विकिपिडिया maiwiki https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter मेडिया विशेष वार्ता प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता फाइल फाइल वार्ता मेडियाविकि मेडियाविकि वार्ता आकृति आकृति वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्ता Event Event talk एण्डोरा 0 18598 281640 277782 2026-10-26T19:47:53Z InternetArchiveBot 10060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 281640 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{lang|ca|''Principat d'Andorra''}} | conventional_long_name = Principality of Andorra | common_name = एण्डोरा | image_flag = Flag of Andorra.svg | image_coat = Coat of arms of Andorra.svg | symbol_type = Coat of arms | image_map = Location Andorra Europe.png | map_caption = {{map caption|location_color=green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|legend=Location Andorra Europe.png}} | national_motto = {{lang|lat|''Virtus Unita Fortior''}}{{spaces|2}}<small>([[Latin]])<br />"United virtue is stronger"</small> | national_anthem = {{lang|ca|''[[El Gran Carlemany|El Gran Carlemany, Mon Pare]]''}}{{spaces|2}} <small>([[Catalan language|Catalan]])<br />''The Great [[Charlemagne]], my Father''</small> | ethnic_groups = 36.6% [[List of Andorrans|Andorran]]<br />33.0% [[Spaniards|Spanish]]<br />16.3% [[Portuguese people|Portuguese]]<br />6.3% [[French people|French]]<br />7.8% others.<ref name="Estadística">{{Cite web |url=http://www.estadistica.ad/indexdee.htm |title=Estadísticas de población de Andorra. Ministerio de Justicia e Interior de Andorra |access-date=2016-12-07 |archive-date=2008-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081118141736/http://www.estadistica.ad/indexdee.htm |dead-url=yes }}</ref> | official_languages = [[Catalan language|Catalan]]<ref>[http://www.andorramania.com/constit_gb.htm Constitution of Andorra] (Article 2.1)</ref>{{smallsup|3}} | national languages = [[Catalan]], [[French]], [[Spanish]] | capital = [[Andorra la Vella]] | latd = 42 |latm=30 |latNS=N |longd=1 |longm=31 |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[constitution]]al [[diarchy]] | leader_title1 = [[Co-Princes of Andorra|Co-Princes]] | leader_name1 = [[Joan Enric Vives Sicília]]<br />[[François Hollande]] | leader_title2 = [[Governor-General|Representatives]] | leader_name2 = [[Nemesi Marqués Oste]]<br />[[Sylvie Hubac]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Andorra|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Antoni Martí]] | legislature = [[General Council of Andorra|General Council]] | sovereignty_type = [[Independence]] | established_event1 = [[Paréage]] | established_date1 = from the [[Crown of Aragon]]<br /> [[Paréage of Andorra 1278|1278]] | accessionEUdate = | area_km2 = 467.63 | area_sq_mi = 180.55<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 191st | area_magnitude = 1 E8 | percent_water = 0.26 (121.4 [[hectares|ha]]<!--not including areas of rivers-->)<ref>Girard P & Gomez P (2009), [http://www.lacsdespyrenees.com/vallee-Andorre.html Lacs des Pyrénées: Andorre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208233940/http://www.lacsdespyrenees.com/vallee-Andorre.html |date=2015-12-08 }}. {{fr}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/publicacions/CD/Anuari/cat/pdf/xifres.PDF |title=Andorra en xifres 2007: Situació geogràfica, Departament d'Estadística, Govern d'Andorra |format=PDF |date= |accessdate=2012-08-26 |archive-date=2009-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113203301/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/publicacions/CD/Anuari/cat/pdf/xifres.PDF |dead-url=yes }}</ref> | population_estimate = 85,082 <ref name=cia /> | population_estimate_year = 2011 | population_estimate_rank = 199th | population_census = 78,115 | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 179.8 | population_density_sq_mi = 465.7 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 71st | GDP_nominal_year = 2008 | GDP_nominal = $4.510 billion<ref name="Departament d'estadística">{{cite web |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=3&codi_divisio=1098&codi_subtemes=155 |title=Andorra 2008, Departament d'estadística d'Andorra |publisher=Estadistica.ad |date= |accessdate=2012-08-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201303/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=3&codi_divisio=1098&codi_subtemes=155 |dead-url=yes }}</ref> | GDP_nominal_rank = 155th | GDP_nominal_per_capita = $53,383<ref name="andgdp">{{Cite web |url=http://www.creditandorra.ad/pdf/CreditXifres/2008/xifres_ANG_2008.pdf |title=Archive copy |access-date=2011-05-10 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510004848/http://www.creditandorra.ad/pdf/CreditXifres/2008/xifres_ANG_2008.pdf |dead-url=yes }}</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = 9th | Gini = 27.21<ref>{{Cite web |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/publicacions/Publicacions/Pobresa.pdf |title=Archive copy |access-date=2016-12-07 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810122415/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/publicacions/Publicacions/Pobresa.pdf |dead-url=yes }}</ref> | Gini_year = 2003 | Gini_category = | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}} 0.838<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2010}}</ref> | HDI_rank = 32nd | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | currency = [[Euro]] (€){{smallsup|1}} | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | demonym = [[List of Andorrans|Andorran]] | drives_on = right | cctld = [[.ad]]{{smallsup|2}} | calling_code = [[+376]] | footnote1 = Before 1999, the [[French franc]] and [[Spanish peseta]]; the coins and notes of both currencies, however, remained legal tender until 2002. Small amounts of [[Andorran diner]]s (divided into 100 centim) were minted after 1982. | footnote2 = Also [[.cat]], shared with Catalan-speaking territories. | footnote3 = [[Spanish language|Spanish]], [[French language|French]], and [[Portuguese language|Portuguese]] are also widely spoken and understood. (See [[Languages of Andorra]]) }} [[फाइल:Andorra map.svg|thumb|right|250px|]] [[फाइल:Andorra-coa-old.jpg|thumb|upright|[[Coat of arms of Andorra|Andorran coat of arms]] at Andorran parliament.]] '''एण्डोरा''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Andorra.ogg|æ|n|ˈ|d|ɔr|ə}}; {{IPA-ca|ənˈdorə}}, {{IPA-ca|anˈdɔra|local}}), आधिकारिक नाम '''Principality of Andorra''' ({{lang-ca|Principat d'Andorra}}) एकटा छोट युरोपेली राष्ट्र छी। ई [[यूरोप]]क सबैसं छोट राष्ट्र छी। == जनसंख्या == २०११क जनगदना अनुसार ई देशक जनसंख्या २५,०८२ छल। == इतिहास == == भूगोल == == राजनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == == जीवनशैली == == सम्बन्धित विषयसभ == ==सन्दर्भ सामग्रीसभ== {{reflist}} ==बाह्य जडीसभ== {{Wikibooks|Wikijunior:Countries A-Z|Andorra}} {{Sister project links}} * {{Wikisource-inline|Portal:Andorra|Andorra Portal}} * [http://www.govern.ad/ Govern d'Andorra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124092812/http://www.govern.ad/ |date=2005-01-24 }}&nbsp;– Official governmental site {{ca}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-a/andorra.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324192802/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-a/andorra.html |date=2010-03-24 }} * {{CIA World Factbook link|an|Andorra}} * [http://www.loc.gov/rr/international/hispanic/andorra/andorra.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/andorra.htm Andorra] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Europe/Andorra}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17028050 Andorra] from the [[BBC News]] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Andorra:_Primary_Documents History of Andorra: Primary Documents] from ''EuroDocs'' * {{Wikivoyage|Andorra}} * [http://www.nytimes.com/slideshow/2010/08/27/business/global/28andorra-slideshow.html A New Path for Andorra] – slideshow by ''[[The New York Times]]'' * {{osmrelation-inline|9407|bullet=no}} * [http://www.andorra.ad/ Andorra.ad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207030138/http://www.andorra.ad/ |date=2016-12-07 }} * [http://www.andorra-resorts.com Andorra tourist information] {{Geographic location | Centre = {{flag|Andorra}} | North = {{flag|France}} | Northeast = {{flag|France}} | Northwest = {{flag|France}} | South = {{flag|Spain}} | Southeast = {{flag|Spain}} | Southwest = {{flag|Spain}} }} {{Europe}} {{Commonscat|Andorra}} [[श्रेणी:देशसभ]] [[श्रेणी:युरोप]] pmejlo4jgkg7xaxjia4dppm0qopr93x अम्मान 0 28785 281638 280223 2026-10-26T19:03:02Z InternetArchiveBot 10060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 281638 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = अम्मान | native_name = {{nobold|عمّان}} | native_name_lang = ar | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = AMMAN 2.jpg | image_alt = | image_caption = अम्मान शहरक दृश्य | image_seal = | nickname = {{unbulleted list|'सेतो परेवा'|'सीढीक शहर'}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36&dq=amman%27s+nickname&hl=ar&sa=X&ved=0CBoQ6AEwAGoVChMI-MutgZGiyAIVyWsUCh22AQRZ#v=onepage&q=amman's%20nickname&f=false|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|accessdate=2015-10-01|author= Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009}}</ref><ref name="Amman's Street Food">{{cite news|title=अम्मानको स्ट्रीट खाद्य|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|accessdate=2015-09-26|publisher=BeAmman.com|work=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archivedate=2015-09-26|df=}}</ref> | image_map = | map_caption = | latd = 31 | latm = 56 | lats = 59 | latNS = N | longd = 35 | longm = 55 | longs = 58 | longEW = E | coordinates_region = JO | coordinates_display = inline,title | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300px | pushpin_map = Jordan | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|जोर्डन}} | subdivision_type1 = [[जोर्डनक राज्यपाल|गवर्नोरेट]] | subdivision_name1 = [[अम्मान राज्यपाल]] | established_title = स्थापित | established_date = ७२५० बी.सी. | established_title2 = [[नगरपालिका]] | established_date2 = १९०९ | leader_title = [[मेयर]] | leader_name = [[यूसेफ शावरबे]] <small>(उप-मेयर)</small><ref>{{Cite web |url=http://jordanembassyus.org/news/shawarbeh-elected-deputy-mayor-amman |title=यूसेफ शावरबे अम्मानक उप-मेयरमे निर्वाचित{{!}}जोर्डन दूतावास - यूएस |access-date=2017-11-23 |archive-date=2017-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319022617/http://jordanembassyus.org/news/shawarbeh-elected-deputy-mayor-amman |dead-url=yes }}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1680 | area_land_km2 = | elevation_min_m = 700 | population_total = 4,007,526 | population_as_of = २०१६ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = अम्मानी | population_note = | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ११११०-१७१९८ | area_code = +९६२(६) | area_code_type = | iso_code = | website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp ग्रेटर अम्मान नगरपालिका] | footnotes = | elevation_max_m = 1100 | timezone = [[जोर्डन]] | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[जोर्डन]] | utc_offset_DST = +३ }} '''अम्मान''' ({{IPAc-en|lang|pron|ɑː|ˈ|m|ɑː|n}}; {{lang-ar|عمّان}} ''{{transl|ar|ʻammān}}'' {{IPA-ar|ʕamːaːn|pron}}) [[जोर्डन]]क [[राजधानी]], देशक [[आर्थिक]], राजनीतिक, [[सांस्कृतिक|सांस्कृतिक केन्द्र]] तथा सबसँ लोकप्रिय शहर छी ।<ref>{{cite web |url= http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html |title= Revealed: the 20 cities UAE residents visit most |publisher= Arabian Business Publishing Ltd |date=2015-05-01 |accessdate= 2015-09-21}}</ref> उत्तर-मध्य जोर्डनमे स्थित अम्मान, [[अम्मान राज्यपाल]]क प्रशासनिक केन्द्र छी । शहरमे ४०,०७,५२६ जनसंख्या आ {{convert|648.7|sqmi|km2|order=flip|abbr=off}} भूमि क्षेत्र अछि ।<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22}}</ref> आज, अम्मान पश्चिमी शहरसभ मध्ये सबसँ उदारवादी शहर मानैत अछि । ई क्षेत्र विशेष करै अरबी आ युरोपियन पर्यटकसभक एक प्रमुख पर्यटकीय स्थल छी ।<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21}}</ref> ई क्षेत्रमे मानव बस्तीक पुराना प्रमाण एक निओलिथिक साइटक [[ऐन घजल]] छी । एकर [[उत्तराधिकारी]] '''रब्बाथ अम्मोन''' क नामसँ चिनैत छल , जे [[अम्मोन]]सभ कऽ राजधानी छल तेकरवाद '''फिलाडेल्फिया''' आ अन्तिम उत्तराधिकारी अम्मान भेल ।<ref name="Reference12" /> अम्मान के सुरूमे सात पहाडसभमे निर्माण कएल गेल छल मुदा अब २७ जिलासभक साथ १९ टा सँ बेसी पहाडसभमे फैलल अछि ।<ref name="Reference12">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35&dq=east+and+west+amman&hl=ar&sa=X&ved=0CCIQ6AEwAWoVChMIpd7d0supyAIVQUMaCh2oUwPF#v=onepage&q=east%20and%20west%20amman&f=false| title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia| accessdate=2015-10-04| year=2007| author1=Michael Dumper| author2=Bruce E. Stanley| publisher=ABC-CLIO}}</ref> जे उनकर [[मेयर]] [[यूसेफ अल-शावरबे]]को नेतृत्वमा [[ग्रेटर अम्मान नगरपालिका]] द्वारा प्रशासित होएत अछि ।<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |dead-url=yes |archive-date=2015-09-30 |title=Aqel Biltaji appointed as Amman mayor |publisher=The Jordan News |work=The Jordan Times |date=2013-09-08 |accessdate=2015-09-21 }}</ref> अम्मानक क्षेत्र या त पहाड (जाबाल) या उपत्यका (वाडी) सँ अपन नाम प्राप्त केने अछि ।<ref name="Reference12"/> पूर्वी अम्मान मुख्यतः ऐतिहासिक स्थलसभसँ भरिएल अछि । जेकर अक्सर सांस्कृतिक गतिविधिक मेजबानी करैत अछि । जबकि पश्चिम अम्मान अधिक आधुनिक छी आ शहरक आर्थिक केन्द्रक रूपमे कार्य करैत अछि ।<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| title=West Amman furnished apartments cashing in on tour| date=2014-08-12| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| accessdate=2015-09-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072858/http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| archive-date=2016-03-04| dead-url=yes}}</ref> २०१४ मे लगभग २० लाख आगन्तुक अम्मानमे आएल वाद । एकरा संसारमे ९३ अम सबसँ बहुत भ्रमण कएल शहर घोषित केलक । अम्मान ओ वर्ष ५ अम सबसँ पैग अरब शहर बनल ।<ref>{{cite web| url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/TCD-presentation_FINAL.pdf|title=Top 100 International Tourist Destination Cities by Country|accessdate=2015-10-05|work=Euromonitor|publisher=Euromonitor/| date=2015-01-24}}</ref> अम्मान मे अपेक्षाकृत तेजीसँ बढ़ैत अर्थव्यवस्था अछि ।<ref>{{cite web| url=https://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2014/12/31/how-a-startup-from-amman-grew-to-1b-views-on-youtube/| title=How a Startup from the Arab World Grabs 1B Views on YouTube| accessdate=2015-09-29|date=2014-12-31| work=Forbes| publisher=Forbes}}</ref> ई वैश्विक शहर सूचकांकक बीटा-स्थान मे अछि ।<ref>{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html| title=The World According to GaWC 2012| date=2014-01-13| work=GaWC| accessdate=2015-09-21| archive-date=2014-03-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html| url-status=dead}}</ref> एकर अलावा, ई आर्थिक, श्रम, पर्यावरण, आ सामाजिक-सांस्कृतिक कारक अनुसार मध्य पूर्व आ उत्तर अफ्रिकाक सबसँ निक शहरसभ मध्य एक छी ।<ref>{{cite news| title=Abu Dhab duke City' in MENA region| author=IANS/WAM| newspaper=sify news| date=2010-11-26| url=http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| accessdate=2015-09-22| archive-date=2010-11-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20101130082450/http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| dead-url=yes}}</ref> ई शहर अरब संसारक सबसँ लोकप्रिय स्थानसभमे क्षेत्रीय कार्यालयसभ स्थापित करैके लेल [[दोहा]] आ [[दुबई]] पछा गनैत अछि । दोसर १० वर्षमे ई तीनटा शहरसभ बहुराष्ट्रीय गतिविधिक क्षेत्रमे सबसँ पैग हिस्सा कब्जा करैके आशा कएल गेल अछि ।<ref name="duniafrontier.com">{{cite web| url=http://duniafrontier.com/research/doha-amman |title=Dunia Frontier Consultants » Doha, Amman Favored by MNCs as New Regional Hubs |publisher=Duniafrontier.com |date=2012-01-25 |accessdate=2012-11-28}}</ref> == नामाकरण == अम्मान अपन नाम [[ईसा पूर्व]] १३ अम शताब्दीसँ प्राप्त भेल । अम्मोनसभ एकरा "रब्बाथ अम्मोन" सँ लेने अछि । जहाँ "रब्बाथ" शब्दक अर्थ '''राजधानी''' वा '''राजाक दरबार''' होएत अछि । समयक साथ-साथ "रब्बाथ" शब्द प्रयोग नै केने छल आ शहर "अम्मोन" क रूपमे चिनै लगल । शहर विजय केने नयाँ सभ्यतासभक प्रभावसँ बिस्तारै-बिस्तारै "रब्बाथ अम्मान" के '''अम्मान''' नाममे परिवर्तन भेल ।<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM => History| work=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-22| archive-date=2015-10-02| archive-url=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| dead-url=yes}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीसभ== {{reflist}} ==बाह्य जडीसभ== * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY अम्मानको स्ट्रीट खाद्य - वृत्तचित्र] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts अम्मान डिजिटल समुदाय फेसबुक पेज] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts ग्रेटर अम्मान नगरपालिका फेसबुक पेज] * [http://maannasel.net/map/ अम्मान सार्वजनिक यातायात नक्शा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} ==एहो सभ देखी== {{List of Asian capitals by region}} [[श्रेणी:एसियाक राजधानी सहरसभ]] b1hlrgaad9ogqbnr34sf0ly3ynjxtxr भारतमे तिब्बतीसभ 0 47034 281639 269618 2026-10-26T19:06:15Z InternetArchiveBot 10060 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261026) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 281639 wikitext text/x-wiki [[भारत]] तिब्बती दुनिया के सबसँ पैघ तिब्बती निर्वासित समुदाय मे सँ एक अछि। चीनी शासन विरुद्ध 1959मे तिब्बती विद्रोहक बाद 14म दलाई लामा आ हजारो तिब्बती भारतमे शरण लेलनि। तखनसँ भारत तिब्बती निर्वासित लोकक प्राथमिक मेजबान बनल अछि, जे हुनका शरण आ बसतिक अवसर प्रदान करैत अछि। निर्वासित तिब्बती सरकार, जकरा केन्द्रीय तिब्बती प्रशासन नामसँ जानल जाइत अछि, [[हिमाचल प्रदेश]] धर्मशाला सँ काज करैत अछि। == पृष्ठभूमि == भारतमे तिब्बतक उपस्थिति शताब्दी पहिनेसँ अछि, विशेष सम्बन्धक कारण [[बौद्ध धर्म]] कारण दुनू साझा करैत अछि, मुदा आधुनिक प्रवास 1959 शुरू भेल, जखन चीनी सरकार द्वारा ल्हासा विद्रोहकेँ दबाओलाक बाद 14म दलाई लामा आ हजारो तिब्बती तिब्बतसँ भागि गेलाह। प्रधानमंत्री [[जवाहरलाल नेहरू]] नेतृत्वमे [[भारत सरकार]] दलाई लामा आ हुनक अनुयायीसभकेँ शरण देलक, जाहिसँ ओसभकेँ [[हिमाचल प्रदेश]] धर्मशाला मे निर्वासित तिब्बती सरकार स्थापना करबाक अनुमति भेटलैक। 1959 आरू 1963 के बीच लगभग 80,000 तिब्बती भारत म॑ बसलै, जेकरा म॑ भारत सरकार न॑ हिमाचल प्रदेश, कर्नाटक, अरुणाचल प्रदेश, आरू उत्तराखंड जैसनऽ राज्यऽ म॑ हुनकऽ पुनर्वास लेली जमीन उपलब्ध कराय देलकै । एकरऽ बाद तिब्बती शरणार्थी केरऽ लहर १९८० आरू १९९० के दशक म॑ तिब्बत म॑ जारी दमन के कारण सांस्कृतिक क्रांति (१९६६-१९७६) के दौरान आरू ओकरऽ बाद आबी गेलै ।<ref>{{Cite book|title=Rehearsing the state: the political practices of the Tibetan government-in-exile}}</ref> == बस्तीसभ == भारतमे तिब्बती मुख्य रूपसँ विभिन्न राज्यमे 35सँ बेसी निर्दिष्ट बस्तीमे रहैत छथि। सबसँ पैघ तिब्बती समुदाय मे पाओल जाइत अछि - * धर्मशाला, [[हिमाचल प्रदेश]]<nowiki/>-निर्वासित तिब्बती सरकारक मुख्यालय आ दलाई लामाक घर।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.htsmartcast.com/society-culture-podcasts/waking-up-closer-to-tibet/largest-tibetan-settlements-in-india|title=smartcast|website=www.htsmartcast.com|access-date=2025-03-06}}</ref> * बाइलाकुप्पे, [[कर्नाटक]]<nowiki/>-सबसँ पैघ तिब्बती बस्तीमे सँ एक, कतेको मठ आ संस्थानक घर।<ref name=":0" /> * मुण्डगोड, [[कर्नाटक]]<nowiki/>-मठ केन्द्रक सङ्ग एकटा प्रमुख बस्ती।<ref name=":0" /> * मजनू-का-टिल्ला, [[दिल्ली]]<nowiki/>-भारतक राजधानीमे एकटा सुप्रसिद्ध तिब्बती शरणार्थी कॉलोनी।<ref name=":0" /> भारतक 2011क जनगणनामे भारतमे 83,799 तिब्बती दर्ज कयल गेल छल। == कानूनी स्थिति == भारत में तिब्बती के अलग कानूनी दर्जा छै। ओना त ओ भारतीय नागरिक नहि छथि मुदा भारत सरकार द्वारा हुनका पहिचान प्रमाणपत्र जारी कएल जाइत अछि जे यात्रा दस्तावेजक काज करैत अछि । हाल तक तिब्बती सब के भारतीय पासपोर्ट प्राप्त करय में चुनौती के सामना करय पड़ैत छल, मुदा 2017 के दिल्ली हाईकोर्ट के फैसला के बाद 1950 सं 1987 के बीच भारत में जन्मल तिब्बती के 1955 के नागरिकता अधिनियम के तहत भारतीय नागरिकता के दावा करय के अनुमति देल गेल छल. हालांकि बहुत सारा तिब्बती राज्यविहीन छै, कैन्हेंकि ओकरा भारतीय नागरिकता प्राप्त करै लेली अपनऽ शरणार्थी लाभ छोड़ै के जरूरत छै।<ref>{{Cite web|url=https://www.smalegal.in/home/the-stateless-status-of-tibetans-in-india|title=The ‘Stateless’ Status of Tibetans in India - SMA Legal|last=Admin|date=2024-06-11|language=en-US|access-date=2025-03-06}}</ref> == संस्कृति आ धर्म == भारतमे तिब्बती लोकनि अपन सांस्कृतिक आ धार्मिक परम्पराकेँ संरक्षित कयने छथि। तिब्बती बौद्ध धर्म सामुदायिक जीवन मे केंद्रीय भूमिका निभाबैत छै, कर्नाटक मे नामद्रोलिंग मठ आर [[अरुणाचल प्रदेश]] मे तवांग मठ सन प्रमुख मठ सांस्कृतिक केंद्र के रूप मे काज करै छै। धर्मशालामे तिब्बती कार्य आ अभिलेखागार पुस्तकालय सन संस्थान तिब्बती साहित्य, इतिहास आ दर्शनक संरक्षणक काज करैत अछि। [[लोसार|लोसार (तिब्बती नव वर्ष)]] आ दलाई लामाक जन्मदिन तिब्बती बस्तीमे व्यापक रूपसँ मनाओल जाइत अछि। थंगका चित्रकला आ ओपेरा सहित पारम्परिक तिब्बती कलाक सेहो सामुदायिक प्रयास आ शैक्षिक कार्यक्रमक माध्यमसँ अनुरक्षित कयल जाइत अछि। == अर्थव्यवस्था आ शिक्षा == भारतमे बहुत तिब्बती हस्तशिल्प, [[कृषि]], आ छोट-छोट व्यवसायमे लागल छथि। विशेष रूपसँ कालीन बुनाई उद्योग तिब्बती शरणार्थीक लेल आमदनीक एकटा महत्वपूर्ण स्रोत अछि। अन्य तिब्बती संस्कृतिमे रुचि रखैवला पर्यटकक लेल भोजनालय, होटल आ यात्रा व्यवसाय संचालित करैत अछि।<ref>{{Cite book|last=Abélès|first=Marc|title=The Politics of Survival|url=https://archive.org/details/politicsofsurviv0000abel|date=2010|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-9077-0|series=Public planet books|location=Durham}}</ref> तिब्बती निर्वासित समुदाय के शिक्षा एकटा प्रमुख फोकस रहल अछि । 1961 म॑ स्थापित केंद्रीय तिब्बती स्कूल प्रशासन तिब्बती बच्चा सिनी के शिक्षा लेली समर्पित स्कूलऽ के देखरेख करै छै । दलाई लामा उच्च शिक्षा संस्थान आ सारा कॉलेज फॉर हायर तिब्बती अध्ययन उच्च शिक्षा के अवसर प्रदान करैत अछि |<ref>{{Citation|last=Oha|first=Obododimma|title=Language, Exile and the Burden of Undecidable Citizenship: Tenzin Tsundue and the Tibetan Experience|date=2008-01-01|journal=Exile Cultures, Misplaced Identities|pages=81–98|url=https://brill.com/display/book/9789401205924/B9789401205924-s006.xml|access-date=2025-03-06|publisher=Brill|language=en|doi=10.1163/9789401205924_006|isbn=978-94-012-0592-4}}</ref> == सन्दर्भ == m88ia527kwckq6zbtkqbkrh245swcq2