विकिपीडिया magwiki https://mag.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter मीडिया विशेष वार्ता प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपीडिया विकिपीडिया वार्ता सञ्चिका सञ्चिका वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता साँचा साँचा वार्ता सहयोग सहयोग वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता TimedText TimedText talk घटक घटक वार्ता Event Event talk शबरी 0 15190 84034 70029 2026-11-10T19:25:46Z Rotondus 544 /* सन्दर्भ */ श्रेणी 84034 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:Sabari Rama statues at Gangadhara Simhachalam.jpg|thumb|श्रीरामके फल अर्पण करित शबरीके मूर्ति]] माता '''शबरी''' [[भील]] (जेकि निषादेके एगो उपजाति है) राजकुमारी हलन ।<ref name="keshavadas_121">{{Harvnb|Keshavadas|1988|p=121}}</ref>.<ref>{{Harvnb|Dodiya|2001|p=148}}</ref> उनकर स्थान प्रमुख रामभक्तमे है । राजकुमारी शबरी बड़ी होनहार आउ सुन्दर हलन । उनकर पिता एगो नगरके राजा हलन । राजकुमारी शबरीला नगरके बाला पुष्प लेके आवऽ हलन । उनकर राज्यमे बड़ी आदर हलै ।<ref>{{ https://books.google.co.in/books?id=gdSaPxjnK9MC&pg=PA55&dq=%E0%A4%AD%E0%A5%80%E0%A4%B2+%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE+%E0%A4%B6%E0%A4%AC%E0%A4%B0%E0%A5%80&hl=hi&sa=X&ved=0ahUKEwiNtrLI_P7qAhX_ILcAHXLgCtkQ6AEIKDAA }}</ref> वनवासके समय [[राम]]-[[लक्ष्मण]] शबरीके आतिथ्य स्वीकार कैलन हल आउ उनकर द्वारा प्रेम पूर्वक देल कन्दमूल फल खैलन । कुछ लोग जूठा बैरके वर्णन करऽ हथिन आउ एकरा [[रामायण]]मे देखल जा सकऽ है । एकरासे प्रसन्न होके शबरीके परमधाम जाएके वरदान देलन । ==एकरो देखथिन== * [[शबरी धाम]] == सन्दर्भ == {{टिप्पणीसूची}} [[बर्ग:पौराणिक/साहित्यिक चरित्र]] [[श्रेणी:रामायणके पात्र]] 01tnk9nihtwvzwtra26hxk01nrxn6p8 शूर्पणखा 0 15288 84035 70067 2026-11-10T19:30:09Z Rotondus 544 /* सन्दर्भ */ साँचा 84035 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | name = शूर्पणखा | affiliation = [[राक्षसी]] | abode = [[लङ्का (रामायण)|लङ्का]] | type = हिन्दु | name = शूर्पणखा | image = Rama spurns the demon lover.jpg | caption = राम शूर्पणखाके अस्वीकार कर देलन | spouse = विद्युत्जिवा | mother = [[कैकसी]] | father = [[विश्रवा]] | siblings = [[रावण]] (भाई) <br/> [[विभीषण]] (भाई) <br/> [[कुम्भकर्ण]] (भाई) | texts = [[रामायण]] आउ [[रामायणके संस्करण|एकर संस्करण]] }} '''शूर्पणखा''' (=शूर्प नखा ; [[तद्भव]] : सुपनखा या सूपनखा) [[रामायण]]के एक दुष्ट पात्र है । ऊ [[रावण]]के बहिन हलै । बड़ी कामुक स्वभावके हलै । [[सूप]] नियन [[नाखून]]के स्वामिनी होवेके चलते ओकर नाम शूर्पणखा पड़लै । किन्तु सूप नखा नाम नाकके बनावटोसे सम्बन्धित हो सकऽ है काहेकि ओकर नाक सूपड़ा (सूपड़ा=[[सूप]] गेहूँ फटकेके एगो बर्तन) के समान हो गेलै हलै । एकर [[तमिल्भाषा|तमिल]]मे नाम 'सूर्पनगै' है, [[इण्डोनेशियाई भाषा]]मे 'सर्पकनक' है, [[ख्मेरभाषा]]मे 'शूर्पनखर' है, [[मलयभाषा]]मे 'सुरपन्दकी' है आउ [[थाइभाषा]]मे 'सम्मानखा' है ।<ref name=johnson>{{Cite book|last1=Johnson|first1=W.J.|title=A Dictionary of Hinduism|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780191726705|edition=1st|doi=10.1093/acref/9780198610250.001.0001}}</ref> [[वाल्मीकि रामायण]]के अनुसार शूर्पणखा श्रीराम आउ लक्ष्मण दुनोके साथे बियाह करेला बोलकै । फिर [[राम]] आउ [[लक्ष्मण]] दुनो ओकरासे [[बियाह]] करेके ओकर याचनाके अस्वीकार कर देलन त ऊ क्रोधित होके [[सीता]] पर आक्रमण करेला झपटलै । एकरा पर [[लक्ष्मण]] ओकर नाक-कान काट देलन । अपमानित होके विलाप करित ऊ अपन भाई रावण भिरु गेलै आउ रावण ई अपमानके बदला लेवेके प्रतिज्ञा केलकै । रावण, सीताके चुरा ले गेलै । राम-रावण युद्ध होलै । अन्ततः राम रावणके वध कैलन । ==विद्युतजिह्वासे विवाह== जखनि शूर्पणखा बड़ होलै त ऊ चुपकेसे कालकेय दानव कुलके दानव राजकुमार विद्युतजिह्वासे<ref>{{Cite book|last=Vālmīki|url=https://books.google.com/books?id=Rk5GAAAAYAAJ&q=spouse+of+surpanakha|title=The Ramayana: Translated Into English Prose from the Original Sanskrit|date=1893|publisher=दास |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> बियाह कर लेलकै । ==वैधव्य== [[रावण]] शूर्पणखाके दानवसे बियाह करे पर क्रोधित हो गेलै । दानव राक्षसके कट्टर शत्रु हल । क्रोधित रावण ऊ दुनोके मार देवेके निर्णय कैलकै । ई प्रकार ऊ विद्युतजिह्वाके सेनाके विरुद्ध युद्ध कैलकै आउ ओकरा युद्धमे मार देलकै । रावण शूर्पणखोके मारे वाला हलै किन्तु रावणके पत्नी [[मन्दोदरी]] ओकरा बचा लेलकै । रावणके भाई [[कुम्भकर्ण]] आउ [[विभीषण|विभीषणो]] ओकरासे शूर्पणखाके जीवनके बख्शेके अपील कैलकै ।<ref>{{Cite book|last=चक्रवर्ती|first=बिष्णुपाद |url=https://books.google.com/books?id=FCAqAAAAYAAJ&q=surpanakha+beautiful|title=The Penguin Companion to the Ramayana|date=2006|publisher=पेङ्गुइन बुक्स|isbn=978-0-14-310046-1|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> मन्दोदरी शूर्पणखासे कहकै कि ऊ घूमै आउ एगो नया पतिके तलाश करै । तखनि शूर्पणखा रावणके आदेश पर अपन समय लङ्का आउ दक्षिण भारतके जङ्गलके बीच बितावे लगलै । कहियो-कहियो अपन वनवासी असुर रिश्तेदार खर आउ दूषणके साथे रहऽ हलै । ==सन्दर्भ== {{टिप्पणीसूची}} {{रामायण}} [[बर्ग:रामायणके पात्र]] oai2mw8wsxhpr61rsia8gmtjun9x9bi