]<ref name=":23" /><ref name=":24" /><ref name=":17" /> | 1888 – 1897 | ຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງສະຫຍາມ<ref name=":23" /> (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) (ຊັ້ນສັນຍາບັດ<ref name=":24" />) <br>(ພາຍໃຕ້ມົນທົນລາວພວນຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1891) | ເດີມເປັນລາຊະບຸດ (ເມກ) ຖວາຍຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ ນຳກຳລັງສູ້ຮົບກັບຝຣັ່ງ ລັດຊະການທີ 6 ພະລາຊະທານນາມສະກຸນ "ຈັນທອນສາຂາ" ເປັນເຈົ້າເມືອງໃນລະບົບອາຍາສີ່ຄົນສຸດທ້າຍກ່ອນການປ່ຽນແປງ (ເຖິງແກ່ອະສັນຍະກຳປີ ຄ.ສ. 1917) |- | 8 | ພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງສາ (ແສງ ຈັນທອນສາຂາ) ຫຼື ລາຊະວົງ (ແສງ ຈັນທອນສາຂາ)<ref name=":5" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /><ref name=":17" /> | 1897 – 1898 | ຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງສະຫຍາມ (ສະໄໝສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ) <br>(ພາຍໃຕ້ມົນທົນລາວພວນຕັ້ງແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1891) | ດຳລົງຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງພຽງ 1 ປີ ພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບບັນດາສັກເປັນພະຈັນທອນເທບສຸລິຍະວົງສາ ຜູ້ວ່າລາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ |- style="background-color:#2F5496; color:#ffffff;" | colspan="5" style="text-align:center; font-weight:bold;" | ຍົກເລີກລະບົບອາຍາສີ່ ປີ ຄ.ສ. 1898 |} == ກຸ່ມຊາດຕະພັນໃນເມືອງມຸກດາຫານ == ເມືອງມຸກດາຫານໃນອະດີດເປັນສັງຄົມພະຫຸວັດທະນະທຳທີ່ເກີດຈາກການອົບພະຍົບ ແລະກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນຈາກຝັ່ງຊ້າຍແມ່ນໍ້າຂອງເຂົ້າມາຕັ້ງຖິ່ນຖານເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ປະກອບດ້ວຍກຸ່ມຊາດຕະພັນຫຼັກ 8 ເຜົ່າ<ref>'''ສຸຣະຈິດ ຈັນທອນສາຂາ. (2543).''' [https://www.finearts.go.th/storage/contents/2020/08/file/QXfuThzCsh0PXvMeAUvL0ZuksQsW6sbReGTZZB05.pdf ຮວມເຜົ່າໄທມຸກດາຫານ. ຫໍສະໝຸດແຫ່ງຊາດສະເຫຼີມພະກຽດ ຣ.9 ນະຄອນລາຊະສີມາ.] '''(ອ້າງອີງປະຫວັດສາດເມືອງມຸກດາຫານທັງໝົດ ແລະກຸ່ມຊາດຕະພັນ)'''</ref> ໄດ້ແກ່: # '''ຊາວໄທອີສານ:'''ຊົນເຜົ່າອີສານແມ່ນເຊື້ອສາຍລາວ. ການ​ແບ່ງ​ແຍກ​ດັ່ງກ່າວ​ໄດ້​ເລີ່​ມຂຶ້ນ​ໃນ​ເວລາ​ທີ່​ດິນ​ແດນ​ຂອງ​ປະ​ເທດ​ໄດ້​ຖືກ​ປ່ຽນ​ຄືນ​ໃໝ່​ພາຍຫຼັງ​ສົງຄາມ​ສະຫຍາມ - ຝຣັ່ງ​ສິ້ນ​ສຸດ​ລົງ ເປັນກຸ່ມປະຊາກອນດັ້ງເດີມ ແລະມີຈຳນວນຫຼາຍທີ່ສຸດ ສືບສາຍເລືອດມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝອານາຈັກລ້ານຊ້າງ # '''ຊາວຜູ້ໄທ (ພູໄທ):''' ມີຖິ່ນເດີມຢູ່ໃນແຄວ້ນສິບສອງຈຸໄທ ແລະເມືອງວັງ ເມືອງຕະໂປນ (ໃນລາວ) ອົບພະຍົບຂ້າມຂອງມາຕັ້ງຖິ່ນຖານທີ່ເມືອງໜອງສູງໃນສະໄໝລັດຊະການທີ 3 # '''ຊາວໄທຂ່າ (ບຣູ):''' ຊົນເຜົ່າດັ້ງເດີມທີ່ສືບສາຍມາຈາກຕະກູນມອນ-ເຂມອນ ໃຊ້ພາສາໃນກຸ່ມອອສໂຕຣເອຊີຕິກ ເອີ້ນຕົນເອງວ່າ "ບຣູ" # '''ຊາວໄທກະໂຊ່:''' ມີຖິ່ນເດີມຢູ່ທີ່ເມືອງມະຫາໄຊ (ແຂວງຄຳມ່ວນ) ມີພາສາໃນຕະກູນດຽວກັບຂ່າ ແລະມີຄວາມເຊື່ອທາງຈິດວິນຍານທີ່ໜຽວແໜ້ນຜ່ານພິທີກຳ '''"ໂຊ່ຖັ່ງບັ້ງ"''' # '''ຊາວໄທກະເລິງ:''' ເປັນກຸ່ມເຄືອຍາດດຽວກັບຂ່າ ແລະກະໂຊ່ ມີຕຳນານຄວາມເຊື່ອເລື່ອງ '''"ນໍ້າເຕົ້າປຸງ"''' # '''ຊາວໄທແສກ:''' ຖິ່ນເດີມຢູ່ທີ່ເມືອງແສກ ພາສາເວົ້າເປັນພາສາໄທລາວປະສົມພາສາຍວນ ມີເອກກະລັກການລະຫຼິ້ນທີ່ໂດ່ງດັງຄື '''"ແສກເຕັ້ນສາກ"''' # '''ຊາວໄທຢໍ້:''' ອົບພະຍົບລົງມາຈາກແຄວ້ນສິບສອງພັນນາ ແລະເມືອງຫົງສາ (ລາວ) # '''ຊາວກຸລາ:''' ເດີມເປັນກຸ່ມພໍ່ຄ້າເລ່ຊາວເງ້ຍວ ຫຼືຕອງຊູ່ຈາກລັດສານ (ພະມ້າ) ມີຮູບຮ່າງສູງໃຫຍ່ == ການປ່ຽນແປງຫຼັງການຍົກເລີກລະບົບອາຍາສີ່ (ປີ ຄ.ສ. 1899 ເປັນຕົ້ນໄປ) == ໃນປີ ຄ.ສ. 1899 ໃຫ້ປ່ຽນຊື່ມົນທົນລາວພວນເປັນມົນທົນຝ່າຍເໜືອ ແລະ ຍ້າຍກອງບັນຊາການມົນທົນຝ່າຍເໜືອ ຈາກເມືອງໜອງຄາຍມາຕັ້ງຢູ່ທີ່ບ້ານໝາກແຂ້ງ. ໃນປີດຽວກັນ, ພຣະເຈົ້າບໍຣົມວົງເທີ ກົມຫຼວງປະຈັກສິລະປາຄົມ ຂ້າຫຼວງຕ່າງພຣະອົງ ເສດັດກັບພຣະນະຄອນ. ພຣະວົງເທີພຣະອົງເຈົ້າວັດທະນາ (ມ.ຈ.ຊາຍວັດທະນາ ຮອງຊົງ ພຣະອົງເຈົ້າຫຼານເທີໃນສົມເດັດພຣະບໍວອນຣາຊເຈົ້າມະຫາເສນານຸຣັກ) ທົງດຳຣົງຕຳແໜ່ງຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ມົນທົນຝ່າຍເໜືອແທນ (ຍົກເລີກຕຳແໜ່ງຂ້າຫຼວງຕ່າງພຣະອົງສຳເລັດຣາຊະການ) ຈຶ່ງທົງປັບປຸງການປົກຄອງມົນທົນຝ່າຍເໜືອ ໂດຍໃຫ້ເມືອງຕ່າງໆ ລວມກັນເປັນບໍລິເວນ ຄື: ເມືອງມຸກດາຫານ, ເມືອງທ່າອຸເທນ, ເມືອງນະຄອນພະນົມ ແລະ ເມືອງເຣນູນະຄອນ ລວມກັນຮຽກວ່າ ບໍລິເວນທາດພະນົມ. ໃຫ້ແຕ່ລະເມືອງມີຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງປົກຄອງ, ຍຸບຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງ ສ່ວນຂ້າຫຼວງມາປະຈຳເມືອງ ແລະ ໃຫ້ຂ້າຫຼວງປະຈຳເມືອງ, ຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງ ຂຶ້ນກັບຂ້າຫຼວງປະຈຳບໍລິເວນ ຕັ້ງທີ່ທຳການບໍລິເວນທີ່ເມືອງນະຄອນພະນົມ. ຕຳແໜ່ງຂ້າຫຼວງຈຶ່ງເປັນຕຳແໜ່ງທີ່ປຶກສາຣາຊະການຂອງຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງ ການລົງນາມໃນໜັງສືຣາຊະການຈຶ່ງຕ້ອງລົງນາມທັງສອງຄົນ ຄືທັງຂ້າຫຼວງປະຈຳເມືອງແລະຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງ. ຜູ້ດຳຣົງຕຳແໜ່ງຂ້າຫຼວງປະຈຳເມືອງມຸກດາຫານຄົນທຳອິດຄື '''ພຣະພັກດີອະນຸຊິດ'''<ref name=":11" /> (ເຊິ່ງຕໍ່ມາມີ ຂຸນພິທັກທຸຣະກິດ (ຈ່ວນ) ດຳຣົງຕຳແໜ່ງແທນ) ແລະ ຜູ້ດຳຣົງຕຳແໜ່ງຂ້າຫຼວງປະຈຳບໍລິເວນທາດພະນົມຄື ພຣະຍາສຸນທອນເທບກິດຈາຣັກ (ເລື່ອງ ພູມິຣັດ). ເມື່ອມີການປັບປຸງການປົກຄອງໃໝ່, ເຈົ້າເມືອງມຸກດาຫານ ຄື ພຣະຈັນທະຣະເທບສຸຣິຍະວົງສາ (ເມກ) ຈຶ່ງກຣາບບັງຄົມລາອອກຈາກຣາຊະການເນື່ອງຈາກມີອາຍຸຫຼາຍ, ຈຶ່ງມີພຣະບໍຣົມຣາຊໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ພຣະຈັນທະຣະເທບຯ ເຈົ້າເມືອງເປັນ '''ພຣະຍາສະສິວົງປະຫວັດ''' ຈາງວາງທີ່ປຶກສາຣາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ ແລະ ທົງພຣະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຣາຊະວົງ (ແສງ) ບຸດພຣະຍາສະສິວົງຯ ເປັນ '''ພຣະຈັນທະຣະເທບສຸຣิຍະວົງສາ''' ຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ. ພຣະຍາສະສິວົງປະຫວັດ (ເມກ) ເກີດເມື່ອວັນອາທິດ ເດືອນ 12 ປີມະເສັງ ປີ ຄ.ສ. 1845 ທ່ານໄດ້ເຖິງແກ່ມໍລະນະກຳເມື່ອອາຍຸ 72 ປີ (ປີ ຄ.ສ. 1917). ໃນປີ ຄ.ສ. 1899 ພຣະດຳຣົງມຸກດາຫານ (ເສີມ) ປັດເມືອງ ແລະ ພຣະວິຈານອະທິການ (ແປ້ນ) ຍົກກະບັດເມືອງມຸກດາຫານ ເຖິງແກ່ມໍລະນະກຳ, ທົງພຣະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ ສົ່ງຫີບສິລາໜ້າເພີງຈາກກຣຸງເທບຯ ມາພຣະຣາຊະທານເພີງສົບ. ໃນປີ ຄ.ສ. 1900 ໄດ້ປ່ຽນນາມມົນທົນຝ່າຍເໜືອເປັນມົນທົນອຸດອນ ແລະ ເລີກບໍລິເວນຕ່າງໆ ໃຫ້ແຕ່ລະເມືອງຂຶ້ນກັບມົນທົນອຸດອນໂດຍກົງ ພ້ອມທັງຍົກເລີກຕຳແໜ່ງອຸປະຮາດ, ຣາຊະວົງ, ຣາຊະບຸດໃນມົນທົນອຸດອນ ໃຫ້ມີຕຳແໜ່ງປັດເມືອງ, ມະຫາດໄທເມືອງ, ຍົກກະບັດເມືອງແທນ<ref name=":3" />. ໃນປີ ຄ.ສ. 1906 ພຣະຈັນທະຣະເທບສຸຣິຍະວົງສາ (ແສງ) ຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງມຸກດາຫານ ເຖິງແກ່ມໍລະນະກຳເມື່ອເດືອນພຶດສະພາ. ຄັນເຖິງປີ ຄ.ສ. 1907 ໄດ້ມີການປັບປຸງການປົກຄອງໃນມົນທົນອຸດອນເປັນຈັງຫວັດແລະອຳເພີ, ເມືອງມຸກດາຫານຖືກຍຸບລົງເປັນ '''ອຳເພີມุกດາຫານ''' ຂຶ້ນກັບ[[ຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມ]] ໂດຍເປີດທີ່ທຳການອຳເພີເມື່ອວັນທີ 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 1907. ນາຍອຳເພີຄົນທຳອິດຄື ຫຼວງຊົງສະຣາວຸດ (ເຈີມ ວິເສດຣັດ) ພາຍຫຼັງເລື່ອນຂຶ້ນເປັນພຣະບໍຣິຫານຣາຊອານາເຂດ ແລະ ຕໍ່ມາເປັນພຣະຍາສະໝຸດສັກດາຣັກ ເມື່ອຍ້າຍໄປດຳຣົງຕຳແໜ່ງຜູ້ວ່າຣາຊະການຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມອີກຄັ້ງ. ເມືອງໜອງສູງຍ້າຍໄປຕັ້ງຢູ່ທີ່ບ້ານນາແກ, ເມືອງພະລຸກາກອນພູມິຍຸບລົງເປັນຕຳບົນບ້ານຫວ້ານ, ເມືອງເຣນູນະຄອນຍຸບລົງເປັນຕຳບົນເຣນູນະຄອນ, ຕັ້ງອຳເພີທາດພະນົມຂຶ້ນແທນ ຂຶ້ນຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມ. ເມື່ອມີການຕັ້ງຈັງຫວັດແລະອຳເພີຂຶ້ນແລ້ວ, ໄດ້ມີການຕັ້ງກົມມະການພິເສດຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມຂຶ້ນ ຜູ້ທຳໜ້າທີ່ເປັນກົມມະการພິເສດສ່ວນຫຼາຍເປັນເຈົ້າເມືອງແລະຜູ້ວ່າຣາຊະການເມືອງເກົ່າໆ ຄື: # ພຣະຍາສະສິວົງ (ເມກ ປະຫວັດ) ເມືອງມຸກດາຫານ # ພຣະພິນິດພະນົມການ (ທອງຄຳ) ເມືອງນະຄອນພະນົມ # ພຣະພິທັກພະນົມນະຄອນ (ໂກ໊ະ) ເມືອງນະຄອນພະນົມ # ພຣະສີວໍຣະຣາດ (ແກ້ວ) ເມືອງທ່າອຸເທน # ພຣະອາຣັນອາສາ (ປານ) ເມືອງກຸສຸມານ # ພຣະພິນິດພົດຈະນາກອນ (ທອນແກ້ວ) # ຫຼວງພິທັກປະຊາຊົນ (ຕູມ) # ຫຼວງສັບພະກິດບໍຣິຫານ (ຄຳວັງ)<ref name=":3" /> == ເບິ່ງຕື່ມ == * [[ຈັງຫວັດມຸກດາຫານ]] * [[ອາຍາສີ່]] * [[ກະບົດເຈົ້າອານຸວົງ]] * [[ສົງຄາມປາບຮໍ່]] * [[ອຳເພີໜອງສູງ]] * [[ອຳເພີຫວ້ານໃຫຍ່]] * [[ອຳເພີທາດພະນົມ]] * [[ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ]] * [[ມົນທົນເທສາພິບານ]] == ອ້າງອີງ == {{ລາຍການອ້າງອີງ}} == ອ່ານຕື່ມ == * ກົມສິລະປາກອນ. (2541 ພ.ສ.). ປະຊຸມພົງສາວະດານສະບັບກັນຈະນາພິເສກ ເຫຼັ້ມ 12 (ລວມເລື່ອງພົງສາວະດານພາກອີສານແລະພົງສາວະດານເມືອງມຸກດາຫານ). ກຣຸງເທບຯ: ກອງວັນນະກຳແລະປະຫວັດສາດ ກົມສິລະປາກອນ. * ສຸຣະຈິດ ຈັນທະຣະສາຂາ. (2498 ພ.ສ.). ພົງສາວະດານເມືອງມຸກດາຫານ. ພຣະນະຄອນ: ທະນະການພິມ. == ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ == {{ວິກິຊອດ|ປະຊຸມພົງສາວະດານ/ພາກທີ 70/ເລື່ອງທີ 9|ພົງສາວະດານຫຍໍ້ເມືອງວຽງຈັນ}} {{ວິກິຊອດ|ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມນແລະຍວນໃນຣັຊການທີ ໓ ຕອນທີ ໑|ຈົດໝາຍເຫດກ່ຽວກັບເຂມນແລະຍວນໃນຣັຊການທີ ໓ ຕອນທີ ໑}} {{ວิกິຊອດ|ປະຊຸມພົງສາວະດານ/ພາກທີ 24|ຈົດໝາຍເຫດເລື່ອງປາບຮໍ່}} {{ວິກິຊອດ|ສານຕຣາເຈົ້າພຣະຍາຈັກກຣີ ເລື່ອງ ຕັ້ງເມືອງໜອງສູງ}} {{ລັດສິ້ນສະພາບໃນປະເທດໄທ}} {{ຈັງຫວັດ/ມຸກດາຫານ}} [[ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດຂອງເມືອງໃນປະເທດໄທ|ມ]] [[ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດຂອງເມືອງໃນປະເທດລາວ]] [[ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດຂອງຈັງຫວັດມຸກດາຫານ]] [[ໝวดໝູ່:ລັດສິ້ນສະພາບໃນປະເທດໄທ|ມ]] [[ໝວດໝູ່:ລັດສິ້ນສະພາບໃນປະເທດລາວ|ມ]] [[ໝວດໝູ່:ປະເທດສະຣາດຂອງອານາຈັກສະຢາມ|ມ]] ggvidgvbvloynaclqo7wcyt2ctum80i 0 22417 128581 128478 2026-07-01T02:28:44Z Mouse23615 22772 Add reference 128581 wikitext text/x-wiki {{ຕ້ອງການອ້າງອີງ}}{{Infobox Political party | name_lao = ພັກກອມມູນິດຈີນ |logo=[[ຮູບ:Danghui.svg|210px]]|colorcode={{party color|Chinese Communist Party}}|headquarters=[[ຈົງນານໄຫ]], ເມືອງ Xicheng, ປັກກິ່ງ|newspaper=''[[ປະຊາຊົນປະຈໍາວັນ]]''|youth_wing=[[ສະຫະພັນຊາວໜຸ່ມກອມມູນິດຈີນ]]|membership_year=2024|membership={{increase}} 100,271,000<ref name="權威">{{Cite web|title=中国共产党党内统计公报|author=[[新华网]]|date=2025-06-30|publisher=人民网|accessdate=2025-06-30|url=http://politics.people.com.cn/BIG5/n1/2025/0630/c1001-40511750.html}}</ref>|ideology={{ubl|[[ຄອມມິວນິດ]] ([[ອຸດົມການຂອງພັກກອມມູນິດຈີນ|ຈີນ]]) | [[ລັດທິມາກ-ເລນິນ]]}}|position=<!-- Discuss on the talk page before entering -->|international=[[ກອງປະຊຸມສາກົນຂອງພັກກອມມູນິດ ແລະຜູ້ອອກແຮງງານ|IMCWP]]|Website=https://www.12371.cn/|name_native=中国共产党}}'''ພັກກອມມູນິດຈີນ''' ເປັນ[[ລັດ​ພັກ​ດຽວ|​ພັກ​ກໍ່​ຕັ້ງ​ແລະ​ປົກ​ຄອງ​ພຽງ​ແຕ່]]ຂອງ[[ປະເທດຈີນ|​ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ລັດ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຈີນ]]​. ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ປີ 1921<ref>{{Cite web |title=共产主义小组的建立与中国共产党的成立 |url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm |accessdate=2015-06-01 |author=杨立杰 |publisher=[[新华网]] |language=zh-Hans |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430055514/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm |archivedate=2013-04-30 |deadurl=yes }}</ref>, ພັກກອມມູນິດຈີນໄດ້​ຮັບ​ໄຊ​ຊະ​ນະ​ໃນສົງ​ຄາມ​ກາງ​ເມືອງ​ຂອງ​ຈີນ​ຕ້ານກູມິນຕັງ ແລະ​ປະ​ກາດ​ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນພາຍ​ໃຕ້​ການ​ນໍາ​ພາ​ຂອງ[[ເມົາເຈີຕົງ]]ໃນ​ເດືອນ​ຕຸ​ລາ 1949. {{As of|2024}}, ພັກກອມມູນິດຈີນມີ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ຫຼາຍ​ກ​່​ວາ 99 ລ້ານ​ຄົນ​, ເຮັດ​ໃຫ້​ເປັນພັກ​ການ​ເມືອງ​ໃຫຍ່​ທີ​ສອງ​ໂດຍ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ໃນ​ໂລກ. [[ຮູບ:Flag of the Chinese Communist Party.svg|thumb|229x229px|ທຸງພັກກອມມູນິດຈີນ]] == ເອກະສານອ້າງອີງ == [[ໝວດ:ພັກກອມມູນິດ]] 9vhedrgckzbirurzjaglkuxj8ttzqfa 128582 128581 2026-07-01T02:34:43Z Mouse23615 22772 128582 wikitext text/x-wiki {{ຕ້ອງການອ້າງອີງ}}{{Infobox Political party | name_lao = ພັກກອມມູນິດຈີນ |logo=[[ຮູບ:Danghui.svg|210px]]|colorcode={{party color|Chinese Communist Party}}|headquarters=[[ຈົງນານໄຫ]], ເມືອງ Xicheng, ປັກກິ່ງ|newspaper=''[[ປະຊາຊົນປະຈໍາວັນ]]''|youth_wing=[[ສະຫະພັນຊາວໜຸ່ມກອມມູນິດຈີນ]]|membership_year=2024|membership={{increase}} 100,271,000<ref name="權威">{{Cite web|title=中国共产党党内统计公报|author=[[新华网]]|date=2025-06-30|publisher=人民网|accessdate=2025-06-30|url=http://politics.people.com.cn/BIG5/n1/2025/0630/c1001-40511750.html}}</ref>|ideology={{ubl|[[ຄອມມິວນິດ]] ([[ອຸດົມການຂອງພັກກອມມູນິດຈີນ|ຈີນ]]) | [[ລັດທິມາກ-ເລນິນ]]}}|position=<!-- Discuss on the talk page before entering -->|foundation={{start date and age|1921|7|23}}<ref>{{Cite web |title=共产主义小组的建立与中国共产党的成立 |url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm |accessdate=2015-06-01 |author=杨立杰 |publisher=[[新华网]] |language=zh-Hans |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430055514/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm |archivedate=2013-04-30 |deadurl=yes }}</ref>,|international=[[ກອງປະຊຸມສາກົນຂອງພັກກອມມູນິດ ແລະຜູ້ອອກແຮງງານ|IMCWP]]|Website=https://www.12371.cn/|name_native=中国共产党}}'''ພັກກອມມູນິດຈີນ''' ເປັນ[[ລັດ​ພັກ​ດຽວ|​ພັກ​ກໍ່​ຕັ້ງ​ແລະ​ປົກ​ຄອງ​ພຽງ​ແຕ່]]ຂອງ[[ປະເທດຈີນ|​ສາ​ທາ​ລະ​ນະ​ລັດ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຈີນ]]​. ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ປີ 1921, ພັກກອມມູນິດຈີນໄດ້​ຮັບ​ໄຊ​ຊະ​ນະ​ໃນສົງ​ຄາມ​ກາງ​ເມືອງ​ຂອງ​ຈີນ​ຕ້ານກູມິນຕັງ ແລະ​ປະ​ກາດ​ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນພາຍ​ໃຕ້​ການ​ນໍາ​ພາ​ຂອງ[[ເມົາເຈີຕົງ]]ໃນ​ເດືອນ​ຕຸ​ລາ 1949. {{As of|2024}}, ພັກກອມມູນິດຈີນມີ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ຫຼາຍ​ກ​່​ວາ 99 ລ້ານ​ຄົນ​, ເຮັດ​ໃຫ້​ເປັນພັກ​ການ​ເມືອງ​ໃຫຍ່​ທີ​ສອງ​ໂດຍ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ໃນ​ໂລກ. [[ຮູບ:Flag of the Chinese Communist Party.svg|thumb|229x229px|ທຸງພັກກອມມູນິດຈີນ]] == ເອກະສານອ້າງອີງ == [[ໝວດ:ພັກກອມມູນິດ]] n4s6pdu2lmfajaxrndooe92y8jd94j3 0 22812 128586 117408 2026-07-01T08:09:20Z ยุทธนาสาระขันธ์ 13435 128586 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=ພຸດທະໄຊ ໂຄຈະເລີນ|image=|fullname=ພຸດທະໄຊ ໂຄຈະເລີນ|birth_place=[[ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ]], [[ປະເທດລາວ]]|birth_date={{birth date and age|df=yes|1995|12|29}} | height = 1.73 m |position=[[ກອງກາງ]] |currentclub= |clubnumber= |youthyears1=2012|youthclubs1=[[ສະໂມສອນບານເຕະເອສະລາ|ເອສະລາ]]|years1=2013–2015|clubs1=[[ສະໂມສອນບານເຕະເອສະລາ|ເອສະລາ]]|caps1=|goals1=|years2=2015–2016|clubs2=[[ສະໂມສອນຕຳຫຼວດລາວ]]|caps2=|goals2=|years3=2016–2018|clubs3=[[ສະໂມສອນລ້ານຊ້າງຢູໄນເຕັດ|ລ້ານຊ້າງຢູໄນເຕັດ]]|caps3=|goals3=|years4=2018–2021|clubs4=[[ນະຄອນປະຖົມ ຢູໄນເຕັດ]]|caps4=47|goals4=3|years5=2021–2022|clubs5=[[ສະມຸດປະການ ຊິຕິ້]]|caps5=22|goals5=0|years6=2023|clubs6=[[ສະໂມສອນບານເຕະເອສະລາ|ເອສະລາ]]|caps6=0|goals6=0|years7=2023– |years7=2023–2024|clubs7=[[ທັບຫລວງ ຢູໄນເຕັດ]]|caps7=11|goals7=1 |totalgoals=|nationalyears1=2013–2018|nationalteam1=[[ບານເຕະທີມຊາດລາວ ຮຸ່ນອາຍຸບໍ່ເກີນ 23 ປີ|U23 ລາວ]]|nationalcaps1=12|nationalgoals1=3|nationalyears2=2013–|nationalteam2=[[ບານເຕະທີມຊາດລາວ|ລາວ]]|nationalcaps2=39|nationalgoals2=1|pcupdate=ວັນທີ 4 ພຶດສະພາ 2022|ntupdate=ວັນທີ 27 ມີນາ 2022}}  '''ພຸດທະໄຊ ໂຄຈະເລີນ''' (ເກີດວັນທີ 29 ທັນວາ 1995) ເປັນ[[ເຕະບານ|ນັກກິລາບານເຕະ]]ອາຊີບ[[ລາວ (ຊົນເຜົ່າ)|ຊາວລາວ]]ທີ່ຫຼິ້ນເປັນ[[ກອງກາງ]]ໃຫ້ກັບ[[ທັບຫລວງ ຢູໄນເຕັດ]] ໃນ[[ໄທລີກ 3]]. == ເອກະສານອ້າງອີງ == [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍ ຂອງລາວ]] [[ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່]] [[ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 1995]] bd50jb6onftnqk6f4o4ngmztgbwi23i 0 24995 128583 2026-07-01T07:11:28Z Sayako79 5328 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361979902|Michael Olise]]" 128583 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Michael Olise|image=Michael Olise France v Senegal 16 June 2026-307 (cropped).jpg|caption=Olise playing for [[France national football team|France]] at the [[2026 FIFA World Cup]]|birth_date={{birth date and age|2001|12|12|df=y}}|birth_place=[[White City, London|White City]], England|height=1.80 m<ref>{{cite web | url = https://fcbayern.com/en/teams/first-team/michael-olise | title = Michael Olise | publisher = FC Bayern Munich | access-date = 2 November 2025}}</ref>|position={{hlist|[[Winger (association football)|Winger]], [[attacking midfielder]]}}|currentclub=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnumber=17|youthyears1=2007–2009|youthclubs1=[[Hayes & Yeading United F.C.|Hayes & Yeading United]]|youthyears2=2009|youthclubs2=[[Arsenal F.C. Under-21s and Academy|Arsenal]]|youthyears3=2009–2016|youthclubs3=[[Chelsea F.C. Development Squad and Academy|Chelsea]]|youthyears4=2016–2017|youthclubs4=[[Manchester City F.C. EDS and Academy|Manchester City]]|youthyears5=2017–2019|youthclubs5=[[Reading F.C. Under-23s and Academy|Reading]]|years1=2019–2021|clubs1=[[Reading F.C.|Reading]]|caps1=67|goals1=7|years2=2021–2024|clubs2=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|caps2=82|goals2=14|years3=2024–|clubs3=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|caps3=66|goals3=27|nationalyears1=2019|nationalteam1=[[France national under-18 football team|France U18]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0|nationalyears2=2022–2023|nationalteam2=[[France national under-21 football team|France U21]]|nationalcaps2=7|nationalgoals2=1|nationalyears3=2024|nationalteam3=[[France Olympic football team|France Olympic]]|nationalcaps3=9|nationalgoals3=5|nationalyears4=2024–|nationalteam4=[[France national football team|France]]|nationalcaps4=20|nationalgoals4=7|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fbu|23|FRA}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|Third|[[2025 UEFA Nations League Finals|2025]]|[[2025 UEFA Nations League Finals squads#France|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's tournament|2024]]|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's team squads#France|Team]]}}|club-update=15:28, 16 May 2026 (UTC)|nationalteam-update=21:21, 26 June 2026 (UTC)}}'''ໄມເຄິລ ອັກໂປວີ ໂອລິເຊ''' ( /ˈ ɒ ˈ li s eɪ / ; <ref>{{Cite web|title=OLISE BRACE ! {{!}} Premier League Highlights Crystal Palace 3-1 Brentford|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=2So4xYF-B6A&t=82s}}</ref> o-LEE -say ; ; ; <ref>{{Cite web|title=La CONNEXION MBAPPÉ / OLISE choque tout le monde à l'entraînement des Bleus - La Quotidienne #1587|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=EtIVcpcTbrw&t=97s}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Pourquoi Michael Olise est la NOUVELLE STAR du football français|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=Q54G7tOoRGM}}</ref> ເກີດວັນທີ 12 ທັນວາ 2001) ເປັນ [[ເຕະບານ|ນັກບານເຕະມື]] ອາຊີບທີ່ຫຼິ້ນເປັນ [[ກອງກາງ|ປີກ]] ຫຼື [[ກອງກາງ]]ຝ່າຍບຸກ ໃຫ້ກັບສະໂມສອນ [[ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຢິນ ມິວນິກ|Bayern Munich]] ໃນປະເທດເຍຍລະມັນ. ເກີດຢູ່ປະເທດອັງກິດ, ລາວຫຼິ້ນໃຫ້ກັບ [[ບານເຕະທີມຊາດຝຣັ່ງ|ທີມຊາດຝຣັ່ງ]]. ຖືກຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນນັກເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດໃນໂລກ, ລາວເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນດ້ານຄວາມຄິດສ້າງສັນ, ການລ້ຽງບານ, ແລະ ໄຫວພິບຂອງລາວ. <ref>{{Cite web|title=The 25 Best Right Wingers in World Soccer—Ranked|archive-url=https://www.si.com/soccer/the-best-right-wingers-in-world-soccer-ranked}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Ranked! The 10 best right-wingers in the world|archive-url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-right-wingers-in-the-world}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The 30 best footballers in the world right now - ranked in order|archive-url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Best wingers in the world 2025 {{!}} Radio Times|archive-url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/best-wingers-world/}}</ref> [[ໝວດ:ນັກເຕະພຣີເມຍລີກ]] [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງຝຣັ່ງ]] [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງອັງກິດ]] [[ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່]] e23jshklmhrn36bthyc0wtev7cx1em4 128584 128583 2026-07-01T07:13:55Z Sayako79 5328 128584 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ໂອລິເຊ | image = Michael_Olise_France_v_Senegal_16_June_2026-307_(cropped).jpg | caption = ໂອລິເຊ ກັບທີມຊາດຝຣັ່ງໃນບານໂລກ 2026 }} {{Infobox football biography|name=Michael Olise |image= |caption=Olise playing for [[France national football team|France]] at the [[2026 FIFA World Cup]]|birth_date={{birth date and age|2001|12|12|df=y}}|birth_place=[[White City, London|White City]], England|height=1.80 m<ref>{{cite web | url = https://fcbayern.com/en/teams/first-team/michael-olise | title = Michael Olise | publisher = FC Bayern Munich | access-date = 2 November 2025}}</ref>|position={{hlist|[[Winger (association football)|Winger]], [[attacking midfielder]]}}|currentclub=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|clubnumber=17|youthyears1=2007–2009|youthclubs1=[[Hayes & Yeading United F.C.|Hayes & Yeading United]]|youthyears2=2009|youthclubs2=[[Arsenal F.C. Under-21s and Academy|Arsenal]]|youthyears3=2009–2016|youthclubs3=[[Chelsea F.C. Development Squad and Academy|Chelsea]]|youthyears4=2016–2017|youthclubs4=[[Manchester City F.C. EDS and Academy|Manchester City]]|youthyears5=2017–2019|youthclubs5=[[Reading F.C. Under-23s and Academy|Reading]]|years1=2019–2021|clubs1=[[Reading F.C.|Reading]]|caps1=67|goals1=7|years2=2021–2024|clubs2=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|caps2=82|goals2=14|years3=2024–|clubs3=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|caps3=66|goals3=27|nationalyears1=2019|nationalteam1=[[France national under-18 football team|France U18]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0|nationalyears2=2022–2023|nationalteam2=[[France national under-21 football team|France U21]]|nationalcaps2=7|nationalgoals2=1|nationalyears3=2024|nationalteam3=[[France Olympic football team|France Olympic]]|nationalcaps3=9|nationalgoals3=5|nationalyears4=2024–|nationalteam4=[[France national football team|France]]|nationalcaps4=20|nationalgoals4=7|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fbu|23|FRA}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|Third|[[2025 UEFA Nations League Finals|2025]]|[[2025 UEFA Nations League Finals squads#France|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's tournament|2024]]|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's team squads#France|Team]]}}|club-update=15:28, 16 May 2026 (UTC)|nationalteam-update=21:21, 26 June 2026 (UTC)}}'''ໄມເຄິລ ອັກໂປວີ ໂອລິເຊ''' ( /ˈ ɒ ˈ li s eɪ / ; <ref>{{Cite web|title=OLISE BRACE ! {{!}} Premier League Highlights Crystal Palace 3-1 Brentford|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=2So4xYF-B6A&t=82s}}</ref> o-LEE -say ; ; ; <ref>{{Cite web|title=La CONNEXION MBAPPÉ / OLISE choque tout le monde à l'entraînement des Bleus - La Quotidienne #1587|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=EtIVcpcTbrw&t=97s}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Pourquoi Michael Olise est la NOUVELLE STAR du football français|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=Q54G7tOoRGM}}</ref> ເກີດວັນທີ 12 ທັນວາ 2001) ເປັນ [[ເຕະບານ|ນັກບານເຕະມື]] ອາຊີບທີ່ຫຼິ້ນເປັນ [[ກອງກາງ|ປີກ]] ຫຼື [[ກອງກາງ]]ຝ່າຍບຸກ ໃຫ້ກັບສະໂມສອນ [[ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຢິນ ມິວນິກ|Bayern Munich]] ໃນປະເທດເຍຍລະມັນ. ເກີດຢູ່ປະເທດອັງກິດ, ລາວຫຼິ້ນໃຫ້ກັບ [[ບານເຕະທີມຊາດຝຣັ່ງ|ທີມຊາດຝຣັ່ງ]]. ຖືກຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນນັກເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດໃນໂລກ, ລາວເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນດ້ານຄວາມຄິດສ້າງສັນ, ການລ້ຽງບານ, ແລະ ໄຫວພິບຂອງລາວ. <ref>{{Cite web|title=The 25 Best Right Wingers in World Soccer—Ranked|archive-url=https://www.si.com/soccer/the-best-right-wingers-in-world-soccer-ranked}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Ranked! The 10 best right-wingers in the world|archive-url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-right-wingers-in-the-world}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The 30 best footballers in the world right now - ranked in order|archive-url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Best wingers in the world 2025 {{!}} Radio Times|archive-url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/best-wingers-world/}}</ref> [[ໝວດ:ນັກເຕະພຣີເມຍລີກ]] [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງຝຣັ່ງ]] [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງອັງກິດ]] [[ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່]] 27mml2fg5z1zg9ksd2c27gmsv3vr6wn 128585 128584 2026-07-01T07:17:28Z Sayako79 5328 128585 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ໂອລິເຊ | image = Michael_Olise_France_v_Senegal_16_June_2026-307_(cropped).jpg | caption = ໂອລິເຊ ກັບທີມຊາດຝຣັ່ງໃນບານໂລກ 2026 }} {{Infobox football biography|name=Michael Olise |image= |caption=Olise playing for [[France national football team|France]] at the [[2026 FIFA World Cup]]|birth_date={{birth date and age|2001|12|12|df=y}}|birth_place=[[White City, London|ໄວທ໌ຊີຕີ້]], [[ອັງກິດ]]|height=1.80 m<ref>{{cite web | url = https://fcbayern.com/en/teams/first-team/michael-olise | title = Michael Olise | publisher = FC Bayern Munich | access-date = 2 November 2025}}</ref>|position={{hlist|[[Winger (association football)|ປີກ]], [[ກອງກາງຝ່າຍບຸກ]]}}|currentclub=[[ສະໂມສອນບາເຢີນມິວນິກ|Bayern Munich]]|clubnumber=17|youthyears1=2007–2009|youthclubs1=[[Hayes & Yeading United F.C.|Hayes & Yeading United]]|youthyears2=2009|youthclubs2=[[Arsenal F.C. Under-21s and Academy|Arsenal]]|youthyears3=2009–2016|youthclubs3=[[Chelsea F.C. Development Squad and Academy|Chelsea]]|youthyears4=2016–2017|youthclubs4=[[Manchester City F.C. EDS and Academy|Manchester City]]|youthyears5=2017–2019|youthclubs5=[[Reading F.C. Under-23s and Academy|Reading]]|years1=2019–2021|clubs1=[[Reading F.C.|Reading]]|caps1=67|goals1=7|years2=2021–2024|clubs2=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|caps2=82|goals2=14|years3=2024–|clubs3=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]|caps3=66|goals3=27|nationalyears1=2019|nationalteam1=[[France national under-18 football team|France U18]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0|nationalyears2=2022–2023|nationalteam2=[[France national under-21 football team|France U21]]|nationalcaps2=7|nationalgoals2=1|nationalyears3=2024|nationalteam3=[[France Olympic football team|France Olympic]]|nationalcaps3=9|nationalgoals3=5|nationalyears4=2024–|nationalteam4=[[France national football team|France]]|nationalcaps4=20|nationalgoals4=7|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fbu|23|FRA}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|Third|[[2025 UEFA Nations League Finals|2025]]|[[2025 UEFA Nations League Finals squads#France|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's tournament|2024]]|[[Football at the 2024 Summer Olympics – Men's team squads#France|Team]]}}|club-update=15:28, 16 May 2026 (UTC)|nationalteam-update=21:21, 26 June 2026 (UTC)}}'''ໄມເຄິລ ອັກໂປວີ ໂອລິເຊ''' ( /ˈ ɒ ˈ li s eɪ / ; <ref>{{Cite web|title=OLISE BRACE ! {{!}} Premier League Highlights Crystal Palace 3-1 Brentford|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=2So4xYF-B6A&t=82s}}</ref> o-LEE -say ; ; ; <ref>{{Cite web|title=La CONNEXION MBAPPÉ / OLISE choque tout le monde à l'entraînement des Bleus - La Quotidienne #1587|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=EtIVcpcTbrw&t=97s}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Pourquoi Michael Olise est la NOUVELLE STAR du football français|archive-url=https://www.youtube.com/watch?v=Q54G7tOoRGM}}</ref> ເກີດວັນທີ 12 ທັນວາ 2001) ເປັນ [[ເຕະບານ|ນັກບານເຕະມື]] ອາຊີບທີ່ຫຼິ້ນເປັນ [[ກອງກາງ|ປີກ]] ຫຼື [[ກອງກາງ]]ຝ່າຍບຸກ ໃຫ້ກັບສະໂມສອນ [[ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຢິນ ມິວນິກ|Bayern Munich]] ໃນປະເທດເຍຍລະມັນ. ເກີດຢູ່ປະເທດອັງກິດ, ລາວຫຼິ້ນໃຫ້ກັບ [[ບານເຕະທີມຊາດຝຣັ່ງ|ທີມຊາດຝຣັ່ງ]]. ຖືກຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນນັກເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດໃນໂລກ, ລາວເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນດ້ານຄວາມຄິດສ້າງສັນ, ການລ້ຽງບານ, ແລະ ໄຫວພິບຂອງລາວ. <ref>{{Cite web|title=The 25 Best Right Wingers in World Soccer—Ranked|archive-url=https://www.si.com/soccer/the-best-right-wingers-in-world-soccer-ranked}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Ranked! The 10 best right-wingers in the world|archive-url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-right-wingers-in-the-world}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The 30 best footballers in the world right now - ranked in order|archive-url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Best wingers in the world 2025 {{!}} Radio Times|archive-url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/best-wingers-world/}}</ref> [[ໝວດ:ນັກເຕະພຣີເມຍລີກ]] [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງຝຣັ່ງ]] [[ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງອັງກິດ]] [[ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່]] qhn826jrep90n7xvb9nmesibxhqsbi5 1 24996 128587 2026-07-01T10:34:15Z Kamolming 23612 ຄໍາແນະນໍາສໍາລັບການພັດທະນາບົດຄວາມ 128587 wikitext text/x-wiki ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຂຽນບົດອະພິປາຍເປັນພາສາລາວສຳລັບໜ້າສົນທະນາຂອງບົດຄວາມ ເມືອງມຸກດາຫານ (ຫຼືໜ້າທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ) ດັ່ງທີ່ທ່ານຕ້ອງການ ເພື່ອນຳໃຊ້ໃນການພັດທະນາຮ່ວມກັນລະຫວ່າງສອງໜ້າ (ລາວ-ໄທ) ແລະ ຮຽກຮ້ອງການປະກອບສ່ວນທາງວິຊາການ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ສະຫຼຸບບັນຫາ ແລະ ແນວທາງພັດທະນາຕາມທີ່ທ່ານໄດ້ລະບຸໄວ້ ແຕ່ປັບໃຫ້ເປັນພາສາລາວທີ່ລຽບງ່າຍ ແລະ ເໝາະກັບການສົນທະນາໃນວິກິພີເດຍພາສາລາວ: --- == ຂໍ້ສະເໜີແນະ ແລະ ຂໍຄວາມຮ່ວມມືພັດທະນາບົດຄວາມ “ເມືອງມຸກດາຫານ” == ສະບາຍດີ ທຸກທ່ານ. ບົດຄວາມ ເມືອງມຸກດາຫານ ທີ່ກຳລັງຂຽນຂຶ້ນນີ້ ມີຈຸດປະສົງເພື່ອຮວບຮວມປະຫວັດສາດຂອງຫົວເມືອງລາວບູຮານທີ່ຕັ້ງຢູ່ຝັ່ງຂວາແມ່ນ້ຳຂອງ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນແມ່ນແຂວງມຸກດາຫານ ປະເທດໄທ. ພ້ອມດຽວກັນ, ພວກເຮົາກໍ່ຕ້ອງການເຊື່ອມໂຍງຂໍ້ມູນປະຫວັດສາດກັບແຂວງສະຫວັນນະເຂດ (ຝັ່ງຊ້າຍ) ເພື່ອໃຫ້ມີມູມມອງທາງວິຊາການທີ່ກົມກຽວ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກຖານຈາກທັງສອງຊາດ. ເນື້ອໃນສ່ວນໜຶ່ງໄດ້ຖືກຮວບຮວມຈາກຫຼາຍແຫຼ່ງ ແຕ່ຍັງມີບາງຈຸດທີ່ຂາດຄວາມຊັດເຈນ ຫຼືມີພຽງບາງສ່ວນ. ຈຶ່ງຂໍຮຽກຮ້ອງຜູ້ຊົງຄຸນວຸດທິ, ນັກປະຫວັດສາດ, ຜູ້ຮູ້ທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ຜູ້ມີເອກະສານກ່ຽວກັບທັງເຂດສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ມຸກດາຫານ ຮ່ວມກັນພິຈາລະນາ ແລະ ປັບປຸງບົດຄວາມ ໂດຍມີປະເດັນຫຼັກທີ່ຕ້ອງການການພັດທະນາ ດັ່ງນີ້: === 1. ຄວາມຄຸມເຄືອທາງປະຫວັດສາດກ່ອນການສະຖາປະນາເມືອງ (ກ່ອນ ຄ.ສ. 1770 / ພ.ສ. 2313) === ເຖິງແມ່ນບົດຄວາມຈະລະບຸວ່າ ເມືອງມຸກດາຫານຖືກສະຖາປະນາໂດຍເຈົ້າຈັນທະກິນລີ ໃນປີ 2313 ແຕ່ກໍ່ມີການກ່າວອ້າງຊື່ “ບັງມຸກ” ວ່າມີບົດບາດປົກຄອງກອງຂ້າພະທາດພະນົມຮ່ວມກັບເມືອງນະຄອນພະນົມ ມາຕັ້ງແຕ່ຫຼັງການສະຖາປະນາອານາຈັກຈຳປາສັກ (ຄ.ສ. 1713 / ພ.ສ. 2256). ຂໍ້ມູນນີ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຂັດແຍ່ງກັນທາງລຳດັບເວລາ. **ຂໍຄວາມຮ່ວມມື:** ກວດສອບຫຼັກຖານຊັ້ນຕົ້ນເພີ່ມຕື່ມ ເຊັ່ນ ບັນທຶກມິດຊັນນາລີ, ຈົດໝາຍເຫດຮ່ວມສະໄໝ, ພົງສາວະດານຝັ່ງລາວ ແລະ ຫຼັກຖານທາງໂບຮານຄະດີໃນພື້ນທີ່ເມືອງເກົ່າທັງສອງຝັ່ງຂອງ ເພື່ອພິສູດວ່າ “ບັງມຸກ” ແມ່ນຊື່ທີ່ໃຊ້ມາແຕ່ດັ້ງເດີມໃນຍຸກທ້າວແກ້ວສິມພີ ຫຼື ເປັນພຽງການເອີ້ນຍ້ອນຫຼັງໃນເອກະສານສະໄໝຫຼັງ. === 2. ຄວາມຖືກຕ້ອງແມ່ນຍຳຂອງການແປ ແລະ ຕີຄວາມໝາຍພົງສາວະດານ === ການອະທິບາຍເຫດການສຳຄັນ ເຊັ່ນ ສົງຄາມເຈົ້າອານຸວົງ ຫຼື ການກວາດຕ້ອນຜູ້ຄົນຂ້າມຝັ່ງໂຂງ ອາດອາໄສການປະຕິສັງຂອນເຫດການຈາກພົງສາວະດານພຽງສະບັບດຽວ ຫຼື ການສະກົດນາມສະເພາະທີ່ຜິດພ້ຽນໄປຕາມການເວລາ. **ຂໍຄວາມຮ່ວມມື:** ຜູ້ຊ່ຽວຊານຊ່ວຍທຽບຄຽງຂໍ້ມູນຈາກພົງສາວະດານຫຼາຍສະບັບ ເຊັ່ນ ພົງສາວະດານລ້ານຊ້າງ (ສະບັບລາວ), ພົງສາວະດານຈຳປາສັກ, ພົງສາວະດານວຽງຈັນ, ຈົດໝາຍເຫດລາຍວັນລັດຊະການທີ 3-5 ຂອງສຍາມ ແລະ ພະລາຊະພົງສາວະດານກຸງລັດຕະນະໂກສິນ. ນອກຈາກນີ້ ຄວນກວດສອບການສະກົດນາມເຈົ້ານາຍ ເຊັ່ນ “ພະຍາຈັນທະສີສຸຣະອຸປະຣາຊາມັນທາຕຸຣາດ” (ມັນທາຕຸ ຫຼື ມັນທາຕຸ?) ໂດຍຍຶດຫຼັກຖານຈາກຕາຕັ້ງ ຫຼື ສັນຍາບັດເປັນຫຼັກ. === 3. ການຈັດລະບຽບໂຄງສ້າງການປົກຄອງຕາມຍຸກສະໄໝ === ການຮ້ອຍຮຽງປະຫວັດການປົກຄອງຕັ້ງແຕ່ 2313 ຫາ 2441 (ຄ.ສ. 1898) ຍັງປະສົນກັນເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈຍາກ. ຄວນແບ່ງເນື້ອໃນພາຍໃນບົດຄວາມເມືອງມຸກດາຫານ (ຍຸກຈາລີດ) ອອກເປັນສອງສ່ວນຍ່ອຍ: - **ຍຸກອາຍາສີ່ ແລະ ລັດປະເທດຣາຊ (ຄ.ສ. 1770-1898):** ອະທິບາຍລະບົບປົກຄອງແບບຈາລີດ, ໜ້າທີ່ຕໍ່ລາຊະສຳນັກສຍາມ (ການສົ່ງຕົ້ນໄມ້ເງິນຕົ້ນໄມ້ຄຳ, ການສັກເລກ, ການເກນທັບ). - **ຍຸກມົນທົນເທສາພິບານ ແລະ ການປ່ຽນຜ່ານ:** ຈາກວິກິດການ ຣ.ສ. 112 (ປີ 1893) ການເຂົ້າມາຂອງຂ້າຫຼວງ, ການຊ້ອນທັບອຳນາດ, ຈົນນຳໄປສູ່ການສິ້ນສຸດລະບົບອາຍາສີ່. ພ້ອມທັງຂີດເສັ້ນຈົບເນື້ອຫາເມື່ອເມືອງມຸກດາຫານຖືກຫຼຸດຖານະເປັນອຳເພີ. === 4. ການຍົກລະດັບຄຸນນະພາບແຫຼ່ງອ້າງອີງ ແລະ ປະຫວັດສາດທ້ອງຖິ່ນ === ບາງສ່ວນກ່ຽວກັບການເຄື່ອນຍ້າຍກຸ່ມຊາດຕະພັນ ແລະ ການຕັ້ງຫົວເມືອງບໍລິວານ ຍັງມີລັກສະນະເປັນຄຳບອກເລົ່າ ແລະ ຂາດແຫຼ່ງອ້າງອີງທາງວິຊາການ. **ຂໍຄວາມຮ່ວມມື:** ຜູ້ທີ່ມີເອກະສານ ຫຼື ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດແຂວງສະຫວັນນະເຂດ, ຫົວເມືອງບໍລິວານ (ເຊັ່ນ ເມືອງໜອງສູງ, ເມືອງພາລຸກາກະພູມ) ຕະຫຼອດຈົນປະຫວັດການອົບພະຍົບຂອງກຸ່ມຊາດຕະພັນ (ຜູ້ໄທ, ຂ່າ, ກະໂຊ່, ກະເລິງ) ໂປດຊ່ວຍເພີ່ມແຫຼ່ງອ້າງອີງເພື່ອໃຫ້ບົດຄວາມສະທ້ອນສັງຄົມພະຫຸວັດທະນະທຳຂອງພາກພື້ນນີ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. --- ຂໍຂອບໃຈທຸກຄຳເຫັນ ແລະ ການຮ່ວມມື. ຫວັງວ່າບົດຄວາມນີ້ຈະກາຍເປັນສາລານຸກົມທີ່ມີມາດຕະຖານ ແລະ ເປັນຂົວຕໍ່ຄວາມເຂົ້າໃຈປະຫວັດສາດຮ່ວມກັນລະຫວ່າງສອງຝັ່ງໂຂງ. ຖ້າທ່ານມີຂໍ້ມູນສະເພາະກ່ຽວກັບສະຫວັນນະເຂດ ທີ່ອາດຊ່ວຍເພີ່ມເຕີມມູມມອງທາງຝັ່ງລາວ ກໍ່ຂໍຄວາມກະລຸນານຳມາປະກອບໃນການສົນທະນານຳກັນ. lnfqnuib9xnmu2g39loaufxezpneg2x 0 24997 128588 2026-07-01T11:22:12Z Sayako79 5328 ສ້າງໜ້າດ້ວຍ " = ສະໂມສອນບານເຕະ W.I.G NAGA = '''W.I.G NAGA''' (ຫຼື '''WIG NAGA''', ພາສາລາວ: '''ວິໄລກຸນນາຄາ''') ແມ່ນສະໂມສອນ ແລະ ສະຖາບັນພັດທະນານັກກິລາບານເຕະເຍົາວະຊົນຂອງ ສປປ ລາວ. ສະໂມສອນມີເປົ້າໝາຍໃນການພັດທະນານັກກິລາບ..." 128588 wikitext text/x-wiki = ສະໂມສອນບານເຕະ W.I.G NAGA = '''W.I.G NAGA''' (ຫຼື '''WIG NAGA''', ພາສາລາວ: '''ວິໄລກຸນນາຄາ''') ແມ່ນສະໂມສອນ ແລະ ສະຖາບັນພັດທະນານັກກິລາບານເຕະເຍົາວະຊົນຂອງ ສປປ ລາວ. ສະໂມສອນມີເປົ້າໝາຍໃນການພັດທະນານັກກິລາບານເຕະລາວ ແລະ ສົ່ງເສີມການເຂົ້າຮ່ວມລາຍການແຂ່ງຂັນລະດັບນານາຊາດ. == ປະຫວັດ == W.I.G NAGA ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈໃນລະດັບນານາຊາດ ຫຼັງຈາກສົ່ງທີມເຍົາວະຊົນເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນ '''TUR U11 International Tournament 2024''' ທີ່ປະເທດສະເປນ. ທີມຈົບອັນດັບທີ 22 ຈາກທັງໝົດ 50 ທີມ ແລະ ນັບເປັນທີມເຍົາວະຊົນຈາກລາວກຸ່ມທຳອິດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມລາຍການນີ້. ໃນປີ 2025 ທີມຮຸ່ນອາຍຸບໍ່ເກີນ 13 ປີ (U-13) ຂອງ W.I.G NAGA ສ້າງປະຫວັດສາດໃຫ້ກັບວົງການບານເຕະລາວ ດ້ວຍການຄວ້າແຊ້ມ '''IBER Cup 2025''' ທີ່ເມືອງ Estoril ປະເທດປອກຕຸຍການ. ທີມຊະນະທຸກນັດຕະຫຼອດການແຂ່ງຂັນ ແລະ ເອົາຊະນະສະໂມສອນ CF Os Belenenses ຈາກປອກຕຸຍການ 2–0 ໃນນັດຊິງຊະນະເລີດ ເພື່ອຄວ້າແຊ້ມລາຍການ. ນັບເປັນຄັ້ງທຳອິດທີ່ທີມເຍົາວະຊົນລາວຄວ້າແຊ້ມໃນລາຍການບານເຕະນານາຊາດລະດັບນີ້.<ref>https://kpl.gov.la/EN/detail.aspx?id=92493</ref> == ການບໍລິຫານ == W.I.G NAGA ມີ '''ທ່ານ ວຽງໄຊ ວິໄລກຸນ''' (Viengxay Vilaykoun) ເປັນປະທານສະໂມສອນ. == ຜົນງານສຳຄັນ == === ລາຍການນານາຊາດ === * '''IBER Cup''' ** ແຊ້ມ: 2025 (ຮຸ່ນ U-13) * '''TUR U11 International Tournament''' ** ອັນດັບທີ 22 ຈາກ 50 ທີມ (2024) 3usi1vfnq4p3d4lskm9zujwgdhnyi4r 128590 128588 2026-07-01T11:29:46Z Sayako79 5328 /* ສະໂມສອນບານເຕະ W.I.G NAGA */ 128590 wikitext text/x-wiki = ສະໂມສອນບານເຕະ W.I.G NAGA = '''W.I.G NAGA''' (ຫຼື '''WIG NAGA''', ພາສາລາວ: '''ວິໄລກຸນນາຄາ''') ແມ່ນສະໂມສອນ ແລະ ສະຖາບັນພັດທະນານັກກິລາບານເຕະເຍົາວະຊົນຂອງ ສປປ ລາວທີ່ຕັ້ງຢູ່ ບ້ານໜອງໄຮ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ສະໂມສອນມີເປົ້າໝາຍໃນການພັດທະນານັກກິລາບານເຕະລາວ ແລະ ສົ່ງເສີມການເຂົ້າຮ່ວມລາຍການແຂ່ງຂັນລະດັບນານາຊາດ. == ປະຫວັດ == W.I.G NAGA ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈໃນລະດັບນານາຊາດ ຫຼັງຈາກສົ່ງທີມເຍົາວະຊົນເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນ '''TUR U11 International Tournament 2024''' ທີ່ປະເທດສະເປນ. ທີມຈົບອັນດັບທີ 22 ຈາກທັງໝົດ 50 ທີມ ແລະ ນັບເປັນທີມເຍົາວະຊົນຈາກລາວກຸ່ມທຳອິດທີ່ເຂົ້າຮ່ວມລາຍການນີ້. ໃນປີ 2025 ທີມຮຸ່ນອາຍຸບໍ່ເກີນ 13 ປີ (U-13) ຂອງ W.I.G NAGA ສ້າງປະຫວັດສາດໃຫ້ກັບວົງການບານເຕະລາວ ດ້ວຍການຄວ້າແຊ້ມ '''IBER Cup 2025''' ທີ່ເມືອງ Estoril ປະເທດປອກຕຸຍການ. ທີມຊະນະທຸກນັດຕະຫຼອດການແຂ່ງຂັນ ແລະ ເອົາຊະນະສະໂມສອນ CF Os Belenenses ຈາກປອກຕຸຍການ 2–0 ໃນນັດຊິງຊະນະເລີດ ເພື່ອຄວ້າແຊ້ມລາຍການ. ນັບເປັນຄັ້ງທຳອິດທີ່ທີມເຍົາວະຊົນລາວຄວ້າແຊ້ມໃນລາຍການບານເຕະນານາຊາດລະດັບນີ້.<ref>https://kpl.gov.la/EN/detail.aspx?id=92493</ref> == ການບໍລິຫານ == W.I.G NAGA ມີ '''ທ່ານ ວຽງໄຊ ວິໄລກຸນ''' (Viengxay Vilaykoun) ເປັນປະທານສະໂມສອນ. == ຜົນງານສຳຄັນ == === ລາຍການນານາຊາດ === * '''IBER Cup''' ** ແຊ້ມ: 2025 (ຮຸ່ນ U-13) * '''TUR U11 International Tournament''' ** ອັນດັບທີ 22 ຈາກ 50 ທີມ (2024) 51iqpdxwsq6ucu6u52uepstmd1st3va