Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 4 6929 1137373 1136892 2026-05-06T05:39:39Z JianJi 36396 1137373 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Wu Yize at the World Snooker Green Carpet Ceremony 2026.jpg|thumb|Wu Yize nandritra ny lanonana 2026 teo ivelan'ny teatira Crucible, Sheffield.]] * '''[[5 Mey|5]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' : ** Voaongan' ny [[Fitsipaham-pitokisana|fitsipaham-pitokisana]] ny [[governemanta]]n'i Bolojan ao [[Romania]]. * '''[[4 Mey|4]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' : ** Nisy fipoahana tao amin'ny orinasa iray mpanao afomanga tao [[Liuyang]], [[Hunan]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], ka nahafaty olona 26 sy naharatra 61 hafa. ** Resin'i [[Wu Yize]] tamin'ny famaranana i Shaun Murphy ka dia izy no Tompondaka Manerantany amin'ny Snooker. * '''[[30 Aprily|30]] [[Avrily 2026|Avrily]] [[2026]]''' : ** Nahazo ny maro an'isa tamin'ny fifidianana solombavambahoaka tao [[Antigoa-sy-Barboda|Antigoa-sy-Barboda]] ny Antokon' ny mpiasa tarihin'ny praiminisitra Gaston Browne * '''[[29 Aprily|29]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Notsipahin' ny Antenimieran-doholona federaly ao [[Brezila]] tamin'ny vato 42 manoloana ny 34 nanaiky ny fanendrena an'i [[Jorge Messias]] ho Mpitsara Tampony Federaly. Sambany no nisy fitsipahana tahaka izany tao amin'io firenena io hatramin'ny taona 1894. * '''[[28 Aprily|28]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Niala tamin'ny [[OPEP]] ny [[Emirata Arabo Mitambatra|Emirà Arabo Mitambatra]]. ** Nanendry masoivoho dimy vaovao hisolo tena an' i Madagasikara any ivelany ny Fitondrana Fanavaozana eto Madagasikara nandritra ny filankevitry ny minisitra. [[Michel Rabemahefa]] ao [[Frantsa]], [[Edelin Calixte Randriamiandrisoa]] ao [[Soisa]], [[Paraina Auguste|Auguste Paraina]] ao [[Ethiopia]], [[Toavina Ralambomahay]] any [[Afrika Atsimo]] ary [[Joahary Ratovondrahona]] ao [[Marôka|Maraoka]]. '''* [[Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026|Mey 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Avrily 2026|Avrily 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Marsa 2026|Marsa 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026|Tahiry 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/Febroary 2026 sy taloha|Teo aloha]]''' <noinclude> == Loharano == {{reflist}} f5j3nz24pi9sixt4hk56xwbrjv3nkcs 0 175736 1137378 1035569 2026-05-06T06:32:13Z JackyM59 37857 Photograph updated 1137378 wikitext text/x-wiki {{Coord|50.31|3.12}} {{infobox tanàna |tanàna=waziers |sary=Mairie de Cantin.jpg |firenena={{Frantsa}} |faritany=[[Hauts-de-France]] |velarantany=9.32 |isam-ponina=1328 |ben'ny tanàna= }} I '''Cantin''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Douai, ao amin'ny departemantan'i [[Nord (departemanta frantsay)|Nord]], ao amin'ny faritr'i [[Hauts-de-France]], ao [[Frantsa]]. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 59126. I no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001&ndash;2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Douaisis == Jeografia == Ny isam-ponin'i waziers dia 1328 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 37 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 76 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.31° ary 3.12° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1. == Rohy ivelany == * : Tranonkala * [http://www.communes.com/recherche/?q=waziers Eo amin'i www.communes.com] <references/> [[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Nord]] kv5j901vedr5vra9sy900tmm3bpwqvy 0 181518 1137359 1014426 2026-05-06T02:41:41Z HarryWurst 36292 1137359 wikitext text/x-wiki {{Coord|36|40|50|N|48|29|56|E|}} {{infobox tanàna |tanàna=Zanjan |firenena={{Iran}} |faritany=[[Faritanin'i Zanjan|Zanjan]] |velarantany= |isam-ponina=341801 |ben'ny tanàna= }} [[sary:Zanjan profile.jpg|200px|thumb]] I '''Zanjan, Iran''' dia tanàna ao amin'ny faritanin'i [[Faritanin'i Zanjan|Zanjan]], ao [[Iran]]. == Jeografia == Ny haavon'ilay tanàna amin'ny haavon-dranomasina dia 1638 metatra. == Rohy ivelany == * [http://www.zanjan.ir/ www.Zanjan.ir] {{Wayback|url=http://www.zanjan.ir/ |date=20110813012622 }} : Sehatra ofisialy [[sokajy:Tanàna ao Iran]] [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritanin'i Zanjan|Zanjan]] ke5rhwc0rauphqtu3752thkq7yll31a 1137360 1137359 2026-05-06T02:42:18Z HarryWurst 36292 1137360 wikitext text/x-wiki {{Coord|36|40|50|N|48|29|56|E|}} {{infobox tanàna |tanàna=Zanjan |firenena={{Iran}} |faritany=[[Faritanin'i Zanjan|Zanjan]] |velarantany= |haavo =1638 |isam-ponina=341801 |ben'ny tanàna= }} [[sary:Zanjan profile.jpg|200px|thumb]] I '''Zanjan, Iran''' dia tanàna ao amin'ny faritanin'i [[Faritanin'i Zanjan|Zanjan]], ao [[Iran]]. == Jeografia == Ny haavon'ilay tanàna amin'ny haavon-dranomasina dia 1638 metatra. == Rohy ivelany == * [http://www.zanjan.ir/ www.Zanjan.ir] {{Wayback|url=http://www.zanjan.ir/ |date=20110813012622 }} : Sehatra ofisialy [[sokajy:Tanàna ao Iran]] [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritanin'i Zanjan|Zanjan]] rz8t5wvo2f9ggxk1hjvykdk57dhf2a9 0 206578 1137348 1103641 2026-05-05T19:18:58Z Dostojewskij 7697 Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986 1137348 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Alexandrina Cabral Barbosa crop.jpg |anarana=Alexandrina Barbosa |teraka=5 Mey 1986 |maty= |firenena={{Espaina}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]] |taona niasàna= }} '''Alexandrina Barbosa''' dia mpilalao baolina kitra espaniola mizaka ny zom-pirenen'i [[Espaina]] teraka ny 5 Mey 1986 == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] [[sokajy:Biôgrafia]] {{vangovango}} {{DEFAULTSORT:Barbosa, Alexandrina}} [[sokajy:mpilalao baolina kitra espaniola]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]] sbh70um85ishqsdhp99hcegdnm0i95k 0 231247 1137347 1091995 2026-05-05T13:18:59Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy tsipelina 1137347 wikitext text/x-wiki [[Sary:Opened Qur'an.jpg|vignette|Ny Kor'any masina|249x249px]] Ny '''Kor'any''' dia [[Soratra Masina|boky masin]]' ny [[silamo]] izay inoan' ny Mozilmana fa fanangonana ny tenin' i [[Allah]] (Andriamanitra) izay [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] (''āyāt'') ara-bakiteny nambarany tamin' i [[Mohamady]] ([[Fiteny arabo|arabo]]: محمد / ''Muḥammad'') izay inoan' ny Mozilmana fa [[mpaminany]] farany sady irak' Andriamanitra, tamin' ny alalan' ny anjely [[Gabriela (anjely)|Gabriela]] (جبريل / ''Jibrîl'') nanomboka tamin' ny taona 610-612 hatramin' ny fotoana nahafatesany tamin' ny taona 632. Amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] dia القُرْآن‎ / ''al-Qurʾān'' no anaran' ilay boky. Asasoratra tamin' ny faramparan' ny [[Andro Taloha]], tamin' ny taonjato faha-7, ny Kor'any izay boky voalohany sy tranainy indrindra fantatra amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hatramin' izao. Ny [[Tenim-pinoana|dôgma]] nifandovàna eo amin' ny fivavahana silamo dia manao an' io boky io ho asasoratra voalohany amin' ny "teny arabo mazava", sady manana toetra "tsy hay alain-tahaka" eo amin' ny hakanton' ny firafetany sy amin' ny foto-pitsipika [[môraly]] sy [[etika]] voiziny. Ny Kor'any dia antsoina indraindray hoe ''al-kitāb'' ("ny Boky"), ''adh-dhikr'' ("ny fampahatsiahivana") na koa ''al-furqān'' ("ny fahaiza-manavaka"). Ho an' ny Mozilmana sonita dia fanehoana anaran-toetr' Andriamanitra, tsy noforonina, natao ho an' ny olombelona rehetra ny Kor'any. Ny lovam-pampianarana silamo dia mihevitra fa ny lahatsoratra kanônikan' ny Kor'any dia vita tany amin' ny andron' ny [[kalifa]] fahatelo, [[Uthman ibn Affan|Othmān]]. Izany fiheverana izany anefa dia mbola foto-pikarohana sy adihevitra eo amin' ny mpahay tantara amin' izao taonjato faha-21 izao. Amin' ireto mpahay tantara ireto, ny Kor'any dia lahatsoratra samihafa natambatra na nampandrin' ny mpanoratra samihafa an-tsoratra, noraiketina tamin' ireo taona farany tamin' ny taonjato faha-7, teo ambany fitondran' ny [[kalifa]] [[ômeiada]] Abd al-Malik (taona 685-705), izay tena mpandrindra an' ilay empira ary nanao ny finoana silamo ho [[fivavahana ôfisialy]]<ref><small>"La fin d'une énigme", ''L'histoire'', 472, 2020, <abbr>p.</abbr> 3 (citation) mamintina ny ''Le Coran des historiens'', 2019. Jereo koa : ''The Oxford Handbook of Qur'anic studies'', 2020</small></ref>. Ity lahatsoratra ity dia mampivondrona singa avy amin' ny toritenin' i [[Mohamady]], ary koa lahatsoratra manam-piaviana [[Kristianisma|kristiana]] na [[Paganisma|pagàna]] mihitsy aza. Noho izany, ny Kor'any dia mpandova loharanom-pahalalana maro natambatry ny vondrona mpino voalohany izay nihevitra ny tenany fa mifanaraka amin' ny fampianaran' i Mohamady. Miteraka adihevitra eo amin' ny mpahay tantara ny daty nandraiketana ny rijantenin' ny Kor'any. Mitsinjara hoe toko na [[soràta]] miisa 114 ny Kor'any. == Fampahafantarana tsotsotra ny Kor'any == === Ny anarany === Ny anarana hoe ''Kor’any'' ([[Fiteny arabo|arabo]]: اَلْقُرْآنُ‎ / ''Qurʾān'' na ٱلۡقُرۡءَانُ‎ / ''al-Qurʾān''‎‎) dia midika hoe: "ilay fivakina". na "ilay vakiteny". Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] dia maro ny [[fanagasiana]] ny teny arabo hoe ''Qurʾān'', ka anisan' izany ny hoe '''Koràna''', '''Korany''', '''Koroany''', ary '''Korohany'''. === Ny teny nanoratana ny Kor'any === Ny Kor'any dia voasoratra amin' ny [[fiteny arabo]], tenin-drazan' ilay mpaminany nitondra azy. Ny Kor'any amin' ny fiteny arabo hatramin' izao no eken' ny mpino silamo ho [[Soratra Masina|boky masina]]. Ny fiteny arabo dia [[fiteny semitika]] tenenina ao avaratr' i [[Afrika]] sy any [[Azia Andrefana]]. Raha atambatra ny olona miteny arabo eo amin' ny firenena rehetra izay lazaina fa miteny arabo ôfisialy, dia eo amin' ny 240 tapitrisa eo ho eo. Noho ny fielezan' ny fiteny arabo dia samihafa ny fiteny an-tsoratra sy ny fiteny tenenina am-bava. Ao amin' ny fiteny an-tsoratra dia ahitana ny [[fiteny arabo klasika]], sy ny [[fiteny arabo soratana ankehitriny]]. === Ny olona iantefan' ny Kor'any === Ny Kor'any dia boky mikendry ny sokajy sy sarangan' olona rehetra. Na mpanan-karena na mahantra na fadiranovana na [[Silamo|mpino silamo]] na [[Kristianina|mpino kristianina]] na [[Jodaisma|mpino jiosy]] na [[Ateisma|tsy mpino an' Andriamanitra]] mihitsy dia mbola namelany hafatra sy anatra ary fampitandremana. === Fampiasana ny Ko'rany === Raha ny resaka original no resahina amin’ ny boky manan-kaja Kor’any dia tena original tokoa ny boky manan-kaja Kor’any. Ao ny feo izay mampita amin' ny taranaka mifandimby hatramintsika ankehitriny. Ary tsy tapaka amin’ ny famerenana izany mandritra ny ''soalat'' sy ''taraweeh'' isaky ny volana [[Ramadany]] ireny. Ny soratra dia mbola amin’ ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] izay fitenin-drazan’ ny mpaminany [[Mohamady]]. Ny fitenin' ny boky manan-kaja Kor’any dia tena fampiasan' ny [[Arabo (vahoaka)|Arabo]] mandraka ankehitriny fa tsy mba [[fiteny maty]] velively izay tsy hain’ ny olona afa tsy olom-bitsy. Ao koa ny boky izay mbola dian-tanan’ ireo voalohany izay nanoratra azy izay hitantsika ankehitriny. == Ny fomba famakiana ny Kor'any == Araka ny fampianaran' ny [[Silamo|Mozilmana]], ny Kor'any dia mbola tsy niharan' ny fanovana. Na ny fomba famakiana azy na ny fomba fanazavana azy na ny fomba fampiharana azy dia mbola hita mazava tsara sasy voatahiry amin' ny alalan' ny boky mirakitra ny tenin' ilay [[Mohamady|mpaminany]] nitondra azy, izay atao hoe ''Hadith Sahih''. Ny Kor'any dia manana fomba famakiana azy miisa fito. Vakina amin' ny feo manaitra sy lalim-paka mba haharesy lahatra sahady na dia tsy fantatra aza ny zavatra teneniny. Voasariky ny feo miditra sy mamakivaky ny fanahy ny mpihaino ka mirotsaka amin' ny fomba mahagaga ny ranomasony. == Ny votoatin' ny Kor'any == Ahitana ny lafin' ny fiainana rehetra ny ao anatiny: na ara-piarahamonina, na ara-pivavahana, na ara-pitondrana, na ara-piarovana izany, dia voalahadahatra ao anatiny. Ny Kor'any dia boky manambara ny zavatra ho avy sy efa lasa. Boky manambara ny zavatra hiseho ao anatin' ny fasana sy ny zavatra hiseho amin' ny [[Fitsarana farany|andron' ny fitsarana]] koa izy. Ny Kor'any dia boky manambarana ny tsiambaratelon' izao tontolo izao. Na ny [[Famoronana (finoana sy fedrà)|fiandohan']] izao tontolo izao izany na ny [[Eskatolojia|fiafarany]] na ny fizotrany ankehitriny dia tsy misy na dia iray aza nafeniny. Ny votoatin' ny Kor'any dia mahakasika ny finoana fototra ao amin' ny [[silamo]], ao anatin' izany ny fisian' [[Andriamanitra ao amin' ny fivavahana abrahamika|Andriamanitra]] sy ny [[Fitsanganan-ko velona|fitsanganana amin' ny maty]]. Hita ao amin' ny Kor'any ihany koa ny fitantaran' ny [[Mpaminanin' ny silamo|mpaminany]] maro tany aloha, ny lohahevitra momba ny [[môraly]] sy momba ny [[lalàna]], ny zava-nitranga ara-tantara tamin' ny andron' i [[Mohamady]], ny fiantrana sy ny [[vavaka]]. Ny andininy (''ayat'') ao amin' ny Kor'any dia mirakitra famporisihana ankapobeny momba ny [[tsara]] sy ny [[ratsy]] ary ny zava-nitranga ara-tantara dia momba ny fitondran-tena ankapobeny. Ny andininy mifandraika amin' ny zava-miseho voajanahary dia nadikan' ny Mozilmana ho famantarana ny maha-azo itokiana ny hafatry ny Kor'any<ref name=":0"><small>Saeed, Abdullah (2008). ''The Qurʼan: an introduction''. London: Routledge. p. 62. <nowiki>ISBN 978-0-415-42124-9</nowiki>.</small></ref>. Ny fomba nanoratana ny Kor'any dia nantsoina hoe "miresaka ankolaka", miaraka amin' ny heviteny ilaina mba hanazavana izay tiana hambara - resahina ny zava-nitranga fa tsy tantaraina; iadian-kevitra tsy misy fanazavana ny tsy fitovian-kevitra; ny olona sy ny toerana dia resahina nefa zara raha omena ny anarany<ref><small>Crone, Patricia (10 June 2008). [https://www.opendemocracy.net/en/mohammed_3866jsp/ "What do we actually know about Mohammed?"]. ''Open Democracy''. Notsidihina tamin' ny 3 Ôktôbra 2019.</small></ref>. === Mônôteisma === Ny lohahevitra foibe ao amin' ny Kor'any dia ny [[mônôteisma]]. Andriamanitra dia aseho ho velona, ​​[[mandrakizay]], [[Fahalalana ny zava-drehetra|mahalala ny zava-drehetra]] ary [[Fahefana ny zava-drehetra|mahery indrindra]] (jereo, ohatra, Kor'any 2:20, 2:29, 2:255). Ambonin' ny zavatra rehetra ny herin' Andriamanitra ao amin' ny [[Famoronana (finoana sy fedrà)|famoronana]]. Izy no namorona ny zava-drehetra, ny [[Lanitra (finoana)|lanitra]] sy ny [[tany]] ary izay eo anelanelany (jereo, ohatra, ny Kor'any 13:16, 2:253, 50:38, sns.). Mitovy avokoa ny olombelona rehetra eo amin’ ny fiankinany tanteraka amin’ Andriamanitra, ary ny hahasoa azy dia miankina amin’ ny fanekeny an' izany zava-misy izany sy ny fiainany mifanaraka amin’ izany<ref name=":1"><small>Richard Bell (Revised and Enlarged by W. Montgomery Watt) (1970). ''Bell's introduction to the Qur'an''. Univ. Press. pp. 31–51. <nowiki>ISBN 978-0-85224-171-4</nowiki>.</small></ref> <ref name=":0" />. Ny Kor'any dia mampiasa fanohanan-kevitra momba ny [[kôsmôlôjia]] amin' ny andininy isan-karazany nefa tsy mampiasa ireo teny ireo hanaporofoana ny <u>fisian' Andriamanitra</u>. Noho izany, <u>izao rehetra izao</u> dia nanam-piandohana ary mila [[Andriamanitra mpamorona|mpamorona]], ary izay rehetra misy dia tsy maintsy manana antony ampy hampisy azy. Ankoatra izany, ny famolavolana izao rehetra izao dia matetika lohahevitra ho saintsainina: "Izy no nahary ny lanitra fito mirindra. Tsy mahita hadisoana amin' ny zavatra noforonin' Andriamanitra ianao, ka jereo indray hoe: mahita kilema va ianao ?" (Kor'any 67:3)<ref><small>Saritoprak, Zeki (2006). "Allah". In Leaman, Oliver (ed.). ''[[iarchive:quranencyclopedi2006unse|The Qur'an: an Encyclopedia]]''. New York: Routledge. pp. 33–40. <nowiki>ISBN 978-0-415-32639-1</nowiki>.</small></ref>. === Eskatôlôjia === Ny [[foto-pampianarana]] momba ny [[andro farany]] sy ny [[Eskatôlôjia silamo|eskatôlôjia]] (ny fiafaran' izao rehetra izao) dia azo heverina ho foto-pampianarana lehibe faharoa ao amin' ny Kor'any<ref name=":1" />. Tombanana ho eo amin' ny ampahatelon' ny Kor'any dia momba ny eskatôlôjia, miresaka momba ny fiainana any ankoatra any amin' ny tontolo ho avy sy ny andro fitsarana amin' ny [[andro farany]]<ref><small>Buck C (2006). "Discovering (final destination)". In Rippin A, et al. (eds.). ''[[iarchive:blackwellcompani00ripp_0|The Blackwell Companion to the Qur'an]]'' (2a reimpr. ed.). Blackwell. p. 30. <nowiki>ISBN 978-1-4051-1752-4</nowiki>.</small></ref>. Misy resaka momba ny fiainana any an-koatra ao amin' ny ankamaroan' ny takelaka ao amin' ny Kor'any ary ny finoana ny any ankoatra dia matetika lazaina miaraka amin' ny finoana an' Andriamanitra toy ny ao amin' ny fitenenana mahazatra hoe: "Minoa an' Andriamanitra sy ny andro farany."<ref><small>Haleem, Muhammad Abdel (2005). ''[[iarchive:understandingqur00abde/page/82|Understanding the Qur'an: themes and style]]''. I.B. Tauris. p. 82. <nowiki>ISBN 978-1-86064-650-8</nowiki>.</small></ref> Misy soràta maromaro toy ny 44, 56, 75, 78, 81 ary 101 izay mifandray mivantana amin' ny fiainana any ankoatra sy ny fanomanana azy. Ny soràta sasany dia manondro ny maha akaiky ny fitrangan' izany ary mampitandrina ny olona mba hiomana amin' ny andro izay efa antomotra. Ohatra, ny andininy voalohany amin’ ny Sotata 22, izay miresaka momba ny horohoron-tany mahery vaika sy ny toe-javatra hisy ny olona amin’ izany andro izany, dia maneho izao fomba tenin' Andriamanitra izao: "Ry vahoaka, manajà ny Tomponareo fa ny horohorontany amin' ilay Ora dia zavatra tsy hay tohaina<ref><small>Saritoprak, Zeki (2006). "Eschatology". In Leaman, Oliver (ed.). ''The Qur'an: an Encyclopedia''. New York: Routledge. pp. 194–99. <nowiki>ISBN 978-0-415-32639-1</nowiki>.</small></ref>." Matetika ny Kor'any dia mazava tsara amin' ny fanehoana ny zavatra hitranga amin' ny andro farany. I Watt dia manoritsoritra ny fomba fijerin' ny Kor'any momba ny andro farany<ref name=":1" />:<blockquote>Ny fara tampon’ ny tantara, rehefa hifarana ity izao tontolo izao ankehitriny ity, dia resahina amin’ ny fomba samihafa. Io no "andro fitsarana", "andro farany", "andro fitsanganana amin' ny maty", na "ny Ora" tsotra fotsiny. Tsy dia matetika loatra ny hoe "andron' ny fanavahana" (rehefa tafasaraka amin' ny [[ratsy]] ny [[tsara]]), "andro fanangonana" (ny olona ho eo anatrehan' Andriamanitra) na "andron' ny fihaonana" (ny olona amin' Andriamanitra). Tonga tampoka ny Ora. Ambara amin' ny alalan' ny horakoraka, na amin' ny kotrokorana, na amin' ny fitsofana trompetra izany. Misy korontana kôsmika avy eo. Miempo ho vovoka ny tendrombohitra, misamboaravoara ny ranomasina, mihamaizina ny masoandro, miraraka ny kintana ary mihorona ny lanitra. Andriamanitra dia miseho ho Mpitsara, fa ny fanatrehany kosa dia asian-teny fa tsy voasoritsoritra. Ny tena zava-dehibe, mazava ho azy, dia ny fanangonana ny olombelona rehetra eo anatrehan’ ny Mpitsara. Ny olombelona amin' ny sokajin-taona rehetra, izay naverina ho amin' ny fiainana, dia manatevina ny vahoaka. Ho an’ ny fanoheran’ ny tsy mpino izay milaza fa ny taranaka teo aloha dia efa maty hatry ny ela ary efa vovoka sy taolam-paty izao, ny valiny dia hoe afaka mamerina azy ireo amin’ ny fiainana Andriamanitra<ref><small>Inty ilay tsongan-tsoratra nadika amin' ny teny malagasy: "''The climax of history, when the present world comes to an end, is referred to in various ways. It is 'the Day of Judgment,' 'the Last Day,' 'the Day of Resurrection,' or simply 'the Hour.' Less frequently it is 'the Day of Distinction' (when the good are separated from the evil), 'the Day of the Gathering' (of men to the presence of God) or 'the Day of the Meeting' (of men with God). The Hour comes suddenly. It is heralded by a shout, by a thunderclap, or by the blast of a trumpet. A cosmic upheaval then takes place. The mountains dissolve into dust, the seas boil up, the sun is darkened, the stars fall and the sky is rolled up. God appears as Judge, but his presence is hinted at rather than described.… The central interest, of course, is in the gathering of all mankind before the Judge. Human beings of all ages, restored to life, join the throng. To the scoffing objection of the unbelievers that former generations had been dead a long time and were now dust and mouldering bones, the reply is that God is nevertheless able to restore them to life''."</small></ref>.</blockquote>Ny Kor'any dia tsy milaza ny [[tsy feteza-maty]] voajanahary ananan' ny [[Fanahin' ny vatana|fanahin' ny olombelona]], satria miankina amin' ny sitrapon' Andriamanitra ny fisian' ny olona: rehefa sitrapony dia ataony ho faty ny olona; ary rehefa sitrapony, dia hatsangany amin’ ny fitsanganan' ny tena amin' ny maty izy<ref name=":2"><small>Esack, Farid (2003). Martin, Richard C. (ed.). ''Encyclopedia of Islam and the Muslim world'' (Online-Ausg. ed.). Macmillan Reference. pp. 568–562. <nowiki>ISBN 978-0-02-865603-8</nowiki>.</small></ref>. === Ny mpaminany === Araka ny voalazan' ny Kor'any dia nifandray tamin' ny olombelona Andriamanitra ary nampahafantatra ny sitrapony tamin' ny alalan' ny famantarana sy [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]]. Nahazo fanambaràna sy nanolotra izany ho an' ny olombelona ny [[Mpaminanin' ny silamo|mpaminany]] na "Irak' Andriamanitra". Mitovy ny hafatra ary ho an' ny olombelona rehetra. "Tsy misy zavatra izay nolazaina aminao izay tsy voalaza tamin' ny iraka talohanao, fa ao amin' ny Tomponao ny famelan-keloka sy famaizana mafy indrindra." (Kor'any 41:43). Tsy mivantana avy amin’ Andriamanitra mankamin' ny mpaminany ny fanambaràna. [[Anjely (araka ny silamo)|Anjely]] miasa amin' ny maha irak' Andriamanitra azy no mampita ny fanambaràn' Andriamanitra amin’ izy ireo. Izany voalaza ao amin’ ny Kor'any 42:51, izay manao hoe: "Tsy ho an' ny mety maty rehetra ny hitenenan' Andriamanitra amin' izy ireo, afa-tsy amin' ny alalan’ ny fanambaràna, na avy ao ambadiky ny fisalobonana, na amin’ ny alalan’ ny fandefasana iraka hanambara amin’ ny alalany na inona na inona tiany hatao"<ref name=":2" />. === Lohahevitra momba ny etika ara-pivavahana === Ny [[finoana]] dia endrika fototra eo amin' ny [[môraly]] (fitondran-tena) ampianarin' ny Kor'any, ary ny manam-pahaizana dia nanandrana namaritra ny votoatin-kevitry ny hoe "finoana" sy ny hoe "mpino" izay resahina ao amin' ny Kor'any<ref><small>Izutsu, Toshihiko (6 June 2007) [2002]. ''Ethico-religious concepts in the Qur'an'' (Repr. ed.). McGill-Queen's University Press. p. 184. <nowiki>ISBN 978-0-7735-2427-9</nowiki>.</small></ref>. Ny lohahevitra sy ny fananarana momba ny [[etika]] ara-pivavahana momba ny fitondran-tena marina dia mifamatotra amin' ny fahatsapana lalina an' Andriamanitra, ka manantitrantitra ny maha zava-dehibe ny fitokiana sy ny fandraisana andraikitra ary ny finoana ny fihaonan' ny olombelona tsirairay amin' Andriamanitra. Asaina ny olona hanao asa soa, indrindra ho an' ireo sahirana. Ny mpino izay "mandany ny fananany na alina na andro, na mangingina na ampahibemaso" dia ampanantenaina fa "dia hahazo ny valim-pitia eo anatrehan’ ny Tompony izy, ka tsy hanan-tahotra na alahelo izy ireo" (Kor'any 2:27). Manamafy ny fiainam-pianakaviana koa ny Kor'any amin’ ny alalan’ ny fanaovana lalàna momba ny [[fanambadiana]], ny fisaraham-panambadiana ary ny lova. Voarara ny fanao maro toy ny fanjanaham-bola sy ny filokana. Anisan' ny loharano fototry ny lalàna silamo (''Sharia'') ny Kor'any. Ny fanao ara-pivavahana sasany dia zava-dehibe ao amin' ny Kor'any, anisan' izany ny vavaka tsy maintsy atao ara-dalàna (''[[Vavaka dimy fanao isan' andro (silamo)|salat]]'') sy ny [[Fifadian-kanina amin' ny volana Ramadany|fifadian-kanina]] amin' ny volana [[Ramadany]]. Raha mikasika ny fomba fitondrana ny vavaka, ny Kor'any dia manondro ny fiankohofana<ref><small>Campo, Juan E. (2009). ''Encyclopedia of Islam''. Facts On File. pp. 570–574. <nowiki>ISBN 978-0-8160-5454-1</nowiki>.</small></ref> <ref name=":2" />. Ny teny ilazana ny fiantrana, atao hoe ''[[Asa fiantrana (silamo)|zakat]]'', dia midika ara-bakiteny hoe "fanadiovana". Ny fiantrana, araka ny voalazan' ny Kor'any, dia fomba atao ho fanadiovan-tena (Kor'any 9:103) <ref><small>Sonn, Tamara (2010). ''Islam: a brief history'' (Second ed.). Wiley-Blackwell. <nowiki>ISBN 978-1-4051-8093-1</nowiki>.</small></ref>. === Famporisihana amin' ny siansa === Ilay astrôfizisiana Nidhal Guessoum ([[Aljeria|Aljeriana]]), izay mpanakiana mafy ny filazana siantifika sandoka momba ny Kor'any, dia nanasongadina ny famporisihana amin' ny siansa izay omen' ny Kor'any amin' ny fampivelarana ny "atao hoe fahalalana". Manoratra izy hoe<ref><small>Guessoum, Nidhal (2011). ''Islam's Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science''. I.B. Tauris. p. 174. <nowiki>ISBN 978-1-84885-517-5</nowiki>, p. 174.</small></ref>:<blockquote>Ny Kor'any dia misarika ny saina ho amin' ny loza ateraky ny fanombantombanana tsy misy porofo ("''Ary aza manaraka izay tsy anananareo fahalalana (azo antoka) momba ny''..." 17:36) ary amin' ny andininy maro samihafa dia angatahiny ny Mozilmana mba hitaky porofo ("''Lazao hoe: porofoy raha marina ny anao"'' 2:111), na eo amin' ny resaka finoana ara-teôlôjia na amin' ny siansan' ny zavaboary<ref><small>Inty ilay tsongan-tsoratra nadika amin' ny teny "The Qur'an draws attention to the danger of conjecturing without evidence (''And follow not that of which you have not the (certain) knowledge of...'' 17:36) and in several different verses asks Muslims to require proofs (''Say: Bring your proof if you are truthful'' 2:111), both in matters of theological belief and in natural science."</small></ref>.</blockquote>Ny filôzôfa palestiniana amerikana Ismail al-Faruqi sy ny manam-pahaizana mozilmana [[Iràka|irakiana]] Taha Jabir Alalwani dia mihevitra fa ny famohazana rehetra amin' ny sivilizasiôna mozilmana dia tsy maintsy manomboka amin' ny Kor'any; na izany aza, ny sakana lehibe indrindra amin' io lalana io dia ny "lova tranainy nandritry ny taonjato maro avy amin' ny ''tafsir'' ("famakafakana") sy ny taranja klasika hafa" izay manakana ny fiheverana anjiaby sy epidemiôlôjika ary sistematikana" momba ny hafatry ny Kor'any. Ilay filôzôfa mozilmana [[Indiana (vahoaka)|indiana]] Muhammad Iqbal dia nihevitra ny metôdôlôjia sy ny epistemôlôjian' ny Kor'any ho ara-panandramana sy vosaina<ref><small>Guessoum, Nidhal (2011). ''Islam's Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science''. I.B. Tauris. p. 174. <nowiki>ISBN 978-1-84885-517-5</nowiki>. p.58–9</small> </ref>. Ilay manam-pahaizana mozilmana [[Afganistàna|afgànistaney]] Mohammad Hashim Kamali dia nanambara fa "ny fandinihana ara-tsiansa, ny fahalalana azo avy amin' ny fanandranamana sy ny fitsipiky ny saina" no fitaovana voalohany ahafahan' ny zanak' olombelona manatratra ny tanjona napetraka ho azy ao amin' ny Kor'any<ref><small>Guessoum, Nidhal (2011). ''Islam's Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science''. I.B. Tauris. p. 174. <nowiki>ISBN 978-1-84885-517-5</nowiki>., p. 63</small></ref>. Ny manam-pahaizana britanika pakistaney Ziauddin Sardar dia niaro ny Mozilmana izay namolavola ny fototry ny siansa môderina, tamin' ny fanasongadinana ny antso miverimberina ao amin' ny Kor'any mba hijery sy hisaintsaina ny zava-mitranga voajanahary<ref><small>Guessoum, Nidhal (2011). ''Islam's Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science''. I.B. Tauris. p. 174. <nowiki>ISBN 978-1-84885-517-5</nowiki>., p. 75.</small></ref>. Ilay mpahay fizika [[Pakistàna|pakistaney]] Abdus Salam, tao amin’ ny lahateniny nandritra ny fanasana tamin' ny [[Loka Nobel]] azony, dia nanonona andinin-teny fanta-daza ao amin’ ny Kor'any (67:3-4) ary avy eo dia nilaza hoe: "Izany tokoa no finoan' ny mpahay fizika rehetra: arakaraka ny itadiavantsika lalina kokoa no mampientanentana kokoa ny fahagagantsika sy vao mainka mampitombo ny famirapiratana azon' ny fijerintsika." Iray amin' ny faharesen-dahatra fototra ao amin' i Salam ny tsy fisian' ny fifanoherana eo amin' ny finoana silamo sy ny zavatra hitan' ny olombelona eo amin' ny zavaboary sy eo amin' izao rehetra izao noho ny siansa. Nitandrina ihany koa i Salam amin' ny fanavahana ny [[metafizika]] sy ny [[fizika]], ary nandrara ny tsy hananaovana fanadihadiana amin' ny fomba ara-panandramana momba ny lohahevitra sasany izay "mampangina ny fizika ary hijanonany ho toy izany", toy ny [[foto-pampianarana]] momba ny "[[Famoronana (finoana sy fedrà)|famoronana]] avy amin' ny tsy misy" izay ataon' i Salam fa ivelan' ny fetran' ny siansa. ka noho izany dia "manome toerana" ny fiheverana ara-pivavahana<ref><small>Guessoum, Nidhal (2011). ''Islam's Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science''. I.B. Tauris. p. 174. <nowiki>ISBN 978-1-84885-517-5</nowiki>., p. 134 .</small></ref>.<gallery> Sary:Hungary pecs - jakovali2.jpg|Ny boky manan-kaja Al Korany Sary:Coran-en-francais.jpg|Ny boky manan-kaja Kor'any. Ny ivelany. </gallery> == Ny tantaran' ny fahatongavan' ny Kor'any == === Ny mpaminany Mohamady === Raha jerena ny toe-draharaha tamin' ny taona 570 dia nanjaka ny [[Empira Rômana|Rômana]] (izay nanao ho fivavaham-panjakana ny [[Tantaran' ny kristianisma|kristianisma]]) tao [[Eorôpa]] sy tao amin' ny faritra [[Atsinanana Akaiky]] ([[Siria (faritra)|Siria]], [[Palestina (faritra)|Palestina]], [[Iràka]],…). Ny mpanjaka [[Clovis I]] tamin' ny taona 496 dia nanaraka ny finoana kristianina, ka isan' ireo niandohan' i Eorôpa kristianina voalohany. Izany hoe nanjaka tanteraka ny finoana kristianina tao Eorôpa tamin' izany fotoana izany ary betsaka ny ady niseho nataon' ny Kristianina katôlika. Ary nanomboka tamin' ny taona 325 dia tsy nitsahatra ny fanenjehana ny mpino maro samihafa. Tamin' ny taona 570 dia teraka ny mpaminany [[Mohamady]] tao [[Maka (any Arabia Saodita)|Maka]] any [[Saikanosin' i Arabia|Arabia]]. === Ny fahatongavan' ny Kor'any === Araka ny fampianarana silamo dia tamin' ny taona 610 taor. J.K. no tonga tamin' ny mpaminany [[Mohamady]] ny ''Wahi'' ([[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] na [[faminaniana]]), ka ny anjely Jibrily ([[Gabriela (anjely)|Gabriela]]) no nitondra ny Kor'any masina tamin' ilay mpaminany ary nampianatra azy ny fomba famakiana izany boky izany sy ny fomba fandaharana azy sy ny fomba fitehirizana azy ao an-tsaina ary ny fomba fanazavana azy. Amin' ny Mozilmana, ny Kor'any dia vaovao mahafaly ho an' ny olombelona rehetra sy fampitandremana azy amin' ny sazy mamaivay miandry azy raha toa ka mitsipaka izany. === Ny fandraisan' ny Arabo ny faminaniana tamin' izany fotoana izany === Niantso ny vahoakany ny Mpaminany mba hanaraka ny [[Silamo|finoana silamo]] ary tsy nitsahatra nitombo ny vahoaka nanaraka azy. Nefa, nahatezitra an' ireo ''Mushrikûn'' na ''Shirk'' (izany hoe ny [[Paganisma|mpanompo sampy]] sy ny [[Pôliteisma|mpivavaka amin' andriamanitra maro]]) izany ka nandeha ny famoretana maro samihafa. Rehefa avy eo dia natomboky ny mpaminany [[Mohamady]] ny iraka izay nampanatanterahina azy. Maro ny nankahala azy sy ny nanendrikendrika azy. Tao ny nilaza fa i Mohamady dia mpamorika na mpamosavy, tao ny niteny fa izy dia mpandainga, tao koa ny nilaza fa izy dia pôeta, tao ny nilaza fa izy dia novorehin' olona, tao koa ny nilaza fa izy dia mpandangolango resaka ihany, tao koa ny nilaza fa izy dia nihambo ho [[mpaminany]] ihany, sns. Teo aloha anefa dia maro tamin' ny mpiara-belona taminy ny niaky ny fahamarinan' i Mohamady sy ny hatsaran' ny fitondran-tenany. Tao ny nampanantena azy ho filoha, tao koa ny nampanantena azy vehivavy tsara tarehy, tao ny nampanantena azy vola be nefa tsy mba nanaiky izy na dia iray aza amin' ireo tolo-kevitry ny mpiara-belona taminy ireo. Noho izany dia nanao tetikady izy ireo ny mba hamonoana azy sy handroahana azy hiala eo amin' ny tanàna. == Ny nanambarana ny faminaniana ho boky iray == === Ny nianarana sy nanoratana ny faminanian' i Mohamady === Ny mpaminany [[Mohamady]] dia nampianatra ny Kor'any tamin' ny [[Sahaba]] (mpiaradia taminy) izay miisa mihoatra ny 10&nbsp;000. Nampianariny azy ireo ny fomba famakiana azy, ny fomba fandaharana azy, ny fomba fitehirizana azy ao an-tsaina sy ny fomba fanazavana azy. Ohatra amin' ny Sahaba nahay tsianjery ny Kor'any iray manontolo i `Abd Allah ibn Mas`ud, i Mu`adh ibn Jabal, i Hudhayfa ibn al-Yaman, i Ubay ibn Ka`b, i Zayd ibn Thabit sy ny hafa (miisa zato mahery ny totaliny). Manaraka izany, nasain' ny Mpaminany nosoratana koa ny Kor'any. Ny Sahaba malaza tamin' ny fanoratana ny Kor'any dia i [[Abu Bakr]], i [[Omar ibn al-Khattâb|‘Omar ibn al Khattab]], i [[Uthman ibn Affan|‘Uthman]], i [[Ali ibn Abi Talib]], i Ubay ibn Ka`b, i Mu`adh ibn Jabal, i Zayd ibn Thabit, i Abu Zayd, i Mu’awiya, i Sayid ibn al-Walid sy maro hafa….<ref><small>Tsiahy: ny ''Sahih Boukhari'' sy ny ''Fath al bari'' dia nosoratan’i Ibn Hajr Asqalani  9/18</small> </ref>. Rehefa mivavaka ireo Sahaba ireo dia nampianarin' ny Mpaminany Mohamady namaky ny ampahany amin' ny boky masina Kor'any. Tsy maintsy mamaky tapany amin' ny soratra hita ao amin' ilay boky masina ireo Sahaba ireo sy ny mpino silamo rehetra mandraka ankehitriny. === Ny fifindrà-monina tany Al-Habasha === Ny fifindrà-monina tao Al-Habasha (any [[Abisinia]] ao [[Etiôpia]], [[Afrika]]) dia fifindrà-monina voalohany, tamin' ny fahadimy taonan' ny fahatongavan' ny faminaniana (taona 615). Rehefa nandeha ny fampijaliana natao tamin' ny mpino silamo vaovao dia nomen' ny Mpaminany alalana ny andiana mpino silamo vitsivitsy, dimy ambin' ny folo, hialokaloka any Al-Habasha (Etiôpia) amin' ny fanjakan' i Aṣḥama ibn Abjar (mpanjaka kristianina Armaha II), ireto avy izy ireo: * Ruqayya (r.a), zanaky ny Mpaminany sy i ‘Uthman ibn Affan (r.a) vadiny; * i Abu Hudhayfa ibn ‘Utbah ibn Rabi'ah sy i Sahla bint Suhail (r.a) vadiny; * i Zubayr ibn al-'Awwam bin Khuwaylid (r.a); * i 'Abd ar-Rahman bin 'Awf (r.a); * i Mous'ab ibn 'Umair (r.a); * i 'Abdullah ibn Mas'ud (r.a); * i Abu Salama (r.a); * i Umm Salamah na Hind bint Abi Umayya (r.a); * i 'Amir bin Rabi'a bin Malik (r.a); * i Hatib bin 'Amr (r.a); * i 'Uthman bin Maz'un (r.a); * i Abu Sibrah bin Abi Ruhm. === Ny nanambarana ny Kor'any ho iray sy ny nanaovana kôpia azy === Maty ny Mpaminany [[Mohamady]] tamin' ny taona 632 ary namela ny Kor'any an-tsoratra sy tao am-pon' ny mpiara-dia taminy miisa mihoatra ny 124&nbsp;000. Natambatra ho boky iray ny takelaka rehetra nosoratana nandritra ny fahaveloman' ny Mpaminany Mohamady tamin' ny taona 634. Navory daholo ny [[Sahaba]] ary nomena an' i Zayd ibn Thabit ny hitantana ny vondron' ny Sahaba hanao izany. I Zayd ibn Thabit dia Sahaba anisan' ny nosafidin' ny mpaminany manokana ho mpanoratra ny Kor'any noho ny fahaizany mamaky, manao tsianjery, manoratra ary mitadidy zavatra. Ary mbola i Zayd koa no nasain' ny [[kalifa]] [[Abu Bakr]] (mpitondra voalohany taorian' ny mpaminany) hanangona ny takelaka rehetra ary hanao izany ho boky mitambatra iray. Nanaiky i Zayd miaraka amin' ny Sahaba hafa izay samy mpanoratra sy mpahay tsianjery ny Kor'any nandritra ny fahaveloman' ny mpaminany. Tamin' ny taona 650, nandritra ny fitondran' i [[Uthman ibn Affan|‘Uthman]], [[kalifa]] fahatelo, dia nasain' ity farany i Zayd ibn Thabit mba hanao kôpia maromaro ny Kor'any ary hanaparitaka izany amin' ny toerana maro satria efa tsy nitsahatra niely ny [[Silamo|finoana silamo]]. Ohatra: Nalefa tany Sham (faritra [[Siria (faritra)|Siria]]), tany [[Iràka]], tany [[Meka (Arabia Saodita)|Meka]], tany [[Medina (Arabia Saodita)|Medina]], sns. == Fifandraisan' ny Kor'any amin' ny fivavahana sy literatiora hafa == === Ny fivavahana hafa manaiky ny Kor'any === Ny vondrona tsy mozilmana sasany toa ny [[Bahaisma|Bahay]] sy ny [[Droza]] dia mihevitra ny Kor'any ho [[Soratra Masina|boky masina]]. Ao amin' ny finoana bahay, ny Kor'any dia ekena ho [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] marina avy amin' [[Andriamanitra ao amin' ny fivavahana abrahamika|Andriamanitra]] sahala amin' ny fanambaràn' ny [[fivavahana]] hafa maneran-tany, ny [[Silamo|finoana silamo]] dia dingana iray ao anatin' ny fiasan' Andriamanitra manatanteraka ny [[fanambaràna miandalana]]. I [[Baháʼu'lláh|Bahá'u'lláh]], mpaminany mpanorina ny finoana bahay, dia nanamarina ny maha-marina ny Kor'any, raha nanoratra hoe: "Tsy nandinika ny Kor'any ve ianareo? Vakio izy, sao dia hahitanao ny Fahamarinana, fa io Boky io dia lalana mahitsy tokoa. Izany no lalan' Andriamanitra ho an' izay rehetra any an-danitra sy izay rehetra ety an-tany"<ref><small>"[https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/bahaullah/kitab-i-iqan/5#335712027 The Kitáb-i-Íqán]". ''Bahá'í Reference Library''. Notsidihina tamin' ny 6 Aogositra 2021.</small></ref> <ref><small>Inty ilay tsongan-tsoratra nadika amin' ny teny malagasy: "''Perused ye not the Qur'án? Read it, that haply ye may find the Truth, for this Book is verily the Straight Path. This is the Way of God unto all who are in the heavens and all who are on the earth''."</small></ref>. Mitady aingam-panahy avy amin' ny Kor'any ihany koa ny [[Oniversalisma Onitariana|Oniversalista Onitariana]]. === Lahatsoratra manam-pifandraisana amin' ny Kor'any === Raha ny amin' ny filazana ny maha avy amin' Andriamanitra ny Kor'any, ny mpitsikera dia manondro loharanon-tsoratra efa nisy teo aloha, izay tsy avy ao amin' ny [[Baiboly]] ihany izay noheverina ho fanambaran' Andriamanitra tranainy kokoa, fa avy amin' ny bokin' ny [[Fampianaran-diso (fivavahana)|heretika]] (mpampianatra finoan-diso) sy [[Apôkrifan' ny Baiboly|boky apôkrifa]] ary ny lahatsoratra [[Talmoda|talmodika]] koa, toy ny [[Diatesarôna]], ny [[Prôtevanjelin' i Jakôba]], ny [[Filazantsaran' ny Fahazazana nosoratan' i Tômasy]], ny [[Evanjelin' i Pseodô-Matio|Filazantsaran' i Pseodô-Matio]] ary ny [[Filazantsara arabon' ny Fahazazana]]<ref><small>Griffith, Signey (2008). "Christian Lore and the Arabic Qur'an". In Reynolds, Gabriel S. (ed.). ''The Qurʼān in its Historical Context''. Psychology Press. p. 112. <nowiki>ISBN 978-0-203-93960-4</nowiki>.</small></ref><ref><small>''New Catholic Encyclopedia''. Vol. 7. Washington, DC: The Catholic University of America. 1967. p. 677.</small></ref>. Nisy manam-pahaizana nilaza fa ny Diatesarôna, amin' ny maha fandrindrana ny [[Filazantsara]] azy, dia mety ho nahatonga ny fiheverana ao amin' ny Kor'any fa ny Filazantsara kristiana dia lahatsoratra tokana<ref><small>Rawandi, Ibn (2002). "On pre-Islamic Christian strophic poetical texts in the Koran". In Warraq, Ibn (ed.). ''What the Koran Really Says: Language, Text and Commentary''. Prometheus Books. <nowiki>ISBN 978-1-57392-945-5</nowiki>.</small></ref>. Ny Kor'any dia manaiky fa ny fiampangana ho nindrana anganom-bahoaka taloha dia natao hanoherana an' i [[Mohamady]] (Kor'any 25:5). Na izany aza, ny [[Baiboly]] dia tsy nadika tamin' ny [[fiteny arabo]] raha tsy taorian' ny fahavitan' ny Kor'any ary nisy lahatsoratra [[Jodeô-kristianisma|jodeô-kristiana]] hafa izay efa vita dikateny na dia somary tratra aoriana aza<ref><small>Griffith, Sidney H. (2013). "Christian Translations of the Bible into Arabic". ''The Bible in Arabic: The Scriptures of the 'People of the Book' in the Language of Islam''. Princeton University Press. pp. 127–154. <nowiki>ISBN 978-0-691-15082-6</nowiki>. JSTOR j.ctt28550z.9.</small></ref>. Noho ny fandavana ny [[fanomboana an' i Jesoa]] ao amin' ny Kor'any dia misy manam-pahaizana sasany miahiahy ihany koa fa ny [[manikeisma]], izay fivavahana [[Doalisma (finoana)|doalista]] (mino hery roa mifanandrina mandrakizay), dia niantraika amin 'ny fanoratana ny Kor'any. ==== Ny Baiboly ==== Izao ny voasoratra ao amin' ny Kor'any momba ny Baiboly:<blockquote>"Izy dia nanambara taminao, [ry Mpaminany], ny Boky amin' ny fahamarinana, nanamafy ny zavatra teo alohany, tahaka ny nanambaràny ny [[Taoraty]] sy ny [[Injily]] teo aloha, ho mpitari-dalana ho an' ny olona, ​​ary nanambaràny [ihany koa] ny fenitry ny fanavahana ny tsara sy ny ratsy."<ref><small>3:3 نزل عليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه وانزل التوراة والانجيل</small></ref> (Kor'any 3:3-4)</blockquote>Ny Kor'any dia manondro ny fifandraisany amin' ny boky taloha (ny [[Torah]] sy ny [[Filazantsara]]) amin' maha iray fiaviany azy ireo, ary nilaza fa samy nambaran' ilay Andriamanitra tokana ireo boky ireo. Araka ny voalazan' i Christoph Luxenberg (ao amin' ny ''Vakiteny Sirô-Arameanan' ny Kor'any'') dia nitovitovy tamin' ny [[fiteny siriaka]] ny fitenin' ny Kor'any. Ny Kor'any dia mamerina manao fitantarana ny tantaran' ny olona maro sy ny zava-nitranga voatantara ao amin' ny boky masina [[Jodaisma|jiosy]] sy [[Kristianisma|kristiana]] (ny [[Tanakh]], ny [[Baiboly]]) ary literatiora momba ny fanoloran-tena ([[Apôkrifan' ny Baiboly|Apôkrifa]], [[Midrasa]]), na dia tsy mitovy aza izany amin' ny antsipiriany maro. I [[Adama (Baiboly)|Adama]], i [[Henôka|Enôka]] na [[Henôka]], i [[Nôa]], i [[Ebera]], i Sela, i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]], i [[Lôta]], i [[Ismaela]], i [[Isaaka zanak' i Abrahama|Isaaka]], i [[Jakôba (patriarka hebreo)|Jakôba]], i [[Jôsefa (zanak' i Jakôba)|Jôsefa]], i [[Jôba]], i [[Jetrô]], i [[Davida (mpanjaka)|Davida]], i [[Sôlômôna]], i [[Elia]], i [[Elisa]], i [[Jônà (mpaminany)|Jônà]], i [[Aarôna]], i [[Mosesy]], i [[Zakaria (rain' i Joany)|Zakaria]], i [[Joany Mpanao Batisa|Joany Batista]] ary i [[Jesoa araka ny silamo|Jesoa]] na [[Jesoa araka ny silamo|Jesosy]] dia resahina ao amin' ny Kor'any fa [[Mpaminany|mpaminanin']] Andriamanitra (jereo ny [[Mpaminanin' ny silamo]]). Raha ny marina, i Mosesy dia voatonona bebe kokoa ao amin' ny Kor'any noho ny olona hafa rehetra<ref><small>Keeler, Annabel (2005). "[https://books.google.mg/books?id=9A4JZ8CSJJwC&q=Moses&pg=PA55&redir_esc=y Moses from a Muslim Perspective]". In Solomon, Norman; Harries, Richard; Winter, Tim (eds.). ''Abraham's children: Jews, Christians and Muslims in conversation''. T&T Clark. pp. 55–66. <nowiki>ISBN 978-0-567-08171-1</nowiki>.</small></ref>. I Jesoa na Jesosy dia voatonona matetika kokoa ao amin' ny Kor'any noho ny i Mohamady (amin' ny anarana -Mohamady dia lazaina matetika hoe "Ilay Mpaminany" na "Ilay Apôstôly"), raha i [[Maria (renin' i Jesoa)|Maria]] kosa dia voatonona ao amin' ny Kor'any bebe kokoa noho ny ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]<ref><small>Esposito, John L (2010). ''The Future of Islam''. US: Oxford University Press. p. 40. <nowiki>ISBN 978-0-19-516521-0</nowiki>. "Christians are often surprised to discover that Jesus is mentioned by name in the Quran more than Muhammad and that Mary is mentioned more times in the Quran than in the New Testament. Both Jesus and Mary play important roles not only in the Quran but also in Muslim piety and spirituality."</small> <small>"Gaga matetika ny Kristiana rehefa mahita fa i Jesosy dia voatonona anarana ao amin' ny Kor'any mihoatra noho i Mohamady ary i Maria dia voatonona matetika ao amin' ny Kor'any noho ny ao amin' ny Testamenta Vaovao. Na i Jesoa sy i Maria dia samy manana anjara toerana lehibe tsy ao amin' ny Kor'any ihany fa eo amin' ny fitiavam-bavaka mozilmana sy ny ara-panahy koa".</small> </ref>. ==== Lahatsoratra arabo ==== Taorian' ny Kor'any, sy ny fisandratan' ny finoana silamo amin' ny ankapobeny, ny [[abidy arabo]] dia nivoatra haingana ka lasa zavakanto<ref><small>Leaman, Oliver, ed. (2006). ''The Qur'an: an Encyclopedia''. New York: Routledge. <nowiki>ISBN 978-0-415-32639-1</nowiki>. pp. 130–35.</small></ref>. Nanoratra ny iray amin' ny boky voalohany indrindra momba ny [[fitsipi-pitenenana]] arabo, antsoina hoe ''Al-Kitab'', ilay mpahay fitsipi-pitenenana arabo Sibawayh, izay niantehitra mafy tamin' ny fiteny ao amin' ny Kor'any. I Wadad Kadi, profesora amin' ny Near Eastern Languages and Civilizations ao amin' ny Oniversiten' i Chicago, ary i Mustansir Mir, profesora momba ny fianarana Islamika ao amin' ny Oniversiten' i Youngstown State, dia nilaza fa ny Kor'any dia misy fiantraikany manokana amin' ny fanononana, ny lohahevitra, ny fanoharana, ny antony manosina ary ny fanoharana amin' ny literatiora arabo ary nanampy fomba fiteny vaovao sy heviny vaovao amin' ny voanteny tranainy efa nisy talohan' ny silamo izay lasa hita hatraiza hatraiza taty aoriana<ref><small>Kadi, Wadad; Mir, Mustansir (2002). "Literature and the Quran". In McAuliffe, Jane Dammen (ed.). ''Encyclopedia of the Qurʾān''. Vol. 3. Leiden: Brill. pp. 213, 216. <nowiki>ISBN 90-04-12354-7</nowiki>.</small></ref>. == Ny firafitry ny Kor'any == Ny Kor'any dia mizara ho toko, antsoina hoe [[soràta]] (izay midika hoe "soratra"), miisa 114. Ny voalohany amin' ireo soràta ireo dia antsoina hoe ''Al Fatiha'' (indraindray adika hoe "ny fampidirana", "ny sasin-teny", "ny fanokafana", na koa "ny renin' ny boky"). Ireo soràta ireo dia ahitana andininy na ''[[Ayat|āyāt]]'' (endrika milaza maron' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''āyah'', izay midika hoe "porofo", na koa "famantarana" na "fanambaràna"). Miisa 6 236 ny andininy ao amin' ny Kor'any<ref><small>Malek Chebel, ''Dictionnaire encyclopédique du Coran'', Paris, Fayard, 2011, 541 p. (<nowiki>ISBN 978-2-253-15623-9</nowiki>), p. 105</small></ref>. === Filaharan' ny soràta === Araka ny lovam-pampianarana silamo, taorian' ny nahafatesan' i [[Mohamady]] dia tamin' ny fotoana nitondran' ny [[kalifa]] [[Uthman ibn Affan|Uthman]] (na Othman) no nadraiketana ny lahatsoratry ny Kor'any ary io no lasa lahatsoratra ôfisialy teo anelanelan' ny taona 644 sy 656. Nahatsapa i Uthman fa ilaina ny mandraikitra ny lahatsoratra taorian' ny nahafatesan' ny maro amin' ny mpanaradia ny Mpaminany; ireo no atao hoe ''[[Sahaba]]'', izay manam-pahaizana manokana amin' ny fanaovana tsianjery (ireo ''qurraʾ'' na mpanao tsianjery ny Kor'any). Nopotehina avy eo ny lahatsoratra samihafa tsy mitovy amin' io (raha ny amin' ny soràta na ny ny filaharan' izany), ka ny Kor'any nampanaovin' i Uthman no sisa notehirizina. Ireo soràta ireo dia nalahatra araka ny halavany ka amin' ny ankapobeny dia izay lava no napetraka aloha ary ny fohy no aoriana, fa tsy araka ny filaharana ara-potoan' ny fanambaràna raiketiny. Ity filaharana ity dia noraiketina tao amin' ny Kor'any nampanaovin' i Uthman araka ny filazan' ny ankamaroan' ny manam-pahaizana mozilmana, fa ny hafa kosa milaza izany ho nataon' i [[Mohamady]] tenany. Na izany aza, io resaka momba ny filaharana io dia tsy misy lanjany raha tsy efa nampandrina an-tsoratra ilay lahatsoratra. Ny sasany amin' ny <u>[[sora-tanana hita tao Sanaa]]</u> (any [[Iemena]]) dia mampiseho filaharana soràta tsy mitovy amin' ny lahatsoratra nampanaovin' i Uthman. Araka ny voalazan' i Moezzi, "ny 22 % amin' ny vondrona ampahan-dahatsoratra 926 nodinihina dia mampiseho filaharana soràta tena tsy mitovy amin' ny filaharana fantatra. Nomarihiny koa fa ny filaharan' ny soràta dia mampahatsiahy ny lahatsotratry ny Kor'any nataon' i <u>[[Ubay Ibn Ka'b]]</u> sy ny an' i <u>[[Abdullah Ibn Mas'ûd]]</u>. Ezaka isan-karazany no natao hamerenana indray ny filaharana ara-potoan' ny soràta, anisan' izany ny nataon' ny manam-pahaizana eorôpeana momba ny literatiora tatsinanana toa an' i Blachère. Nasongadin' ny mpanao tsikera anefa fa miankina loatra amin' ny tantaram-piainan' i Mohamady io filaharana ara-potoana io. == Andininy manan-danja sy soràta fohy sasantsasany == ==== ''Soràta Al Fatiha'' – Ny fanokafana - 001 ==== ''Amin’ ny anaran' Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Dera ho an’ i [[Allah]], Tompon’ izao tontolo izao. # Ilay be fiantrana sy be indra fo. # Mpanjakan’ ny [[andro farany]]. # Ianao irery ihany no tompoinay ary Ianao irery ihany no angatahanay fanampiana. # Tariho amin’ ny lalana mahitsy izahay. # Amin’ Ilay lalan’ ireo izay nofenoinao ny fahasoavanao. # Fa tsy amin’ ireo izay niharan’ ny fahatezeranao<ref><small>Ny mpanoratra ity pejy Wikipedia malagasy ity tamin' ny voalohany dia nametraka anaty fonon-teny ny teny hoe "[[Jiosy]]".</small></ref> na amin’ ireo izay ao anatin’ ny fahaverezana<ref><small>Ny mpanoratra ity pejy Wikipedia malagasy ity tamin' ny voalohany dia nametraka anaty fonon-teny ny teny hoe "[[Kristianisma|Kristianina]]".</small></ref>. '''Fanazavana:''' Ity soràta ''Al fatiha'' ity dia manome toromarika ho an' izay hamaky azy na handinika azy mba hanala ny hevitra rehetra izay efa nisy tao aminy mahakasika ny zava-drehetra ary tsy mikatsaka afa-tsy ny fahamarinana irery ihany. Ary ny mba hangataka amin’ i [[Allah]] mba ho tantanany mandritra ny famakiany sy fandinihany an' ity soràta ity na ny Kor'any iray manontolo. Ary voasoratra mazava tsara amin' ny voalohany fa ny fiderana an' Andriamanitra no voalohany hita ao amin' ity soràta ity. Marihina fa ny Kor’any iray manontolo no valin' ny hataka izay hita amin' ity soràta ity. === Ny andininy manan-danja sasantsasany === Miteny i Allah Ilay Avo tsy toha manao hoe: لَوْ أَنزَلْنَا هَٰذَا ٱلْقُرْءَانَ عَلَىٰ جَبَلٍۢ لَّرَأَيْتَهُۥ خَٰشِعًۭا مُّتَصَدِّعًۭا مِّنْ خَشْيَةِ ٱللَّهِ ۚ وَتِلْكَ ٱلْأَمْثَٰلُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ<ref><small>Ny boky manan-kaja Kor’any soràta ''al Hashr'' 59 ayat 21.</small></ref> "Raha mba nampidininay tamin’ ny tendrombohitra ity boky manan-kaja Kor’any ity, mba nahitanao fa niambany tanteraka ary vakivaky izy noho ny fahatahorany an’ i Allah. Ary izany fanoharana izany dia tantarainay amin’ ny zanak’ olombelona mba hahafahan’ izy ireo handinika tsara ny zavatra tokony hataon' izy ireo". '''Ny filazana ''[[Tawhîd|Tawhid]]'' ao amin' ny Kor'any''' Miteny Ilay Avo tsy toha i Allah Djalla wa ‘anlaa manao hoe: فَٱعْلَمْ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ وَٱسْتَغْفِرْ لِذَنۢبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتِ ۗ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَىٰكُمْ<ref name=":3"><small>Ny boky manan-kaja Kor’any sorata [Muhammad 47 ''ayat'' 19].</small></ref> "Fantaro fa amin’ ny tena marina dia tsy misy tompo afa tsy i Allah" '''Ny fiantsoana amin' ny lala-mahitsy''' [Miteny i Allah Ilay Avo tsy toha manao hoe:] وَأَنَّ هَٰذَا صِرَٰطِى مُسْتَقِيمًۭا فَٱتَّبِعُوهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعُوا۟ ٱلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِۦ ۚ ذَٰلِكُمْ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ<ref name=":4"><small>Ny boky manan-kaja Kor’any Soràta ''Al An’am'' 6 ayat 153.</small></ref> "Ary ity lalako ity dia mahitsy, ka arahinareo. Ary aza mba manaraka lalana hafa maro isankarazany, fa hiala lavitra ny lalany ianareo amin’ izany. Izany no anatra omeny anareo, angamba ianareo hatahotra (an’ i Allah)". '''Ny filazana zavatra ho avy''' Miteny i Allah Ilay Avo tsy toha manao hoe: إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَٰقِعٌۭ<ref name=":5"><small>Ny boky manan-kaja Kor’any Soràta ''Al Moursalat'' 77 ayat 7.</small></ref> "Amin’ ny tena marina, (ny zavatra izay nampanantenaina anareo) dia, tsy maintsy higadona" Betsaka ireo zavatra ireo, ny tena lehibe dia: * ny [[fahafatesana]] tsy maintsy ho tonga; * ny [[masoandro]] ho potipotika ka tsy hisy intsony ny hazavana eto an-tany; * ny [[Tany]] ho rava miaraka amin’ ny tendrombohitra; * ny [[andro farany]] tsy maintsy ho tonga; * ny [[andro fitsarana]]; * ny [[Paradisa (silamo)|paradisa]]; * ny [[Fiainan-tsi-hita|afo be]]; * ny fidirana ao amin’ ny paradisa; * ny fidirana ao amin' ny afo be; * ny famaizana ao amin' ny afo be; * ny hasoavana ao amin' ny paradisa. === Ny soràta fohy vitsivitsy === ===== Soràta ''An Nas'' -  Ny olombelona – 114 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Lazao hoe: ‘Izaho dia mitady fiarovana avy amin’ ny Tompon’ ny olombelona. # Ilay mpanjakan’ ny olombelona. # Zanaharin' ny olombelona. # Hanohitra ny haratsian’ ny mpaka fanahy mamerivery ny saina. # Izay maka fanahy<ref><small>Ny mpanoratra an' ity pajy Wikipedia malagasy ity tamin' ny voalohany dia nametraka anaty fonosana ny andian-teny hoe "mampisy ''[[waswas]]''"''.''</small></ref> ny fon’ ny olombelona. # Na avy amin’ ny [[jiny]] <ref><small>Ny mpanoratra an' ity pajy Wikipedia malagasy ity tamin' ny voalohany dia nametraka anaty fonosana ny andian-teny hoe "angatra na matoatoa"''.''</small></ref> izany na avy amin’ ny olombelona amin’ izy ireny. Ny [[jiny]] dia anisan’ ny zavaboaharin’ ilay Nahary izay noharîny ary mahita antsika fa saingy isika kosa tsy afaka mahita azy ireo, raha tsy hoe angaha izy mihitsy no te hiseho amin’ ny olombelona. Tahaka antsika olombelona dia misy ny mpino ny an’ i [[Allah]] amin’ izy ireo ary misy koa ireo tsy mpino an’ i Allah. Marihina fa izy ireo koa dia anisan’ ny iantefan' ny [[faminaniana]].  ===== Soràta ''Al Falaq'' – Ny maraina vao mangiran-dratsy – 113 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Lazao hoe: ‘Izaho dia, mitady fiarovana avy amin’ ny Tompon’ ny maraina vao mangiran-dratsy, # Hanohitra ny [[ratsy]] izay avy amin’ ny zavaboariny, # Hanohitra ny haratsiana entin’ ny alina rehefa mikotroka iny izy, # Hanohitra ny haratsiana’ ireo mpamosavy mpitsoka amin’ ny vona, # Hanohitra ny haratsian’ ny mpialona rehefa feno fialonanan izy. ===== Soràta ''Al Ikhlas'' – Ny fahadiovam-po tanteraka – 112 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Lazao hoe: ‘[[Tawhîd|Izy Allah dia Tokana]]. # Allah Ilay mahefa sy tsy miankindoha amin’ ny hafa ary maharitra [[mandrakizay]]. # Tsy niteraka Izy no tsy nateraka ihany koa. # Ary tsy mba misy na dia iray aza mitovy aminy.  ===== Soràta ''Al Masad'' – Ny kofehy manify – 111 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Ho levona anie ny tanan-droan’ i Abu-Lahab sy ny tenany! # Tsy nahavita na inona na inona taminy ny harenany sy izay azony. # Ka hodorana ao anaty afo miredareda izy (tsy ho ela), # Toy izany koa ny vadiny izay mitondra hazon-kitay feno tsilo, # Ho eny am-bozonany ny tady mafy vita amin’ ny kofehy madinika manify. '''Fanazavana.''' Ny anaran' i Abi Lahab dia midika hoe "rain' ny afo". Izany dia, fiantsoana an’ i ‘Abdul ‘Uzzaa (na Abd al-Uzza), iray amin’ ireo zanak’ i ‘Abdul Mouttalib (na Abd al-Muttalib). Tsy voalaza amin’ ny anarany manokana izy ao anatin’ ny Kor’any satria mety noho ny anarany izay mampiseho [[fanompoan-tsampy]] (ahitana ny naran' ny andriaanitra [[Al-‘Uzzá|Al-'Uzza]]). Ity lehilahy ity dia fahavalon’ ny mpaminany [[Mohamady]] ary fatra-pitsikera ny [[finoana silamo]]. Rehefa ny Mpaminany miantso ny olona mba hiditra amin’ ny finoana silamo dia tsy maintsy sakanan’ i Abu Lahab foana izy ary haratsîny sy amoronany ainga.  ===== Soràta ''An Nasr'' – Ny famonjena  - 110 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Rehefa tonga ny [[Famonjena|famonjen]]’ i Allah sy ny fandresena. # Ary hahita andian’ olona maro hanaraka ny finoana an’ i Allah ianao. # Dia ankalazao ny voninahitry ny Tomponao ary [[Fibebahana|mibebaha]] aminy, fa Izy no Ilay feno [[famelan-keloka]] tokoa. ===== Soràta ''Al Kafiruna'' – Ireo tsy mpino mafy hatoka – 109 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Lazao hoe: ‘O, ianareo tsy mpino # Izaho dia tsy manompo izay tompoinareo; # Ary ianareo koa dia tsy manompo izay tompoiko, # Eny! Izaho dia, tsy hanompo izay tompoinareo na oviana na oviana! # Ary ianareo koa dia tsy hanompo izay tompoiko. # Anareo ny fivavahanareo, ary ahy kosa ny fivavahako!  ===== Soràta ''Al Kauthar –'' Fahasoavana sesehena – 108 ===== ''Amin’ ny Anaran’ i Allah Ilay Be Fiantra Sy Be Indra Fo.'' # Tena marina tokoa fa nomeko anao ny fahasoavana sesehena, # koa mivavaha amin’ ny Tomponao ary manolora [[sorona]] ho Azy, # fa izay mankahala anao, dia izy no ho lany tamingana tsy hanan-taranaka.  ===== Soràta ''Al Ma’una'' – Ireo fitaovan-dakozia – 107 ===== ''Amin’ ny Anaran’ i Allah Ilay Be Fiantra Sy Be Indra Fo.'' # Moa hitanao ve ny olona tsy mino ny [[Andro farany]]? # Izany dia izay manosi-bohon-tanana ny kamboty, # ary tsy mamporisika mihitsy amin’ ny fampihinanana mahantra, # koa loza ho an’ ireo mpivavaka # izay manao an-tsirambina ny fivavahan’ izy ireo; # sy ireo feno fisehosehoana # ary ireo manakana ny fampindramam-pitaovana ilaina.  ===== Soràta ''Quraish'' – Ireo Koraisita – 106 ===== ''Amin’ ny Anaran’ i Allah Ilay Be Fiantra Sy Be Indra Fo.'' # Nohon’ ny amin’ ny fifanarahan’ ireo [[Koraisa|Koraisita]]. # Ilay fifanarahan’ izy ireo amin’ ny fandehanana mandritra ny ririnina sy amin’ ny fahavaratra # dia aoka hanompo ny Tompon’ ity trano fanompoana masina ity izy ireo, # dia Ilay nampihinana anjara azy ireo tamin’ ny hanoanana ary nanome fandriam-pahalemana azy  ireo tao anatin’ ny tahotra. ===== Soràta ''Al Fil'' – Ny Elefanta – 105 ===== ''Amin’ ny Anaran’ i Allah Ilay Be Fiantra Sy Be Indra Fo.'' # Moa ve tsy fantatrao nanao ahoana no nanaovan’ ny Tomponao ireo olon’ ny [[elefanta]]? # Moa ve tsy nataony nanjavona ny teti-dratsin’ izy ireo? # Ary nandefasany andian-borona maro izy ireo, # Izay nitora-bato tanimanga voadotra tamin’ ny afo be tamin’ izy ireo. # Ka nanao azy ireo ho toy ny ravi-mololo voatsakotsako.<ref name=":6"><small>Ny boky manan-kaja Kor’any Soràta ''Al Fil'' – Ny Elefanta – 105</small></ref> ===== Sorata ''Al Humazah'' – Ny mpanendrikendrika –104 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Loza ho an’ izay mpanendrikendrika sy mpifosa! # Izay nanangona harena sy nanisa izany. # Mihevitra izy fa ny hareny dia hampaharitra azy mandrakizay. # Tsia! Tsy maintsy hatsipiko ao anaty afo izy. # Moa fantatrao ve izany afo izany? # Izany dia, afon’ i [[Allah]] miredareda! # Izay miantefa mivaivay hatrany am-po lalina any! # Ka hanemitra azy ireo. # Anaty andry fefy mijoalajoala.<ref name=":7"><small>Ny boky manan-kaja Kor’any sorata ''Al Humazah'' – Ny mpanendrikendrika 104.</small></ref>  ===== Sorata ''Al ‘Asr'' – Ny fotoana – 103 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Mianiana aho amin’ ny fotoana. # Fa tena marina, ny olombeona dia, ao anatin’ ny fahaverezana. # Afa tsy ireo izay nino sy nanao ny asa soa ary nifananatra tamin’ ny fahamarinana, sy nifananatra ihany koa tamim-paharetana. '''Fanazavana''' Tatitra azo avy tamin’ ny [[Sahaba]] iray ‘Ubaidullah ibn Hisn radhiyallah ‘anhu, rehefa mifanena ny mpiaradia tamin’ ny Mpaminany anakiroa dia tsy mba mifandao izy ireo afa tsy aorian’ ny famakiany an’ ity soràta ity (soràta ''al ‘Asr'').<ref name=":8"><small>At Tabarani.</small></ref> Niteny ny [[Imam]] Shafi’I ahimahullah, manao hoe: "Raha toa ka tena eritreretin’ olona tsara ny momba an’ ity soràta ity dia, efa ampy azy ireo izany hitari-dalana amin’ ny fahamarinana".  ===== Soràta ''At Takathur'' – Ny fanagonan-karena – 102 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Variana amin’ ny fanangonan-karena tokoa ianareo, # Eny, mandra-pahatongavanareo ao am-pasana, # Tsia, mbola ho fantatrareo! # Eny, Mbola ho fantatrareo am-pahalalana marina, # Dia hahita ny memy tokoa ianareo! # Ary hanatri-maso marina azy. # Ka amin’ izay fotoana izay dia tsy maintsy hanontaniana ny amin’ ireo harena marobe ianareo.  ===== Soràta ''Al Qari’ah'' – Ilay mikotrokotroka – 101 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Ilay mikotrokotroka! # Inona moa ilay mikotrokotroka? # Moa ve fantatrao ilay mikotrokotroka? # Izany dia ilay andro hahatonga ny olona ho toy ny [[Lolo (bibikely)|lolo]] miely patrana, # ary ireo tendrombohitra dia ho toy ny volon’ ondry voahety. # Ka ho an’ izay mavesa-danja kosa ny asa soa vitany # dia ho ao anatin’ ny fiainam-pahasambarana feno fankasitrahana izy. # Fa ho an’ izay maivan-danja kosa ny asa soa vitany dia, ny lavaka mangitsokitsoky ny [[afo be]] no ho fonenany. # Moa ve fantatrao izany lavaka mangitsokitsoka izany? # Afo mivaivay izay tsy izy. ===== Soràta ''Al Ghashiyah'' – Ilay manarona – 88 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantrana sy be indra fo.'' # Moa ve tonga taminao ny tantaran’ ny Ghashiya (anaran’ ny [[Andro farany]]) # Hisy endrika (endrik’ olona) amin’ izay fotoana izay ho ao anatin’ ny fahatahorana (tanteraka). # Sahirana sy torovana (valaka sy trotraka ary vizana). # Ka hodorana ao anaty afo mivaivay (mamaivay). # Hampisotroina avy amin’ ny loharano mangotraka. # Ary tsy hanan-tsakafo afa tsy karazan-tsilo izy ireo. # Ka tsy hampatavy azy ireo izany. Na koa tsy hanala ny hanoanana. # Hisy koa ireo endrika amin’ izay fotoana izay ho ao anatin’ ny fiadanana. # Afa-po tokoa amin’ ny fiezahana nataon’ izy ireo # Hiditra ny [[paradisa]] mendrika tokoa. # Ka tsy haheno ao anatin’ izany, ireo teny maloto (tsy mendrika). # Hita ao anatin’ izany koa ny loharano mikoriana. # Fandriana avo toerana, # Ireo fitaovam-pisotroana eo am-pelatanan’ izy ireo. # Ireo ondana tsara lahatra. # Ireo [[karipetra]] mivelatra. # Moa tsy nodinihin’ izy ireo va ny [[rameva]], ahoana ny fomba nahariana azy? # Ny lanitra, nanao ahoana nampiakarana azy? # Ireo tendrombohitra, nanao ahoana ny fomba nametrahana azy? # Ary ny tany, ahoana ny fomba nampitoviana tantana azy? # Koa mampahatsiahiva, fa raha ny tena marina dia, mpampahatsiahy ihany ianao. # Fa tsy nomena zo hanery azy ireo ianao. # Afa tsy izay manome lamosina sy mpikomy (ihany no tsy mino anao). # Satria, i [[Allah]] dia hanasazy amin’ ny famaizana mafy tokoa. # Tena marina! Any amiko no hiverenan’ izy ireo indray. # Ary eo am-pelantanako ny fitsarana azy ireo.<ref name=":9"><small>Ny boky manan-kaja Kor’any Sorata ''Al Ghashiyya'' – ‘Ilay manarona’ – 88</small></ref> ===== Soràta ''Al Burudj'' – "Ireo antokon-kintana" – 85 ===== ''Amin’ ny anaran’ i Allah Ilay be fiantra sy be indrafo.'' # Mianiana aho amin’ ny lanitra feno ireo [[antokon-kintana]] # sy amin’ ilay andro nampanantenaina # sy amin’ ny manatri-maso izany, ary mijoro ho vavolombelona. # voaozona ireo olon’ ny Oukhdoud (Hantsana lalina) # amin’ ny afo feno fandrehetana. # ary indro izy ireo hipetraka manodidina izany. # vavolombelona koa izy ireo ny amin’ ny fampijaliana izay nataon’ izy ireo ny mpino. # nefa, tsy nankahala ireo mpino izy ireo afa-tsy ny noho ny finoana an’ i Allah Ilay mahery sy mendri-piderana. # Azy ny fanjakan’ ny lanitra sy ny tany; Allah Ilay vavolom-belona amin’ ny zavadrehetra. # Tena marina fa ireo izay nampijaly ny mpino fa tsy [[Fibebahana|nibebaka]] tamin’ izany dia hahazo ny famaizana ao amin’ ny [[Helo (silamo)|afo be]] ary ho dorana. # fa ireo izay nino sy nanao asa soa kosa dia, hahazo marina ny [[Paradisa (silamo)|paradisa]] izay ahitana ny renirano mikoriana eo ambaniny; izany no tena fahombiazana lehibe. # Tena marina fa ny sazy avy amin’ ny Tomponao dia, mahery vaika. # ary Izy Ilay Mpahary tany am-piandohana, ary Izy ihany koa no [[Fitsanganan-ko velona|hanangana indray ny maty]]. # Izy Ilay Mpamela heloka sy be fitiavana. # Ilay Tompon’ ny seza fiandrianana sady malala-tanana. # [[Fahefana ny zava-drehetra|Mahefa izay rehetra]] tiany sy sitrany. # Moa ve tonga tany aminao ny tantaran’ ireo mpiantafika? # Dia ny tafiky ny [[Farao|Faraôna]] sy ny an’ ny Thamoud izany. # Nefa, indrisy fa ireo tsy mpino dia feno fandavana izany. # [[Allah]] dia, manemitra (manodidina sy mamehy) azy ireo noho izany. # Izy io anefa dia Kor’any be voninahitra. # Voarakitra an-takelaka eo anatrehan’ i Allah. == Fandikan-teny sy sora-kaliana ary fanaovana printy == === Fandikan-teny === Ny [[fandikan-teny]] ny Kor'any dia olana sady sarotra foana. Maro no milaza fa tsy azo adika amin' ny fiteny na endrika hafa ny lahatsoratry ny Kor'any<ref name=":3" />. Fanampin' izany, ny [[Voanteny|vonteny]] arabo iray dia mety manana heviny isan-karazany arakaraka ny teny manodidina, ka mahatonga ny fandikan-teny marina kokoa ho sarotra kokoa<ref name=":4" />. Na izany aza, ny Kor'any dia nadika tamin' ny ankamaroan' ny [[Fiteny aty Afrika|fiteny afrikana]] sy [[Fiteny ao Azia|aziatika]] ary [[Fiteny ao Eorôpa|eorôpea,a]]. Ny mpandika teny voalohany ny Kor'any ilay Persiana atao hoe Salman, izay nandika ny Soràta ''al-Fatiha'' ho amin' ny [[Fiteny persana|teny persana]] nandritra ny taonjato fahafito<ref name=":5" />. Ny fandikan-teny hafa ny Kor'any dia vita tamin'ny 884 tany amin' ny tanànan' i Alwar (faritany [[Sindh]], [[India]], any [[Pakistàna]] ankehitriny) noho ny baikon' i Abdullah bin Umar bin Abdul Aziz noho ny fangatahan' ilay Hindo atao hoe Raja Mehruk<ref name=":6" />. Ny fandikan-teny feno tanteraka voalohany voamarim-pisiana dia natao teo anelanelan' ny taonjato faha-10 sy faha-12 tamin' ny [[Fiteny persana|teny persana]]. Ny mpanjaka [[samanida]] Mansur I (961–976) dia nandidy andiana manam-pahaizana avy any [[Khorasan]] mba handika ny ''Tafsir al-Tabari'' (famakafakana ny Kor'any), avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] tany am-boalohany ho amin' ny teny persana. Taty aoriana tamin' ny taonjato faha-11, ny iray tamin' ny mpianatr' i Abu Mansur Abdullah al-Ansari dia nanoratra ''[[tafsir]]'' feno amin' ny Kor'any amin' ny teny persana. Tamin' ny taonjato faha-12, i Najm al-Din Abu Hafs al-Nasafi no nandika ny Kor'any tamin' ny teny persana<ref name=":7" />. Ny sora-tanana amin' ireo boky telo ireo dia mbola ananana ary natonta imbetsaka. Ny lovantsofina silamo ihany koa dia milaza fa nisy fandikan-teny maro natao ho an' ny emperora Negus avy any [[Abisinia]] sy ny emperora [[Empira Bizantina|bizantina]] Herakliôsy, satria samy nahazo taratasy avy amin' i [[Mohamady]] ahitana andininy avy amin' ny Kor'any. Tany amin' ny taonjato voalohandohany, tsy ny famelana na tsia ny fandikan-teny no olana, fa ny fahazoana mampiasa fandikan-teny amin' ny vavaka. Tamin' ny taona 1936 dia nisy fandikan-teny tamin' ny fiteny miisa 102 fantatra<ref name=":8" />. Tamin' ny taona 2010, ny ''Hürriyet Daily News and Economic Review'' dia nitatitra fa naseho tamin' ny fiteny 112 ny Kor'any tamin' ny fampirantiana ny Kor'any Iraisam-Pirenena faha-18 tao [[Teheran]] (any [[Iràna]])<ref name=":9" />. Ny fandikan-teny ny Kor'any nataon' i Robert of Ketton tamin' ny taona 1143 ho an' i Pierre le Vénérable, atao hoe ''Lex Mahumet pseudoprophete'' (midika hoe "ny Lalànan' i Mohamady ilay mpaminany sandoka") no voalohany tamin' ny fiteny tandrefana ([[fiteny latina]])<ref><small>Bloom, Jonathan; Blair, Sheila (2002). ''[[iarchive:isbn_9780300094220|Islam: A Thousand Years of Faith and Power.]]'' New Haven: Yale University Press. p. 42. <nowiki>ISBN 978-0-300-09422-0</nowiki>.</small></ref>. I Alexander Ross dia nanolotra ny dikan-teny anglisy voalohany tamin' ny taona 1649, avy amin' ny dikan-teny [[Fiteny frantsay|frantsay]] ''L'Alcoran de Mahomet'' (1647) nataon' i André du Ryer. Tamin' ny taona 1734, i George Sale dia namokatra ny fandikan-teny voalohany amin' ny Kor'any amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]]; ny iray hafa dia novokarin' i Richard Bell tamin' ny taona 1937, ary iray hafa nataon' i Arthur John Arberry tamin' ny taona 1955. Tsy Mozilmana ireo mpandika teny rehetra ireo. Betsaka ny fandikan-teny nataon' ny Mozilmana. Ny dikan-teny [[Fiteny anglisy|anglisy]] môderina malaza ataona Mozilmana dia ahitana ny dikan-tenin' ny ''The Oxford World Classic'' nataon' i Muhammad Abdel Haleem, ''The Clear Quran'' nataon' i Mustafa Khattab, ny ''Saheeh International translation'', ankoatry ny maro hafa. Ny dikan-teny natao amin' ny [[Tarehin-tsoratra gormoky|tarehin-tsoratra gurmukhi]] tranainy indrindra amin' ny ''Quran Sharif'' dia hita tao amin' ny tanàna Lande ao amin' ny Distrikan' i Moga ao amin' ny Faritanin' i [[Punjab, India|Punjab]] ([[India]]) izay natao pirinty tamin' ny taona 1911, amin' ny [[Fiteny penjaby|teny ponjaby]]<ref><small>Pal, Amaninder (5 May 2016) [4 April]. "[https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/gurmukhi-translation-of-quran-traced-to-moga-village-232193 Gurmukhi translation of Quran traced to Moga village]". ''The Tribune''. Notsidihina tamin' ny 26 Aogositra 2016.</small></ref>. === Fanaovana sora-kaliana === Talohan' ny nanaovana pirinty tamin' ny taonjato faha-19 ny Kor'any dia nampitaina tamin' ny sora-tanana nataon' ny mpanao [[sora-kaliana]] sy ny mpanao dika mitovy (na kôpia) ny Kor'any. Ny sora-tanana voalohany indrindra dia natao tamin' ny tarehin-tsoratra ''Ḥijāzī''. Ny sora-tanana amin' ny fomba ''Hijazi'' anefa dia manamafy fa ny fampitana ny Kor'any an-tsoratra dia efa nanomboka tany am-boalohany. Azo inoana fa tamin' ny taonjato fahasivy ireo tarehin-tsoratra ireo dia nanomboka nanasongadina tsipika matevina kokoa, izay fantatra amin' ny anarana hoe tarehin-tsoratra ''Kufic''. Tany amin' ny faramparan' ny taonjato fahasivy dia nanomboka nipoitra tamin' ny fanaovana dika mitovy amin' ny Kor'any ny tarehin-tsoratra vaovao ary nisolo ny tarehin-tsoratra taloha. Ny antony nampitsaharana ny fampiasana ny fomba teo aloha dia satria ela loatra ny famokarana ary nitombo ny fangatahana kôpia. Ny mpanao kôpia àry dia nifidy fomba fanoratana tsotra kokoa. Nanomboka tamin' ny taonjato faha-11, ny fomba fanoratana voalohany indrindra dia ny ''naskh'', ny ''muhaqqaq'', ny ''rayḥānī'' ary, mahalana kokoa, ny tarehin-tsoratra ''thuluth''. Ny ''naskh'' dia nampiasaina be dia be. Tany [[Afrika Avaratra]] sy tany [[Saikanosy Iberika|Iberia]] dia nalaza ny fomba fanoratra ''Maghribī''. Miavaka kokoa ny soratra ''Bihari'' izay nampiasaina tany amin' ny tapany avaratr' i [[India]] irery ihany. Ny fomba fanoratra ''nastaʻlīq'' dia zara raha nampiasaina tao amin' ny [[Tontolo Persiana]] (na [[Iràna Lehibe]])<ref><small>Déroche, François (2006). "Written Transmission". In Rippin, Andrew; et al. (eds.). ''[[iarchive:blackwellcompani00ripp_0|The Blackwell Companion to the Qur'an]]'' (2a reimpr. ed.). Blackwell. pp. 172–87. <nowiki>ISBN 978-1-4051-1752-4</nowiki>.</small></ref><ref><small>Riddell, Peter G.; Street, Tony; Johns, Anthony Hearle (1997). ''[https://books.google.mg/books?id=H3nHpsDBm6QC&pg=PA170&redir_esc=y Islam: essays on scripture, thought and society: a festschrift in honour of Anthony H. Johns]''. Leiden: Brill. pp. 170–74. <nowiki>ISBN 978-90-04-10692-5</nowiki>.</small></ref>. Tamin' ny voalohany dia tsy nosoratana miaraka amin' ny teboka (solon-[[Zanatsoratra|janatsoratra]]) na ''tashkeel'' ny Kor'any. Ireo mari-tsoratra ireo dia nampiana tao amin' ny lahatsoratra nandritra ny androm-piainan' ny ''[[Sahaba]]'' farany, izany hoe ny mpiara-dia tamin' ny mpaminany [[Mohamady]]<ref><small>Ibn Taymiyyah, Ahmed. ''Majmue Alfatawaa'' مجموع الفتاوى [''Total Fatwas'']. p. 12/576.</small></ref>. Koa satria mety ho lafo loatra ho an' ny ankamaroan' ny Mozilmana ny fividianana sora-tanana dia natao tao amin' ny [[Môskea|môske]] ny kôpian' ny Kor'any mba hahatonga azy ireo ho azon' ny olona vakina. Ireo kôpia ireo matetika dia naka endrika andian-dahatsoratra misy fizaràna 30 atao hoe ''[[Juz|juzʼ]]''. Amin' ny lafiny famokarana, ny Ôtômana mpanao kôpia dia nanome ohatra tsara indrindra. Izany dia ho setrin' ny fanafarana niely patrana sy ny tsy fitiavan' ny olona ny fanontam-pirinty ary noho ny fitadiavana ny kanto<ref><small>Faroqhi, Suraiya (2005). ''[https://books.google.mg/books?id=cQ8ZLZh9WjwC&pg=PA95&redir_esc=y Subjects of the Sultan: culture and daily life in the Ottoman Empire]''. I.B. Tauris. pp. 134–136. <nowiki>ISBN 978-1-85043-760-4</nowiki>.</small></ref><ref name=":10"><small>Bosworth, Clifford Edmund, ed. (1989). "[https://books.google.mg/books?id=PvwUAAAAIAAJ&pg=PA803&redir_esc=y Matba'a]". ''The Encyclopaedia of Islam: Fascicules 111–112: Masrah Mawlid''. Leiden: E. J. Brill. p. 803. <nowiki>ISBN 90-04-09239-0</nowiki>.</small></ref>. Lehilahy ny ankamaroan' ny mpiandraikitra ny soratra silamo nefa dia nisy vehivavy manam-pahaizana sy mpanao dika mitovy; anisan' ny vehivavy nanao dika soratra i Amina, bint al-Hajj ʿAbd al-Latif izay mpahay lalàna marôkana<ref><small>James, David (1 January 2011). "[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195382075.001.0001/acref-9780195382075-e-0171 Amina bint al-Hajj ʿAbd al-Latif]". In Akyeampong, Emmanuel K; Gates, Henry Louis (eds.). Dictionary of African Biography. Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780195382075.001.0001. <nowiki>ISBN 978-0-19-538207-5</nowiki>. Retrieved 1 July 2022.</small></ref>. === Fanontana printy === Ny fanontam-pirinty vita amin' ny hazo ho an' ny Kor'any dia voarakitra an-tsoratra tany am-piandohan' ny taonjato faha-10<ref><small>"[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195382075.001.0001/acref-9780195382075 Muslim Printing Before Gutenberg]". ''muslimheritage.com''.</small></ref>. Nampanamboarin' ny papa [[Jolio II (papa)|Jolio II]] (1503–1512) ny fanontam-pirinty arabo azo afindrafindra mba hozaraina amin' ny Kristiana any [[Atsinanana Afovoany]]<ref><small>Krek, Miroslav (1979). "The Enigma of the First Arabic Book Printed from Movable Type". ''Journal of Near Eastern Studies''. 38 (3): 203–212. doi:10.1086/372742. S2CID 162374182, p. 203</small></ref>. Ny Kor'any feno natao pirinty voalohany tamin' ny karazana fanontam-printy azo afindrafindra dia novokarin' i Paganino Paganini sy i Alessandro Paganini tany [[Venezia]] tamin' ny taona 1537–1538 hamidy ao amin' ny tsena ôtômana<ref><small>"[https://web.archive.org/web/20131102232102/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200802/east.meets.west.in.venice.htm Saudi Aramco World: East Meets West in Venice]". archive.aramcoworld.com. [https://archive.aramcoworld.com/issue/200802/east.meets.west.in.venice.htm Arsiva] tamin' ny 2 Nôvambra 2013. Notsidihina tamin' ny 16 Febroary 2021.</small></ref><ref><small>Nuovo, Angela (1990). "A Lost Arabic Koran Rediscovered". The Library. s6-12 (4): 273–292. doi:10.1093/library/s6-12.4.273.</small></ref>. Tsy nampiasaina anefa io Kor'any io satria misy fahadisoana maro be<ref><small>"[https://web.archive.org/web/20200506131717/https://madainproject.com/paganini_quran Paganini Quran]". ''Madain Project''. [https://madainproject.com/paganini_quran Asiva] tamin' ny 6 Mey 2020. Notsidihina taùin' ny 6 Mey 2020.</small></ref>. Misy fanontana roa fanampiny ahitana ireo navoakan' ny pasitera Abraham Hinckelmann tany [[Hamburg]] tamin’ ny taona 1694<ref><small>"[https://exhibitions.library.columbia.edu/exhibits/show/quran/qurans/printed The Quran in East and West: Manuscripts and Printed Books]". ''Columbia University Libraries Online Exhibitions''. Notsidihina tamin' ny 3 Avrily 2017.</small></ref>, ary ny [[pretra]] italiana Ludovico Maracci tany Padua tamin’ ny taona 1698 niaraka amin’ ny fandikan-teny latina sy hevi-teny<ref><small>"[https://exhibitions.library.columbia.edu/exhibits/show/quran/item/6131 Alcorani textus universus ex correctioribus Arabum exemplaribus summa fide, atque pulcherrimis characteribus descriptus, vol. 2, p. i]". ''Columbia University Libraries Online Exhibitions''. Notsidihina tamin' ny 3 Avrily 2017.</small></ref>. Ny kôpia vita pirinty amin' ny Kor'any nandritra io vanim-potoana io dia nifanehatra amin' ny fanoherana mafy avy amin' ny manam-pahaizana momba ny lalàna silamo: voarara ny fanontana printy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] tao amin' ny [[Empira Ôtômàna|Empira Ôtômana]] teo anelanelan' ny taona 1483 sy 1726 - tamin' ny voalohany, izay mety hahazoana [[fanamelohana ho faty]] aza<ref><small>Faroqhi, Suraiya (2005). ''[https://books.google.mg/books?id=cQ8ZLZh9WjwC&pg=PA95&redir_esc=y Subjects of the Sultan: culture and daily life in the Ottoman Empire]''. I.B. Tauris. pp. 134–36. <nowiki>ISBN 978-1-85043-760-4</nowiki>.</small></ref><ref name=":10" /><ref><small>Watson, William J. (1968). "İbrāhīm Müteferriḳa and Turkish Incunabula". ''Journal of the American Oriental Society''. 88 (3): 435–441. doi:10.2307/596868. JSTOR 596868., p. 435</small></ref><ref><small>Clogg, Richard (1979). "An Attempt to Revive Turkish Printing in Istanbul in 1779". ''International Journal of Middle East Studies''. 10 (1): 67–70. doi:10.1017/s0020743800053320. S2CID 159835641., p. 67</small></ref>. Nesorina tamin' ny 1726 ny fandrarana natan' ny Ôtômana amin' ny fanaovana pirinty amin' ny soratra arabo raha ho an' ny boky tsy ara-pivavahana, noho ny fangatahan' i Ibrahim Muteferrika, izay nanonta ny bokiny voalohany tamin' ny taona 1729. Afa-tsy ny boky amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] sy amin' ny [[Fiteny ao Eorôpa|teny eorôpeana]], izay tsy voafefy, dia vitsy dia vitsy ny boky, ary tsy nisy soratra ara-pivavahana, natao pirinty tao amin' ny [[Empira Ôtômàna|Empira Ôtômana]] nandritra ny taonjato iray hafa<ref><small>Hanioğlu, Şükrü (2010). ''A Brief History of the Late Ottoman Empire''. Princeton University Press.</small></ref>. Tamin' ny taona 1786, i [[Ekaterina II]] any [[Rosia]] dia nanohana ny famokarana milina fanontam-pirinty ho an' ny "Tsipelilna Tatara sy Tiorka" tao Sankt-Peterburg ([[Fiteny rosiana|rosiana]]: ''Санкт-Петербург''; [[Fiteny frantsay|frantsay]]: Saint-Pétersbourg), niaraka amin' ny ''mullah'' (na ''mollah'') iray atao hoe Osman Ismail tompon' andraikitra amin' ny famokarana lohavy arabo. Nisy Kor'any natao pirinty tamin' ity milina ity tamin' ny taona 1787, naverina navoaka tamin' ny taona 1790 sy 1793 tany Sankt-Peterburg, ary tamin' ny 1803 tany Kazan<ref><small>Dorn (2002). "Chronologisches Verzeichnis, 371". In McAuliffe, Jane Dammen (ed.). ''Encyclopedia of the Qurʾān''. Vol. 3. Leiden: Brill. p. 251. <nowiki>ISBN 90-04-12354-7</nowiki>.</small></ref>. Ny fanontana voalohany natao pirinty tany [[Iràna]] dia nivoaka tao [[Teheran]] (1828), ny dika amin' ny [[Fiteny tiorka|teny tiorka]] natao pirinty tany [[Kahira]] tamin' ny taona 1842, ary ny fanontana ôtômana voalohany nahazoana alalana tamin' ny fomba ôfisialy dia natao pirinty tany [[Kônstantinôpôlisy|Kônstantinôpla]] teo anelanelan' ny taona 1875 sy 1877 amin' ny endrika boky roa, nandritra ny "Vanim-potoana Voalohan' ny Lalàmpanorenana"<ref><small>Iriye, A.; Saunier, P. (2009). ''The Palgrave Dictionary of Transnational History: From the mid-19th century to the present day''. Springer. p. 627. <nowiki>ISBN 978-1-349-74030-7</nowiki>.</small></ref><ref><small>Kamusella, T. (2012). ''The Politics of Language and Nationalism in Modern Central Europe''. Springer. pp. 265–266. <nowiki>ISBN 978-0-230-58347-4</nowiki>.</small></ref>. I Gustav Flügel dia namoaka Kor'any voapirinty tamin' ny taona 1834 tao [[Leipzig]], izay nanan-kery tany [[Eorôpa]] nandritra taonjato iray, mandra-pamoahan' ny Oniversite Al-Azhar ao [[Kahira]] (ao [[Ejipta]]) ny fanontana Kor'any tamin' ny taona 1924. Ity fanontana ity dia vokatry ny fanomanana maharitra, satria nataony manara-penitra ny tsipelina ao amin' ny lahatsoratry ny Kor'any, ary nijanona ho fototry ny fanontana printy taty aoriana<ref><small>Déroche, François (2006). "Written Transmission". In Rippin, Andrew; et al. (eds.). ''[[iarchive:blackwellcompani00ripp_0|The Blackwell Companion to the Qur'an]]'' (2a reimpr. ed.). Blackwell. pp. 172–87. <nowiki>ISBN 978-1-4051-1752-4</nowiki>.</small></ref>. == Voka-pikarohana == === '''Ny fahitana takelaky ny Kor'any tany Angletera''' === [[Sary:Birmingham Quran manuscript - closeup.jpg|vignette|Takelaky ny Kor'any tao amin' ny soratanana hita tao Birmigham]]Ny Oniversiten' i Birmingham, izany hoe ny Cadbury Research Library, dia nanao fizahana amin’ ny lafiny ara-daty ny takelaka tranainy izay nisy tao anatin’ ny tranombokiny tamin’ ny taona 2015. Rehefa nandeha ny fanaovana ny fitiliana ilay takelaka anankiroa mahakasika ny Kor’any dia hita araka ny kajikajy fa ireo takelaka anankiroa ireo dia nosoratana teo anelanelan’ ny taona 568 sy 645<ref><small>"[https://www.birmingham.ac.uk/news-archive/2015/birmingham-quran-manuscript-dated-among-the-oldest-in-the-world Birmingham Qur'an manuscript dated among the oldest in the world] {{Wayback|url=https://www.birmingham.ac.uk/news-archive/2015/birmingham-quran-manuscript-dated-among-the-oldest-in-the-world |date=20240104221123 }}". University of Birmingham. 22 July 2015. Notsidihina tamin' ny 22 Jolay 2015.</small></ref><ref name=":11"><small>"'[https://www.bbc.co.uk/news/business-33436021 Oldest' Koran fragments found in Birmingham University]". BBC. 22 July 2015. Notsidihina tamin' ny 22 Jolay 2015.</small></ref><ref><small>"[https://web.archive.org/web/20150722212055/https://www.birmingham.ac.uk/news/latest/2015/07/quran-manuscript-22-07-15.aspx Birmingham Qur'an manuscript dated among the oldest in the world]". ''University of Birmingham''. 22 July 2015. [[Asiva]] tamin' ny 22 Jolay 2015. Notsidihina tamin' ny 31 Ôktôbra 2019.</small></ref>.[[Sary:Ny Takelaka Kor'any.jpg|vignette|Fahitana Kor'any.]]Tsara ho marihina fa ireo takelaka ireo dia nosoratana amin’ ny fomba fanoratra ''Hijazi'' zany hoe mbola ilay fomba fanoratana tamin’ ny voalohany mihitsy<ref name=":11" />. Ny ''[[ayat]]'' izay hita amin’ ireo takelaka ireo dia ao amin’ ny soràta ''Al Khahf'' 18 ayat 17–31, sy ny soràta ''Mariyam'' 19 ayat 91–98, ary soràta ''Twaha'' 20 ayat 1-40<ref><small>"[https://edition.cnn.com/2015/07/22/europe/uk-quran-birmingham-manuscript/ Tests show UK Quran manuscript is among world's oldest]". CNN. 22 July 2015. Retrieved 22 July 2015.</small></ref>. Natao hitan’ ny rehetra ireo takelaka ireo nanomboka tamin’ ny volana Ôktôbra 2015 ka hatramin’ ny volana Aogositra 2016<ref><small>Authi, Jasbir (22 July 2015). "[https://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/worldwide-media-frenzy-oldest-koran-9710028 Worldwide media frenzy as 'oldest Koran' found lying forgotten at University of Birmingham]". ''Birmingham Mail''. Notsidihina tamin' ny 23 Jolay 2015.</small></ref>. Ao amin’ ny Birmingham Museum and Art Gallery ho an’ izay te hahafantatra bebe kokoa. I Alba Fedeli, tamin’ izy nanomana ny fikarohany sy ny diplôma Ph.D dia nahatsikaritra ireo takelaka ireo ary nangataka ny mba hanaovana ny fitiliana azy amin’ ny [[kabônina-14]]<ref><small>Fedeli, Alba (2014). ''[https://etheses.bham.ac.uk//id/eprint/5864/1/Fedeli15PhD.pdf Early qur'anic manuscripts, their text, and the Alphoonse Mingana papers held in the Department of Special Collections of the University of Birmingham]'' (PDF) (Ph.D.). Birmingham University, pp. 147-199</small></ref>. Ary notontosaina izany tao tamin’ ny University of Oxford's Radiocarbon Accelerator Unit<ref><small>"[https://web.archive.org/web/20150926153516/http://www.birmingham.ac.uk/events/quran-manuscript/faqs.aspx FAQs: About the Birmingham Qur'an manuscript]". University of Birmingham. [https://www.birmingham.ac.uk/events/quran-manuscript/faqs.aspx Asiva] tamin' ny 26 Septambra 2015. Notsidihina tamin' ny 10 Ôktôbra 2015.</small></ref><ref><small>T. F. G. Higham, C. Bronk Ramsey, D. Chivall, J. Graystone, D. Baker, E. Henderson and P. Ditchfield (19 April 2018). "[https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9001bfe4-c3f3-4590-8bdf-a998f2b72abb Radiocarbon Dates from the Oxford AMS System: ''Archaeometry'' Datelist 36]". ''Archaeometry''. 60 (3): 628–640. doi:10.1111/arcm.12372.</small></ref>. == Jereo == * [[Sharia]] * [[Hadita]] * [[Silamo]] * [[Baiboly]] * [[Mohameda|Mohamady]] * [[Abidy arabo]] * [[Mônôteisma]] * [[Kônkôrdisma]] * [[Soratra Masina]] * [[Alin' ny Lahatra]] *[[Fanekem-pinoana]] *[[Tetiandro mozilmana]] *[[Apôkrifan' ny Baiboly]] *[[Kor'any amin' ny teny malagasy]] *[[Naskh|Andininy manafoana andininy hafa (ao amin' ny Kor'any)]] == Rohy ivelany == '''Fanehoana ny boky Kor'any amin' ny teny malagasy''' * "[https://journals.openedition.org/oceanindien/1718 Un nouvel élargissement du corpus littéraire en malgache moderne : les traductions du Coran]", journals.openedition.org/oceanindien '''Kor'any amin' ny teny frantsay (''Wikisource''):''' * [https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Koran_(Traduction_de_Kazimirski) ''Le Koran'': Traduction d’Albin de Kazimirski Biberstein] (1952) * [https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Coran_(Traduction_de_Montet) ''Le Coran'': Traduction d’un choix de sourates par Édouard Montet] (1925) * [https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Coran_(Traduction_de_Savary) ''Le Coran'': Traduction de Claude-Étienne Savary] (1783) '''Kor'any amin' ny teny anglisy (''Wikisource''):''' * [[wikisource:Quran_(Progressive_Muslims_Organization)|''The Qur'an'' (2015), translated by the Progressive Muslims Organization (with Arabic)]] * [[wikisource:The_Holy_Qur'an_(Maulana_Muhammad_Ali)|''The Holy Qur-án'' (1917, rev. 1920), translated by Maulana Muhammad Ali (transcription project)]] '''Kor'any amin' ny teny malagasy''' * [https://archive.org/stream/HolyQuranMalagasy/Holy-Quran-Malagasy_djvu.txt Full text of "Holy-Quran-Malagasy - اللغة المدغشقرية الملغاشية في مدغشقر"] (dikan-teny nataon' ny Fikambanana Ahmadiyyah Manerana izao tontolo izao) *https://www.alislam.org/quran/Holy-Quran-Malagasy.pdf (dikan-teny nataon' ny Fikambanana Ahmadiyyah Manerana izao tontolo izao) == Loharano sy fanamarihana == t0zykcs347htnk07y2pdematmstq9g4 0 283035 1137366 1097070 2026-05-06T05:21:59Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Solila]] ho [[Mentha]] i Thelezifor 1097070 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|vignette|294x294px|''Mentha aquatica'']] Ny '''''Mentha''''' dia vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]''. Ity vondron-karazana ity dia ahitana karazana maro, maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. Ny tena mpamokatra dia i [[Marôka]]. Fantatra ny '''solila''' hatramin' ny fahagola, ny sasany dia nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa. [[Sary:Mentha piperita - Flickr - aspidoscelis (1).jpg|vignette|Mentha piperita]] Amin' ny karazana solila 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (''Mentha aquatica'', ''Mentha canadensis'', ''Mentha'' ''spicata'') sy ny safiotra (''M. x gracilis'', ''M. x piperit''a, ''M. x villosonervata'') ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka. == Jereo koa == * ''[[Mentha piperita]]'' * ''[[Mentha pulegium]]'' t42aow69o5i8jvzgktyk0hcc7etijad 1137374 1137366 2026-05-06T05:59:16Z Thelezifor 15140 Lisitry ny karazana 1137374 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|vignette|324x324px|''Mentha aquatica'']] Ny '''''Mentha''''' dia antoko na vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', zana-karazana ''[[Nepetoideae]]''. Ahitana karazana maro ity vondron-karazana ity, ary maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. [[Marôka]] no tena mpamokatra. Fantatra hatramin' ny fahagola ny karazana ao amin' ny antoko ''Mentha'', nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa ny sasany. [[Sary:Mentha piperita - Flickr - aspidoscelis (1).jpg|vignette|''Mentha piperita'']] Amin' ny karazana ''Mentha'' 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (''Mentha aquatica'', ''Mentha canadensis'', ''Mentha'' ''spicata'') sy safiotra vitsy (''M. x gracilis'', ''M. x piperit''a, ''M. x villosonervata'') ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka. == Lisitry ny karazana == Tamin' ny Novambra 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto: # ''Mentha alaica'' <small>Boriss.</small> # ''[[Mentha aquatica]]'' <small>L.</small> # ''[[Mentha arvensis]]'' <small>L.</small> # ''Mentha atrolilacina'' <small>B.J.Conn & D.J.Duval</small> # ''[[Mentha australis]]'' <small>R.Br.</small> # ''[[Mentha canadensis]]'' <small>L.</small> # ''[[Mentha cervina]]'' <small>L.</small> # ''Mentha choujunensis'' <small>A.H.Ganie, T.Islam & Khuroo</small> # ''Mentha cunninghamii'' <small>(Benth.) Benth.</small> # ''[[Mentha dahurica]]'' <small>Fisch. ex Benth.</small> # ''Mentha darvasica'' <small>Boriss.</small> # ''[[Mentha diemenica]]'' <small>Spreng.</small> # ''[[Mentha gattefossei]]'' <small>Maire</small> # ''[[Mentha grandiflora]]'' <small>Benth.</small> # ''[[Mentha japonica]]'' <small>(Miq.) Makino</small> # ''[[Mentha laxiflora]]'' <small>Benth.</small> # ''[[Mentha longifolia]]'' <small>(L.) L.</small> (= ''Mentha asiatica'') # ''Mentha micrantha'' <small>(Fisch. ex Benth.) Heinr.Braun</small> # ''Mentha pamiroalaica'' <small>Boriss.</small> # ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> # ''[[Mentha requienii]]'' <small>Benth.</small> # ''Mentha royleana'' <small>Wall. ex Benth.</small> # ''[[Mentha satureioides]]'' <small>R.Br.</small> # ''[[Mentha spicata]]'' <small>L.</small> # ''[[Mentha suaveolens]]'' <small>Ehrh.</small> == Jereo koa == * [[Solila]] (''[[Ajuga robusta]]'', [[Mentha × piperita|''Mentha'' '''''×''' piperita'']], ''[[Mentha pulegium]]'') apvcq5m1g6i9mrm4uf7vjptgrf26uw0 1137392 1137374 2026-05-06T10:49:31Z Thelezifor 15140 1137392 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|vignette|324x324px|''Mentha aquatica'']] Ny '''''Mentha''''' dia antoko na vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', zana-karazana ''[[Nepetoideae]]''. Ahitana karazana maro ity vondron-karazana ity, ary maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. [[Marôka]] no tena mpamokatra. Fantatra hatramin' ny fahagola ny karazana ao amin' ny antoko ''Mentha'', nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa ny sasany. [[Sary:Mentha piperita - Flickr - aspidoscelis (1).jpg|vignette|''Mentha piperita'']] Amin' ny karazana ''Mentha'' 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (''Mentha aquatica'', ''Mentha canadensis'', ''Mentha'' ''spicata'') sy safiotra vitsy (''M. x gracilis'', ''M. x piperit''a, ''M. x villosonervata'') ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka. == Lisitry ny karazana == Tamin' ny Novambra 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto: * ''Mentha alaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha aquatica]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha arvensis]]'' <small>L.</small> * ''Mentha atrolilacina'' <small>B.J.Conn & D.J.Duval</small> * ''[[Mentha australis]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha canadensis]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha cervina]]'' <small>L.</small> * ''Mentha choujunensis'' <small>A.H.Ganie, T.Islam & Khuroo</small> * ''Mentha cunninghamii'' <small>(Benth.) Benth.</small> * ''[[Mentha dahurica]]'' <small>Fisch. ex Benth.</small> * ''Mentha darvasica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha diemenica]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Mentha gattefossei]]'' <small>Maire</small> * ''[[Mentha grandiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha japonica]]'' <small>(Miq.) Makino</small> * ''[[Mentha laxiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha longifolia]]'' <small>(L.) L.</small> (= ''Mentha asiatica'') * ''Mentha micrantha'' <small>(Fisch. ex Benth.) Heinr.Braun</small> * ''Mentha pamiroalaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha requienii]]'' <small>Benth.</small> * ''Mentha royleana'' <small>Wall. ex Benth.</small> * ''[[Mentha satureioides]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha spicata]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha suaveolens]]'' <small>Ehrh.</small> == Jereo koa == * [[Solila]] (''[[Ajuga robusta]]'', [[Mentha × piperita|''Mentha'' '''''×''' piperita'']], ''[[Mentha pulegium]]'') jtjrulhtotqv8h3g7rfgqrkr4f3ortr 1137394 1137392 2026-05-06T11:08:00Z Thelezifor 15140 1137394 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|vignette|324x324px|''Mentha aquatica'']] Ny '''''Mentha''''' dia antoko na vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', zana-karazana ''[[Nepetoideae]]''. Ahitana karazana maro ity vondron-karazana ity, ary maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. [[Marôka]] no tena mpamokatra. Fantatra hatramin' ny fahagola ny karazana ao amin' ny antoko ''Mentha'', nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa ny sasany. [[Sary:Mentha piperita - Flickr - aspidoscelis (1).jpg|vignette|''Mentha piperita'']] Amin' ny karazana ''Mentha'' 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (''Mentha aquatica'', ''Mentha canadensis'', ''Mentha'' ''spicata'') sy safiotra vitsy (''Mentha × gracilis'', ''[[Mentha × piperita]]'', ''Mentha × villosonervata'') ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka. == Lisitry ny karazana == Tamin' ny Novambra 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto: * ''Mentha alaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha aquatica]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha arvensis]]'' <small>L.</small> * ''Mentha atrolilacina'' <small>B.J.Conn & D.J.Duval</small> * ''[[Mentha australis]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha canadensis]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha cervina]]'' <small>L.</small> * ''Mentha choujunensis'' <small>A.H.Ganie, T.Islam & Khuroo</small> * ''Mentha cunninghamii'' <small>(Benth.) Benth.</small> * ''[[Mentha dahurica]]'' <small>Fisch. ex Benth.</small> * ''Mentha darvasica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha diemenica]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Mentha gattefossei]]'' <small>Maire</small> * ''[[Mentha grandiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha japonica]]'' <small>(Miq.) Makino</small> * ''[[Mentha laxiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha longifolia]]'' <small>(L.) L.</small> (= ''Mentha asiatica'') * ''Mentha micrantha'' <small>(Fisch. ex Benth.) Heinr.Braun</small> * ''Mentha pamiroalaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha requienii]]'' <small>Benth.</small> * ''Mentha royleana'' <small>Wall. ex Benth.</small> * ''[[Mentha satureioides]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha spicata]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha suaveolens]]'' <small>Ehrh.</small> == Jereo koa == * [[Solila]] (''[[Ajuga robusta]]'', [[Mentha × piperita|''Mentha'' '''''×''' piperita'']], ''[[Mentha pulegium]]'') hi3wdbzapf01pimi8z5oqdrisj9tfws 1137395 1137394 2026-05-06T11:28:24Z Thelezifor 15140 /* Lisitry ny karazana */ Karazana misy eto Madagsikara 1137395 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|vignette|324x324px|''Mentha aquatica'']] Ny '''''Mentha''''' dia antoko na vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', zana-karazana ''[[Nepetoideae]]''. Ahitana karazana maro ity vondron-karazana ity, ary maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. [[Marôka]] no tena mpamokatra. Fantatra hatramin' ny fahagola ny karazana ao amin' ny antoko ''Mentha'', nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa ny sasany. [[Sary:Mentha piperita - Flickr - aspidoscelis (1).jpg|vignette|''Mentha piperita'']] Amin' ny karazana ''Mentha'' 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (''Mentha aquatica'', ''Mentha canadensis'', ''Mentha'' ''spicata'') sy safiotra vitsy (''Mentha × gracilis'', ''[[Mentha × piperita]]'', ''Mentha × villosonervata'') ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka. == Lisitry ny karazana == Tamin' ny Novambra 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto: * ''Mentha alaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha aquatica]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha arvensis]]'' <small>L.</small> * ''Mentha atrolilacina'' <small>B.J.Conn & D.J.Duval</small> * ''[[Mentha australis]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha canadensis]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha cervina]]'' <small>L.</small> * ''Mentha choujunensis'' <small>A.H.Ganie, T.Islam & Khuroo</small> * ''Mentha cunninghamii'' <small>(Benth.) Benth.</small> * ''[[Mentha dahurica]]'' <small>Fisch. ex Benth.</small> * ''Mentha darvasica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha diemenica]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Mentha gattefossei]]'' <small>Maire</small> * ''[[Mentha grandiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha japonica]]'' <small>(Miq.) Makino</small> * ''[[Mentha laxiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha longifolia]]'' <small>(L.) L.</small> (= ''Mentha asiatica'') * ''Mentha micrantha'' <small>(Fisch. ex Benth.) Heinr.Braun</small> * ''Mentha pamiroalaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha requienii]]'' <small>Benth.</small> * ''Mentha royleana'' <small>Wall. ex Benth.</small> * ''[[Mentha satureioides]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha spicata]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha suaveolens]]'' <small>Ehrh.</small> === Karazana safiotra === I Tucket sy i Naczi dia manaiky ireto karazana safiotra manaraka ireto: * ''Mentha'' × ''carinthiaca'' <small>Host</small> – ''M. arvensis'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''dalmatica'' <small>Tausch</small> – ''M. arvensis'' × ''M. longifolia'' * ''Mentha'' × ''dumetorum'' <small>Schult.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. longifolia'' * ''Mentha'' × ''gayeri'' <small>Trautm.</small> – ''M. longifolia'' × ''M. spicata'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''gracilis'' <small>Sole</small> (= <small>''Mentha'' × ''gentilis''</small>) – ''M. arvensis'' × ''M. spicata'' * ''Mentha'' × ''kuemmerlei'' <small>Trautm.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. spicata'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''locyana'' <small>Borbás</small> – ''M. longifolia'' × ''M. verticillata'' * ''Mentha'' × ''piperita'' <small>L.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. spicata'' * ''Mentha'' × ''pyramidalis'' <small>Ten.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. microphylla'' * [[Mentha × rotundifolia|''Mentha'' × ''rotundifolia'']] <small>(L.) Huds.</small> – ''M. longifolia'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''suavis'' <small>Guss.</small> (= <small>''Mentha'' × ''amblardii'', ''Mentha × lamiifolia'', ''Mentha × langii'', ''Mentha × mauponii'', ''Mentha × maximilianea'', ''Mentha × rodriguezii'', ''Mentha × weissenburgensis''</small>) – ''M. aquatica'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''verticillata'' <small>L.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. arvensis'' * ''Mentha'' × ''villosa'' <small>Huds.</small> (= <small>''M. nemorosa''</small>) – ''M. spicata'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''villosa-nervata'' <small>Opiz</small> – ''M. longifolia'' × ''M. spicata'' * ''Mentha'' × ''wirtgeniana'' <small>F.W.Schultz</small> (<small>syn. ''Mentha'' × ''smithiana''</small>) – ''M. aquatica'' × ''M. arvensis'' × ''M. spicata'' === Karazana misy eto Madagsikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Mentha arvensis]]'' L. * ''[[Mentha piperita]]'' L. * ''[[Mentha rotundifolia]]'' (L.) Huds. * ''[[Mentha spicata]]'' L. == Jereo koa == * [[Solila]] (''[[Ajuga robusta]]'', [[Mentha × piperita|''Mentha'' '''''×''' piperita'']], ''[[Mentha pulegium]]'') inaotvs9v71m4t2l78e5fift9pym8qw 1137399 1137395 2026-05-06T11:38:18Z Thelezifor 15140 1137399 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|vignette|324x324px|''Mentha aquatica'']] Ny '''''Mentha''''' dia antoko na vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', zana-karazana ''[[Nepetoideae]]''. Ahitana karazana maro ity vondron-karazana ity, ary maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. [[Marôka]] no tena mpamokatra. Fantatra hatramin' ny fahagola ny karazana ao amin' ny antoko ''Mentha'', nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa ny sasany. [[Sary:Mentha piperita - Flickr - aspidoscelis (1).jpg|vignette|''Mentha piperita'']] Amin' ny karazana ''Mentha'' 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (''Mentha aquatica'', ''Mentha canadensis'', ''Mentha'' ''spicata'') sy safiotra vitsy (''Mentha × gracilis'', ''[[Mentha × piperita]]'', ''Mentha × villosonervata'') ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka. == Lisitry ny karazana == Tamin' ny Novambra 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto: * ''Mentha alaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha aquatica]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha arvensis]]'' <small>L.</small> * ''Mentha atrolilacina'' <small>B.J.Conn & D.J.Duval</small> * ''[[Mentha australis]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha canadensis]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha cervina]]'' <small>L.</small> * ''Mentha choujunensis'' <small>A.H.Ganie, T.Islam & Khuroo</small> * ''Mentha cunninghamii'' <small>(Benth.) Benth.</small> * ''[[Mentha dahurica]]'' <small>Fisch. ex Benth.</small> * ''Mentha darvasica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha diemenica]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Mentha gattefossei]]'' <small>Maire</small> * ''[[Mentha grandiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha japonica]]'' <small>(Miq.) Makino</small> * ''[[Mentha laxiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Mentha longifolia]]'' <small>(L.) L.</small> (= ''Mentha asiatica'') * ''Mentha micrantha'' <small>(Fisch. ex Benth.) Heinr.Braun</small> * ''Mentha pamiroalaica'' <small>Boriss.</small> * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha requienii]]'' <small>Benth.</small> * ''Mentha royleana'' <small>Wall. ex Benth.</small> * ''[[Mentha satureioides]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Mentha spicata]]'' <small>L.</small> * ''[[Mentha suaveolens]]'' <small>Ehrh.</small> === Karazana safiotra === I Tucket sy i Naczi dia manaiky ireto karazana safiotra manaraka ireto: * ''Mentha'' × ''carinthiaca'' <small>Host</small> – ''M. arvensis'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''dalmatica'' <small>Tausch</small> – ''M. arvensis'' × ''M. longifolia'' * ''Mentha'' × ''dumetorum'' <small>Schult.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. longifolia'' * ''Mentha'' × ''gayeri'' <small>Trautm.</small> – ''M. longifolia'' × ''M. spicata'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''gracilis'' <small>Sole</small> (= <small>''Mentha'' × ''gentilis''</small>) – ''M. arvensis'' × ''M. spicata'' * ''Mentha'' × ''kuemmerlei'' <small>Trautm.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. spicata'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''locyana'' <small>Borbás</small> – ''M. longifolia'' × ''M. verticillata'' * [[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']] <small>L.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. spicata'' * ''Mentha'' × ''pyramidalis'' <small>Ten.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. microphylla'' * [[Mentha × rotundifolia|''Mentha'' × ''rotundifolia'']] <small>(L.) Huds.</small> – ''M. longifolia'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''suavis'' <small>Guss.</small> (= <small>''Mentha'' × ''amblardii'', ''Mentha × lamiifolia'', ''Mentha × langii'', ''Mentha × mauponii'', ''Mentha × maximilianea'', ''Mentha × rodriguezii'', ''Mentha × weissenburgensis''</small>) – ''M. aquatica'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''verticillata'' <small>L.</small> – ''M. aquatica'' × ''M. arvensis'' * ''Mentha'' × ''villosa'' <small>Huds.</small> (= <small>''M. nemorosa''</small>) – ''M. spicata'' × ''M. suaveolens'' * ''Mentha'' × ''villosa-nervata'' <small>Opiz</small> – ''M. longifolia'' × ''M. spicata'' * ''Mentha'' × ''wirtgeniana'' <small>F.W.Schultz</small> (<small>syn. ''Mentha'' × ''smithiana''</small>) – ''M. aquatica'' × ''M. arvensis'' × ''M. spicata'' === Karazana misy eto Madagsikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Mentha arvensis]]'' L. * ''[[Mentha piperita]]'' L. * ''[[Mentha rotundifolia]]'' (L.) Huds. * ''[[Mentha spicata]]'' L. == Jereo koa == * [[Solila]] (''[[Ajuga robusta]]'', [[Mentha × piperita|''Mentha'' '''''×''' piperita'']], ''[[Mentha pulegium]]'') jlbne3xg9by682yu6148p83yc54wcal 1 283036 1137368 1052280 2026-05-06T05:22:00Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Dinika:Solila]] ho [[Dinika:Mentha]] i Thelezifor 1052280 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Dinika:Solila (kaominina)]] cu0p0v6txzhh5wr2f477w6nrp8bydsp 0 286646 1137386 1123943 2026-05-06T10:03:59Z CommonsDelinker 112 Removing [[:c:File:Flag_of_Benguela.jpg|Flag_of_Benguela.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Copyright violation; see [[:c:COM:Licensing|Commons:Licensing]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]). 1137386 wikitext text/x-wiki {{coord|12|35|00|S|13|24|00|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Benguela |firenena={{Angola}} |faritany = [[Benguela (faritany)]] |isam-ponina=561.775 |velarantany=2322 |ben'ny tanàna= |sary=Town Hall of Benguela (19849333155).jpg }} '''Benguela''', dia tanàna ao amin'ny faritra andrefan'i {{Angola}}, renivohitry ny faritanin'i [[Benguela (faritany)]] . Benguela dia iray amin'ireo tanàna be mponina indrindra ao Angola izay misy mponina 555.124 ao an-tanàna ary 561.775 ao amin'ny kaominina. ==Tanàna any Angola== [[Cuíto]] - [[Benguela]] - [[Huambo]] - [[Luanda]] (Renivohitra) - [[Lobito]] - [[Lubango]] - [[Moçâmedes]] - [[Sumbe]] - [[Uíge]] {{reflist}} {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Angola]] [[sokajy:Kaominina ao Angola]] [[Sokajy:Seranan-tsambon' Angola]] 183yd9hzk1jk8p6k9ngpnto9kb8dm3b 0 290359 1137381 1125254 2026-05-06T08:59:57Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Rôsmarina]] ho [[Salvia rosmarinus]] i Thelezifor 1125254 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rosemary_Plant.jpg|thumb|Rôsmarina]] [[File:Salvia rosmarinus MHNT.BOT.2023.13.45.jpg|thumb|''Salvia rosmarinus'']] Ny '''rôsmarina''', dia kirihitra misy ravina manitra, maitso maitso, toy ny fanjaitra ary [[voninkazo]] fotsy, mavokely, volomparasy na manga. Izy io dia teratany any amin'ny faritr'i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], ary koa [[Pôrtogaly]] sy [[Espaina]]. Fantatra amin'ny anarana siantifika ''Rosmarinus officinalis''. Izy io dia mpikambana ao amin'ny fianakaviana Lamiaceae, izay ahitana anana fanafody sy maro hafa. inhtsl7kv71g60myl7t82u0a7wz0w8a 1137385 1137381 2026-05-06T09:29:18Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1137385 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rosemary_Plant.jpg|thumb|''Salvia rosmarinus'']] [[File:Salvia rosmarinus MHNT.BOT.2023.13.45.jpg|thumb|''Salvia rosmarinus'']] Ny '''''Salvia rosmarinus''''' dia kirihitra misy ravina manitra, manana ravina maitso lalandava, toy ny fanjaitra, sy voniny fotsy, mavokely, volomparasy na manga. Izy io dia teratany any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], sy any [[Pôrtogaly]] sy [[Espaina]]. Fantatra amin' ny anarana hoe '''''Rosmarinus officinalis''''' koa izy io. Amin' ny teny malagasy izy dia azo atao hoe '''rôsmarina'''. == Jereo koa == * ''[[Salvia]]'' * ''[[Rosmarinus]]'' br8yxc06rifc5lfmzys1otluztp1aol 0 293556 1137353 1106574 2026-05-06T02:21:03Z HarryWurst 36292 1137353 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Williams V. RG21 (11) (51376275968).jpg |anarana=Venus Williams |teraka= 17 Jiona 1980 |maty= |firenena={{Etazonia}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao tenisy]] |taona niasàna= }} [[File:Venus and Serena 1993.jpg|thumb|left|Venus Williams sy Serena (1993)]] '''Venus Ebony Starr Williams''' (teraka ny 17 Jiona, 1980) dia mpilalao tenisy amerikanina tsy mavitrika. Voasokajy ho laharana voalohany eran-tany eo amin’ny sokajy vehivavy avy amin’ny WTA nandritra ny 11 herinandro izy, ary laharana voalohany maneran-tany teo amin’ny olon-droa vehivavy nandritra ny valo herinandro. Nahazo anaram-boninahitra tokana 49 WTA Tour-level i Williams, anisan'izany ny lehibe fito (dimy tamin'ny Wimbledon ary roa tamin'ny US Open), ary koa ny medaly volamena olimpika tamin'ny [[Lalao Olimpika]] Sydney 2000. Nahazo anaram-boninahitra 22 ihany koa izy, anisan'izany ny lehibe 14 sy ny medaly volamena telo olaimpika. Miaraka amin'i [[Serena Williams]] zandriny vavy, i Venus Williams dia notarihin'ny ray aman-dreniny Oracene Price sy Richard Williams. Nivadika ho matihanina tamin'ny 1994 izy ary nahatratra ny famaranana lehibe voalohany tamin'ny US Open 1997. Tamin'ny taona 2000 sy 2001, i Williams dia nahazo ny anaram-boninahitra Wimbledon sy US Open, ary koa ny medaly [[volamena]] tokana tamin'ny lalao Olimpika tao [[Sydney]]. ==Jereo koa== {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:mpilalao tenisy amerikanina]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]] [[Sokajy:Medaly volamena olympika]] 82ebfmdjhk63wrouhcuibyhyox5epvc 0 295201 1137383 1129376 2026-05-06T09:06:43Z Thelezifor 15140 Karazana maniry eto Madagasikara 1137383 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lamium purpureum 280405.jpg|vignette|347x347px|''Lamium purpureum'']] Ny '''''Lamiaceae''''' na '''''Labiatae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[Roa ravin-tsimoka|dikôtiledôna]], ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ahitana karazana 6&nbsp;000 eo ho eo izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana miisa manodidina ny 210 ity fianakaviana ity. Ahitana zavamaniry manitra maro ity fianakaviana ity, ao anatin' izany ny [[solila]] (''[[Mentha]]''), ny [[romba]] (''[[Ocimum gratissimum]], [[Ocimum canum]], [[Ocimum basilicum]],'' sns), ny [[Kanda (zavamaniry)|kanda]] ([[Salvia porphyrocalyx|''Salvia porphyrocalyx'']], ''[[Salvia sessilifolia]]'', sns). [[Sary:Starr 030202-0053 Ocimum gratissimum.jpg|vignette|224x224px|Romba (''Ocimum gratissimum'')]] == Lisitra == === Lisitry ny zana-pianakaviana === Inty ny lisitry ny zana-pianakaviana araka ny ''[[National Center for Biotechnology Information]]'' <small>(6 J</small><small>olay 2010)</small>: * ''Lamioideae'' * ''Nepetoideae'' * ''Pogostemonoideae'' * ''Prostantheroideae'' * ''Scutellarioideae'' * ''Symphorematoideae'' * ''Teucrioideae'' * ''Viticoideae'' === Lisitry ny vondron-karazana === Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(13 février 2012)</small>: * ''[[Acanthomintha]]'' (A.Gray) A.Gray (1878) * ''[[Achyrospermum]]'' Blume (1826) * ''[[Acrotome]]'' Benth. ex Endl. (1838) * ''[[Acrymia]]'' Prain (1908) * ''[[Aegiphila]]'' Jacq. (1763) * ''[[Aeollanthus]]'' C.Mart. ex Spreng. (1825) * ''[[Agastache]]'' Clayton ex Gronov., Fl. Virgin. (1762) * ''[[Ajuga]]'' L. (1753) * ''[[Ajugoides]]'' Makino (1915) * ''[[Alajja]]'' Ikonn. (1971) * ''[[Alvesia]]'' Welw. (1869) * ''[[Amasonia]]'' L.f. (1782) * ''[[Amethystea]]'' L. (1753) * ''[[Anisochilus]]'' Wall. ex Benth. (1830) * ''Anisomeles'' R.Br. (1810) * ''Asterohyptis'' Epling (1933 publ. 1932) * ''Ballota'' L. (1753) * ''Basilicum'' Moench (1802) * ''Benguellia'' G.Taylor (1931) * ''Blephilia'' (L.) Raf. (1819) * ''Bostrychanthera'' Benth. (1876) * ''Brachysola'' Rye (2000) * ''Brazoria'' Engelm. & A.Gray (1845) * ''Bystropogon'' L'Hér. (1789) * ''Callicarpa'' L. (1753) * ''Capitanopsis'' S.Moore (1916) * ''Caryopteris'' Bunge, Zap. Izd. Kazansk. Univ. (1835) * ''Catoferia'' (Benth.) Benth. (1876) * ''Cedronella'' Moench (1794) * ''Chaiturus'' Ehrh. ex Willd. (1787) * ''Chamaesphacos'' Schrenk ex Fisch. & C.A.Mey. (1841) * ''Chaunostoma'' J.D.Sm. (1895) * ''Chelonopsis'' Miq. (1865) * ''Chloanthes'' R.Br. (1810) * ''Cleonia'' L. (1763) * ''Clerodendrum'' L. (1753) * ''× Clinomicromeria'' Govaerts (1999) * ''Clinopodium'' L. (1753) * ''Colebrookea'' Sm. (1806) * ''Collinsonia'' L. (1753) * ''Colquhounia'' Wall. (1822) * ''Comanthosphace'' S.Moore (1877) * ''Congea'' Roxb. (1820) * ''Conradina'' A.Gray (1870) * ''Cornutia'' Plum. ex L. (1753) * ''Craniotome'' Rchb. (1825) * ''Cuminia'' Colla (1835) * ''Cunila'' Royen ex L., Syst. Nat. ed. 10 (1759) * ''Cyanostegia'' Turcz. (1849) * ''Cyclotrichium'' (Boiss.) Manden. & Scheng. (1953) * ''Cymaria'' Benth. (1830) * ''Dauphinea'' Hedge (1983) * ''Dicerandra'' Benth. (1830) * ''Dicrastylis'' Drumm. ex Harv. (1855) * ''Discretitheca'' P.D.Cantino (1998 publ. 1999) * ''Dorystaechas'' Boiss. & Heldr. ex Benth. (1848) * ''Dracocephalum'' L. (1753) * ''Drepanocaryum'' Pojark. (1954) * ''Elsholtzia'' Willd. (1790) * ''Endostemon'' N.E.Br. (1910) * ''Eremostachys'' Bunge (1830) * ''Eriope'' Humb. & Bonpl. ex Benth. (1833) * ''Eriophyton'' Benth. (1830) * ''Eriothymus'' (Benth.) Rchb. (1837) * ''Eurysolen'' Prain (1898) * ''Faradaya'' F.Muell. (1865) * ''Fuerstia'' T.C.E.Fr. (1929) * ''Galeopsis'' L. (1753) * ''Garrettia'' H.R.Fletcher (1937) * ''Glechoma'' L. (1753) * ''Glechon'' Spreng. (1827) * ''Glossocarya'' Wall. ex Griff. (1843) * ''Gmelina'' L. (1753) * ''Gomphostemma'' Wall. ex Benth. (1830) * ''Gontscharovia'' Boriss. (1953) * ''Hanceola'' Kudô (1929) * ''Haplostachys'' (A.Gray) Hillebr. (1888) * ''Haumaniastrum'' P.A.Duvign. & Plancke (1959) * ''Hedeoma'' Pers. (1806) * ''Hemiandra'' R.Br.,(1810). * ''Hemigenia'' R.Br. (1810). * ''Hemiphora'' (F.Muell.) F.Muell. (1882) * ''Hesperozygis'' Epling (1936) * ''Heterolamium'' C.Y.Wu, (1965) * ''Hoehnea'' Epling, (1939) * ''Holmskioldia'' Retz. (1791) * ''Holocheila'' (Kudô) S.Chow, (1962) * ''Horminum'' L. (1753) * ''Hosea'' Ridl. (1908) * ''Hoslundia'' Vahl (1804) * ''Hymenocrater'' Fisch. & C.A.Mey. (1836) * ''Hymenopyramis'' Wall. ex Griff. (1843) * ''Hypenia'' (Mart. ex Benth.) Harley (1988) * ''Hypogomphia'' Bunge (1873) * ''Hyptidendron'' Harley (1988) * ''Hyptis'' Jacq. (1787) * ''Hyssopus'' L. (1753) * ''Isodon'' (Schrad. ex Benth.) Spach (1838) * ''Isoleucas'' O.Schwartz (1939) * ''Karomia'' Dop (1932) * ''Kudrjaschevia'' Pojark. (1953) * ''Kurzamra'' Kuntze (1891) * ''Lachnostachys'' Hook. (1842) * ''Lagochilus'' Bunge ex Benth. (1834) * ''Lallemantia'' Fisch. & C.A.Mey. (1840) * ''Lamium'' L. (1753) * ''Lavandula'' Lavandula L. (1753) * ''Leonotis'' (Pers.) R.Br. (1810) * ''Leonurus'' L. (1753) * ''Lepechinia'' Willd. (1804) * ''Leucas'' R.Br. (1810) * ''Leucosceptrum'' Sm. (1806) * ''Lophanthus'' Lophanthus Adans. (1763) * ''Loxocalyx'' Hemsl. (1891) * ''Lycopus'' L.(1753) * ''Macbridea'' Elliott ex Nutt. (1818), nom. cons. * ''Marmoritis'' Benth. (1833). * ''Marrubium'' L. (1753) * ''Marsypianthes'' Mart. ex Benth. (1833) * ''Meehania'' Britton ex Small & Vail, (1893). * ''Melissa'' L. (1753). * ''Melittis'' L. (1753) * ''[[Mentha]]'' L. (1753) * ''Meriandra'' Benth. (1829) * ''Metastachydium'' Airy Shaw ex C.Y.Wu & H.W.Li, (1977) * ''Microcorys'' R.Br. (1810) * ''Micromeria'' Benth. (1829), nom. cons. * ''Microtoena'' Prain (1889) * ''Minthostachys'' (Benth.) Spach, (1840) * ''Moluccella'' L. (1753) * ''Monarda'' L. (1753) * ''Monardella'' Benth. (1834). * ''Monochilus'' Fisch. & C.A.Mey. (1835). * ''Mosla'' (Benth.) Buch.-Ham. ex Maxim.(1875). * ''Neoeplingia'' Ramamoorthy, Hiriart & Medrano (1982) * ''Nepeta'' L. (1753) * ''Newcastelia'' F.Muell. (1857) * ''[[Ocimum]]'' L. (1753) * ''Ombrocharis'' Hand.-Mazz. (1936) * ''Oncinocalyx'' F.Muell. (March 1883) * ''Origanum'' L. (1753) * ''Orthosiphon'' Benth. (1830) * ''Otostegia'' Otostegia Benth. (1834) * ''Oxera'' Labill. (1824) * ''Panzerina'' (1981 publ. 1982) * ''Paralamium'' Dunn (1913) * ''Paraphlomis'' Prain (1901) * ''Peltodon'' Pohl (1827) * ''Pentapleura'' Hand.-Mazz. (1913) * ''Perilla'' L. (1764) * ''Perillula'' Maxim. (1875) * ''Peronema'' Jack (1822) * ''Perovskia'' Kar. (1841) * ''Petitia'' Jacq. (1760) * ''Petraeovitex'' Oliv. (1883) * ''Phlomidoschema'' (Benth.) Vved. (1941) * ''Phlomis'' L. (1753) * ''Phyllostegia'' Benth. (1830) * ''Physopsis'' Turcz. (1849) * ''Physostegia'' Benth. (1829) * ''Piloblephis'' Raf. (1838) * ''Pityrodia'' R.Br. (1810) * ''Platostoma'' P.Beauv. (1818) * ''Plectranthus'' L'Hér. (1788) * ''Pogogyne'' Benth. (1834) * ''Pogostemon'' Desf. (1815) * ''Poliomintha'' A.Gray (1873) * ''Prasium'' L. (1753) * ''Premna'' L. (1771) * ''Prostanthera'' Labill. (1806) * ''Prunella'' Prunella L. (1753) * ''Pseudocarpidium'' Millsp. (1906) * ''Pseudomarrubium'' Popov (1940) * ''Pycnanthemum'' Michx. (1803), nom. cons. * ''Pycnostachys'' Pycnostachys Hook. (1826) * ''Renschia'' Vatke (1881). * ''Rhabdocaulon'' (Benth.) Epling (1936) * ''Rhaphiodon'' Schauer (1844) * ''Rhododon'' Epling (1939) * ''Rosmarinus L. (1753)'' * ''Rostrinucula'' Kudô (1929) * ''Roylea'' Wall. ex Benth. (1830) * ''Rubiteucris'' Kudô (1929) * ''Saccocalyx'' Coss. & Durieu (1853), nom. cons. * ''[[Salvia hispanica|Salvia]]'' L. (1753) * ''Satureja'' L. (1753) * ''Schnabelia'' Hand.-Mazz. (1921) * ''Scutellaria'' L. (1753) * ''Sideritis'' L. (1753) * ''Spartothamnella'' Briq. 1894) * ''Sphenodesme'' Jack, (1820) * ''Stachydeoma'' Small, (1903) * ''Stachyopsis'' Popov & Vved. (1923) * ''Stachys'' L., Sp. Pl.: 580 (1753) * ''Stenogyne'' Benth. (1830) * ''Suzukia'' Kudô, (1930) * ''Symphorema'' Roxb. (1805) * ''Symphostemon'' Hiern, (1900) * ''Synandra'' Nutt. (1818) * ''Syncolostemon'' E.Mey. ex Benth (1838) * ''Tectona'' L.f. (1781), nom. cons. * ''Teijsmanniodendron'' Koord. (1904) * ''Tetradenia'' Benth. (1830) * ''Teucridium'' Hook.f. (1853) * ''Teucrium'' L. (1753) * ''Thorncroftia'' N.E.Br. (1912) * ''Thuspeinanta'' T.Durand (1888) * ''Thymbra'' L. (1753) * ''Thymus'' L. (1753) * ''Tinnea'' Kotschy & Peyr. (1867) * ''Trichostema'' L. (1753) * ''[[Vitex]]'' L. (1753) * ''Wenchengia'' C.Y.Wu & S.Chow (1965) * ''Westringia'' Sm. (1797) * ''Wrixonia'' F.Muell. (1876) * ''Zataria'' Boiss. (1844) * ''Zhumeria'' Rech.f. & Wendelbo (1967) * ''Ziziphora'' L. (1753) === Antoko misy eto Madagasikara === Indreto ny antoko ao amin' ny ''Lamiaceae'' misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Ajuga]]'' (ohatra: ''[[Ajuga robusta]]'') * ''[[Clerodendrum]]'' * ''[[Hyptis]]'' (ohatra: ''[[Hyptis capitata]]'', ''[[Hyptis pectinata]]'') * ''[[Karomia]]'' * ''[[Leonotis]]'' (ohatra: ''[[Leonotis nepetifolia]]'') * ''[[Mentha]]'' * ''[[Ocimum]]'' (ohatra: ''[[Ocimum gratissimum]]''). * ''[[Plectranthus]]'' (tafiditra ao ny ''[[Coleus]]'' arakaraka ny fanasokajiana) * ''[[Premna]]'' * ''[[Rosmarinus]]'' (matetika ampidirina ao amin' ny ''[[Salvia]]'') * ''[[Rotheca]]'' (nosarahina tamin' ny ''[[Clerodendrum]]'', ohatra: ''[[Rotheca myricoides]]''). * ''[[Salvia]]'' (ohatra: ''[[Salvia sessionis]]'', ''[[Salvia leucodermis]]'') * ''[[Teucrium]]'' * ''[[Thymus]]'' * ''[[Vitex]]'' (ohatra: ''[[Vitex beraviensis]]''). == Jereo koa == * [[Lamiales]] * ''[[Verbenaceae]]'' h79fxqelmj3mny57ussyp2qa8xlqwol 1137384 1137383 2026-05-06T09:23:01Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry misy eto Madagasikara 1137384 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lamium purpureum 280405.jpg|vignette|347x347px|''Lamium purpureum'']] Ny '''''Lamiaceae''''' na '''''Labiatae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[Roa ravin-tsimoka|dikôtiledôna]], ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ahitana karazana 6&nbsp;000 eo ho eo izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana miisa manodidina ny 210 ity fianakaviana ity. Ahitana zavamaniry manitra maro ity fianakaviana ity, ao anatin' izany ny [[solila]] (''[[Mentha]]''), ny [[romba]] (''[[Ocimum gratissimum]], [[Ocimum canum]], [[Ocimum basilicum]],'' sns), ny [[Kanda (zavamaniry)|kanda]] ([[Salvia porphyrocalyx|''Salvia porphyrocalyx'']], ''[[Salvia sessilifolia]]'', sns). [[Sary:Starr 030202-0053 Ocimum gratissimum.jpg|vignette|224x224px|Romba (''Ocimum gratissimum'')]] == Lisitra == === Lisitry ny zana-pianakaviana === Inty ny lisitry ny zana-pianakaviana araka ny ''[[National Center for Biotechnology Information]]'' <small>(6 J</small><small>olay 2010)</small>: * ''Lamioideae'' * ''Nepetoideae'' * ''Pogostemonoideae'' * ''Prostantheroideae'' * ''Scutellarioideae'' * ''Symphorematoideae'' * ''Teucrioideae'' * ''Viticoideae'' === Lisitry ny vondron-karazana === Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(13 février 2012)</small>: * ''[[Acanthomintha]]'' (A.Gray) A.Gray (1878) * ''[[Achyrospermum]]'' Blume (1826) * ''[[Acrotome]]'' Benth. ex Endl. (1838) * ''[[Acrymia]]'' Prain (1908) * ''[[Aegiphila]]'' Jacq. (1763) * ''[[Aeollanthus]]'' C.Mart. ex Spreng. (1825) * ''[[Agastache]]'' Clayton ex Gronov., Fl. Virgin. (1762) * ''[[Ajuga]]'' L. (1753) * ''[[Ajugoides]]'' Makino (1915) * ''[[Alajja]]'' Ikonn. (1971) * ''[[Alvesia]]'' Welw. (1869) * ''[[Amasonia]]'' L.f. (1782) * ''[[Amethystea]]'' L. (1753) * ''[[Anisochilus]]'' Wall. ex Benth. (1830) * ''Anisomeles'' R.Br. (1810) * ''Asterohyptis'' Epling (1933 publ. 1932) * ''Ballota'' L. (1753) * ''Basilicum'' Moench (1802) * ''Benguellia'' G.Taylor (1931) * ''Blephilia'' (L.) Raf. (1819) * ''Bostrychanthera'' Benth. (1876) * ''Brachysola'' Rye (2000) * ''Brazoria'' Engelm. & A.Gray (1845) * ''Bystropogon'' L'Hér. (1789) * ''Callicarpa'' L. (1753) * ''Capitanopsis'' S.Moore (1916) * ''Caryopteris'' Bunge, Zap. Izd. Kazansk. Univ. (1835) * ''Catoferia'' (Benth.) Benth. (1876) * ''Cedronella'' Moench (1794) * ''Chaiturus'' Ehrh. ex Willd. (1787) * ''Chamaesphacos'' Schrenk ex Fisch. & C.A.Mey. (1841) * ''Chaunostoma'' J.D.Sm. (1895) * ''Chelonopsis'' Miq. (1865) * ''Chloanthes'' R.Br. (1810) * ''Cleonia'' L. (1763) * ''Clerodendrum'' L. (1753) * ''× Clinomicromeria'' Govaerts (1999) * ''Clinopodium'' L. (1753) * ''Colebrookea'' Sm. (1806) * ''Collinsonia'' L. (1753) * ''Colquhounia'' Wall. (1822) * ''Comanthosphace'' S.Moore (1877) * ''Congea'' Roxb. (1820) * ''Conradina'' A.Gray (1870) * ''Cornutia'' Plum. ex L. (1753) * ''Craniotome'' Rchb. (1825) * ''Cuminia'' Colla (1835) * ''Cunila'' Royen ex L., Syst. Nat. ed. 10 (1759) * ''Cyanostegia'' Turcz. (1849) * ''Cyclotrichium'' (Boiss.) Manden. & Scheng. (1953) * ''Cymaria'' Benth. (1830) * ''Dauphinea'' Hedge (1983) * ''Dicerandra'' Benth. (1830) * ''Dicrastylis'' Drumm. ex Harv. (1855) * ''Discretitheca'' P.D.Cantino (1998 publ. 1999) * ''Dorystaechas'' Boiss. & Heldr. ex Benth. (1848) * ''Dracocephalum'' L. (1753) * ''Drepanocaryum'' Pojark. (1954) * ''Elsholtzia'' Willd. (1790) * ''Endostemon'' N.E.Br. (1910) * ''Eremostachys'' Bunge (1830) * ''Eriope'' Humb. & Bonpl. ex Benth. (1833) * ''Eriophyton'' Benth. (1830) * ''Eriothymus'' (Benth.) Rchb. (1837) * ''Eurysolen'' Prain (1898) * ''Faradaya'' F.Muell. (1865) * ''Fuerstia'' T.C.E.Fr. (1929) * ''Galeopsis'' L. (1753) * ''Garrettia'' H.R.Fletcher (1937) * ''Glechoma'' L. (1753) * ''Glechon'' Spreng. (1827) * ''Glossocarya'' Wall. ex Griff. (1843) * ''Gmelina'' L. (1753) * ''Gomphostemma'' Wall. ex Benth. (1830) * ''Gontscharovia'' Boriss. (1953) * ''Hanceola'' Kudô (1929) * ''Haplostachys'' (A.Gray) Hillebr. (1888) * ''Haumaniastrum'' P.A.Duvign. & Plancke (1959) * ''Hedeoma'' Pers. (1806) * ''Hemiandra'' R.Br.,(1810). * ''Hemigenia'' R.Br. (1810). * ''Hemiphora'' (F.Muell.) F.Muell. (1882) * ''Hesperozygis'' Epling (1936) * ''Heterolamium'' C.Y.Wu, (1965) * ''Hoehnea'' Epling, (1939) * ''Holmskioldia'' Retz. (1791) * ''Holocheila'' (Kudô) S.Chow, (1962) * ''Horminum'' L. (1753) * ''Hosea'' Ridl. (1908) * ''Hoslundia'' Vahl (1804) * ''Hymenocrater'' Fisch. & C.A.Mey. (1836) * ''Hymenopyramis'' Wall. ex Griff. (1843) * ''Hypenia'' (Mart. ex Benth.) Harley (1988) * ''Hypogomphia'' Bunge (1873) * ''Hyptidendron'' Harley (1988) * ''Hyptis'' Jacq. (1787) * ''Hyssopus'' L. (1753) * ''Isodon'' (Schrad. ex Benth.) Spach (1838) * ''Isoleucas'' O.Schwartz (1939) * ''Karomia'' Dop (1932) * ''Kudrjaschevia'' Pojark. (1953) * ''Kurzamra'' Kuntze (1891) * ''Lachnostachys'' Hook. (1842) * ''Lagochilus'' Bunge ex Benth. (1834) * ''Lallemantia'' Fisch. & C.A.Mey. (1840) * ''Lamium'' L. (1753) * ''Lavandula'' Lavandula L. (1753) * ''Leonotis'' (Pers.) R.Br. (1810) * ''Leonurus'' L. (1753) * ''Lepechinia'' Willd. (1804) * ''Leucas'' R.Br. (1810) * ''Leucosceptrum'' Sm. (1806) * ''Lophanthus'' Lophanthus Adans. (1763) * ''Loxocalyx'' Hemsl. (1891) * ''Lycopus'' L.(1753) * ''Macbridea'' Elliott ex Nutt. (1818), nom. cons. * ''Marmoritis'' Benth. (1833). * ''Marrubium'' L. (1753) * ''Marsypianthes'' Mart. ex Benth. (1833) * ''Meehania'' Britton ex Small & Vail, (1893). * ''Melissa'' L. (1753). * ''Melittis'' L. (1753) * ''[[Mentha]]'' L. (1753) * ''Meriandra'' Benth. (1829) * ''Metastachydium'' Airy Shaw ex C.Y.Wu & H.W.Li, (1977) * ''Microcorys'' R.Br. (1810) * ''Micromeria'' Benth. (1829), nom. cons. * ''Microtoena'' Prain (1889) * ''Minthostachys'' (Benth.) Spach, (1840) * ''Moluccella'' L. (1753) * ''Monarda'' L. (1753) * ''Monardella'' Benth. (1834). * ''Monochilus'' Fisch. & C.A.Mey. (1835). * ''Mosla'' (Benth.) Buch.-Ham. ex Maxim.(1875). * ''Neoeplingia'' Ramamoorthy, Hiriart & Medrano (1982) * ''Nepeta'' L. (1753) * ''Newcastelia'' F.Muell. (1857) * ''[[Ocimum]]'' L. (1753) * ''Ombrocharis'' Hand.-Mazz. (1936) * ''Oncinocalyx'' F.Muell. (March 1883) * ''Origanum'' L. (1753) * ''Orthosiphon'' Benth. (1830) * ''Otostegia'' Otostegia Benth. (1834) * ''Oxera'' Labill. (1824) * ''Panzerina'' (1981 publ. 1982) * ''Paralamium'' Dunn (1913) * ''Paraphlomis'' Prain (1901) * ''Peltodon'' Pohl (1827) * ''Pentapleura'' Hand.-Mazz. (1913) * ''Perilla'' L. (1764) * ''Perillula'' Maxim. (1875) * ''Peronema'' Jack (1822) * ''Perovskia'' Kar. (1841) * ''Petitia'' Jacq. (1760) * ''Petraeovitex'' Oliv. (1883) * ''Phlomidoschema'' (Benth.) Vved. (1941) * ''Phlomis'' L. (1753) * ''Phyllostegia'' Benth. (1830) * ''Physopsis'' Turcz. (1849) * ''Physostegia'' Benth. (1829) * ''Piloblephis'' Raf. (1838) * ''Pityrodia'' R.Br. (1810) * ''Platostoma'' P.Beauv. (1818) * ''Plectranthus'' L'Hér. (1788) * ''Pogogyne'' Benth. (1834) * ''Pogostemon'' Desf. (1815) * ''Poliomintha'' A.Gray (1873) * ''Prasium'' L. (1753) * ''Premna'' L. (1771) * ''Prostanthera'' Labill. (1806) * ''Prunella'' Prunella L. (1753) * ''Pseudocarpidium'' Millsp. (1906) * ''Pseudomarrubium'' Popov (1940) * ''Pycnanthemum'' Michx. (1803), nom. cons. * ''Pycnostachys'' Pycnostachys Hook. (1826) * ''Renschia'' Vatke (1881). * ''Rhabdocaulon'' (Benth.) Epling (1936) * ''Rhaphiodon'' Schauer (1844) * ''Rhododon'' Epling (1939) * ''Rosmarinus L. (1753)'' * ''Rostrinucula'' Kudô (1929) * ''Roylea'' Wall. ex Benth. (1830) * ''Rubiteucris'' Kudô (1929) * ''Saccocalyx'' Coss. & Durieu (1853), nom. cons. * ''[[Salvia hispanica|Salvia]]'' L. (1753) * ''Satureja'' L. (1753) * ''Schnabelia'' Hand.-Mazz. (1921) * ''Scutellaria'' L. (1753) * ''Sideritis'' L. (1753) * ''Spartothamnella'' Briq. 1894) * ''Sphenodesme'' Jack, (1820) * ''Stachydeoma'' Small, (1903) * ''Stachyopsis'' Popov & Vved. (1923) * ''Stachys'' L., Sp. Pl.: 580 (1753) * ''Stenogyne'' Benth. (1830) * ''Suzukia'' Kudô, (1930) * ''Symphorema'' Roxb. (1805) * ''Symphostemon'' Hiern, (1900) * ''Synandra'' Nutt. (1818) * ''Syncolostemon'' E.Mey. ex Benth (1838) * ''Tectona'' L.f. (1781), nom. cons. * ''Teijsmanniodendron'' Koord. (1904) * ''Tetradenia'' Benth. (1830) * ''Teucridium'' Hook.f. (1853) * ''Teucrium'' L. (1753) * ''Thorncroftia'' N.E.Br. (1912) * ''Thuspeinanta'' T.Durand (1888) * ''Thymbra'' L. (1753) * ''Thymus'' L. (1753) * ''Tinnea'' Kotschy & Peyr. (1867) * ''Trichostema'' L. (1753) * ''[[Vitex]]'' L. (1753) * ''Wenchengia'' C.Y.Wu & S.Chow (1965) * ''Westringia'' Sm. (1797) * ''Wrixonia'' F.Muell. (1876) * ''Zataria'' Boiss. (1844) * ''Zhumeria'' Rech.f. & Wendelbo (1967) * ''Ziziphora'' L. (1753) === Antoko misy eto Madagasikara === Indreto ny antoko ao amin' ny ''Lamiaceae'' misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Achyrospermum]]'' * ''[[Acrotome]]'' * ''[[Aeolanthus]]'' * ''[[Ajuga]]'' (ohatra: ''[[Ajuga robusta]]'') * ''[[Clerodendrum]]'' * ''[[Coleus]]'' * ''[[Endostemon]]'' * ''[[Hoslundia]]'' * ''[[Hyptis]]'' (ohatra: ''[[Hyptis capitata]]'', ''[[Hyptis pectinata]]'') * ''[[Karomia]]'' * ''[[Leonotis]]'' (ohatra: ''[[Leonotis nepetifolia]]'') * ''[[Leucas]]''   * ''[[Mentha]]'' * ''[[Ocimum]]'' (ohatra: ''[[Ocimum gratissimum]]''). * ''[[Origanum]]'' * ''[[Orthosiphon]]'' * ''[[Plectranthus]]'' (tafiditra ao ny ''[[Coleus]]'' arakaraka ny fanasokajiana) * ''[[Premna]]'' * ''[[Pycnostachys]]'' (ohatra: ''[[Pycnostachys eminii]]''). * ''[[Rosmarinus]]'' (matetika ampidirina ao amin' ny ''[[Salvia]]'') * ''[[Rotheca]]'' (nosarahina tamin' ny ''[[Clerodendrum]]'', ohatra: ''[[Rotheca myricoides]]''). * ''[[Salvia]]'' (ohatra: ''[[Salvia sessionis]]'', ''[[Salvia leucodermis]]'') * Stachys * ''[[Tectona]]'' (ohatra: ''[[Tectona grandis]]'') * ''[[Tetradenia]]'' (ohatra: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' -- lami-pohy). * ''[[Teucrium]]'' * ''[[Thymus]]'' * ''[[Vitex]]'' (ohatra: ''[[Vitex beraviensis]]''). == Jereo koa == * [[Lamiales]] * ''[[Verbenaceae]]'' qssh8lsu9y3j7nlw2i2aunhsc6ut5zt 4 299379 1137364 1136887 2026-05-06T04:50:30Z JianJi 36396 1137364 wikitext text/x-wiki * '''[[29 Aprily|29]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Notsipahin' ny Antenimieran-doholona federaly ao [[Brezila]] tamin'ny vato 42 manoloana ny 34 nanaiky ny fanendrena an'i [[Jorge Messias]] ho Mpitsara Tampony Federaly. Sambany no nisy fitsipahana tahaka izany tao amin'io firenena io hatramin'ny taona 1894. * '''[[28 Aprily|28]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nanendry masoivoho dimy vaovao hisolo tena an' i Madagasikara any ivelany ny Fitondrana Fanavaozana eto Madagasikara nandritra ny filankevitry ny minisitra. [[Michel Rabemahefa]] ao [[Frantsa]], [[Edelin Calixte Randriamiandrisoa]] ao [[Soisa]], [[Paraina Auguste|Auguste Paraina]] ao [[Ethiopia]], [[Toavina Ralambomahay]] any [[Afrika Atsimo]] ary [[Joahary Ratovondrahona]] ao [[Marôka|Maraoka]]. * '''[[27 Aprily|27]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Fiarandalamby]] roa no nifandona tao akaikin'i [[Jakarta]], [[Indônezia|Indonezia]] ka nahafaty olona 15 sy naharatra 84 hafa. * '''[[26 Aprily|26]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** May ny rovan'[[Ambohidratrimo]], [[Madagasikara]], nanomboka tamin'ny 11 ora alina teo ho eo. Be avy hatrany ny nihevitra fa nisy nandoro izy io. ** Montsan'i [[Sabastian Sawe]] teratany [[Kenià|kenyana]], tao [[Lôndôna|Londres]], ny zavabita tsara indrindra amin'ny hazakazaka Marathon fa vitany tao anatin'ny 1 ora 59 minitra ary 30 segondra izany. Ity no Marathon voalohany vita latsaky ny ora roa. * '''[[25 Aprily|25]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Cole Thomas Allen]] no anaran' ilay olona voasambotra tamin' ny fikasana hitifitra an'i [[Donald Trump]] nandritra ny sakafom-pihaonan' ireo solontenan-gazety mpankao amin'ny [[Trano Fotsy]]. ** Niara-nanafika tanàna maromaro tao [[Mali]] ([[Bamako]], [[Kati]], [[Mopti]], Sévaré Gao, Bourem ary [[Kidal]]) ny jihadista avy amin'ny ''Vondrona manohana ny Islam sy ny Miozolomana'' sy ny ''Mandam-panafahana an'i Azawad'' ary nahafaty ny Minisitry ny Fiarovana ny kolonely Sadio Camara. * '''[[21 Aprily|21]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatery nofoanana ny fitsidihana ofisialy saika hataon'ny filohan'i [[Taioàna|Taiwan]], [[Lai Ching-te|Lai Chin-te]], an' i [[Eswatini]] fa tsy namela ny faritr'habakabany isidinan'ny voromby mitondra azy i [[Seychelles]], [[Maorisy]] ary [[Madagasikara]]. * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[tsunami]]. ** [[Miaramila]] enina, (kaporaly roa, serzà-sefo roa, adjidà-sefo iray, adjidà iray) Nanao fanafihana miram-piadiana teny akaikin' ny tetezan' Ambodihady, [[Antananarivo]], [[Madagasikara]]. Vola maherin' ny 70 tapitrisa ariary no lasan-dry zareo tamin'izany. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> == Loharano == {{reflist}} g9bpn6kiogvoffe8cedv91t26w6qu56 1137365 1137364 2026-05-06T05:03:00Z JianJi 36396 1137365 wikitext text/x-wiki * '''[[29 Aprily|29]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Notsipahin' ny Antenimieran-doholona federaly ao [[Brezila]] tamin'ny vato 42 manoloana ny 34 nanaiky ny fanendrena an'i [[Jorge Messias]] ho Mpitsara Tampony Federaly. Sambany no nisy fitsipahana tahaka izany tao amin'io firenena io hatramin'ny taona 1894. * '''[[28 Aprily|28]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nanendry masoivoho dimy vaovao hisolo tena an' i Madagasikara any ivelany ny Fitondrana Fanavaozana eto Madagasikara nandritra ny filankevitry ny minisitra. [[Michel Rabemahefa]] ao [[Frantsa]], [[Edelin Calixte Randriamiandrisoa]] ao [[Soisa]], [[Paraina Auguste|Auguste Paraina]] ao [[Ethiopia]], [[Toavina Ralambomahay]] any [[Afrika Atsimo]] ary [[Joahary Ratovondrahona]] ao [[Marôka|Maraoka]]. * '''[[27 Aprily|27]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Fiarandalamby]] roa no nifandona tao akaikin'i [[Jakarta]], [[Indônezia|Indonezia]] ka nahafaty olona 15 sy naharatra 84 hafa. [[File:Sabastian Sawe at Berlin-Marathon 2025-09-21 05 (cropped 1).jpg|thumb|Sabastian Sawe nandritra ny Marathon tao Berlin]] * '''[[26 Aprily|26]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** May ny rovan'[[Ambohidratrimo]], [[Madagasikara]], nanomboka tamin'ny 11 ora alina teo ho eo. Be avy hatrany ny nihevitra fa nisy nandoro izy io. ** Montsan'i [[Sabastian Sawe]] teratany [[Kenià|kenyana]], tao [[Lôndôna|Londres]], ny zavabita tsara indrindra amin'ny hazakazaka Marathon fa vitany tao anatin'ny 1 ora 59 minitra ary 30 segondra izany. Ity no Marathon voalohany vita latsaky ny ora roa. * '''[[25 Aprily|25]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Cole Thomas Allen]] no anaran' ilay olona voasambotra tamin' ny fikasana hitifitra an'i [[Donald Trump]] nandritra ny sakafom-pihaonan' ireo solontenan-gazety mpankao amin'ny [[Trano Fotsy]]. ** Niara-nanafika tanàna maromaro tao [[Mali]] ([[Bamako]], [[Kati]], [[Mopti]], Sévaré Gao, Bourem ary [[Kidal]]) ny jihadista avy amin'ny ''Vondrona manohana ny Islam sy ny Miozolomana'' sy ny ''Mandam-panafahana an'i Azawad'' ary nahafaty ny Minisitry ny Fiarovana ny kolonely Sadio Camara. * '''[[21 Aprily|21]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatery nofoanana ny fitsidihana ofisialy saika hataon'ny filohan'i [[Taioàna|Taiwan]], [[Lai Ching-te|Lai Chin-te]], an' i [[Eswatini]] fa tsy namela ny faritr'habakabany isidinan'ny voromby mitondra azy i [[Seychelles]], [[Maorisy]] ary [[Madagasikara]]. * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[tsunami]]. ** [[Miaramila]] enina, (kaporaly roa, serzà-sefo roa, adjidà-sefo iray, adjidà iray) Nanao fanafihana miram-piadiana teny akaikin' ny tetezan' Ambodihady, [[Antananarivo]], [[Madagasikara]]. Vola maherin' ny 70 tapitrisa ariary no lasan-dry zareo tamin'izany. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> == Loharano == {{reflist}} 0yif9lycsctfae5ra3wt2sqnds65k57 1137370 1137365 2026-05-06T05:26:04Z JianJi 36396 1137370 wikitext text/x-wiki * '''[[30 Aprily|30]] [[Avrily 2026|Avrily]] [[2026]]''' : ** Nahazo ny maro an'isa tamin'ny fifidianana solombavambahoaka tao [[Antigoa-sy-Barboda|Antigoa-sy-Barboda]] ny Antokon' ny mpiasa tarihin'ny praiminisitra Gaston Browne * '''[[29 Aprily|29]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Notsipahin' ny Antenimieran-doholona federaly ao [[Brezila]] tamin'ny vato 42 manoloana ny 34 nanaiky ny fanendrena an'i [[Jorge Messias]] ho Mpitsara Tampony Federaly. Sambany no nisy fitsipahana tahaka izany tao amin'io firenena io hatramin'ny taona 1894. * '''[[28 Aprily|28]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Niala tamin'ny [[OPEP]] ny [[Emirata Arabo Mitambatra|Emirà Arabo Mitambatra]]. ** Nanendry masoivoho dimy vaovao hisolo tena an' i Madagasikara any ivelany ny Fitondrana Fanavaozana eto Madagasikara nandritra ny filankevitry ny minisitra. [[Michel Rabemahefa]] ao [[Frantsa]], [[Edelin Calixte Randriamiandrisoa]] ao [[Soisa]], [[Paraina Auguste|Auguste Paraina]] ao [[Ethiopia]], [[Toavina Ralambomahay]] any [[Afrika Atsimo]] ary [[Joahary Ratovondrahona]] ao [[Marôka|Maraoka]]. * '''[[27 Aprily|27]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Fiarandalamby]] roa no nifandona tao akaikin'i [[Jakarta]], [[Indônezia|Indonezia]] ka nahafaty olona 15 sy naharatra 84 hafa. [[File:Sabastian Sawe at Berlin-Marathon 2025-09-21 05 (cropped 1).jpg|thumb|Sabastian Sawe nandritra ny Marathon tao Berlin]] * '''[[26 Aprily|26]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** May ny rovan'[[Ambohidratrimo]], [[Madagasikara]], nanomboka tamin'ny 11 ora alina teo ho eo. Be avy hatrany ny nihevitra fa nisy nandoro izy io. ** Montsan'i [[Sabastian Sawe]] teratany [[Kenià|kenyana]], tao [[Lôndôna|Londres]], ny zavabita tsara indrindra amin'ny hazakazaka Marathon fa vitany tao anatin'ny 1 ora 59 minitra ary 30 segondra izany. Ity no Marathon voalohany vita latsaky ny ora roa. * '''[[25 Aprily|25]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Cole Thomas Allen]] no anaran' ilay olona voasambotra tamin' ny fikasana hitifitra an'i [[Donald Trump]] nandritra ny sakafom-pihaonan' ireo solontenan-gazety mpankao amin'ny [[Trano Fotsy]]. ** Niara-nanafika tanàna maromaro tao [[Mali]] ([[Bamako]], [[Kati]], [[Mopti]], Sévaré Gao, Bourem ary [[Kidal]]) ny jihadista avy amin'ny ''Vondrona manohana ny Islam sy ny Miozolomana'' sy ny ''Mandam-panafahana an'i Azawad'' ary nahafaty ny Minisitry ny Fiarovana ny kolonely Sadio Camara. * '''[[21 Aprily|21]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatery nofoanana ny fitsidihana ofisialy saika hataon'ny filohan'i [[Taioàna|Taiwan]], [[Lai Ching-te|Lai Chin-te]], an' i [[Eswatini]] fa tsy namela ny faritr'habakabany isidinan'ny voromby mitondra azy i [[Seychelles]], [[Maorisy]] ary [[Madagasikara]]. * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[tsunami]]. ** [[Miaramila]] enina, (kaporaly roa, serzà-sefo roa, adjidà-sefo iray, adjidà iray) Nanao fanafihana miram-piadiana teny akaikin' ny tetezan' Ambodihady, [[Antananarivo]], [[Madagasikara]]. Vola maherin' ny 70 tapitrisa ariary no lasan-dry zareo tamin'izany. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> == Loharano == {{reflist}} ji0qwm5k5nz1798bhny0jy21l8ociq6 0 299472 1137349 2026-05-06T02:03:47Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Official portrait of Kemi Badenoch MP, 2024 (3x4 cropped).jpg |anarana=Kemi Badenoch |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Fanjakana Mitambatra}} |mpiaraka= |asa= [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Kemi Badenoch''' (teraka '''Olukemi Olufunto Adegoke''' tamin'ny 2 Janoary 1980, tao [[Wimbledon]], London Borough of Merton, [[Londona]]) dia mpanao politika britanika ao amin'ny ''Antoko Konservativa''. Mpikambana ao amin'ny Hou... » 1137349 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Official portrait of Kemi Badenoch MP, 2024 (3x4 cropped).jpg |anarana=Kemi Badenoch |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Fanjakana Mitambatra}} |mpiaraka= |asa= [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Kemi Badenoch''' (teraka '''Olukemi Olufunto Adegoke''' tamin'ny 2 Janoary 1980, tao [[Wimbledon]], London Borough of Merton, [[Londona]]) dia mpanao politika britanika ao amin'ny ''Antoko Konservativa''. Mpikambana ao amin'ny House of Commons izy nanomboka tamin'ny 2015 ary, nanomboka tamin'ny Novambra 2024, dia niasa ho Mpitarika ny antokony sy Mpitarika ny Mpanohitra. Talohan'izay, nitana toerana isan-karazany tao amin'ny governemanta izy; tao amin'ny Kabinetran'ny [[Liz Truss|Truss]], Minisitry ny Varotra Iraisam-pirenena izy ary Filohan'ny Biraon'ny Varotra nanomboka tamin'ny Septambra ka hatramin'ny Oktobra 2022. Nitana ireo toerana minisitra ireo ihany koa izy nanomboka tamin'ny Oktobra 2022 ka hatramin'ny Jolay 2024 tao amin'ny Kabinetran'ny [[Rishi Sunak|Sunak]]. Niaraka tamin'izay koa, niasa ho Minisitry ny Vehivavy sy ny Fitoviana izy nanomboka tamin'ny Oktobra 2022 ka hatramin'ny Jolay 2024. == Jereo koa == {{commonscat|Kemi Badenoch}} [[en:Kemi Badenoch]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]] [[sokajy:Mpanao politika britanika]] en5xxu6zhk4x1icrsfg4v0l9qbov4c9 1137350 1137349 2026-05-06T02:04:54Z HarryWurst 36292 1137350 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Official portrait of Kemi Badenoch MP, 2024 (3x4 cropped).jpg |anarana=Kemi Badenoch |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Fanjakana Mitambatra}} |mpiaraka= |asa= [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} [[File:Kemi Badenoch.png|thumb|left|Kemi Badenoch]] '''Kemi Badenoch''' (teraka '''Olukemi Olufunto Adegoke''' tamin'ny 2 Janoary 1980, tao [[Wimbledon]], London Borough of Merton, [[Londona]]) dia mpanao politika britanika ao amin'ny ''Antoko Konservativa''. Mpikambana ao amin'ny House of Commons izy nanomboka tamin'ny 2015 ary, nanomboka tamin'ny Novambra 2024, dia niasa ho Mpitarika ny antokony sy Mpitarika ny Mpanohitra. Talohan'izay, nitana toerana isan-karazany tao amin'ny governemanta izy; tao amin'ny Kabinetran'ny [[Liz Truss|Truss]], Minisitry ny Varotra Iraisam-pirenena izy ary Filohan'ny Biraon'ny Varotra nanomboka tamin'ny Septambra ka hatramin'ny Oktobra 2022. Nitana ireo toerana minisitra ireo ihany koa izy nanomboka tamin'ny Oktobra 2022 ka hatramin'ny Jolay 2024 tao amin'ny Kabinetran'ny [[Rishi Sunak|Sunak]]. Niaraka tamin'izay koa, niasa ho Minisitry ny Vehivavy sy ny Fitoviana izy nanomboka tamin'ny Oktobra 2022 ka hatramin'ny Jolay 2024. == Jereo koa == {{commonscat|Kemi Badenoch}} [[en:Kemi Badenoch]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]] [[sokajy:Mpanao politika britanika]] 2l4jdgqss5txus222hbfjn0q7fhww7s 1137351 1137350 2026-05-06T02:05:59Z HarryWurst 36292 1137351 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Official portrait of Kemi Badenoch MP, 2024 (3x4 cropped).jpg |anarana=Kemi Badenoch |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Fanjakana Mitambatra}} |mpiaraka= |asa= [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} [[File:Kemi Badenoch.png|thumb|left|Kemi Badenoch]] '''Kemi Badenoch''' (teraka '''Olukemi Olufunto Adegoke''' tamin'ny 2 Janoary 1980, tao [[Wimbledon]], London Borough of Merton, [[Londona]]) dia mpanao politika britanika ao amin'ny ''Antoko Konservativa''. Mpikambana ao amin'ny House of Commons izy nanomboka tamin'ny 2015 ary, nanomboka tamin'ny Novambra 2024, dia niasa ho Mpitarika ny antokony sy Mpitarika ny Mpanohitra. Talohan'izay, nitana toerana isan-karazany tao amin'ny governemanta izy; tao amin'ny Kabinetran'ny [[Liz Truss|Truss]], Minisitry ny Varotra Iraisam-pirenena izy ary Filohan'ny Biraon'ny Varotra nanomboka tamin'ny Septambra ka hatramin'ny Oktobra 2022. Nitana ireo toerana minisitra ireo ihany koa izy nanomboka tamin'ny Oktobra 2022 ka hatramin'ny Jolay 2024 tao amin'ny Kabinetran'ny [[Rishi Sunak|Sunak]]. Niaraka tamin'izay koa, niasa ho Minisitry ny Vehivavy sy ny Fitoviana izy nanomboka tamin'ny Oktobra 2022 ka hatramin'ny Jolay 2024. == Jereo koa == {{commonscat|Kemi Badenoch}} [[en:Kemi Badenoch]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]] [[sokajy:Mpanao politika britanika]] [[sokajy:Minisitry britanika]] 5yt4hnazufgc15ojhs4w64k8oolqx6a 14 299473 1137352 2026-05-06T02:06:33Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Mpanao politika britanika]] [[sokajy:Minisitry]] [[sokajy:Governemanta britanika]] » 1137352 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Mpanao politika britanika]] [[sokajy:Minisitry]] [[sokajy:Governemanta britanika]] mamt7p91wf89tshi6alwppzoskudk14 0 299474 1137354 2026-05-06T02:34:23Z HarryWurst 36292 Pejy fihodinana mankany [[Iràna]] 1137354 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Iràna]] cunpu5e4cnziffc83dm9agfi8f4vlu6 10 299475 1137355 2026-05-06T02:35:28Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Image:State flag of Iran (1964–1980).svg|20px]]_[[Irana]]<noinclude> [[Catégorie:Endrika ho an'ny firenena]][[Sokajy:Endrika Iran]]</noinclude> » 1137355 wikitext text/x-wiki [[Image:State flag of Iran (1964–1980).svg|20px]]_[[Irana]]<noinclude> [[Catégorie:Endrika ho an'ny firenena]][[Sokajy:Endrika Iran]]</noinclude> f5curpwcicdgz24hkl48n1m51hwjkfj 0 299476 1137356 2026-05-06T02:36:04Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= |anarana=Narges Mohammadi |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Irana}} |mpiaraka= |asa= *[[mpanao politika]] *[[Loka Nobel]] |taona niasàna= }} [[File:Narges Mohammadi (cropped).jpg|thumb|left|Narges Mahammadi]] '''Narges Safie Mohammadi''' ([[fiteny Persiana[persiana]]: نرگس صفیه محمدی; teraka ny 21 Aprily 1972, tao [[Zanjan]]) dia mpikatroka ho an'ny zon'olombelona [[Irana|Iraniana]] ary mpikambana ao amin'ny Foib... » 1137356 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Narges Mohammadi |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Irana}} |mpiaraka= |asa= *[[mpanao politika]] *[[Loka Nobel]] |taona niasàna= }} [[File:Narges Mohammadi (cropped).jpg|thumb|left|Narges Mahammadi]] '''Narges Safie Mohammadi''' ([[fiteny Persiana[persiana]]: نرگس صفیه محمدی; teraka ny 21 Aprily 1972, tao [[Zanjan]]) dia mpikatroka ho an'ny zon'olombelona [[Irana|Iraniana]] ary mpikambana ao amin'ny Foibe Mpiaro ny Zon'olombelona Iraniana (DHRC). Nosamborina imbetsaka izy ary nomelohina higadra an-taonany maro. Nahazo ny [[Loka Nobel]] ho an'ny Fandriampahalemana tamin'ny taona 2023 i Narges Mohammadi. Tamin'ny taona 2023, nogadraina izy ary tamin'ny Jona 2024, dia nomelohin'ny fitsarana Iraniana higadra herintaona "noho ny fampielezan-kevitra manohitra ny fanjakana." == Jereo koa == {{commonscat|Narges Mohammadi}} [[en:Narges Mohammadi]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1972]] [[sokajy:Mpanao politika irana]] [[sokajy: Loka Nobel]] julfsznpwud3mm6hc78l8k88usukusd 1137357 1137356 2026-05-06T02:37:35Z HarryWurst 36292 1137357 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Narges Mohammadi |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Irana}} |mpiaraka= |asa= *[[mpanao politika]] *[[Loka Nobel]] |taona niasàna= }} [[File:Narges Mohammadi (cropped).jpg|thumb|left|Narges Mahammadi]] '''Narges Safie Mohammadi''' ([[fiteny Persiana[persiana]]: نرگس صفیه محمدی; teraka ny 21 Aprily 1972, tao [[Zanjan]]) dia mpikatroka ho an'ny zon'olombelona [[Irana|Iraniana]] ary mpikambana ao amin'ny Foibe Mpiaro ny Zon'olombelona Iraniana (DHRC). Nosamborina imbetsaka izy ary nomelohina higadra an-taonany maro. Nahazo ny [[Loka Nobel]] ho an'ny Fandriampahalemana tamin'ny taona 2023 i Narges Mohammadi. Tamin'ny taona 2023, nogadraina izy ary tamin'ny Jona 2024, dia nomelohin'ny fitsarana Iraniana higadra herintaona "noho ny fampielezan-kevitra manohitra ny fanjakana." == Jereo koa == {{commonscat|Narges Mohammadi}} [[en:Narges Mohammadi]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1972]] [[sokajy:Mpanao politika iràna]] [[sokajy: Loka Nobel]] c9alrhj06p995572t6twt0mipmkkwx7 1137358 1137357 2026-05-06T02:38:32Z HarryWurst 36292 1137358 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Narges Mohammadi |teraka=2 Janoary 1980 |maty= |firenena={{Irana}} |mpiaraka= |asa= *[[mpanao politika]] *[[Loka Nobel]] |taona niasàna= }} [[File:Narges Mohammadi (cropped).jpg|thumb|left|Narges Mahammadi]] '''Narges Safie Mohammadi''' ([[fiteny Persiana[persiana]]: نرگس صفیه محمدی; teraka ny 21 Aprily 1972, tao [[Zanjan, Iran|Zanjan]]) dia mpikatroka ho an'ny zon'olombelona [[Irana|Iraniana]] ary mpikambana ao amin'ny Foibe Mpiaro ny Zon'olombelona Iraniana (DHRC). Nosamborina imbetsaka izy ary nomelohina higadra an-taonany maro. Nahazo ny [[Loka Nobel]] ho an'ny Fandriampahalemana tamin'ny taona 2023 i Narges Mohammadi. Tamin'ny taona 2023, nogadraina izy ary tamin'ny Jona 2024, dia nomelohin'ny fitsarana Iraniana higadra herintaona "noho ny fampielezan-kevitra manohitra ny fanjakana." == Jereo koa == {{commonscat|Narges Mohammadi}} [[en:Narges Mohammadi]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1972]] [[sokajy:Mpanao politika iràna]] [[sokajy: Loka Nobel]] b31ch23b535eo1oqhnadf39c1orcoz5 0 299477 1137361 2026-05-06T02:52:48Z HarryWurst 36292 Pejy fihodinana mankany [[Carlos V, emperora rômana masina]] 1137361 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Carlos V, emperora rômana masina]] fktgtvcexy9tdby903je8e11z0y8zf0 0 299478 1137362 2026-05-06T02:57:55Z HarryWurst 36292 Pejy fihodinana mankany [[Maximilian II]] 1137362 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Maximilian II]] 64fnvr1l498s8gfn3rglnczpzp0j886 0 299479 1137363 2026-05-06T03:03:38Z HarryWurst 36292 Pejy fihodinana mankany [[Richard II (Angletera)]] 1137363 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Richard II (Angletera)]] 22qw8flav6tx96eplbddg9w8wdjfksj 0 299480 1137367 2026-05-06T05:22:00Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Solila]] ho [[Mentha]] i Thelezifor 1137367 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Mentha]] k7bhmrul9v7ovuooi37gpthqd0q0xh1 1137375 1137367 2026-05-06T06:18:40Z Thelezifor 15140 Zavamaniry isan-karazany 1137375 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pfefferminze natur peppermint.jpg|vignette|361x361px|[[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']]]] Ny '''solila''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' sy ''[[Eriocaulaceae]]''. * ''[[Ajuga robusta]]'' <small>Baker</small> -- anantsingilo, anatsora, kalavolo, mamy, solila, voanjomanga * [[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']] <small>Hudson</small> ''-''- solila * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> ''-''- solila * ''[[Mesanthemum rutenbergianum]]'' <small>Körn.</small> (na ''Mesanthemum platyphyllum'' <small>Baker</small>) -- fotsivolo, savory, solila Manondro karazana dinta koa ny teny hoe "solila". 3ehe62w5nb097zyx0vhj7zs85pz8nbe 1137376 1137375 2026-05-06T06:20:00Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1137376 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pfefferminze natur peppermint.jpg|vignette|361x361px|[[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']]]] Ny '''solila''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' sy ''[[Eriocaulaceae]]''. * ''[[Ajuga robusta]]'' <small>Baker</small> -- anantsingilo, anatsora, kalavolo, mamy, solila, voanjomanga * [[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']] <small>Hudson</small> ''-''- solila * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> ''-''- solila * ''[[Mesanthemum rutenbergianum]]'' <small>Körn.</small> (na ''Mesanthemum platyphyllum'' <small>Baker</small>) -- fotsivolo, savory, solila Manondro karazana dinta koa ny teny hoe "solila". == Jereo koa == * ''[[Ajuga]]'' * ''[[Mentha]]'' * ''[[Mesanthemum]]'' 2n3nvdsi5ue92ee1tk5n02lzvfmsmu2 1137377 1137376 2026-05-06T06:21:18Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1137377 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pfefferminze natur peppermint.jpg|vignette|361x361px|[[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']]]] Ny '''solila''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' sy ''[[Eriocaulaceae]]''. * ''[[Ajuga robusta]]'' <small>Baker</small> -- anantsingilo, anatsora, kalavolo, mamy, solila, voanjomanga * [[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']] <small>Hudson</small> ''-''- solila * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> ''-''- solila * ''[[Mesanthemum rutenbergianum]]'' <small>Körn.</small> (na ''Mesanthemum platyphyllum'' <small>Baker</small>) -- fotsivolo, savory, solila Manondro karazana [[Dinta (biby)|dinta]] lehibe naty rano iray koa ny teny hoe "solila". == Jereo koa == * ''[[Ajuga]]'' * ''[[Mentha]]'' * ''[[Mesanthemum]]'' sdixwfkv6fyy7yjhnl5neqmjuxz7lut 1137390 1137377 2026-05-06T10:36:16Z Thelezifor 15140 1137390 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pfefferminze natur peppermint.jpg|vignette|361x361px|[[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']]]] Ny '''solila''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' sy ''[[Eriocaulaceae]]''. * ''[[Ajuga robusta]]'' <small>Baker</small> -- anantsingilo, anatsora, kalavolo, mamy, solila, voanjomanga * [[Mentha × piperita|''Mentha'' × ''piperita'']] <small>Hudson</small> ''-''- solila * ''[[Mentha pulegium]]'' <small>L.</small> ''-''- solila * ''[[Mesanthemum pubescens]]'' (na ''Mesanthemum platyphyllum'' sy ''Mesanthemum rutenbergianum'' teo aloha) -- fotsivolo, savory na solila. Manondro karazana [[Dinta (biby)|dinta]] lehibe naty rano iray koa ny teny hoe "solila". == Jereo koa == * ''[[Ajuga]]'' * ''[[Mentha]]'' * ''[[Mesanthemum]]'' dv3bhywgqtja2havdn7807bpsyy8baj 1 299481 1137369 2026-05-06T05:22:00Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Dinika:Solila]] ho [[Dinika:Mentha]] i Thelezifor 1137369 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Dinika:Mentha]] fn7ceqoe4oljs63dymoac2srhpsyt20 4 299482 1137371 2026-05-06T05:33:55Z JianJi 36396 Pejy noforonina tamin'ny « * '''[[5 Mey|5]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' : ** Voaongan' ny [[Fitsipaham-pitokisana|fitsipaham-pitokisana]] ny [[governemanta]]n'i Bolojan ao [[Romania]]. * [[4 Mey|4]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]] : ** Nisy fipoahana tao amin'ny orinasa iray mpanao afomanga tao [[Liuyang]], [[Hunan]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], ka nahafaty olona 26 sy naharatra 61 hafa. ** Resin'i [[Wu Yize]] tamin'ny famaranana i Shaun Murphy ka dia izy no Tompondaka Maner... » 1137371 wikitext text/x-wiki * '''[[5 Mey|5]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' : ** Voaongan' ny [[Fitsipaham-pitokisana|fitsipaham-pitokisana]] ny [[governemanta]]n'i Bolojan ao [[Romania]]. * [[4 Mey|4]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]] : ** Nisy fipoahana tao amin'ny orinasa iray mpanao afomanga tao [[Liuyang]], [[Hunan]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], ka nahafaty olona 26 sy naharatra 61 hafa. ** Resin'i [[Wu Yize]] tamin'ny famaranana i Shaun Murphy ka dia izy no Tompondaka Manerantany amin'ny Snooker. dfae8kw5g2bxm9zjui4vwtbtfmfxatb 1137372 1137371 2026-05-06T05:34:32Z JianJi 36396 1137372 wikitext text/x-wiki * '''[[5 Mey|5]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' : ** Voaongan' ny [[Fitsipaham-pitokisana|fitsipaham-pitokisana]] ny [[governemanta]]n'i Bolojan ao [[Romania]]. * '''[[4 Mey|4]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' : ** Nisy fipoahana tao amin'ny orinasa iray mpanao afomanga tao [[Liuyang]], [[Hunan]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], ka nahafaty olona 26 sy naharatra 61 hafa. ** Resin'i [[Wu Yize]] tamin'ny famaranana i Shaun Murphy ka dia izy no Tompondaka Manerantany amin'ny Snooker. rfogbdjbx2osdzzsc11asenk8okr3fv 0 299483 1137379 2026-05-06T08:01:29Z Thelezifor 15140 Karazana-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae 1137379 wikitext text/x-wiki Ny '''''Ajuga robusta''''' dia karazana-javamaniry ahitra ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', fantatra amin' ny fitsanganany matanjaka sy amin' ny vondromboniny manga-volomparasy, izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]], any amn' ny faritra afovoan-tany. Zavamaniry kely manana haavo tsy mihoatra ny 50 sm izy. I John Gilbert Baker no nanao ny famariparitaa azy io voalohany (''Ajuga robusta'' <small>Baker</small>). Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''anantsingilo''', '''anatsora''', '''kalavolo''', '''mamy''', '''solila''' ary '''voanjomanga'''. == Fampiasana == Eto [[Madagasikara]] dia ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana izy io noho ny toetrany mampihena ny [[tazo]] ny fahasahiranana amin' ny [[fandevonan-kanina]]. Amin' ny lafiny fitsaboana dia ampiasaina fantatra hitsaboana ratra sy fery lalina ity zavamaniry ity. Alona amin' ny menaka izy ampiasaina hampilamina sy hanatsara ny volo noho izy io manitra. Manana tsiro somary mamy ny tahony ka nampiasaina tamin' ny sakafo taloha. == Jereo koa == * ''[[Ajuga]]'' * [[Solila]] * [[Voanjomanga]] (''Ajuga robusta'', ''[[Chironia pubescens]]'', ''[[Tachiadenus carinatus]]'', ''[[Voandzeia subterranea]]'') jjsavh0cb7gt16phprv5twjp3v7sxy3 0 299484 1137380 2026-05-06T08:38:50Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae 1137380 wikitext text/x-wiki Ny '''Ajuga''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]''. Ahitana karazan-javamaniry 50 hatramin' ny 60 na mihoatra eo izy io, izay maniry isan-taona, na mharitra roa taona, na mihiatra, avy any [[Eorôpa]], any [[Azia]], arty [[Afrika]] ary any [[Aostralia]]. Zavamaniry [[ahitra]] ny ankamaroany fa misy vitsivitsy [[hazobotry]]. Izy ireo dia fantatra amin' ny tsy fisiana na ny saika tsy fisian' ny molotra ambony. Manana haavo 5 hatramin' ny 50 sm izy, sady manana ravina mifanohitra. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'': # ''Ajuga arabica'' <small>P.H.Davis</small> # ''Ajuga australis'' <small>R.Br.</small> # ''Ajuga bombycina'' <small>Boiss.</small> # ''Ajuga boninsimae'' <small>Maxim.</small> # ''Ajuga brachystemon'' <small>Maxim.</small> # ''Ajuga campylantha'' <small>Diels</small> # ''Ajuga campylanthoides'' <small>C.Y.Wu & C.Chen</small> # ''Ajuga chamaecistus'' <small>Ging. ex Benth.</small> # ''Ajuga chamaepitys'' <small>(L.) Schreb.</small> # ''Ajuga chasmophila'' <small>P.H.Davis</small> # ''Ajuga ciliata'' <small>Bunge</small> # ''Ajuga davisiana'' <small>Kit Tan & Yildiz</small> # ''[[Ajuga decaryana]]'' <small>Danguy ex R.A.Clement</small> # ''Ajuga decumbens'' <small>Thunb.</small> # ''Ajuga dictyocarpa'' <small>Hayata</small> # ''Ajuga fauriei'' <small>H.Lév. & Vaniot</small> # ''[[Ajuga flaccida]]'' <small>Baker</small> – [[Madagasikara]] # ''Ajuga forrestii'' <small>Diels</small> # ''Ajuga genevensis'' <small>L.</small> # ''Ajuga grandiflora'' <small>Stapf</small> # ''Ajuga incisia'' <small>Maxim</small> # ''[[Ajuga integrifolia]]'' <small>Buch.-Ham.</small> # ''Ajuga iva'' <small>(L.) Schreb.</small> # ''Ajuga japonica'' <small>Miq.</small> # ''Ajuga laxmannii'' <small>(Murray) Benth.</small> # ''Ajuga leucantha'' <small>Lukhoba</small> # ''Ajuga linearifolia'' <small>Pamp.</small> # ''Ajuga lobata'' <small>D.Don</small> # ''Ajuga lupulina'' <small>Maxim.</small> # ''Ajuga macrosperma'' <small>Wall. ex Benth.</small> # ''Ajuga makinoi'' <small>Nakai</small> # ''Ajuga mollis'' <small>Gladkova</small> # ''Ajuga multiflora'' <small>Bunge</small> # ''Ajuga nipponensis'' <small>Makino</small> # ''Ajuga novoguineensis'' <small>A.J.Paton & R.J.Johns</small> # ''Ajuga nubigena'' <small>Diels</small> # ''Ajuga oblongata'' <small>M.Bieb.</small> # ''[[Ajuga oocephala]]'' <small>Baker</small> – Madagasikara # ''Ajuga ophrydris'' <small>Burch. ex Benth.</small> # ''Ajuga orientalis'' <small>L.</small> # ''Ajuga ovalifolia'' <small>Bureau & Franch.</small> # ''Ajuga palaestina'' # ''Ajuga pantantha'' <small>Hand.-Mazz.</small> # ''Ajuga parviflora'' <small>Benth.</small> # ''Ajuga piskoi'' <small>Degen & Bald.</small> # ''Ajuga postii'' <small>Briq.</small> # ''Ajuga pygmaea'' <small>A.Gray</small> # ''Ajuga pyramidalis'' <small>L.</small> # ''Ajuga relicta'' <small>P.H.Davis</small> # ''Ajuga reptans'' <small>L.</small> # ''[[Ajuga robusta]]'' <small>Baker</small> – Madagasikara # ''Ajuga salicifolia'' <small>(L.) Schreb.</small> # ''Ajuga saxicola'' <small>Assadi & Jamzad</small> # ''Ajuga sciaphila'' <small>W.W.Sm.</small>. # ''Ajuga shikotanensis'' <small>Miyabe & Tatew</small> # ''Ajuga sinuata'' <small>R.Br.</small> # ''Ajuga spectabilis'' <small>Nakai</small> # ''Ajuga taiwanensis'' <small>Nakai ex Murata</small> # ''Ajuga tenorii'' <small>C.Presl in J.S.Presl & C.B.Presl</small> # ''Ajuga turkestanica'' <small>(Regel) Briq.</small> # ''Ajuga vesiculifera'' <small>Herder</small> # ''Ajuga vestita'' <small>Boiss.</small> # ''Ajuga xylorrhiza'' <small>Kit Tan</small> # ''Ajuga yesoensis'' <small>Maxim. ex Franch. & Sav.</small> # ''Ajuga zakhoensis'' <small>Rech.f.</small> === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Ajuga decaryana]]'' * ''[[Ajuga flaccida]]'' * ''[[Ajuga integrifolia]]'' (= ''Ajuga bracteosa'') * ''[[Ajuga oocephala]]'' * ''[[Ajuga reptans]]'' * ''[[Ajuga robusta]]'' (= ''Ajuga decaryana'', ''Ajuga oocephala'') == Jereo koa == * [[Solila]] a2e7nytzhap655kxdiumc1a73jcg1k3 0 299485 1137382 2026-05-06T08:59:57Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Rôsmarina]] ho [[Salvia rosmarinus]] i Thelezifor 1137382 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Salvia rosmarinus]] g9i8e9e4pa3eqnycshbsjsv55iewiq7 0 299486 1137387 2026-05-06T10:16:41Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Eriocaulaceae 1137387 wikitext text/x-wiki Ny '''''Mesanthemum''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Eriocaulaceae]]'', voafariparitra voalohany tamin' ny taona 1856. Teratany any Afrika trôpikaly sy et [[Madagasikara]] izy io. Ahitana karazana miisa 16 ity antoko ity. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana ekena ao amin' ny ''Mesanthemum'' : araka ny * ''Mesanthemum africanum'' <small>Moldenke</small> * ''Mesanthemum albidum'' <small>Lecomte</small> * ''Mesanthemum alenicola'' S.M.Phillips * ''Mesanthemum angustitepalum'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum auratum'' <small>Lecomte</small> * ''Mesanthemum bennae'' <small>Jacq.-Fél</small> * ''Mesanthemum cupricola'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum glabrum'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum jaegeri'' <small>Jacq.-Fél</small> * ''Mesanthemum pilosum'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum prescottianum'' <small>(Bong.) Körn.</small> * ''[[Mesanthemum pubescens]]'' <small>(Lam.) Körn.</small> -- fotsivolo, savory, solila (Madagasikara) * ''Mesanthemum radicans'' <small>(Benth.) Körn.</small> * ''Mesanthemum reductum'' <small>H.E.Hess</small> * ''Mesanthemum tuberosum'' <small>Lecomte</small> * ''Mesanthemum variabile'' <small>Kimp</small> === Karazana misy eto Madagasikara === * ''[[Mesanthemum pubescens]]'' (na ''Mesanthemum platyphyllum'' sy ''Mesanthemum rutenbergianum'' teo aloha) izay atao hoe fotsivolo, savory na solila. == Jereo koa == * [[Solila]] 16on8g4gwroa3ebpw91xs4zlr1dwaah 1137388 1137387 2026-05-06T10:31:44Z Thelezifor 15140 1137388 wikitext text/x-wiki Ny '''''Mesanthemum''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Eriocaulaceae]]'', voafariparitra voalohany tamin' ny taona 1856. Teratany any Afrika trôpikaly sy et [[Madagasikara]] izy io. Ahitana karazana miisa 16 ity antoko ity. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana ekena ao amin' ny ''Mesanthemum'' : araka ny * ''Mesanthemum africanum'' <small>Moldenke</small> * ''Mesanthemum albidum'' <small>Lecomte</small> * ''Mesanthemum alenicola'' S.M.Phillips * ''Mesanthemum angustitepalum'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum auratum'' <small>Lecomte</small> * ''Mesanthemum bennae'' <small>Jacq.-Fél</small> * ''Mesanthemum cupricola'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum glabrum'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum jaegeri'' <small>Jacq.-Fél</small> * ''Mesanthemum pilosum'' <small>Kimp</small> * ''Mesanthemum prescottianum'' <small>(Bong.) Körn.</small> * ''[[Mesanthemum pubescens]]'' <small>(Lam.) Körn.</small> -- fotsivolo, savory, solila (Madagasikara) * ''Mesanthemum radicans'' <small>(Benth.) Körn.</small> * ''Mesanthemum reductum'' <small>H.E.Hess</small> * ''Mesanthemum tuberosum'' <small>Lecomte</small> * ''Mesanthemum variabile'' <small>Kimp</small> === Karazana misy eto Madagasikara === * ''[[Mesanthemum pubescens]]'' (na ''Mesanthemum platyphyllum'' sy ''Mesanthemum rutenbergianum'' teo aloha) izay atao hoe fotsivolo, savory na solila. == Jereo koa == * [[Solila]] 1bshdax1jlaqke3oem8g12rno852pgk 0 299487 1137389 2026-05-06T10:33:14Z Thelezifor 15140 Fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana Poales 1137389 wikitext text/x-wiki [[Sary:Eriocaulon decangulare (1832).jpg|vignette|''Eriocaulon decangulare'']] Ny '''''Eriocaulaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Poaceae|Poales]]. Ahitana karazana manodidina ny 1&nbsp;200 izy io ary mitsinjara amin' ny antokon-javamaniry manodidina ny 10. Izy ireo dia zavamaniry ahitra maniry maharitra any amin' ny faritra trôpikaly ka hatrany amin' ny faritra sobtrôpikaly (mahalana ny any amin' ny faritra manana toetany antonony), indrindra any [[Amerika Atsimo]]. Ao amin' ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]] (1981) dia izy no hany fianakaviana ao amin' ny filaharana Eriocaulales (1930), fa ny fanasokajiana filôjenetika [[Fanasokajiana APG II|APG II]] (2003) sy [[Fanasokajiana APG III|APG III]] (2009) dia nametraka azy ao amin' ny filaharana Poales. == Lisitry ny vondron-karazana == Inty ny lisitry ny antoko na vondron-karazana miisa 8 araka ny ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Comanthera'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Eriocaulon'' <small>L.</small> * ''Leiothrix'' <small>Ruhland</small> * ''[[Mesanthemum]]'' <small>Körn</small>. * ''Monosperma'' <small>(Hensold) Andrino</small> * ''Paepalanthus'' <small>Mart.</small> (tafiditra ao ny ''Actinocephalus'' sy ny ''Lachnocaulon'' ary ny ''Tonina'') * ''Rondonanthus'' <small>Herzog</small> * ''Syngonanthus'' <small>Ruhland</small> r1dbqj29kym4qlcf471upqb5bnh37gl 0 299488 1137391 2026-05-06T10:47:01Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae 1137391 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha × piperita 548139216.jpg|vignette|''Mentha × piperita'']] Ny '''''Mentha × piperita''''' dia karazan-javamaniry safiotra ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', avy amin' ny ''[[Mentha aquatica]]'' sy ny ''[[Mentha spicata]]''. Atao hoe solla izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany any [[Eorôpa]] sy any [[Atsinanana Afovoany]] ity zavamaniry ity, izay miparitaka sy ambolena any amin' ny faritra maro maneran-tany ankehitriny. Indraindray izy io dia hita any anaty ala miaraka amin' ny karazana roa niaviany. == Jereo koa == * [[Solila]] * ''[[Mentha]]'' fw7378xw7phnv8grxgs094ht7m91vzl 1137396 1137391 2026-05-06T11:34:52Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Mentha × piperita]] ho [[Mentha piperita]] i Thelezifor 1137391 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha × piperita 548139216.jpg|vignette|''Mentha × piperita'']] Ny '''''Mentha × piperita''''' dia karazan-javamaniry safiotra ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', avy amin' ny ''[[Mentha aquatica]]'' sy ny ''[[Mentha spicata]]''. Atao hoe solla izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany any [[Eorôpa]] sy any [[Atsinanana Afovoany]] ity zavamaniry ity, izay miparitaka sy ambolena any amin' ny faritra maro maneran-tany ankehitriny. Indraindray izy io dia hita any anaty ala miaraka amin' ny karazana roa niaviany. == Jereo koa == * [[Solila]] * ''[[Mentha]]'' fw7378xw7phnv8grxgs094ht7m91vzl 1137398 1137396 2026-05-06T11:37:57Z Thelezifor 15140 1137398 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha × piperita 548139216.jpg|vignette|''Mentha × piperita'']] Ny '''''Mentha piperita''''' na '''''Mentha × piperita''''' dia karazan-javamaniry safiotra ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', avy amin' ny ''[[Mentha aquatica]]'' sy ny ''[[Mentha spicata]]''. Atao hoe solila izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany any [[Eorôpa]] sy any [[Atsinanana Afovoany]] ity zavamaniry ity, izay miparitaka sy ambolena any amin' ny faritra maro maneran-tany ankehitriny. Indraindray izy io dia hita any anaty ala miaraka amin' ny karazana roa niaviany. == Jereo koa == * [[Solila]] * ''[[Mentha]]'' m2bax3ganr9n1yatahhziin8dhlml2w 0 299489 1137393 2026-05-06T11:03:03Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae 1137393 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mentha pulegium 1.jpg|vignette|556x556px|''Mentha pulegium'']] Ny '''''Mentha pulegium''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', teratany any [[Eorôpa]] sy any [[Afrika Avaratra]] ary any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] any [[Azia]]. Amin' ny teny malagasy izy dia ataohoe '''solila'''. Fantatra hatramin' ny taloha tany Eorôpa ho [[zavamaniry fanao fanafody]] izy io. Rehefa nomena lanja be tamin' ny [[Renaissance]], ny fampiasana azy, na dia amin' ny endrika tambavy avy amin' ny fitantavanana azy aza (fa tsy fitanehana), dia tsy amporisihina ankehitriny noho ny fisian' ny singa tena manimba [[aty]] ao aminy, dia ny polegôna izany izay mety ho hita amin' ny fatra ambony dia ambony. == Anarana ahafantarana azy == Indreto ny anarana sasany hafa anondroana ny ''Mentha pulegium'': * ''Pulegium vulgare'' <small>Miller 1768</small> * ''Pulegium erectum'' <small>Mill. 1768</small> * ''Pulegium aromaticum'' <small>S.F. Gray 1821</small> * ''Pulegium pubescens'' <small>Opiz ex Boenn 1824</small> * ''Mentha aromatica'' <small>Salisb. 1796</small> * ''Mentha pulegium'' <small>L., 1753</small> == Jereo koa == * ''[[Mentha]]'' * [[Solila]] 8gqf8vi5ah7tefx7yjucalwxrfy4yfy 0 299490 1137397 2026-05-06T11:34:52Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Mentha × piperita]] ho [[Mentha piperita]] i Thelezifor 1137397 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Mentha piperita]] 9xs1hoqw2rp6livb7oqz23jyyfg3t0f