विकिपीडिया magwiki https://mag.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter मीडिया विशेष वार्ता प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपीडिया विकिपीडिया वार्ता सञ्चिका सञ्चिका वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता साँचा साँचा वार्ता सहयोग सहयोग वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता TimedText TimedText talk घटक घटक वार्ता Event Event talk ब्रह्माण्ड 0 13004 84011 46327 2026-11-01T16:36:41Z Pan Smyk 594 84011 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:Observable_Universe_Hindi_Annotations.png|upright=2.4|thumb|अवलोकनीय ब्रह्माण्डके लघुगणक प्रतिनिधित्व । उल्लेखनीय खगोलीय पिण्डके व्याख्या कैल जाहे । पृथिवीसे दूरी केन्द्रसे किनारे तक तेजीसे बढ़हे । उनखर आकारके सराहना करेला आकाशीय निकायके बड़ा कैल गेलहल ।]] '''ब्रह्माण्ड''' सम्पूर्ण [[समय]] आउ [[अन्तरिक्ष]] आउ ओकर अन्तर्वस्तुके कहल जाहे ।<ref>{{Cite book |chapter-url=http://www.yourdictionary.com/Universe |chapter=Universe |title=Webster's New World College Dictionary, Wiley Publishing, Inc. |date=2010 |access-date=7 दिसम्बर 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183502/http://www.yourdictionary.com/universe |archive-date=3 मार्च 2016 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/Universe?s=t |title=Universe |work=Dictionary.com |accessdate=2012-09-21}}<!-- this source even includes supposed things, not JUST known things--></ref><ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/Universe |title=Universe |work=Merriam-Webster Dictionary |accessdate=2012-09-21}}<!-- this source even includes postulated things, not JUST known things--></ref><ref>{{Cite book |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil |last1=Zeilik |first1=Michael |last2=Gregory |first2=Stephen A. |date=1998 |edition=4th |publisher=Saunders College Publishing |quote="The totality of all space and time; all that is, has been, and will be." |isbn=0030062284}}</ref> ब्रह्माण्डमे सभ [[ग्रह]], [[नक्षत्र|तारा]], [[मन्दाकिनी]], [[खगोलीय पिण्ड]], मन्दाकिनीके बीचके अन्तरिक्षके अन्तर्वस्तु, [[अवपरमाणुक कण|अपरमाणविक कण]], आउ सब [[पदार्थ]] आउ सब [[ऊर्जा]] सम्मिलित हे ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/international/2016/04/160403_vert_earth_many_more_universes_pk|title=आख़िर कितने ब्रह्माण्ड हैं?|access-date=2017-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108070739/http://www.bbc.com/hindi/international/2016/04/160403_vert_earth_many_more_universes_pk|archive-date=8 जनवरी 2018|url-status=live}}</ref> जखनकि पूरा ब्रह्माण्डके स्थानिक आकार अज्ञात हे,<ref name=":0" /> अवलोकन योग्य ब्रह्माण्डके आकारके नापना सम्भव हे, अवलोकन योग्य ब्रह्माण्डके व्यास वर्तमानमे लगभग २८ अरब [[पारसेके]] (९१.१ अरब [[प्रकाश-वर्ष]]) हे ।<ref name=Extra-Dimensions>{{Cite book |author1=Itzhak Bars |author2=John Terning |date=2009 |title=Extra Dimensions in Space and Time |url=http://books.google.com/books?id=fFSMatekilIC&pg=PA27 |pages=27ff |publisher=Springer |isbn=978-0-387-77637-8 |accessdate=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826095453/https://books.google.com/books?id=fFSMatekilIC&pg=PA27 |archive-date=26 अगस्त 2016 |url-status=live }}</ref> पूरा ब्रह्माण्डके व्यास अज्ञात हे,<ref name="Brian Greene 2011">{{Cite book |first=Brian |last=Greene |author-link=Brian Greene |title=The Hidden Reality |url=https://archive.org/details/hiddenrealitypar00gree_0 |publisher=Alfred A. Knopf |date=2011}}</ref> आउ हो सकहे कि ई [[अनन्त]] होवे । == इहो देखी == * [[अन्तरिक्ष]] * [[क्रम-विकास]] * [[क्षुद्रग्रह]] * [[आकाशगङ्गा]] * [[महाविस्फोट सिद्धान्त]] ==सन्दर्भ== {{टिप्पणीसूची}} [[बर्ग:खगोलशास्त्र]] [[बर्ग:ब्रह्माण्ड]] {{INTERWIKI|Q1}} c1l8gc6kicuuuz2z4j505fealy30p2b विश्वामित्र 0 15057 84010 69990 2026-11-01T16:12:42Z Rotondus 544 /* सन्दर्भ */ साँचा 84010 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानसन्दूक व्यक्ति | name = विश्वामित्र | image = Varma - Vishvamitra Meditation.jpg | caption = राजा रवि वर्मा द्वारा विश्वमित्र | notable_works = }} '''विश्वामित्र''' [[वेद|वैदिक]] कालके विख्यात [[ऋषि]] ([[योगी]]) हलन । ऋषि विश्वामित्र बड़ी प्रतापी आउ तेजस्वी महापुरुष हलन । ऋषि धर्म ग्रहण करेके पहिले ऊ बड़ पराक्रमी आउ प्रजावत्सल नरेश कौशिक हलन । == रचना == विश्वमित्रजीके [[गायत्री मन्त्र]]के दृष्टान्त होलै । [[ऋग्वेद]]के तीसरा मण्डलमे उपस्थित गायत्री मन्त्रके रचना विश्वामित्र द्वारा कैल गेलै हल । == उल्लेख == === रामायण=== {{मुख्य|रामायण}} [[मारीच]] आउ [[सुवाहु]], [[रावण]]के कहे पर विश्वामित्रके यज्ञमे विघ्न डालके ओकरा सम्पूर्ण होवेसे रोकऽ हलै । ऊ [[दशरथ]] भिरु सहयोग [[राम]]के माङ्गे ऐलन । जखनि दशरथ १६ वर्षके रामके भेजेसे मना कैलन त विश्वामित्र कहलन कि वीर कुशिकके सौ पुत्र रामके रक्षा करथन ।<ref>{{Cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/rama/ry025.htm |quote= For Kus'ik's son the youth will shield. He is incarnate Justice, he The best of men for bravery...Jayá and Vijayá, most fair, And hundred splendid weapons bare. Of Jayá, glorious as the morn, First fifty noble sons were born...And fifty children also came Of Vijayá the beauteous dame, |website=Sacred Texts|title=CANTO XX.: VIS'VÁMITRA'S VISIT.}}</ref> === क्षत्रिय राजा === [[प्रजापति]]के पुत्र [[कुश]], कुशके पुत्र [[कुशनाभ]] आउ कुशनाभके पुत्र राजा [[गाधि]] हलन । विश्वामित्रजी ओही गाधिके पुत्र हलन ।<ref>{{Cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/rama/ry022.htm|quote=He said to those who kept the gate: 'Haste, warders, to your master run, And say that here stands Gádhi's son.'|website=Sacred Texts|title=CANTO XX.: VIS'VÁMITRA'S VISIT.}}</ref> विश्वामित्र शब्द विश्व आउ मित्रसे बनल है जेकर अर्थ है - सबके साथे मैत्री अथवा प्रेम । विश्वामित्रके पिता गाधि जखनि अपन आयुके जादे देखके वानप्रस्थ जाएके निर्णय कैलन आउ अपन पुत्र विश्वामित्रके अपन राज गद्दी पर राजतिलक कर देलन, ऊ अपने वानप्रस्थके चल गेलन । ओकर बाद विश्वामित्र बड़ी बेससे राजकाजके सम्भारलन, उनकर प्रजो बड़ी खुश हलै । एक समय ऊ अपन पत्नीके साथे सरक पासा (एक तरहके शतरञ्ज) खेल रहलन हल । ऊ खेलमे उनकर पत्नीके विजय होवे पर उनकर पत्नी हँसे लगलन जे विश्वामित्रजीके ई निमन न लगलै त गोस्सासे सरक पासा (मने गोटी) के तुरत तोड़के फेक देलन । आउ ऊ अपन राजदरबारमे गेलन ओहाँ उनकर भाट आउ राज्यसभाके मन्त्री द्वारा जय जयकार करे लगलन । त विश्वामित्रजी एके प्रश्न कैलन कि हमर जय-जयकार काहेला कैल जाइत है । जखनिकि अखनिए तक हम कोनो जय जयकार करे वाला कार्ये न कैली हे । ओही समय ऊ आदेश देलन कि अपन राज्यके जेतनो बारह वर्षसे अधिकके लैकन आउ जवान व्यक्ति एवं निपुण सैनिक सब सेनाके साथे युद्धला हमरा साथ चले । हम अपन राज्यविस्तार करेके निर्णय कर लेली हे । अखनि सब बारह वर्षके लैकन आउ जवान व्यक्ति निपुण सैनिक युद्धमे चल गेलन आउ बारह वर्ष तक ऊ अपन राज्यके विस्तार करित रहलन । जे राजा अपन आत्मसमर्पण कैलकै त बेस न त युद्ध द्वारा जीतके बड़ी मनी राजाके राज्य अपना अधीन कर लेलन । फिर ऊ अपन राज्य दने वापिस आवित खनि श्री [[वशिष्ठ]] ऋषिके आश्रम भिरु सेना सहित शिविर डालके रुकलन । श्री ऋषि वशिष्ठके शिष्य ऋषिवरके सूचना देलन कि अपन राजा विश्वामित्रजी अपन आश्रम भिरु शिविर डालके रुकल हथिन आउ उनका साथे बड़ी बड़ सेनो आके रूकल है । ऋषि अपन शिष्यके आज्ञा देलन कि विश्वामित्रजीके अतिथि ग्रहणला बुलौथिन । विश्वामित्रजी ई निमन्त्रण ग्रहण कैलन । आउ एक दिन राजा विश्वामित्र अपन कुछ सैनिकके लेके श्री वशिष्ठ ऋषिके आश्रममे गेलन । विश्वामित्रजी उनका प्रणाम करके ओहैँ बैठ गेलन । वशिष्ठजी विश्वामित्रजीके यथोचित आदर सत्कार कैलन आउ उनकासे कुछ दिन आश्रमेमे रहके आतिथ्य ग्रहण करेके अनुरोध कैलन । एकरा पर ई विचार करके कि हमरा साथे विशाल सेना है आउ सेना सहित हमर आतिथ्य करेमे वशिष्ठजीके कष्ट होतै, विश्वामित्रजी नम्रतापूर्वक अपन जाएके अनुमति माङ्गलन किन्तु वशिष्ठजीके अत्यधिक अनुरोध करे पर तनी दिनला उनकर आतिथ्य स्वीकार कर लेलन । वशिष्ठजी [[नन्दिनी (बहुविकल्पी)|नन्दिनी]] गौके आह्वान करके विश्वामित्र आउ उनकर सेनाला छौ प्रकारके व्यञ्जन आउ समस्त प्रकारके सुख सुविधाके व्यवस्था कर देलन । वशिष्ठजीके आतिथ्यसे विश्वामित्र आउ उनकर साथे आएल सब लोग बड़ी प्रसन्न होलन । नन्दिनी गौके चमत्कार देखके विश्वामित्र ऊ गौके वशिष्ठजीसे माङ्गा पर वशिष्ठजी बोललन राजन! ई गौ हमर जीवन है आउ एकरा हभ कोनो मोल पर कोनोके न दे सकऽ हियै । वशिष्ठजीके ई प्रकार कहे पर विश्वामित्र बलात् ऊ गौके पकड़ लेवेके आदेश दे देलन आउ उनकर सैनिक ऊ गौके डण्डासे मार मारके हाँके लगलै । नन्दिनी गौ क्रोधित होके ऊ सब सैनिकसे अपन बन्धन छोड़ा लेलकै आउ वशिष्ठजी भिरु आके विलाप करे लगलै । वशिष्ठजी बोललन हे नन्दिनी! ई राजा हमर अतिथि है एहीसे हम इनका शापो न दे सकियै आउ इनका भिरु विशाल सेना होवेके कारण इनकासे युद्धोमे विजय प्राप्त न कर सकियै । हम स्वयंके विवश अनुभव करित हियै । उनकर ई सब वचनके सुनके नन्दिनी कहलक कि हे ब्रह्मर्षि! अपने हमरा आज्ञा देथिन, हम एक क्षणमे ई क्षत्रिय राजाके उनकर विशाल सेनासहित नष्ट कर देबै । आउ कोनो उपाय न देखके वशिष्ठजी नन्दिनीके अनुमति दे देलन । आज्ञा पौतहीँ नन्दिनी योगबलसे अत्यन्त पराक्रमी मारक शस्त्रास्त्रसे युक्त पराक्रमी योद्धाके उत्पन्न कैलक जे शीघ्रे शत्रु सेनाके गजड़ा मुरै नियन काटेला आरम्भ कर देलकै । अपन सेनाके नाश होवित देख विश्वामित्रके सौ पुत्र अत्यन्त कुपित हो वशिष्ठजीके मारने दौड़लै । वशिष्ठजी ओकरामे से एक पुत्रके छोड़के शेष सबके भस्म कर देलन । अपन सेना आउ पुत्रके नष्ट हो जाएसे विश्वामित्र बड़ दुःखी होलन । अपन बचल पुत्रके राज सिंहासन सौँपके ऊ तपस्या करेला [[हिमालय]]के कन्दरामे चले गेलन । कठोर तपस्या करके विश्वामित्रजी [[महादेव]]के प्रसन्न कर लेलन आउ उनकासे दिव्य शक्तिके साथे सम्पूर्ण धनुर्विद्याके ज्ञानके वरदान प्राप्त कर लेलन । == सन्दर्भ == {{टिप्पणीसूची}} {{ऋषि}} {{ऋग्वेद}} {{रामायण}} [[बर्ग:ऋषि]] [[बर्ग:रामायणके पात्र]] [[बर्ग:ऋग्वेद]] rzxzr7uoeedy4lx3ys5nwh510f4txyl